🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 264
🔸 زبان دوم چه سان باید بود؟. (تکهی دو از دو)
دربارهی این دیکسیونر مرا داستانی هست که بجاست در اینجا بنویسم : در جنگ جهانگیر گذشته هنگامی که سپاه عثمانی بآذربایجان درآمده بتبریز نزدیک میشد انگلیسها و آمریکاییها و دیگـران با شتاب از شهر بیرون میرفتند. برخی از اینان فرصتی برای فروختن کتابهاشان نیافته همه را در یکجا به سمساران واگزارده بودند و آنان در بازار ریخته با ترازو و سنگ ، منی هشت ریال بفروش میرسانیدند. من از میان آنها یک دیکسیونر ویبستر جدا کردم و چون بترازو نهادند درست یک من (هزار مثقال) درآمد ، که یکی از آشنایان که همراه میبود بشوخی پرداخته گفت : این گذشته از آنکه کتابست سنگ ترازو نیز هست و میتوان با آن چیزهایی کشید.
باری انگلیسی و عربی از توانگرترین زبانها بشمار است و هر یکی پانصدهزار بیش یا کم واژه میدارد. چیزی که هست فزونی واژهها نیکی یک زبان نبوده بدی آنست. در یک زبان واژهها باید بیش از اندازهی نیاز نباشد و هر کسی نتواند برای یک معنی ، هر زمان واژهی دیگری آورد. فزونی واژهها برای بازی کردن با سخن ، و قافیه بافتن و سجع ساختن نیکست. ولی برای معنی فهمانیدن نیک نیست.
بارها گفتهایم : زبان باید همچون آیینه باشد. در آیینه آن بهتر که صاف باشد و خود در میانه پدیدار نباشد. زبان نیز چنان باید بود که خود در میانه پدیدار نباشد و شنونده یکسر با معنیها روبرو گردد. زبانی که واژههای فزونی میدارد چنین نتواند بود.
پیداست که کسانی که گفتهاند انگلیسی زبان دوم نتواند بود از دانشمندان بودهاند و این آکها را میدانستهاند. برای اینکه یک زبان زبان دوم (یا زبان بینالمللی) باشد چند چیز شرطست :
1ـ ریشهها هرچه کمتر باشد که یاد گرفتنش و در یاد داشتنش دشوار نباشد.
2ـ قاعدههایش (دستورش) هرچه سادهتر و بسامانتر باشد که آسان یاد گرفته شود و آسان بکار رود.
3ـ بجای فزونی واژه ، میدان گردش آن پهناورتر باشد که بتوان از هر ریشهای جداشدههای بسیاری آورد و بتوان هر گونه معنای نوینی را بآسانی فهمانید.
با این شرطهاست که یک زبان ، [زبان] همـگان تواند بود. از اینجاست در قرن گذشته دانشمندان از جستجـوها و گفتگوهای خود این نتیجه را گرفته بودند که باید زبانی برای دوم بودن ساخت و پدید آورد (زیرا هیچ یکی از زبانهای جهان را دارای این شرطها نمییافتند) و کسانی از ایشان زبانهایی ساخته بودند که یکی از آنها اسپرانتو میبود. ولی ما در یکی از شمارههای پیش نوشته بودیم که زبانهای ساخته نیز ، چون پشتیبان نیرومندی برای خود پیدا نمیکند پیش نمیرود.
باید زبان دوم با یک رشته اندیشههای بزرگی برای جهان توأم گردد تا مایهی پیشرفت آن باشد.
این گفتگوها که در لندن رفته نتیجهی دیگری را برای ما دربر میدارد و آن اینکه ایرانیان بدانند که آسانی و سادگی زبان و بسامان بودن آن تا چه اندازه سودمند است و بکوششهایی که ما دربارهی پیراستن و آراستن زبان فارسی و بسامان و آسان گردانیدن آن بکار میبریم خرده نگیرند.
🔸 زبان دوم چه سان باید بود؟. (تکهی دو از دو)
دربارهی این دیکسیونر مرا داستانی هست که بجاست در اینجا بنویسم : در جنگ جهانگیر گذشته هنگامی که سپاه عثمانی بآذربایجان درآمده بتبریز نزدیک میشد انگلیسها و آمریکاییها و دیگـران با شتاب از شهر بیرون میرفتند. برخی از اینان فرصتی برای فروختن کتابهاشان نیافته همه را در یکجا به سمساران واگزارده بودند و آنان در بازار ریخته با ترازو و سنگ ، منی هشت ریال بفروش میرسانیدند. من از میان آنها یک دیکسیونر ویبستر جدا کردم و چون بترازو نهادند درست یک من (هزار مثقال) درآمد ، که یکی از آشنایان که همراه میبود بشوخی پرداخته گفت : این گذشته از آنکه کتابست سنگ ترازو نیز هست و میتوان با آن چیزهایی کشید.
باری انگلیسی و عربی از توانگرترین زبانها بشمار است و هر یکی پانصدهزار بیش یا کم واژه میدارد. چیزی که هست فزونی واژهها نیکی یک زبان نبوده بدی آنست. در یک زبان واژهها باید بیش از اندازهی نیاز نباشد و هر کسی نتواند برای یک معنی ، هر زمان واژهی دیگری آورد. فزونی واژهها برای بازی کردن با سخن ، و قافیه بافتن و سجع ساختن نیکست. ولی برای معنی فهمانیدن نیک نیست.
بارها گفتهایم : زبان باید همچون آیینه باشد. در آیینه آن بهتر که صاف باشد و خود در میانه پدیدار نباشد. زبان نیز چنان باید بود که خود در میانه پدیدار نباشد و شنونده یکسر با معنیها روبرو گردد. زبانی که واژههای فزونی میدارد چنین نتواند بود.
پیداست که کسانی که گفتهاند انگلیسی زبان دوم نتواند بود از دانشمندان بودهاند و این آکها را میدانستهاند. برای اینکه یک زبان زبان دوم (یا زبان بینالمللی) باشد چند چیز شرطست :
1ـ ریشهها هرچه کمتر باشد که یاد گرفتنش و در یاد داشتنش دشوار نباشد.
2ـ قاعدههایش (دستورش) هرچه سادهتر و بسامانتر باشد که آسان یاد گرفته شود و آسان بکار رود.
3ـ بجای فزونی واژه ، میدان گردش آن پهناورتر باشد که بتوان از هر ریشهای جداشدههای بسیاری آورد و بتوان هر گونه معنای نوینی را بآسانی فهمانید.
با این شرطهاست که یک زبان ، [زبان] همـگان تواند بود. از اینجاست در قرن گذشته دانشمندان از جستجـوها و گفتگوهای خود این نتیجه را گرفته بودند که باید زبانی برای دوم بودن ساخت و پدید آورد (زیرا هیچ یکی از زبانهای جهان را دارای این شرطها نمییافتند) و کسانی از ایشان زبانهایی ساخته بودند که یکی از آنها اسپرانتو میبود. ولی ما در یکی از شمارههای پیش نوشته بودیم که زبانهای ساخته نیز ، چون پشتیبان نیرومندی برای خود پیدا نمیکند پیش نمیرود.
باید زبان دوم با یک رشته اندیشههای بزرگی برای جهان توأم گردد تا مایهی پیشرفت آن باشد.
این گفتگوها که در لندن رفته نتیجهی دیگری را برای ما دربر میدارد و آن اینکه ایرانیان بدانند که آسانی و سادگی زبان و بسامان بودن آن تا چه اندازه سودمند است و بکوششهایی که ما دربارهی پیراستن و آراستن زبان فارسی و بسامان و آسان گردانیدن آن بکار میبریم خرده نگیرند.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 2 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
یک دستهی دیگر پندآموزی و گفتگو از خویهای ستوده و نکوهیده را دستاویز نویسندگی و سخنآرایی میگیرند و یا بیهودهکاریهای دیگر میکنند و زیان این رفتار را نمیشناسند. در اینجا نیز داستانی دارم :
در چند سال پیش کسی با من چنین گفت : چیزهایی دربارهی نیکوخویی بشیوهی تازهای سرودهام و میخواهم برای شما بخوانم. این گفته آغازِ خواندن کرد : «پافشاری را از میخ بیاموز ، هرچه بر سرش میکوبند پافشارتر میگردد. وفاداری را از درخت بیاموز در باغی که رُست ، تیشهها بر سر میخورد و پا بیرون نمیگزارد ...» (1) نگزاردم بازمانده را بخواند. گفتم : اینها بازیچه است. کودکان با گردو بازی میکنند شما با اینها.
گفتم : این بیهودهکاریهاست که رونق اندرزها را میبَرد. بسخن ساده چه آمده که دست باینها بزنید؟!
یکی از لغزشهای بزرگ اینست که از هر خویی جداگانه گفتگو میکنند و امروز که از این خیم سخن میرانند ، آخرین پایهی آن را میگیرند و در سپارش و ستایش راه گزافه میسپرند. فردا که گفتگو از خوی دیگری دارند همین کار را با آن نیز میکنند و این درنمییابند که گفتههاشان آخشیج[=ضد] یکدیگر درمیآید. (2) مثلاً اگر سخن از دهش دارند آخرین پایه را گرفته چنین میگویند : «هرگز نه بر زبان نیاور و هرچه داری بمردم بخش» سپس داستانهایی راست یا دروغ از حاتم طایی و جعفر برمکی و دیگران میسرایند. بار دیگر چون سخن از دوراندیشی میرانند میگویند : «دارایی خود را ارج بشناس و بیهوده از دست مده» و این درنمییابند که این دستور با آن دیگر ناسازگار است و شنونده از این گفتهها جز پریشانی اندیشه و درماندگی بهرهی دیگری نخواهد برد.
بسیاری چنین پندارند در پندسرایی هرچه راه گزافه بسپرند بهتر خواهد بود. بسیاری هم از شنیدن چنان سخنان پرگزافهای لذت میبرند. مثلاً یکی میگوید : «با زهر جانگزا بساز و از کسی تریاق مخواه» شنوندگان لذت برده میگویند : بهبه!
روزی در انجمنی چنین گفتاری میرفت. گوینده بخود بالیده میگفت : ببینید بینیازی را تا چه پایه رسانیدهام و شنوندگان هر کدام با زبانِ دیگری خشنودی مینمود. از یکی پرسیدم اگر شما بیمار شوید نزد پزشک نمیروید و ازو درمان نمیگیرید؟.. گفت : میروم و میگیرم. گفتم : پس این گفتگو چیست؟.. گفت : او میگوید تریاق بگدایی نخواه. گفتم این نیز درست نیست. کسی که مارش گزیده یا زهر خورده اگر درمانی برای آن نزد کسی سراغ دارد ازو بخواهد ، گدایی شمرده نخواهد شد. اگر دارد بهایش را میپردازد و اگر ندارد پس از بهبودی (3) از زیر وام بیرون میآید. کارهای زندگی همه از این راه است. در نکوهش گدایی باید با زبان ساده و راست زیانهای آن را بازنمود. یکی گفت : ما از مرگ میگیریم تا به تب راضی شوند. گفتم : همین یکی لغزش است. زیرا شنونده چون دانست گفتهتان از روی راستی نیست ارجی بآن نمیگزارد و آن را بکار نمیبندد.
کسانی در این اندازه هم نایستاده ، میگردند و پندارهای شگفتی پیدا میکنند و دادِ نادانی میدهند. در انجمنی یکی چنین میخواند. «از آنچه مردم میدهندم تنها دشنام است که دوست میدارم زیرا بیمنت میدهندم» شنوندگان چنین گفتهی سرسامآمیز را پسندیده بهبه و آفرین میگفتند.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ این سراینده کسیست که از شاعران نامی ایران شناسانیده شده و جایگاه بلندی درمیان ادیبان برایش گشادهاند.
2ـ ملایان هم در بازنمودن کیفر گناهان و پاداش نیکوکاری «آخرین پایه» را بکار میبرند. این نیز گونهای از گزافهگویی است و چون پیاپی و در هر جایی بکار بردهاند اثر خود را از دست داده. مثلاً چون بدی یک گناهی را میخواهند بازنمایند میگویند : اگر فلان گناه بس زشتی را صد بار کرده باشی خدا میآمرزد ولی اگر مال یتیم یا «حقالناس» را خورده باشی هیچگاه نخواهد آمرزید. در پاداش هم مثلاً میگویند : اگر یک قطره اشک برای امام حسین بریزی «همهی» گناهانت پاک میشود.
۳ـ درستِ این واژه «بهبود» است نک. «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی».
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
یک دستهی دیگر پندآموزی و گفتگو از خویهای ستوده و نکوهیده را دستاویز نویسندگی و سخنآرایی میگیرند و یا بیهودهکاریهای دیگر میکنند و زیان این رفتار را نمیشناسند. در اینجا نیز داستانی دارم :
در چند سال پیش کسی با من چنین گفت : چیزهایی دربارهی نیکوخویی بشیوهی تازهای سرودهام و میخواهم برای شما بخوانم. این گفته آغازِ خواندن کرد : «پافشاری را از میخ بیاموز ، هرچه بر سرش میکوبند پافشارتر میگردد. وفاداری را از درخت بیاموز در باغی که رُست ، تیشهها بر سر میخورد و پا بیرون نمیگزارد ...» (1) نگزاردم بازمانده را بخواند. گفتم : اینها بازیچه است. کودکان با گردو بازی میکنند شما با اینها.
گفتم : این بیهودهکاریهاست که رونق اندرزها را میبَرد. بسخن ساده چه آمده که دست باینها بزنید؟!
یکی از لغزشهای بزرگ اینست که از هر خویی جداگانه گفتگو میکنند و امروز که از این خیم سخن میرانند ، آخرین پایهی آن را میگیرند و در سپارش و ستایش راه گزافه میسپرند. فردا که گفتگو از خوی دیگری دارند همین کار را با آن نیز میکنند و این درنمییابند که گفتههاشان آخشیج[=ضد] یکدیگر درمیآید. (2) مثلاً اگر سخن از دهش دارند آخرین پایه را گرفته چنین میگویند : «هرگز نه بر زبان نیاور و هرچه داری بمردم بخش» سپس داستانهایی راست یا دروغ از حاتم طایی و جعفر برمکی و دیگران میسرایند. بار دیگر چون سخن از دوراندیشی میرانند میگویند : «دارایی خود را ارج بشناس و بیهوده از دست مده» و این درنمییابند که این دستور با آن دیگر ناسازگار است و شنونده از این گفتهها جز پریشانی اندیشه و درماندگی بهرهی دیگری نخواهد برد.
بسیاری چنین پندارند در پندسرایی هرچه راه گزافه بسپرند بهتر خواهد بود. بسیاری هم از شنیدن چنان سخنان پرگزافهای لذت میبرند. مثلاً یکی میگوید : «با زهر جانگزا بساز و از کسی تریاق مخواه» شنوندگان لذت برده میگویند : بهبه!
روزی در انجمنی چنین گفتاری میرفت. گوینده بخود بالیده میگفت : ببینید بینیازی را تا چه پایه رسانیدهام و شنوندگان هر کدام با زبانِ دیگری خشنودی مینمود. از یکی پرسیدم اگر شما بیمار شوید نزد پزشک نمیروید و ازو درمان نمیگیرید؟.. گفت : میروم و میگیرم. گفتم : پس این گفتگو چیست؟.. گفت : او میگوید تریاق بگدایی نخواه. گفتم این نیز درست نیست. کسی که مارش گزیده یا زهر خورده اگر درمانی برای آن نزد کسی سراغ دارد ازو بخواهد ، گدایی شمرده نخواهد شد. اگر دارد بهایش را میپردازد و اگر ندارد پس از بهبودی (3) از زیر وام بیرون میآید. کارهای زندگی همه از این راه است. در نکوهش گدایی باید با زبان ساده و راست زیانهای آن را بازنمود. یکی گفت : ما از مرگ میگیریم تا به تب راضی شوند. گفتم : همین یکی لغزش است. زیرا شنونده چون دانست گفتهتان از روی راستی نیست ارجی بآن نمیگزارد و آن را بکار نمیبندد.
کسانی در این اندازه هم نایستاده ، میگردند و پندارهای شگفتی پیدا میکنند و دادِ نادانی میدهند. در انجمنی یکی چنین میخواند. «از آنچه مردم میدهندم تنها دشنام است که دوست میدارم زیرا بیمنت میدهندم» شنوندگان چنین گفتهی سرسامآمیز را پسندیده بهبه و آفرین میگفتند.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ این سراینده کسیست که از شاعران نامی ایران شناسانیده شده و جایگاه بلندی درمیان ادیبان برایش گشادهاند.
2ـ ملایان هم در بازنمودن کیفر گناهان و پاداش نیکوکاری «آخرین پایه» را بکار میبرند. این نیز گونهای از گزافهگویی است و چون پیاپی و در هر جایی بکار بردهاند اثر خود را از دست داده. مثلاً چون بدی یک گناهی را میخواهند بازنمایند میگویند : اگر فلان گناه بس زشتی را صد بار کرده باشی خدا میآمرزد ولی اگر مال یتیم یا «حقالناس» را خورده باشی هیچگاه نخواهد آمرزید. در پاداش هم مثلاً میگویند : اگر یک قطره اشک برای امام حسین بریزی «همهی» گناهانت پاک میشود.
۳ـ درستِ این واژه «بهبود» است نک. «نوشتههای کسروی در زمینهی زبان فارسی».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 23ـ سرگرمیهایی که در شوشتر میداشتم (تکهی دو از دو)
آنچه دربارهی این واژههای بیگانه گمان میرود آنست که چون آریان (یا نژاد آری) از جای دیگری باین کشور آمدهاند و پیش از آمدن ایشان در هر یکی از استانها مردمی دیگر مینشستهاند ، اینان که با آریان درآمیختهاند و از میان رفتهاند ، یادگارهای از خود بازگزاردهاند و این واژههای بیگانه از یادگاریهای آنهاست.
گاهی نیز در نیمزبانها واژههایی هست که ریشهی آری میدارد. ولی چون در زبانِ نوشتهها فراموش شده و از میان رفته بیگانه مینماید. از اینها نیز ما سودجویی توانیم داشت. زیرا نوشتههای باستان که روی سنگها مانده در خواندن و فهمیدن آنها این واژهها یاوری بما توانند داشت.
نیز اکنون که بآراستن و درست گردانیدن زبان میکوشیم بسیاری از این واژهها را از نیمزبانها برداشته رواج توانیم داد و خود را از نیازمندی و مستمندی بیرون توانیم آورد. بهر این چیزها بوده که من رشتهی پرداختن به نیمزبانها را رها نمیکردم.
یک سرگرمی دیگر پرداختن بتاریخ خوزستان میبود. خوزستان تاریخ بسیار درازی میدارد. تاریخ آنجا چند هزار سال پیشتر از تاریخ خود ایران آغاز میکند. ولی من بتاریخ زمانهای اخیر آن پرداخته بودم.
در این باره جستجو میکردم که عربها از کی بآنجا درآمدهاند؟... خوزستان که در آغاز اسلام یکی از گوشههای بسیار آباد ایران شمرده میشده از کی رو بویرانی نهاده؟. چه شده که شهرهای آباد و بنام آن از شوش و اهواز و جُندیشاپور و مانند اینها از میان رفتهاند؟. بند تاریخی اهواز کی شکسته؟. شادُروان شوشتر کی رخنه پذیرفته؟. خزعل و خاندانش از کی پیدا شدهاند؟.
اینها را که میجستم ناچار بداستان سیدمحمد مُشَعشَع و دعوی مهدیگری او برخوردم و چون دیدم کسی از اروپاییان و دیگران در آن باره کتابی ننوشته بخود بایا[=واجب] شماردم که آنچه از جستجوهای خود بدست آوردم کتابی گردانم. (1)
چیزی که در همان روزها رخ داد این بود که مهنامهی «العرفان» آمد و دیدم یکی از پزشکان عرب گفتاری دربارهی تاریخ پزشکی رانده و در آن گفتار که یاد بیمارستان تاریخی جندیشاپور را کرده آن شهر را در خراسان نشان داده. من گفتاری زیر عنوان «بخراسان ام بخوزستان» نوشته بآن مهنامه فرستادم. لیکن سپس دیدم در بسیاری از کتابها همان لغزش رخ داده. جندیشاپور را با نیشاپور درهم آمیخته بلغزش افتادهاند. از جمله قاضی نورالله که خود خوزستانی ، و شوشتر زادگاه او در هشت فرسخی جندیشاپور میبوده ، دچار آن لغزش گردیده و در مجالسالمؤمنین آخرین روزهای یعقوب لیث را که در جندیشاپور میبوده در خراسان نشان میدهد.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پاسخ آن پرسشها در کتاب «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» گرد آمده است.
🔸 23ـ سرگرمیهایی که در شوشتر میداشتم (تکهی دو از دو)
آنچه دربارهی این واژههای بیگانه گمان میرود آنست که چون آریان (یا نژاد آری) از جای دیگری باین کشور آمدهاند و پیش از آمدن ایشان در هر یکی از استانها مردمی دیگر مینشستهاند ، اینان که با آریان درآمیختهاند و از میان رفتهاند ، یادگارهای از خود بازگزاردهاند و این واژههای بیگانه از یادگاریهای آنهاست.
گاهی نیز در نیمزبانها واژههایی هست که ریشهی آری میدارد. ولی چون در زبانِ نوشتهها فراموش شده و از میان رفته بیگانه مینماید. از اینها نیز ما سودجویی توانیم داشت. زیرا نوشتههای باستان که روی سنگها مانده در خواندن و فهمیدن آنها این واژهها یاوری بما توانند داشت.
نیز اکنون که بآراستن و درست گردانیدن زبان میکوشیم بسیاری از این واژهها را از نیمزبانها برداشته رواج توانیم داد و خود را از نیازمندی و مستمندی بیرون توانیم آورد. بهر این چیزها بوده که من رشتهی پرداختن به نیمزبانها را رها نمیکردم.
یک سرگرمی دیگر پرداختن بتاریخ خوزستان میبود. خوزستان تاریخ بسیار درازی میدارد. تاریخ آنجا چند هزار سال پیشتر از تاریخ خود ایران آغاز میکند. ولی من بتاریخ زمانهای اخیر آن پرداخته بودم.
در این باره جستجو میکردم که عربها از کی بآنجا درآمدهاند؟... خوزستان که در آغاز اسلام یکی از گوشههای بسیار آباد ایران شمرده میشده از کی رو بویرانی نهاده؟. چه شده که شهرهای آباد و بنام آن از شوش و اهواز و جُندیشاپور و مانند اینها از میان رفتهاند؟. بند تاریخی اهواز کی شکسته؟. شادُروان شوشتر کی رخنه پذیرفته؟. خزعل و خاندانش از کی پیدا شدهاند؟.
اینها را که میجستم ناچار بداستان سیدمحمد مُشَعشَع و دعوی مهدیگری او برخوردم و چون دیدم کسی از اروپاییان و دیگران در آن باره کتابی ننوشته بخود بایا[=واجب] شماردم که آنچه از جستجوهای خود بدست آوردم کتابی گردانم. (1)
چیزی که در همان روزها رخ داد این بود که مهنامهی «العرفان» آمد و دیدم یکی از پزشکان عرب گفتاری دربارهی تاریخ پزشکی رانده و در آن گفتار که یاد بیمارستان تاریخی جندیشاپور را کرده آن شهر را در خراسان نشان داده. من گفتاری زیر عنوان «بخراسان ام بخوزستان» نوشته بآن مهنامه فرستادم. لیکن سپس دیدم در بسیاری از کتابها همان لغزش رخ داده. جندیشاپور را با نیشاپور درهم آمیخته بلغزش افتادهاند. از جمله قاضی نورالله که خود خوزستانی ، و شوشتر زادگاه او در هشت فرسخی جندیشاپور میبوده ، دچار آن لغزش گردیده و در مجالسالمؤمنین آخرین روزهای یعقوب لیث را که در جندیشاپور میبوده در خراسان نشان میدهد.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پاسخ آن پرسشها در کتاب «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» گرد آمده است.
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 265
🔸 خورشید و آفتاب
در سات 429 سال چهارم پیمان نوشتهاید : «ما امروز نمیدانیم جدایی میانهی خورشید و آفتاب چه بوده.»
در اینجا جدایی میانهی آن دو گزارده میگویند : خورشید بیرون آمد ، آفتاب به هر جا تابید.
شعر عامیانهی «خورشید خانم افتو کن» هم این جدایی را میرساند. خورشید آن گردهی نورانی و آفتاب نور خورشید است.
فردوس ـ نقوی پاکباز
پرچم : از آقای پاکباز خشنودیم که این یادآوری را کرده. این راستست و باید پذیرفت و از این سپس خورشید را جز بمعنی خود آن (گرده تابان) و آفتاب را جز در معنی «تابش آن» بکار نبرد.
یک دلیل دیگر براست بودن این معنی واژهی ماهتاب است که بمعنی تابش ماه بکار میرود نه بمعنی خود ماه.
پیراستن زبان از همین راه پیش خواهد رفت که هر کسی از دور و نزدیک آنچه را که میداند و میفهمد یادآوری کند و ما بپذیریم.
ما خشنودیم که درمیان همراهان ما دانشمندانی هستند که دربارهی زبان یاوریهای نیکی بما توانند کرد. از جمله آقای آگاه که اکنون در شیرازند که پیش از این یادآوریهای بجایی کردهاند و اکنون نیز توانند کرد.
آقای محمدعلی جزایری در اهواز نوشتههای سودمندی در این زمینه فرستاده که باز باید بفرستند.
چنانکه نوشتهایم در پرچم دری دربارهی زبان باز خواهد بود.
🔸 خورشید و آفتاب
در سات 429 سال چهارم پیمان نوشتهاید : «ما امروز نمیدانیم جدایی میانهی خورشید و آفتاب چه بوده.»
در اینجا جدایی میانهی آن دو گزارده میگویند : خورشید بیرون آمد ، آفتاب به هر جا تابید.
شعر عامیانهی «خورشید خانم افتو کن» هم این جدایی را میرساند. خورشید آن گردهی نورانی و آفتاب نور خورشید است.
فردوس ـ نقوی پاکباز
پرچم : از آقای پاکباز خشنودیم که این یادآوری را کرده. این راستست و باید پذیرفت و از این سپس خورشید را جز بمعنی خود آن (گرده تابان) و آفتاب را جز در معنی «تابش آن» بکار نبرد.
یک دلیل دیگر براست بودن این معنی واژهی ماهتاب است که بمعنی تابش ماه بکار میرود نه بمعنی خود ماه.
پیراستن زبان از همین راه پیش خواهد رفت که هر کسی از دور و نزدیک آنچه را که میداند و میفهمد یادآوری کند و ما بپذیریم.
ما خشنودیم که درمیان همراهان ما دانشمندانی هستند که دربارهی زبان یاوریهای نیکی بما توانند کرد. از جمله آقای آگاه که اکنون در شیرازند که پیش از این یادآوریهای بجایی کردهاند و اکنون نیز توانند کرد.
آقای محمدعلی جزایری در اهواز نوشتههای سودمندی در این زمینه فرستاده که باز باید بفرستند.
چنانکه نوشتهایم در پرچم دری دربارهی زبان باز خواهد بود.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 3 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
از همهی اینها یک نتیجه بدست میآید و آن اینکه در کارهای توده هر کسی نباید از پیش خود گفتههایی بیرون ریزد و در زمینهی خویهای ستوده و ناستوده نیز باید پایهی استواری برای آن نهاده ، یک رشته دستورهای روشنی را بدست داد تا از روی آن گفتگو نمایند.
از این راه است که میتوان مردم را به ستودهخویی آورد و راه روشنی برای زیست و رفتار ایشان باز نمود.
این سخن را میتوان با مثالی بسیار روشن گردانید : چنین بینگارید که در بیابانی صد تن راه میپیمایند ولی هر یکی از گوشهی دیگری درآمده رو بسوی دیگری میگرداند و پروای هم نکرده هر کدام بجدایی گام برمیدارد. آیا از این کار آنان جز این نتیجه چه بدست میآید که در آن بیابان کورهراههای بیشمار پدید آمده بهم درمیآمیزد که هرگاه کسانی بدانجا درآیند و در جستجوی راه باشند ، از آنهمه نشان پای گیج شده پاک درمیمانند. ولی اگر راهشناسی از آنان پیش افتد و رو بسوی رستگاری گام بردارد و دیگران پشت سر او را گیرند و پا بجای او گزارند ، این نتیجه بدست میآید که شاهراه روشنی باز میگردد و کسانی که پس از آن میآیند ، هر کدام بآسانی آن را یافته و بآسانی میپیمایند. چنین راهیست که ما میخواهیم در پیمان آغاز کنیم و اینست میخواهیم نخست پراکندهگوییهای دیگران را از میان برداریم و دلها را از آلودگی بپیراییم.
ما میگوییم : اینهمه گفتهها از فارسی و تازی ، از پیوسته و پراکنده [=نظم و نثر] که بنام پند و راهنمایی و یا در زمینهی پاکیزهخویی و بدخویی سروده شده ، باید همه را فراموش کرد و تا میتوان آنها را از میان برد. امروز هم فرصت نداد هر بیهودهگویی از پیش خود دستورهای نیکخویی سراید یا راه رفتار و کردار نماید. زیرا اینها سراپا زیانست و تا چارهای باینها نکردهایم ، هیچ کوششی در راه پیراستن خوی مردم نتیجه نخواهد داد.
کسانی تو گویی اینها را دُر و گوهر میپندارند ، از اینجا و آنجا گرد میآورند و چهبسا در یک زمینه چندین گفتههای گوناگون و آخشیج[=ضد] هم که پیدا میکنند همه را در پهلوی هم میچینند. در اینجاست که اندازهی گمراهی مردمان بدست میآید.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
از همهی اینها یک نتیجه بدست میآید و آن اینکه در کارهای توده هر کسی نباید از پیش خود گفتههایی بیرون ریزد و در زمینهی خویهای ستوده و ناستوده نیز باید پایهی استواری برای آن نهاده ، یک رشته دستورهای روشنی را بدست داد تا از روی آن گفتگو نمایند.
از این راه است که میتوان مردم را به ستودهخویی آورد و راه روشنی برای زیست و رفتار ایشان باز نمود.
این سخن را میتوان با مثالی بسیار روشن گردانید : چنین بینگارید که در بیابانی صد تن راه میپیمایند ولی هر یکی از گوشهی دیگری درآمده رو بسوی دیگری میگرداند و پروای هم نکرده هر کدام بجدایی گام برمیدارد. آیا از این کار آنان جز این نتیجه چه بدست میآید که در آن بیابان کورهراههای بیشمار پدید آمده بهم درمیآمیزد که هرگاه کسانی بدانجا درآیند و در جستجوی راه باشند ، از آنهمه نشان پای گیج شده پاک درمیمانند. ولی اگر راهشناسی از آنان پیش افتد و رو بسوی رستگاری گام بردارد و دیگران پشت سر او را گیرند و پا بجای او گزارند ، این نتیجه بدست میآید که شاهراه روشنی باز میگردد و کسانی که پس از آن میآیند ، هر کدام بآسانی آن را یافته و بآسانی میپیمایند. چنین راهیست که ما میخواهیم در پیمان آغاز کنیم و اینست میخواهیم نخست پراکندهگوییهای دیگران را از میان برداریم و دلها را از آلودگی بپیراییم.
ما میگوییم : اینهمه گفتهها از فارسی و تازی ، از پیوسته و پراکنده [=نظم و نثر] که بنام پند و راهنمایی و یا در زمینهی پاکیزهخویی و بدخویی سروده شده ، باید همه را فراموش کرد و تا میتوان آنها را از میان برد. امروز هم فرصت نداد هر بیهودهگویی از پیش خود دستورهای نیکخویی سراید یا راه رفتار و کردار نماید. زیرا اینها سراپا زیانست و تا چارهای باینها نکردهایم ، هیچ کوششی در راه پیراستن خوی مردم نتیجه نخواهد داد.
کسانی تو گویی اینها را دُر و گوهر میپندارند ، از اینجا و آنجا گرد میآورند و چهبسا در یک زمینه چندین گفتههای گوناگون و آخشیج[=ضد] هم که پیدا میکنند همه را در پهلوی هم میچینند. در اینجاست که اندازهی گمراهی مردمان بدست میآید.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
1ـ «برای هر مشکلی قطعاً در این جهان ، یک راه حلی وجود دارد و من میتوانم آن راه حل را پیدا کنم»
2ـ «هر بلایی که از تو آید رحمتیست. هر که را فقری دهی آن حکمتیست. ...
هر لحظه که تسلیمم در کارگه تقدیر آرامتر از آهو بیباکترم از شیر
هر لحظه که میکوشم در کار کنم تدبیر رنج از پی رنج آید زنجیر پی زنجیر»
کوشاد تلگرام : آیا اینگونه سخنرانان با اینگونه متضادگویی و سخن زیانمند از زبان یاوهگویان سرودن ، به مردم راه مینمایند یا گمراهشان میگردانند؟!
«ما میگوییم : اینهمه گفتهها از فارسی و تازی ، از پیوسته و پراکنده [=نظم و نثر] که بنام پند و راهنمایی و یا در زمینهی پاکیزهخویی و بدخویی سروده شده ، باید همه را فراموش کرد و تا میتوان آنها را از میان برد. امروز هم فرصت نداد هر بیهودهگویی از پیش خود دستورهای نیکخویی سراید یا راه رفتار و کردار نماید. زیرا اینها سراپا زیانست و تا چارهای باینها نکردهایم ، هیچ کوششی در راه پیراستن خوی مردم نتیجه نخواهد داد».
2ـ «هر بلایی که از تو آید رحمتیست. هر که را فقری دهی آن حکمتیست. ...
هر لحظه که تسلیمم در کارگه تقدیر آرامتر از آهو بیباکترم از شیر
هر لحظه که میکوشم در کار کنم تدبیر رنج از پی رنج آید زنجیر پی زنجیر»
کوشاد تلگرام : آیا اینگونه سخنرانان با اینگونه متضادگویی و سخن زیانمند از زبان یاوهگویان سرودن ، به مردم راه مینمایند یا گمراهشان میگردانند؟!
«ما میگوییم : اینهمه گفتهها از فارسی و تازی ، از پیوسته و پراکنده [=نظم و نثر] که بنام پند و راهنمایی و یا در زمینهی پاکیزهخویی و بدخویی سروده شده ، باید همه را فراموش کرد و تا میتوان آنها را از میان برد. امروز هم فرصت نداد هر بیهودهگویی از پیش خود دستورهای نیکخویی سراید یا راه رفتار و کردار نماید. زیرا اینها سراپا زیانست و تا چارهای باینها نکردهایم ، هیچ کوششی در راه پیراستن خوی مردم نتیجه نخواهد داد».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 24ـ کشاکشی که با خزعل پیش آمد (تکهی یک از دو)
در این میان کارهای عدلیه پیشرفت خود را میداشت. برای آزمایش که سه ماه مهلت داده بودیم چون پایان پذیرفت سه ماه دیگر مهلت دادم که نیکتر آماده گردند.
در این میان کاری پیش آمد که ما بتوانیم با شیخخزعل برخورد پیدا کنیم. در شوشتر حاجیاسماعیل زرگر نام کسی میبود. این مرد خود را سردستهی آزادیخواهان شوشتر میشمرد و روزهای نخست که من رسیده بودم بارها میآمد و خود را مینمود. شبی هم مرا بخانهی خود میهمان خواند. سپس دانسته شد کاری در عدلیه میدارد و این خودنماییها بهر آن میباشد. چگونگی آنکه دعوایی با کسی میداشته که «محکوم» گردیده خانهای را تهی گرداند. ولی چون خانه در ناصریست عدلیه نتوانسته مأمور فرستد و «حکم» را روان گرداند. من چون این را دانستم بیدرنگ مأموری روانهی ناصری گردانیده نامهای نیز به سردار اجل پسر شیخخزعل که حکمران ناصری میبود نوشتم. سردار اجل بمأمور راه نداده بازگردانیده بود. من دوباره او را فرستادم و باز نامهای نوشتم و واداشتم حکمران و رئیس قشون هم نامههایی نوشتند. این بار مأمور را نگاه داشته بازنگردانید. من رشته را رها نکرده نامهای بخود خزعل فرستاده قانون را به رخ او کشیدم.
این کشاکشها درمیان میبود که حکمران تازهای برای خوزستان آمد. ثقةالملک نامی از تهران فرستاده شده بود. این از روزی که رسید رفتاری آغاز کرد که پیدا بود خود را به خزعل فروخته و میخواهد از نیروی عدلیه بکاهد. من از روزی که رسیدم برای مأموران عدلیه تفنگ خریدم و برخی اسب هم میداشتند ، ثقةالملک این را دستاویزی ساخته بود. من پاسخ دادم اگر ایرادی از این باره هست باید ادارهی قشونی گیرد. بادارهی حکمرانی چه همبستگی میدارد؟!. او در نامههای خود بعدلیه ارج نمیگزاشت. ما نیز همان رفتار را کردیم. معاونی میداشت که میبایست او را دزدی شمرد و دستگیرش گردانید. از همان روز رسیدن از مردم پولها میگرفت.
این کشاکش بجایی رسید که روزی در دز سلاسل در ادارهی قشونی ، نشستی برپا گردید. ثقةالملک میگفت : «من به تهران تلگراف خواهم کرد که عدلیه را از اینجا بردارند». گفتم : «هر تلگرافی دلتان میخواهد بکنید من باک نمیدارم. ولی بترسید از آنکه معاونتان را که پولها از مردم میگیرد به پارکه کشیده دنبال کنیم و پایش بخودتان برسد». بدینسان رنجش و دشمنی بیشتر گردید.
نزدیک به همان روزها خزعل بزمزمههایی پرداخت و پیدا بود که بنافرمانی خواهد برخاست. شُوند این کار در نهان پیشرفت سپاهیان دولت در لرستان میبود. خزعل میدید راه خوزستان گشاده میشود و روزی خواهد رسید که سپاهیان باینجا هم درآیند و بتلاش افتاده بسیج[=تدارک(ات)] میدید. لیکن در بیرون[در ظاهر] ، رفتار مالیه و عدلیه را بهانه نشان میداد.
داستان مالیه این میبود که چون مالیات ایلهای عرب سپرده به خزعل بوده و او از سالها چیزی بدولت نپرداخته بود ، میلیسپو این زمان سخت گرفته ازو پول میخواست. همچنان گفتگوی زمینهای خالصه را که در دست او بود میکرد.
خزعل این را بهانه گرفته و همچنان رفتار عدلیه را عنوان ساخته سرکشیهایی مینمود و کارهایی میکرد. از سوی دولت سرهنگ باقرخان با ثقةالملک دستور یافتند که به ناصری بروند و با او بگفتگو پردازند.
🔸 24ـ کشاکشی که با خزعل پیش آمد (تکهی یک از دو)
در این میان کارهای عدلیه پیشرفت خود را میداشت. برای آزمایش که سه ماه مهلت داده بودیم چون پایان پذیرفت سه ماه دیگر مهلت دادم که نیکتر آماده گردند.
در این میان کاری پیش آمد که ما بتوانیم با شیخخزعل برخورد پیدا کنیم. در شوشتر حاجیاسماعیل زرگر نام کسی میبود. این مرد خود را سردستهی آزادیخواهان شوشتر میشمرد و روزهای نخست که من رسیده بودم بارها میآمد و خود را مینمود. شبی هم مرا بخانهی خود میهمان خواند. سپس دانسته شد کاری در عدلیه میدارد و این خودنماییها بهر آن میباشد. چگونگی آنکه دعوایی با کسی میداشته که «محکوم» گردیده خانهای را تهی گرداند. ولی چون خانه در ناصریست عدلیه نتوانسته مأمور فرستد و «حکم» را روان گرداند. من چون این را دانستم بیدرنگ مأموری روانهی ناصری گردانیده نامهای نیز به سردار اجل پسر شیخخزعل که حکمران ناصری میبود نوشتم. سردار اجل بمأمور راه نداده بازگردانیده بود. من دوباره او را فرستادم و باز نامهای نوشتم و واداشتم حکمران و رئیس قشون هم نامههایی نوشتند. این بار مأمور را نگاه داشته بازنگردانید. من رشته را رها نکرده نامهای بخود خزعل فرستاده قانون را به رخ او کشیدم.
این کشاکشها درمیان میبود که حکمران تازهای برای خوزستان آمد. ثقةالملک نامی از تهران فرستاده شده بود. این از روزی که رسید رفتاری آغاز کرد که پیدا بود خود را به خزعل فروخته و میخواهد از نیروی عدلیه بکاهد. من از روزی که رسیدم برای مأموران عدلیه تفنگ خریدم و برخی اسب هم میداشتند ، ثقةالملک این را دستاویزی ساخته بود. من پاسخ دادم اگر ایرادی از این باره هست باید ادارهی قشونی گیرد. بادارهی حکمرانی چه همبستگی میدارد؟!. او در نامههای خود بعدلیه ارج نمیگزاشت. ما نیز همان رفتار را کردیم. معاونی میداشت که میبایست او را دزدی شمرد و دستگیرش گردانید. از همان روز رسیدن از مردم پولها میگرفت.
این کشاکش بجایی رسید که روزی در دز سلاسل در ادارهی قشونی ، نشستی برپا گردید. ثقةالملک میگفت : «من به تهران تلگراف خواهم کرد که عدلیه را از اینجا بردارند». گفتم : «هر تلگرافی دلتان میخواهد بکنید من باک نمیدارم. ولی بترسید از آنکه معاونتان را که پولها از مردم میگیرد به پارکه کشیده دنبال کنیم و پایش بخودتان برسد». بدینسان رنجش و دشمنی بیشتر گردید.
نزدیک به همان روزها خزعل بزمزمههایی پرداخت و پیدا بود که بنافرمانی خواهد برخاست. شُوند این کار در نهان پیشرفت سپاهیان دولت در لرستان میبود. خزعل میدید راه خوزستان گشاده میشود و روزی خواهد رسید که سپاهیان باینجا هم درآیند و بتلاش افتاده بسیج[=تدارک(ات)] میدید. لیکن در بیرون[در ظاهر] ، رفتار مالیه و عدلیه را بهانه نشان میداد.
داستان مالیه این میبود که چون مالیات ایلهای عرب سپرده به خزعل بوده و او از سالها چیزی بدولت نپرداخته بود ، میلیسپو این زمان سخت گرفته ازو پول میخواست. همچنان گفتگوی زمینهای خالصه را که در دست او بود میکرد.
خزعل این را بهانه گرفته و همچنان رفتار عدلیه را عنوان ساخته سرکشیهایی مینمود و کارهایی میکرد. از سوی دولت سرهنگ باقرخان با ثقةالملک دستور یافتند که به ناصری بروند و با او بگفتگو پردازند.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در راه سیاست.pdf
2.6 MB
📘 در راه سیاست
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : سه پایهی سیاست ، سرچشمهی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ، آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ، تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ، احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهرهمندی از پیشرفتهای اندیشهای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایهداری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانهی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.
📊 شمار ساتها : ۹۵
🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : سه پایهی سیاست ، سرچشمهی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ، آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ، تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ، احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهرهمندی از پیشرفتهای اندیشهای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایهداری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانهی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.
📊 شمار ساتها : ۹۵
🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 266
🔸 در پیرامون زبان [: چند نکته]
1ـ در فارسی (در زبان پاک نیز) جدایی میان جملههای پرسشی با دیگر جملهها نیست. مثلاً جملهی «او باهواز میآید؟» اگر در آن نشانهی پرسش (؟) را بکار نبریم دانسته نخواهد بود که پرسش است یا جز از آن. این خود مایهی دشواری و نابسامانی زبانست از اینرو پیشنهاد میکنم واژهی «آیا» را که گاهی در آغاز جملههای پرسشی بکار میرود همگانی و همیشگی گردانیـم. «آیا مرا میشناسید؟» ، «آیا این کتاب را خواندهای؟». هرآینه در جملههایی که با «کجا» ، «چند» ، «کی» و مانند اینها (که خود نشانهی پرسش هستند) میآغازند به «آیا» نیاز نخواهد بود مگر در جایی که این واژهها درمیان جمله باشد که باز به «آیا» نیاز خواهد بود : «آیا میدانیـد کجا رفت؟» ، «آیا میدانیـد چنـد ساله است؟» و مانند اینها. رویهمرفتـه «آیا» ماننـد «Do» (در انگلیسی) خـواهد بود با این جدایی که در انگلیسی اگر پرسش دربارهی گذشته است «Did» را که گذشتهی آن واژه است میآورند «Did he go» ولی ما در هـر سان «آیا» را بـکار خواهیـم بـرد : «آیا رفت؟». نیـز «Do» در جایی کـه واژههای«Which ,When ,Who» باشد بکار نرود مگر اینکه اینها درمیان جمله باشند :
What is his name? , Do you know what his name is?
2ـ کنـون کـه ما به روانـی و همگانـی گردانیـدن قاعدهها در زبان میکوشیم در واژههـای «چیست» ، «کیست» و مانند اینها چه باید کنیم؟. آیا باید بهمین سان باشند یا بجای آنها «چه هست» و «که هست» بکار بریم؟.
3ـ «اکنون همیشگی» چنانکه نوشتهاید معنی«همیشگی» و «آیندهی نزدیک» هر دو را دارد «من بدبیرستان روم و درس خوانم» ، «فردا باهواز روم» ولی این خود نابسامانیست یکی اینکه یک واژه در دو جا بکار میرود. یکی اینکه در بیشتر جاها خواست گوینده یا نویسنده فهمیده نشود. در مثال بالا اگر «فردا» را ننویسیم دشواری پدید خواهد آمد. در انگلیسی نیز چنینست :
I go to school every day , I go to Ahwaz tomorrow.
ولی در انگلیسی گاهی در جملهی دومی کارواژهی Will یا Shall را (که اندک جدایی میدارند) بکارواژه میافزایند :
I shall (will) go to Ahwaz tonight.
در فارسی نیز کارواژهی «خواستن» را بکارواژه میافزایند «فردا باهواز خواهم رفت». کنون من میگمانم که برای آسانی و بسامانی بهتر است این «خواست[ن]» و جدا شدههای آن را برای آیندهی نزدیک همگانی گردانیم که آیندهی نزدیک را جز با افزودن «خواستن» و جداشدههایش پدید نیاوریم.
4ـ جدایـیای کـه میانـهی «شنیـدن» و «نیـوشیدن» گـزاردهاید بسیـار نیـکست. ولـی بـاز هـم «شنیدن» دو معنی میدارد «از پشت دیوار هرچه گفت شنیدم» و «از برادرم شنیدم که شما باهواز آمدهاید» در این معنی دوم گاهی «فهمیدن» را بکار برند «دیروز فهمیدم که شما آمدهاید» ولی هرآینه پیداست که این نادرست است و باید برای آن واژهای دارید.
5ـ گاهی گوییـم «حسن و حسین را زدند» و گاهی گوییـم «حسن را و حسین را زدند» کدام یک درست است؟ در جملهی دومی یک «را» فزونیست یا نه؟
اهواز ـ محمدعلی جزایری
پرچم :
1ـ پیشنهاد شما دربارهی آوردن «آیا» در جملههای پرسشی بجاست. بویژه در نوشتن. در گفتن ما توانیم پرسیدن را با تکان سر یا با کشیدن آواز بفهمانیم. در نوشتن که اینها نیست بآن نشانه نیاز بسیار است.
2ـ «چه» و «که» غلط نوشتـه میشـود. راست آنهـا «چی» و «کی» است. ما نیـز در زبان «چی» و «کی» میگوییم. پس «چیست» و «کیست» چندان نابسامان نمیباشد و تنها «الف» از میانه افتاده است.
3ـ اینکه اکنون همیشگی بدو معنی میآید و آن یک نابسامانیست جای گفتگو نیست. ولی راه چارهاش آن نیست که شما پیشنهاد کردهاید. زیرا «خواهم رفت» که در فارسی هست برای آیندهی دور است (در زبانهای دیگر نیز چنین میباشد) و ما نیاز بداشتن آن و بکار بردنش در همان معنی خودش میداریم.
4ـ دربارهی اینکه «شنیدن» بدو معنی بکار میرود نوشتهتان روشن نیست.
5ـ در جملهی «حسن را و حسین را زدند» ، «را» فزونیست ولی آوردن آن غلط شمرده نخواهد شد.
🔸 در پیرامون زبان [: چند نکته]
1ـ در فارسی (در زبان پاک نیز) جدایی میان جملههای پرسشی با دیگر جملهها نیست. مثلاً جملهی «او باهواز میآید؟» اگر در آن نشانهی پرسش (؟) را بکار نبریم دانسته نخواهد بود که پرسش است یا جز از آن. این خود مایهی دشواری و نابسامانی زبانست از اینرو پیشنهاد میکنم واژهی «آیا» را که گاهی در آغاز جملههای پرسشی بکار میرود همگانی و همیشگی گردانیـم. «آیا مرا میشناسید؟» ، «آیا این کتاب را خواندهای؟». هرآینه در جملههایی که با «کجا» ، «چند» ، «کی» و مانند اینها (که خود نشانهی پرسش هستند) میآغازند به «آیا» نیاز نخواهد بود مگر در جایی که این واژهها درمیان جمله باشد که باز به «آیا» نیاز خواهد بود : «آیا میدانیـد کجا رفت؟» ، «آیا میدانیـد چنـد ساله است؟» و مانند اینها. رویهمرفتـه «آیا» ماننـد «Do» (در انگلیسی) خـواهد بود با این جدایی که در انگلیسی اگر پرسش دربارهی گذشته است «Did» را که گذشتهی آن واژه است میآورند «Did he go» ولی ما در هـر سان «آیا» را بـکار خواهیـم بـرد : «آیا رفت؟». نیـز «Do» در جایی کـه واژههای«Which ,When ,Who» باشد بکار نرود مگر اینکه اینها درمیان جمله باشند :
What is his name? , Do you know what his name is?
2ـ کنـون کـه ما به روانـی و همگانـی گردانیـدن قاعدهها در زبان میکوشیم در واژههـای «چیست» ، «کیست» و مانند اینها چه باید کنیم؟. آیا باید بهمین سان باشند یا بجای آنها «چه هست» و «که هست» بکار بریم؟.
3ـ «اکنون همیشگی» چنانکه نوشتهاید معنی«همیشگی» و «آیندهی نزدیک» هر دو را دارد «من بدبیرستان روم و درس خوانم» ، «فردا باهواز روم» ولی این خود نابسامانیست یکی اینکه یک واژه در دو جا بکار میرود. یکی اینکه در بیشتر جاها خواست گوینده یا نویسنده فهمیده نشود. در مثال بالا اگر «فردا» را ننویسیم دشواری پدید خواهد آمد. در انگلیسی نیز چنینست :
I go to school every day , I go to Ahwaz tomorrow.
ولی در انگلیسی گاهی در جملهی دومی کارواژهی Will یا Shall را (که اندک جدایی میدارند) بکارواژه میافزایند :
I shall (will) go to Ahwaz tonight.
در فارسی نیز کارواژهی «خواستن» را بکارواژه میافزایند «فردا باهواز خواهم رفت». کنون من میگمانم که برای آسانی و بسامانی بهتر است این «خواست[ن]» و جدا شدههای آن را برای آیندهی نزدیک همگانی گردانیم که آیندهی نزدیک را جز با افزودن «خواستن» و جداشدههایش پدید نیاوریم.
4ـ جدایـیای کـه میانـهی «شنیـدن» و «نیـوشیدن» گـزاردهاید بسیـار نیـکست. ولـی بـاز هـم «شنیدن» دو معنی میدارد «از پشت دیوار هرچه گفت شنیدم» و «از برادرم شنیدم که شما باهواز آمدهاید» در این معنی دوم گاهی «فهمیدن» را بکار برند «دیروز فهمیدم که شما آمدهاید» ولی هرآینه پیداست که این نادرست است و باید برای آن واژهای دارید.
5ـ گاهی گوییـم «حسن و حسین را زدند» و گاهی گوییـم «حسن را و حسین را زدند» کدام یک درست است؟ در جملهی دومی یک «را» فزونیست یا نه؟
اهواز ـ محمدعلی جزایری
پرچم :
1ـ پیشنهاد شما دربارهی آوردن «آیا» در جملههای پرسشی بجاست. بویژه در نوشتن. در گفتن ما توانیم پرسیدن را با تکان سر یا با کشیدن آواز بفهمانیم. در نوشتن که اینها نیست بآن نشانه نیاز بسیار است.
2ـ «چه» و «که» غلط نوشتـه میشـود. راست آنهـا «چی» و «کی» است. ما نیـز در زبان «چی» و «کی» میگوییم. پس «چیست» و «کیست» چندان نابسامان نمیباشد و تنها «الف» از میانه افتاده است.
3ـ اینکه اکنون همیشگی بدو معنی میآید و آن یک نابسامانیست جای گفتگو نیست. ولی راه چارهاش آن نیست که شما پیشنهاد کردهاید. زیرا «خواهم رفت» که در فارسی هست برای آیندهی دور است (در زبانهای دیگر نیز چنین میباشد) و ما نیاز بداشتن آن و بکار بردنش در همان معنی خودش میداریم.
4ـ دربارهی اینکه «شنیدن» بدو معنی بکار میرود نوشتهتان روشن نیست.
5ـ در جملهی «حسن را و حسین را زدند» ، «را» فزونیست ولی آوردن آن غلط شمرده نخواهد شد.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 4 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
پارهای نیز با گفتههای ما بدشمنی برخاسته چنین میگویند : گفتههای پیشینیان همه را نگه میداریم. اینکه شما میگویید چیزهای بد دارد ، ما آنچه نیکست پذیرفته آنچه بد است رها مینماییم. امروز هم هر کس هرچه میخواهد بسراید و هرچه میخواهد بنگارد. باکی نیست. ما آنچه نیکست گرفته بد را رها مینماییم.
از اینجا پیداست که این درماندگان راه بجایی نمیبرند. این خود بهترین گواه است که شناختن نیک و بد کار هر کس نیست. همین یک گفته چندین نادانی را دربر دارد. نخست باید پرسید : کسانی که نیک از بد نمیشناختهاند و سود و زیان هرچه بزبانشان آمده بیرون ریختهاند و این بگردن مردم است که نیکهای آنان را از بدشان جدا گردانند ، این چه کاریست که آنان را به پندگویی و رهنمایی بپذیرند؟! مگر پند گندم است که بخرند و بوجاری کنند؟! وانگاه اگر مردم میتوانند نیک از بد بازشناسند ، دیگر چه نیازی بگفتههای آنان دارند؟! (1)
اینان آن نمیدانند که راهنمایی توده کسی راست که همهی نیکیها را بشناسد وگرنه کیست که چند سخنی بهم نتواند بافت. آن نمیدانند که آدمی هر سخنی که میشنود ، برای آن جا در درون خویش باز میکند و هر سخنی چه نیک و چه بد کار خود را دارد. آن نمیدانند چون در تودهای سخنان پراکنده فراوان گردید ، مردم گیج شده بهیچ یک نمیگروند. (۲) بویژه هرگاه سخنان آخشیج هم باشد شنونده را دورو بار میآورد که به هر جا که سودش بود این را بکار میبندد و در جای دیگر آن را.
این را ما میبینیم که کسانی گاهی سود خود را در صوفیگری و چشمپوشی از پول و خواسته میبینند و یا از سستی و تنبلی از کوشش کنارهجویی مینمایند و در این هنگامها گفتههایی را که از صوفیان یا از جبریان در یاد دارند ، بگواهی میآورند و چنین وامینمایند که بنام پاکدلی و پاکیزهخویی چنان نمودهاند. همین کسان در هنگام دیگری که آزشان چیره میگردد و راه پولاندوزی را باز میبینند اینزمان هم گفتههای دیگری را پیش میکشند. همین حالست در دیگر بارهها که هیچگاه از بهانه درنمیمانند.
اینها یک رشته گرفتاریهاست که شرق امروز دارد و باید بچارهی آنها کوشید و یا چنانکه در جاهای دیگری گفتهایم ، در اینجا نیز میگوییم که باید خردمندانِ پاکدل به یاوری برخیزند و دست بسوی ما دراز دارند. چه اینها رازهاییست که هر کس نمیفهمد. کسانی هم اگر فهمند ، ناپاکدلی سنگ راهشان میباشد. این تنها یک دسته از جهانیانست که میتوانند پیشروان راه رستگاری باشند. ما نیز همیشه چشم به یاری آنان داریم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ همین مثال خود بسیار گویاست. زیرا از جدایی آشکاری که میانهی دانهی گندم و کاه یا سنگریزه هست هم بآسانی توان آن دو را از هم بازشناخت و هم با بوجاری آنها را از هم جدا گرداند. لیکن در پند و سخن آیا چنینست؟! اگر چنین بود فریبکاری و مردمفریبی دیگر چه بود؟! اینهمه گمراهیها چگونه پا میگرفت؟!
(2) : گواه این سخن سرپیچی مردم از دستورهای بهداشتی در زمینهی کوید 19 است. در روزهای نخست مردم چون یک گونه سخن از مسئولان بهداشت کشور شنیدند باک کردند ولی سپس چون سخنان پراکنده بسیار گفته شد که برخی آخشیج دیگری بود و نیز حکومتیان و مجریان تلویزیون خود به آنچه میگفتند کار نمیبستند ، مردم پروای نخست را نکردند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
پارهای نیز با گفتههای ما بدشمنی برخاسته چنین میگویند : گفتههای پیشینیان همه را نگه میداریم. اینکه شما میگویید چیزهای بد دارد ، ما آنچه نیکست پذیرفته آنچه بد است رها مینماییم. امروز هم هر کس هرچه میخواهد بسراید و هرچه میخواهد بنگارد. باکی نیست. ما آنچه نیکست گرفته بد را رها مینماییم.
از اینجا پیداست که این درماندگان راه بجایی نمیبرند. این خود بهترین گواه است که شناختن نیک و بد کار هر کس نیست. همین یک گفته چندین نادانی را دربر دارد. نخست باید پرسید : کسانی که نیک از بد نمیشناختهاند و سود و زیان هرچه بزبانشان آمده بیرون ریختهاند و این بگردن مردم است که نیکهای آنان را از بدشان جدا گردانند ، این چه کاریست که آنان را به پندگویی و رهنمایی بپذیرند؟! مگر پند گندم است که بخرند و بوجاری کنند؟! وانگاه اگر مردم میتوانند نیک از بد بازشناسند ، دیگر چه نیازی بگفتههای آنان دارند؟! (1)
اینان آن نمیدانند که راهنمایی توده کسی راست که همهی نیکیها را بشناسد وگرنه کیست که چند سخنی بهم نتواند بافت. آن نمیدانند که آدمی هر سخنی که میشنود ، برای آن جا در درون خویش باز میکند و هر سخنی چه نیک و چه بد کار خود را دارد. آن نمیدانند چون در تودهای سخنان پراکنده فراوان گردید ، مردم گیج شده بهیچ یک نمیگروند. (۲) بویژه هرگاه سخنان آخشیج هم باشد شنونده را دورو بار میآورد که به هر جا که سودش بود این را بکار میبندد و در جای دیگر آن را.
این را ما میبینیم که کسانی گاهی سود خود را در صوفیگری و چشمپوشی از پول و خواسته میبینند و یا از سستی و تنبلی از کوشش کنارهجویی مینمایند و در این هنگامها گفتههایی را که از صوفیان یا از جبریان در یاد دارند ، بگواهی میآورند و چنین وامینمایند که بنام پاکدلی و پاکیزهخویی چنان نمودهاند. همین کسان در هنگام دیگری که آزشان چیره میگردد و راه پولاندوزی را باز میبینند اینزمان هم گفتههای دیگری را پیش میکشند. همین حالست در دیگر بارهها که هیچگاه از بهانه درنمیمانند.
اینها یک رشته گرفتاریهاست که شرق امروز دارد و باید بچارهی آنها کوشید و یا چنانکه در جاهای دیگری گفتهایم ، در اینجا نیز میگوییم که باید خردمندانِ پاکدل به یاوری برخیزند و دست بسوی ما دراز دارند. چه اینها رازهاییست که هر کس نمیفهمد. کسانی هم اگر فهمند ، ناپاکدلی سنگ راهشان میباشد. این تنها یک دسته از جهانیانست که میتوانند پیشروان راه رستگاری باشند. ما نیز همیشه چشم به یاری آنان داریم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ همین مثال خود بسیار گویاست. زیرا از جدایی آشکاری که میانهی دانهی گندم و کاه یا سنگریزه هست هم بآسانی توان آن دو را از هم بازشناخت و هم با بوجاری آنها را از هم جدا گرداند. لیکن در پند و سخن آیا چنینست؟! اگر چنین بود فریبکاری و مردمفریبی دیگر چه بود؟! اینهمه گمراهیها چگونه پا میگرفت؟!
(2) : گواه این سخن سرپیچی مردم از دستورهای بهداشتی در زمینهی کوید 19 است. در روزهای نخست مردم چون یک گونه سخن از مسئولان بهداشت کشور شنیدند باک کردند ولی سپس چون سخنان پراکنده بسیار گفته شد که برخی آخشیج دیگری بود و نیز حکومتیان و مجریان تلویزیون خود به آنچه میگفتند کار نمیبستند ، مردم پروای نخست را نکردند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 24ـ کشاکشی که با خزعل پیش آمد (تکهی دو از دو)
پس از رفتن ایشان من گرفتار دنداندرد سختی گردیدم. پس از رفتن خون از بینیام که داستان آن را نوشتهام بسیاری از دندانهایم خُرد شدن آغازیده و بارها مرا دچار شکنجه و درد خود میگردانیدند. این هنگام نیز یک هفته سخت گرفتارم گردانید. چون در شوشتر ، پزشک نبود داروخانه و دارو هم نمیبود ، ناچار شدم به ناصری روم. با خود گفتم : در آن میان از رفتار خزعل و گفتگوی فرستادگان دولت با او آگاه خواهم بود. بویژه که بخشی از گفتگوها دربارهی عدلیه است. اتومبیلی گرفته و میرزاعباسخان بازپرس عدلیه (آقای شاهیده که اکنون رئیس ثبت اسپهانست) را همراه گردانیده راه افتادیم. در ناصری دیدیم تفنگچیانی در کوچهها پدیدارند و ما چون رسیدیم جلو اتومبیل را گرفتند و چون پیشخدمت عدلیه در جلو اتومبیل دهتیری بکمر میداشت خواستند دهتیرش را بگیرند و او که نمیداد من دیدم کار به تپانچهبازی خواهد کشید ، خودم دهتیر را گرفته دادم. دانسته نشد که شناخته این رفتار را کردند یا نشناخته ، چیزی که بود عصر همان روز دهتیر را آورده پس دادند.
فردای آن روز سراغ سرهنگ باقرخان و ثقةالملک و شیخخزعل را در خانهی عبدالسید (پیشکار شیخ) گرفته بآنجا رفتم. شیخ چون مرا دید بگفتگو از عدلیه پرداخت و گلهها کرد که چرا عدلیه بکارهای ناصری دست مییازد. آن دو تن خاموش میبودند. ولی شیخ پیاپی سخن میگفت و گله میکرد ، یکی از سخنانش این بود : «من شصتودو سال زندگی کردهام و بیش از چهل سال زنده نخواهم ماند ولی اگر دولت این املاک را از دست من بگیرد فرزندان من بگدایی افتند».
چند بار روی خود بمن گردانید و سخنانی گفت. یک بار گفت : «شما که سیدید ، شما میگویید من عربم!» سپس بآواز بلندتری خواند : «الاعراب اشدٌ کفراً و نفاقاً» (1). من باین سخنش پاسخ داده گفتم : «عرب جز اعراب است. اعراب بیاباننشینان را گویند که شمایید». این سخن باو تلخ افتاد. ولی بروی خود نیاورد.
چون نشست بپایان رسید و خواستیم برخیزیم ، نهاده شد که فرداشب در کشتی میهمان شیخ باشیم. فرداعصر من چون در کنار رود ایستاده رسیدن موتوری را میپاییدم و دیدم موتوری که بیرق شوروی را میداشت بکنار نزدیک شد دو تن از درون آن بیرون آمده رو بسوی من آوردند. چون رسیدند دانسته شد یکی موسیو باتمانُف کنسول شوروی و آن دیگر ترجمان اوست. ترجمان گفت : «ژنرال کنسول درود میگوید. میگوید میخواهم با آقای رئیس عدلیه دوست شوم». من سپاس گزارده گفتم فردا خودم بدیدنشان خواهم آمد. ولی ژنرال کنسول مرا از کجا میشناخت؟. گفت : «نامتان را که شنیده بود و اکنون هم که از دور شما را دیدیم گفت : این باید رئیس عدلیه باشد ، و خشنودیم که گمانمان راست درآمده». با خشنودی بهم بدرود گفتیم و او موتور خود را باختیار ما سپرده راه افتاد.
آن شب را در کشتی گذرانیده و خوابیدیم. فرداعصر هم بدیدن کنسول شوروی رفتیم. جوانی بسیار مهربان و گرمرفتار میبود. میگفت :
«درمیان سران ادارهها تنها کسی که ما میهندوست شناختهایم شمایید». چون در آن میان من دچار تب نیز شده بودم ببازگشتن شتاب کرده و همان روز اتومبیلی گرفته برای آنکه نیازی باجازه گرفتن از شیخ نباشد پیش از سپیدهدم راه افتادیم و باآنکه در راه اتومبیل شکست و سختی پیش آمد ، پیش از ظهر خود را به شوشتر رسانیدیم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ سورهی توبه آیهی 97 : کفر و دورویی در بیاباننشینان عرب سختتر است. ...
🔸 24ـ کشاکشی که با خزعل پیش آمد (تکهی دو از دو)
پس از رفتن ایشان من گرفتار دنداندرد سختی گردیدم. پس از رفتن خون از بینیام که داستان آن را نوشتهام بسیاری از دندانهایم خُرد شدن آغازیده و بارها مرا دچار شکنجه و درد خود میگردانیدند. این هنگام نیز یک هفته سخت گرفتارم گردانید. چون در شوشتر ، پزشک نبود داروخانه و دارو هم نمیبود ، ناچار شدم به ناصری روم. با خود گفتم : در آن میان از رفتار خزعل و گفتگوی فرستادگان دولت با او آگاه خواهم بود. بویژه که بخشی از گفتگوها دربارهی عدلیه است. اتومبیلی گرفته و میرزاعباسخان بازپرس عدلیه (آقای شاهیده که اکنون رئیس ثبت اسپهانست) را همراه گردانیده راه افتادیم. در ناصری دیدیم تفنگچیانی در کوچهها پدیدارند و ما چون رسیدیم جلو اتومبیل را گرفتند و چون پیشخدمت عدلیه در جلو اتومبیل دهتیری بکمر میداشت خواستند دهتیرش را بگیرند و او که نمیداد من دیدم کار به تپانچهبازی خواهد کشید ، خودم دهتیر را گرفته دادم. دانسته نشد که شناخته این رفتار را کردند یا نشناخته ، چیزی که بود عصر همان روز دهتیر را آورده پس دادند.
فردای آن روز سراغ سرهنگ باقرخان و ثقةالملک و شیخخزعل را در خانهی عبدالسید (پیشکار شیخ) گرفته بآنجا رفتم. شیخ چون مرا دید بگفتگو از عدلیه پرداخت و گلهها کرد که چرا عدلیه بکارهای ناصری دست مییازد. آن دو تن خاموش میبودند. ولی شیخ پیاپی سخن میگفت و گله میکرد ، یکی از سخنانش این بود : «من شصتودو سال زندگی کردهام و بیش از چهل سال زنده نخواهم ماند ولی اگر دولت این املاک را از دست من بگیرد فرزندان من بگدایی افتند».
چند بار روی خود بمن گردانید و سخنانی گفت. یک بار گفت : «شما که سیدید ، شما میگویید من عربم!» سپس بآواز بلندتری خواند : «الاعراب اشدٌ کفراً و نفاقاً» (1). من باین سخنش پاسخ داده گفتم : «عرب جز اعراب است. اعراب بیاباننشینان را گویند که شمایید». این سخن باو تلخ افتاد. ولی بروی خود نیاورد.
چون نشست بپایان رسید و خواستیم برخیزیم ، نهاده شد که فرداشب در کشتی میهمان شیخ باشیم. فرداعصر من چون در کنار رود ایستاده رسیدن موتوری را میپاییدم و دیدم موتوری که بیرق شوروی را میداشت بکنار نزدیک شد دو تن از درون آن بیرون آمده رو بسوی من آوردند. چون رسیدند دانسته شد یکی موسیو باتمانُف کنسول شوروی و آن دیگر ترجمان اوست. ترجمان گفت : «ژنرال کنسول درود میگوید. میگوید میخواهم با آقای رئیس عدلیه دوست شوم». من سپاس گزارده گفتم فردا خودم بدیدنشان خواهم آمد. ولی ژنرال کنسول مرا از کجا میشناخت؟. گفت : «نامتان را که شنیده بود و اکنون هم که از دور شما را دیدیم گفت : این باید رئیس عدلیه باشد ، و خشنودیم که گمانمان راست درآمده». با خشنودی بهم بدرود گفتیم و او موتور خود را باختیار ما سپرده راه افتاد.
آن شب را در کشتی گذرانیده و خوابیدیم. فرداعصر هم بدیدن کنسول شوروی رفتیم. جوانی بسیار مهربان و گرمرفتار میبود. میگفت :
«درمیان سران ادارهها تنها کسی که ما میهندوست شناختهایم شمایید». چون در آن میان من دچار تب نیز شده بودم ببازگشتن شتاب کرده و همان روز اتومبیلی گرفته برای آنکه نیازی باجازه گرفتن از شیخ نباشد پیش از سپیدهدم راه افتادیم و باآنکه در راه اتومبیل شکست و سختی پیش آمد ، پیش از ظهر خود را به شوشتر رسانیدیم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ سورهی توبه آیهی 97 : کفر و دورویی در بیاباننشینان عرب سختتر است. ...
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 267
🔸 پرسشها و پاسخها از پرچم هفتگی
پرسش :
واژهی «اند» به چه معنی است؟
ف ـ ک
پاسخ :
«اند» بمعنی «مقدار» است. واژهی «چند» که اکنون بکار میبریم «چه اند» است که بمعنی «چه مقدار» باشد. «اندک» که میگوییم آن نیز از آن کلمه است و بمعنی «مقدار کم» میباشد.
این یکی از واژههاییست که نیازمند آنها میباشیم. باید این را بکار برد و شناخته گردانید. نتیجهی شناخته نبودن این واژه است که ناچار شده واژههای مقدار و مبلغ و مانند اینها را که عربیست بکار میبرند. گاهی نیز واژهی چنـد را که بـرای پرسیدن است بغلط آورده میگویند : «چنـد روزی در فلان جا ماندم» که باید بگوینـد : «اند روزی ...»
پرسش :
«داغ» را مردم بجای گرم استعمال میکنند و بچیزی که از هم متلاشی شده باشد «داغان» میگویند. آیا صحیح است یا خیر؟.. میتوان در فارسی بکار برد یا نه؟..
اهواز ـ عبدالحمید نیکزاد
پاسخ :
«داغ» بمعنی گرم سوزاننده فارسی است. در «داغ گزاردن» و «داغ دل» و مانند اینها نیز بِهمان معنی است. میتوان آن را در زبان پاک هم بکار برد. بلکه میتوان جداشدهها از آن آورد.
اما «داغان» بمعنی متلاشی یا پراکنده ترکیست. در ترکی «داغلماق» بمعنی پراکندن است. در فارسی باین نیازی نیست و باید نیاورد.
پرسش :
کلمهی «پیوسته» بدو معنی بکار میرود کدام یک درستتر است «پیوستگی» و «همیشه»؟ کلمهی خورایان که در شماره دوم پرچم بکار بردهاند به چه معنی و در کجا بکار میرود.
اندیمشک ـ نور بخش
پاسخ :
«پیوسته» را باید جز در معنی ریشگی خود بکار نبرد. برای همیشه واژهی «همیشه» را میداریم. «خورایان» را بمعنی شرق بکار میبریم.
🔸 پرسشها و پاسخها از پرچم هفتگی
پرسش :
واژهی «اند» به چه معنی است؟
ف ـ ک
پاسخ :
«اند» بمعنی «مقدار» است. واژهی «چند» که اکنون بکار میبریم «چه اند» است که بمعنی «چه مقدار» باشد. «اندک» که میگوییم آن نیز از آن کلمه است و بمعنی «مقدار کم» میباشد.
این یکی از واژههاییست که نیازمند آنها میباشیم. باید این را بکار برد و شناخته گردانید. نتیجهی شناخته نبودن این واژه است که ناچار شده واژههای مقدار و مبلغ و مانند اینها را که عربیست بکار میبرند. گاهی نیز واژهی چنـد را که بـرای پرسیدن است بغلط آورده میگویند : «چنـد روزی در فلان جا ماندم» که باید بگوینـد : «اند روزی ...»
پرسش :
«داغ» را مردم بجای گرم استعمال میکنند و بچیزی که از هم متلاشی شده باشد «داغان» میگویند. آیا صحیح است یا خیر؟.. میتوان در فارسی بکار برد یا نه؟..
اهواز ـ عبدالحمید نیکزاد
پاسخ :
«داغ» بمعنی گرم سوزاننده فارسی است. در «داغ گزاردن» و «داغ دل» و مانند اینها نیز بِهمان معنی است. میتوان آن را در زبان پاک هم بکار برد. بلکه میتوان جداشدهها از آن آورد.
اما «داغان» بمعنی متلاشی یا پراکنده ترکیست. در ترکی «داغلماق» بمعنی پراکندن است. در فارسی باین نیازی نیست و باید نیاورد.
پرسش :
کلمهی «پیوسته» بدو معنی بکار میرود کدام یک درستتر است «پیوستگی» و «همیشه»؟ کلمهی خورایان که در شماره دوم پرچم بکار بردهاند به چه معنی و در کجا بکار میرود.
اندیمشک ـ نور بخش
پاسخ :
«پیوسته» را باید جز در معنی ریشگی خود بکار نبرد. برای همیشه واژهی «همیشه» را میداریم. «خورایان» را بمعنی شرق بکار میبریم.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 5 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باز میگویم در این باره باید پیش از همه بپراکندهگوییها و بدآموزیها چاره نمود. مردم نه از نادانستن بدخویند. آنچه ایشان را از خیمهای پاکیزه و از سرفرازیها بیبهره ساخته ، دستورهای پراکنده است که در یاد دارند.
چون دین اسلام در ایران و عربستان و دیگر جاها رواج گرفت و از پس آن فلسفهی یونان را ترجمه نمودند چون این دو باهم ناسازگار بودند ، در میانه کشاکش و گفتگو پدید آمد. یک دسته آن را نگاهداری نمودند. دستهای از این هواداری کردند. این پیکار که بسیار بزرگ شد ، کسانی را دلیر ساخت که از پیش خود راههایی باز کنند. در اندک زمانی چندین راه پدید آمد. از باطنیگری و صوفیگری و خراباتیگری و دیگر از اینگونه. اینها اگرچه در زمینهی دین (خدا و آفرینش جهان) گفتگو داشتند و در آن باره بود که از اسلام جدا میشدند ، در آیین زندگانی و خویها نیز راه جدایی داشتند بلکه در این زمینه هرچه دورتر بودند. اینست راههای گوناگون پدید آمد و گفتارهای پراکنده پیدا شد. نخست تا دیری اینها جدا از هم بودند ولی کمکم کسانی آنها را بیکدیگر آمیختند چنانکه یک کسی بهمهی اینها درمیآمد و در گفتارهای خویش همه را رویهم میریخت که این خود بدترین کاری بود.
اینها امروز زمانش گذشته و آتش همگی افسرده و اگر کسانی در گوشه و کنار بآنها میپردازند و یا لاف آنها را میزنند ، درخور پروا نمیباشند. ولی در گفتهها و نوشتهها ، نشان آنها پیداست. روشنتر بگویم : دستورهایی که برای زیست و رفتار از زمانهای پیش مانده ، بیشتر از روی اینهاست. و اینست ما آنها را پراکندهگویی و بدآموزی میشماریم. زیرا گذشته از آنکه با خرد ناسازگار و مایهی گمراهی است ، بیشتر وارونهگوییست که دو سخن باهم سازش ندارد ، گذشته از عیبهای (1) دیگری که در گفتار پیشین آوردهایم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ نویسنده کوتاهزمانی «آهو» را به معنی عیب آورد ولی سپس از این کار بازایستاد. در اینجا در اصل چنین آمده : «گذشته از آهوهای (عیبها) دیگری که در گفتار ...»
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باز میگویم در این باره باید پیش از همه بپراکندهگوییها و بدآموزیها چاره نمود. مردم نه از نادانستن بدخویند. آنچه ایشان را از خیمهای پاکیزه و از سرفرازیها بیبهره ساخته ، دستورهای پراکنده است که در یاد دارند.
چون دین اسلام در ایران و عربستان و دیگر جاها رواج گرفت و از پس آن فلسفهی یونان را ترجمه نمودند چون این دو باهم ناسازگار بودند ، در میانه کشاکش و گفتگو پدید آمد. یک دسته آن را نگاهداری نمودند. دستهای از این هواداری کردند. این پیکار که بسیار بزرگ شد ، کسانی را دلیر ساخت که از پیش خود راههایی باز کنند. در اندک زمانی چندین راه پدید آمد. از باطنیگری و صوفیگری و خراباتیگری و دیگر از اینگونه. اینها اگرچه در زمینهی دین (خدا و آفرینش جهان) گفتگو داشتند و در آن باره بود که از اسلام جدا میشدند ، در آیین زندگانی و خویها نیز راه جدایی داشتند بلکه در این زمینه هرچه دورتر بودند. اینست راههای گوناگون پدید آمد و گفتارهای پراکنده پیدا شد. نخست تا دیری اینها جدا از هم بودند ولی کمکم کسانی آنها را بیکدیگر آمیختند چنانکه یک کسی بهمهی اینها درمیآمد و در گفتارهای خویش همه را رویهم میریخت که این خود بدترین کاری بود.
اینها امروز زمانش گذشته و آتش همگی افسرده و اگر کسانی در گوشه و کنار بآنها میپردازند و یا لاف آنها را میزنند ، درخور پروا نمیباشند. ولی در گفتهها و نوشتهها ، نشان آنها پیداست. روشنتر بگویم : دستورهایی که برای زیست و رفتار از زمانهای پیش مانده ، بیشتر از روی اینهاست. و اینست ما آنها را پراکندهگویی و بدآموزی میشماریم. زیرا گذشته از آنکه با خرد ناسازگار و مایهی گمراهی است ، بیشتر وارونهگوییست که دو سخن باهم سازش ندارد ، گذشته از عیبهای (1) دیگری که در گفتار پیشین آوردهایم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ نویسنده کوتاهزمانی «آهو» را به معنی عیب آورد ولی سپس از این کار بازایستاد. در اینجا در اصل چنین آمده : «گذشته از آهوهای (عیبها) دیگری که در گفتار ...»
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی یک از سه)
پس از بازگشت از اهواز چند روزی نگذشت که سرهنگ باقرخان نیز بازگردید. فرستاده بود پی من ، رفتم. دانسته شد میانهاش با خزعل سخت بهم خورده. (سپس دانسته شد خزعل باو و سردارسپه دشنام داده.) برخی سخنانی میگفت که میباید بگویم اندیشههای خام میبود. میگفت : «عده را که در دزفولست خواستهام که بیاید و به ناصری رفته خزعل را دستگیر خواهیم کرد». از من خواستار بود که «بیانیه» بزبان عربی برای پراکندن درمیان عربها بنویسم. من چون میدانستم که بیپَرگ (1) خواستن از تهران بچنان کاری نتواند برخاست ، از تهران نیز پرگ ندهند ، بسخنی نپرداختم. ولی «بیانیه» ای نوشته شد.
دو سه روز دیگر دانسته شد که از تهران دستور آمده که سرهنگ باقرخان بیدرنگ روانهی تهران شود و یاور (2) رضاقلیخان رئیس ژاندارم بجای او رئیس قشون باشد. دانسته شد دولت میخواهد تا تواند با خزعل دلجویانه راه رود و این برداشتن و گزاردن بخواهش او بوده.
به هر حال سرهنگ باقرخان خواستار شده بود ، به دز رفتیم. رئیس شهربانی و دیگر سران ادارهها میبودند. سخن از رفتن خود راند که همان ساعت راه خواهد افتاد و با بودن برخی از افسران چنین گفت : «دولت خواسته است و من میروم. ولی بشما میگویم یگانه کس که در اینجا مورد اعتماد دولت است آقای رئیس عدلیه است. شما باید در کارهای خودتان دستور از ایشان بخواهید». سپس رو برئیس شهربانی گردانیده گفت : «شما باید هر شب بخانهی آقای رئیس عدلیه رفته راپورت خود را بدهید و دستور بگیرید».
اینها را گفت و با همه دست داد و سوار اتومبیل شده راه افتاد. از این سخنان او و از آگاهیهای دیگری که میرسید پیدا میبود که ما آیندهی ناآسودهای را در پیش میداریم که باید بیوسان آن باشیم.
یک هفته نگذشت شیخخزعل نافرمانی خود را بیپرده گردانیده بگرد آوردن سپاه پرداخت. ثقةالملک که همچنان در ناصری میبود و یاور رضاقلیخان که او نیز رفت ، هر دو به خزعل پیوسته از دولت رو گردانیدند. من چون داستان نافرمانی خزعل و کارهای او را در «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» نوشتهام در اینجا از آن بخش چشم پوشیده تنها سرگذشت خود را خواهم نوشت.
شیخخزعل و همدستان او که گذشته از ثقةالملک و رضاقلیخان بسیاری از خانهای بختیاری میبودند ، چنین وامینمودند که بدولت یا بدارالشورا نافرمانی نمیدارند. بلکه نافرمانیشان به سردارسپه است که بقانون اساسی گردن نمیگزارد و شاه را از کشور دور گردانیده. اینان میخواهند او را از میان دور گردانند و قانون اساسی و مجلس را آزاد سازند. اینها را عنوان نموده بدستهی خود نام «کمیتهی قیام سعادت» گزارده بودند و بدارالشورا تلگراف میفرستادند. از اینرو سران ادارهها در ناصری و محمره و آبادان که بیشتر بلکه همهی آنان ماهانهگیر از خزعل میبودند ، با آن کمیته همراهی مینمودند.
لیکن ما در شوشتر خود را بکنار کشیده همچنان هواداری از دولت و سردارسپه مینمودیم. سران ادارهها جز رئیس تلگراف همه بمن پیروی مینمودند. دویستوپنجاه سپاهی که در اینجا میبودند رضاقلیخان ، فرمانده تازهی ایشان میخواست اینان را هم به ناصری کشاند و درمیان سپاهیان خزعل جا دهد. ولی اینان مردانگی نشان داده همانکه فهمیدند رضا قلیخان از دولت رو گردانیده دیگر او را فرمانده خود نشناختند و نیمهنهانی سلطانحسینآقا نامی را که جوانی بافهم و غیرت میبود بفرماندهی خود برگزیدند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پرگ (همچون برگ) = اجازه
2ـ یاور = سرگرد (در ارتش پیشین)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی یک از سه)
پس از بازگشت از اهواز چند روزی نگذشت که سرهنگ باقرخان نیز بازگردید. فرستاده بود پی من ، رفتم. دانسته شد میانهاش با خزعل سخت بهم خورده. (سپس دانسته شد خزعل باو و سردارسپه دشنام داده.) برخی سخنانی میگفت که میباید بگویم اندیشههای خام میبود. میگفت : «عده را که در دزفولست خواستهام که بیاید و به ناصری رفته خزعل را دستگیر خواهیم کرد». از من خواستار بود که «بیانیه» بزبان عربی برای پراکندن درمیان عربها بنویسم. من چون میدانستم که بیپَرگ (1) خواستن از تهران بچنان کاری نتواند برخاست ، از تهران نیز پرگ ندهند ، بسخنی نپرداختم. ولی «بیانیه» ای نوشته شد.
دو سه روز دیگر دانسته شد که از تهران دستور آمده که سرهنگ باقرخان بیدرنگ روانهی تهران شود و یاور (2) رضاقلیخان رئیس ژاندارم بجای او رئیس قشون باشد. دانسته شد دولت میخواهد تا تواند با خزعل دلجویانه راه رود و این برداشتن و گزاردن بخواهش او بوده.
به هر حال سرهنگ باقرخان خواستار شده بود ، به دز رفتیم. رئیس شهربانی و دیگر سران ادارهها میبودند. سخن از رفتن خود راند که همان ساعت راه خواهد افتاد و با بودن برخی از افسران چنین گفت : «دولت خواسته است و من میروم. ولی بشما میگویم یگانه کس که در اینجا مورد اعتماد دولت است آقای رئیس عدلیه است. شما باید در کارهای خودتان دستور از ایشان بخواهید». سپس رو برئیس شهربانی گردانیده گفت : «شما باید هر شب بخانهی آقای رئیس عدلیه رفته راپورت خود را بدهید و دستور بگیرید».
اینها را گفت و با همه دست داد و سوار اتومبیل شده راه افتاد. از این سخنان او و از آگاهیهای دیگری که میرسید پیدا میبود که ما آیندهی ناآسودهای را در پیش میداریم که باید بیوسان آن باشیم.
یک هفته نگذشت شیخخزعل نافرمانی خود را بیپرده گردانیده بگرد آوردن سپاه پرداخت. ثقةالملک که همچنان در ناصری میبود و یاور رضاقلیخان که او نیز رفت ، هر دو به خزعل پیوسته از دولت رو گردانیدند. من چون داستان نافرمانی خزعل و کارهای او را در «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» نوشتهام در اینجا از آن بخش چشم پوشیده تنها سرگذشت خود را خواهم نوشت.
شیخخزعل و همدستان او که گذشته از ثقةالملک و رضاقلیخان بسیاری از خانهای بختیاری میبودند ، چنین وامینمودند که بدولت یا بدارالشورا نافرمانی نمیدارند. بلکه نافرمانیشان به سردارسپه است که بقانون اساسی گردن نمیگزارد و شاه را از کشور دور گردانیده. اینان میخواهند او را از میان دور گردانند و قانون اساسی و مجلس را آزاد سازند. اینها را عنوان نموده بدستهی خود نام «کمیتهی قیام سعادت» گزارده بودند و بدارالشورا تلگراف میفرستادند. از اینرو سران ادارهها در ناصری و محمره و آبادان که بیشتر بلکه همهی آنان ماهانهگیر از خزعل میبودند ، با آن کمیته همراهی مینمودند.
لیکن ما در شوشتر خود را بکنار کشیده همچنان هواداری از دولت و سردارسپه مینمودیم. سران ادارهها جز رئیس تلگراف همه بمن پیروی مینمودند. دویستوپنجاه سپاهی که در اینجا میبودند رضاقلیخان ، فرمانده تازهی ایشان میخواست اینان را هم به ناصری کشاند و درمیان سپاهیان خزعل جا دهد. ولی اینان مردانگی نشان داده همانکه فهمیدند رضا قلیخان از دولت رو گردانیده دیگر او را فرمانده خود نشناختند و نیمهنهانی سلطانحسینآقا نامی را که جوانی بافهم و غیرت میبود بفرماندهی خود برگزیدند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پرگ (همچون برگ) = اجازه
2ـ یاور = سرگرد (در ارتش پیشین)