پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانه‌ی سال 1324 : 268
🔸 باید هر واژ‌ه‌ای را در جای خود بکار برد

ما در نوشته‌های خود واژه‌های دانستن و پنداشتن و انگاشتن و مانند اینها را بکار می‌بریم. ولی برای آنکه معنی هر کدام نیک روشن باشد و مرز هر یکی شناخته گردد اینک باین نوشته می‌پردازیم.

باید دانست دریافت آدمی از بودن و نبودن چیزی یا داستانی بچند گونه تواند بود که اینک در پایین یکایک می‌زندیم :

1ـ دانستن (بعربی علم) : بودن چیزی یا داستانی را از راه آن و از روی دلیل دریابد. (امروز همه‌ی ما میدانیم که زمین بگرد خورشید می‌چرخد).

2ـ پنداشتن (بعربی زعم) : بودن چیزی یا داستانی را از پیش خود و بی‌دلیل باندیشه گیرد چه باور کند و چه نکند (پدران ما می‌پنداشتند که زمین بروی گاوماهی گزارده شده).

3ـ گمانیدن (بعربی ظن) : بودن یا نبودن چیزی یا داستانی را باندیشه گیرد و بودنش را نزدیکتر بباور شناسد. (آوازی شنیدم که ماننده‌ی آواز شما بود ، گمانیدم شما باشید ...).

4ـ سَمَردیدن (بعربی توهم) : بودن چیزی یا داستانی را از دل گذراند. (جن را سمردید که بخانه درآمده است).

5ـ پَهَلیدن (بعربی شک) : بودن یا نبودن چیزی یا داستانی را باندیشه گیرد و درمیان آنها دودل ماند. (پهلیدم که ساعت دوازده شده یا نه).

6ـ انگاریدن (بعربی فرض) : بودن چیزی را باندیشه گیرد و بداند که نبوده (انگاریم که اکنون شب است).

از این شش معنی برای 1 ، 2 ، 3 ، 6 در فارسی واژه می‌بود. چیزی که هست نابسامان بکار میرفت. ما برداشته بسامان گردانیدیم برای 4 ، 5 می‌بایست واژه از خود بگزاریم. اینبود برای 4 «سمراد» را از فرهنگها برداشته «سمرد» (بوزن نبرد) گردانیدیم و از آن جداشده‌ها آوردیم. برای 5 نیز «پهل» (بر وزن خبر) را از خود گزارده از آن نیز جداشده‌ها آوردیم.

یک نکته‌ی دیگر اینست که در فارسی از «پندار» و «انگار» و «اندیشه» و مانند اینها کارواژه و دیگر جداشده‌ها می‌آورند ولی از «گمان» که از هر باره ماننده‌ی آنها است نمی‌آورند و آن را با کارواژه‌های یاور بکار می‌برند ، مثلاً میگویند : «گمان کردم» و نمی‌گویند : «گمانیدم» این نمونه‌ی دیگری از نابسامانی آن زبان است.

در زبان پاک باید باین نابسامانیها راه نداد و این را نیز ماننده‌ی دیگران بکار برد.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 6 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

ما اگر زیانهای اینها را بشماریم سخن بدرازی می‌انجامد و ما را از راه بازمی‌دارد. اینست تنها چند زیان سترگ را می‌شماریم :

1ـ اگر آزموده‌اید دو رنگ را که بهم درآمیزند (مثلاً رنگ سرخ را با بنفش رویهم ریزند) نیروی هر دو از میان برمی‌خیزد و یک رنگ شل و بدنمایی پدید می‌آید. گویا در پزشکی نیز چنین است که چون دو داروی آخشیجِ هم را یکی کنند ، هر دو از کار می‌افتد. همچنین است دستورهای زندگی که وارونه‌گویی و باهم ناسازگار باشد که یکدیگر را از نیرو می‌اندازد و پوچ می‌سازد.

یک بچه که پدر او پندی دهد و مادر پند دیگری ، آن بچه گیج شده هیچ یک را بکار نمی‌بندد و یا دورو بار آمده ، هر کجا که گفته‌ی پدر را بسود خود دید آن را پیش می‌کشد و در جای دیگری دستور مادر را عنوان می‌نماید.

اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته‌ روستایی را ببینند که بآنجا رسیدند ، یکی از آنان روبرو را نشان داده ، بگوید راه اینست. دیگری پشت سر را نموده ، بگوید راه جز این نیست. سومی فریاد زند : شما راه را گزارده ، گذشته‌اید .. روستاییان اگر راهشناس نیستند از این وارونه‌گوییها گیج شده ، درمی‌مانند و به هر سو که برگشتند ، پاهاشان یارایی نمی‌کند. چه‌بسا پراکندگی بمیانشان افتاده هر چند تن راهی را می‌گیرند.

همین است حال مردم با راهنماییهای پراکنده و پندآموزیهای آخشیج هم ، بدلیل دیگری چه نیاز؟.. گروهی را که با اینها آشنایند ، بسنجید و رفتار و زندگی ایشان را ببینید. راههای گوناگون می‌شناسند و سخنان رنگارنگ که در یاد دارند ، هر زمان بیکی درمی‌آیند و هر کجا دیگری را عنوان می‌نمایند. بیشتر ایشان دلهاشان مرده و خودشان هم نمی‌دانند چه بکنند و چه راهی را در زندگی پیش گیرند. با هرچه روبرو شدند و هر گونه حالی که پیش آمد ، از بهر آن عنوانی (از آن عنوانهای گوناگون که در اندیشه دارند) درست می‌کنند و آن را می‌پذیرند. ولی تا می‌توانند از سختی می‌گریزند. در هیچ کاری پافشاری و ایستادگی نمی‌توانند. چندان جدایی میانه‌ی بد و نیک نمی‌گزارند. اگر بیازمایی و از این در و از آن در سخن بمیان آوری در یک نشست بچندین رنگ درمی‌آیند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکه‌ی دو از سه)

دو سه بار هم من به دز رفته با آنان گفتگو کردم و از رفتارشان خشنودی نمودم.

چون می‌بایست پول برای عدلیه و اداره‌ی قشونی از ناصری فرستاده شود و این هنگام نمی‌فرستادند ، چه ما و چه سپاهیان و چه دیگر اداره‌ها به تنگدستی افتادیم و چون رضاقلیخان هنوز با ما رشته را نبریده پیامهایی می‌فرستاد ، من تلگراف درباره‌ی پول باو کردم. پاسخ داد که فرستاده خواهد شد و سپس سلطان‌حسین‌آقا را به ناصری خواست. ما از رفتن او بزیانی گمان نبردیم. ولی چون رفت در ناصری دستگیرش گردانیده بزندان فیلیه فرستادند.

از این پیشامد ما نیز رشته را بریدیم. یک روز عصر به دز رفتم و با سپاهیان گفتگو کرده سیداحمدخان نامی را که دکتر قشون می‌بود بفرماندهی برگزیدند. چون خزعل آقایان شوشتر را به ناصری خواسته و پیدا می‌بود که چون بازگردند شهر را خواهند شورانید ، چنین نهادیم که هرچه غله و خواربار توانیم به دز کشانیم. رئیس دارایی و دیگر سران اداره‌ها را بآنجا خواسته چنین نهادیم که هرچه غله در انبار مالیه است به دز کشند.

دارایی از ترس بازخواست میلسپو خرسندی نمی‌داد. من نوشته‌ای دادم و پاسخدهی[=مسئولیت] را بگردن خود گرفتم. خود من و دیگر کارمندان عدلیه سخت بی‌پول می‌بودیم ، با اینحال کار سپاهیان را جلوتر دانسته هرچه پول در صندوق دارایی می‌بود گرفته بآنان دادیم. بدینسان کار آنان را استوار گردانیده خود بشهر بازگشتیم.

بهتر می‌بود که من و دیگر کارمندان دولتی نیز به دز رفته در آنجا در ایمنی باشیم. ولی بودن خانواده‌ها جلو را گرفت. به هر حال من بآن خرسندی ندادم و بهتر دانستم که در شهر بمانیم و اداره‌ها را نبسته تا توانیم پا فشاریم.

آقاها که به ناصری رفته بودند پس از چند روزی با پول و تفنگ و فشنگ و دستورها که از خزعل و ثقة‌الملک گرفته بودند بازگشتند. این آقاها داستان درازی داشته‌اند که در تاریخ خوزستان نوشته‌ام. پیش از درآمدن انگلیسیان بخوزستان شهر شوشتر در دست آنان می‌بوده. شهری بآن کوچکی و ویرانی هجده کوی می‌دارد که در هر کویی آقایی فرمان می‌رانده و تفنگچیان و پیرامونیان نگه می‌داشته و دیوانخانه می‌داشته و بارها کوی با کوی بجنگ برخاسته خونها می‌ریخته‌اند. انگلیسها یکی دو تن از ایشان را بدار زده و یکی را به هندوستان فرستاده تا توانسته بودند آنان را از میان بردارند. روزهایی که من رفتم هر یک از ایشان بگوشه‌ای خزیده و یا بکاری برخاسته بود. ولی این هنگام دوباره بمیان افتادند. همانکه از ناصری بازگشتند هر یکی در کوی خود دستگاه درچیدند و تفنگچیها آراستند و دیوانخانه‌ها را باز کردند.

بدینسان نیروی اداره‌ها بیکبار از میان رفت و ایمنی برای ما نماند. هر روزی بیم می‌رفت که بریزند و اداره‌ها را تاراج کنند و بما آسیب رسانند. شنیدنی آن بود که هنگام بازگشت اینان ثقة‌الملک برایشان گفتار رانده و از من نام برده گفته بود : «شما بروید ، من هم خواهم آمد و می‌دانم با آن رئیس عدلیه چه خواهم کرد».

عدلیه باز می‌بود و ما هم می‌رفتیم. ولی کاری نمی‌بود و بیکار نشسته بازمی‌گشتیم.

رئیس شهربانی گاهی شب بخانه‌ی من آمدی و دانسته‌های خود را آگهی دادی. یک شبی گفت : «من چیزی اندیشیده‌ام». گفتم : «چه اندیشه‌ای؟». گفت : «ما هم برویم به ناصری با شیخ‌خزعل و دیگران باشیم». گفتم : «فردا پاسخ دولت را چه خواهیم داد؟!. آنگاه ما که با خزعل تاکنون دشمنی نموده‌ایم مگر ما را خواهد پذیرفت؟!». گفت : «پاسخ دولت را که می‌شود داد. به خزعل هم می‌گوییم خوابی دیدیم که حق بسوی شماست ، آمدیم بشما پیوندیم». من نکوهش بسیار کردم. گفتم : اگر در فشار هستی برو به دز و با سپاهیان می‌باش. چنین وانمود که سخن مرا پذیرفته ولی فردا شنیدم که شبانه آهنگ ناصری کرده است. شب دیگر اوباش با خود پاسبانها ریختند و اداره‌ی شهربانی را تاراج کردند.
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانه‌ی سال 1324 : 269
🔸 در پیرامون زبان

1ـ دوغلو ، همزاد
دو بچه که باهم زاییده شده‌اند بآنها میگویند : «دوغلو». کسانی پنداشته‌اند که این واژه پارسی است ، از اینرو اگر سه بچه باهم باشند میگویند : «سه غلو». در این حال باید پرسید : «غلو» به چه معنیست؟..

ولی راستش آنست که «دوغلو» واژه‌ی ترکیست و از ریشه‌ی «دوغماق» (زاییدن) می‌آید و ما اگر بخواهیم بآن معنی واژه‌ی فارسی داریم باید بگوییم : «همزاد» ، دو همزاد ، سه همزاد ، این دو برادر همزادند.

«همزاد» را اکنون در یک معنی افسانه‌ای بکار می‌برند. هر کسی از جنها همزادی دارد که در پی آزار اوست. ولی این معنی باید فراموش شود و واژه در معنی راست خود بکار رود.

واژه‌ی «توأم» که در کتابها بسیار بکار می‌رود بهمین معنیست ولی آن واژه عربیست.


2ـ وارد (گل سرخ)

واژه‌ی «وَرد» بمعنی گل سرخ که در عربی بکار میرود فارسی است. واژه در نخست «وارت» یا «وارد» می‌بوده. اینست در ارمنی و گرجی که آنها نیز از فارسی گرفته‌اند «وارت» میگویند.

این واژه را باید در معنی خودش بکار برد و شناخته گردانید. ما بآن نیازمندیم. آنگاه چنانکه در کتاب «خواهران و دختران ما» نیز پیشنهاد شده این از واژه‌هاییست که میتوان بدخترها نام گزاشت.

در فارسی نامهای گلها بسیار کمست و یکی از کارها آنست که به هر گلی نامی پیدا کنیم یا گزاریم وانگاه در نامگزاری بدختران از آنها سود جوییم.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 7 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

مردی را می‌شناسم از شمار پیشوایانست. روزی با من می‌گفت : شاگردانی دارم ، هرچه می‌خواهم بجایی برسند نمی‌رسند. از بهرشان قرآن میخوانم ، از حدیث میگویم ، از حکمت افلاطون می‌آورم ، از عرفان گفتگو می‌کنم ، مثنوی می‌خوانم ، شاهنامه می‌خوانم ، هرگز اثری ندارد. آنچه می‌شنوند از اینسو گرفته ، از آنسو فراموش می‌نمایند. مرا گله‌ی او شگفت آمد. پاسخی ندادم و پیش خود گفتم : داستان تو داستان آن مادر نادانیست که هر خوردنی می‌دید ، از خشک و تر ، و ترش و شیرین ، و گرم و سرد ، به بچه‌ی خود می‌خورانید و امید داشت فربه خواهد بود و چون می‌دید روزبروز لاغرتر می‌شود نکوهش نموده می‌گفت : ای پسر ، من اینهمه بتو می‌خورانم ، چرا چاق نمی‌شوی؟!.. چرا روزبروز لاغرتر می‌گردی؟! دیگر نمی‌دانست لاغری او از همان خوراکهاست.

دیگری را می‌شناسم می‌گفت : انجمنی داریم ، در آن دسته‌ای را پندآموزی می‌کنم ولی می‌بینم من هرچه را می‌گویم ، ایشان از پیش می‌دانند و من درمانده‌ام که چرا آنها را بکار نمی‌بندند؟! چرا اینهمه سست و بیکاره‌اند؟!

با این نیز خاموشی نمودم و پیش خود افسوسها خوردم. اینان خودشان آلوده‌اند ، دیگران را نیز آلوده می‌خواهند و از نادانی می‌پندارند فَرْهیختارند (مرّبی).

این خود گواهی بزرگیست که اینان می‌پندارند راه فرهیختن (1) ، سخن آموختن است و این گمراهی پرزیانتر می‌گردد هنگامی که سخنان پراکنده و آخشیج هم می‌آموزند.

روزی بچه‌ی پانزده‌ساله‌ای را دیدم ، چشمها فرورفته و رنگ زرد شده ، تو گویی از بیماری برخاسته. از برادر بزرگش پرسیدم ، گفت : اندکی بیمار است. سپس این را عنوان گرفته ، از او ستایشها سرود. از چیزهایی که گفت یکی هم این بود : این برادرم را ، پدرم خودش بزرگ نموده. با این کمسالی صدها جمله از شعر و نثر و از عربی و فارسی در سینه دارد و هر گفتگویی که بشود ، از بهر آن گواهی می‌آورد. اگر وارونه‌اش گفتگو شد ، در آنجا نیز گواهی دیگری می‌آورد.

من ندانستم بر بدبختی آن پسر افسوس خورم یا بر نادانی پدر. هزاران کسان این را بزرگترین هنر می‌شمارند که جمله‌هایی را یاد گیرند و در اینجا و آنجا بخوانند و هر پیشامدی کرد ، برای آن جمله‌ای از شعر یا نثر یاد کنند. بر فرزندان خود نیز این هنر را یاد می‌دهند. اینان نیکی را تنها دانستن و گفتن می‌شناسند و دربندِ کار نیستند. این خود یکی از نتیجه‌های پراکنده‌گوییهای پیشینیانست. زیرا در سایه‌ی آن پراکنده‌گوییها دلها را کشته و خردها را سست نموده‌اند. سخنانی که آخشیج یکدیگر باشد و شنونده نتواند آنها را بکار بندد ، ناگزیر این نتیجه را می‌دهد که مردم سخن را تنها برای گفتن خواهند.

اینهمه گفته‌های گوناگون درباره‌ی‌ ناچاری و چاره‌داری (جبر و اختیار) ، مردم کدام یکی را پذیرند؟! (2) آن دستورهای دینی درباره‌ی کار و پیشه و این راهنماییهای صوفیان در زمینه‌ی گوشه‌گیری و بیکاری چگونه باهم می‌سازد؟!.. آنهمه ستایش از باده‌خواری و ریشخند از خرد و اندیشه و مردانگی که خراباتیان کرده‌اند ، دیگر چه جایی برای پندآموزی می‌ماند؟!..

کسی اگر چهار روز در پای هنگامه‌ی درویش بایستد ، گفته‌های او را در این اثر خواهد بود. پس چگونه آن گفته‌ها را اثری در مردم نباشد؟! چیزی که هست اینها چون وارونه‌گوییست ، یکدیگر را سست و دلها را از کار می‌اندازد.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ فرهیختن = تربیت کردن ، فرهیخت = تربیت ، فرهیختار = مربی.
2ـ من خود دبیر ادبیات سال آخر دبیرستانم را همیشه بیاد دارم که چندین بار در معنی کردن تکه‌هایی از کتاب (شعر و نثر) و همچنین درمیان شعر و ضرب‌المثل و مثالهایی که می‌آورد جبر در زندگی را نتیجه می‌گرفت و چون پاره‌ای نیز بضد اینها بود آنجا هم معنی «اختیاردار بودن» آدمی را از نوشته‌ها بازمی‌نمود!.. آرزو بدلم ماند که یک بار یک دسته از آن سخنان را راست دانسته و ضد آنها را ناراست و یاوه بنامد. هم آن را با آب و تاب می‌گفت و هم این را.
باشد که خود بآن وارونه‌گوییها پی برده بود ولی زیانکاری آن کتاب و پیشه‌اش را درنمی‌یافت.
✴️ هواداران «مفاخر ملی» پاسخ دهند

از دارنده‌ی پرچم خواهشمندم در صورت موافقت این چند سطر را بنظر خوانندگان برساند شاید بدست طرفداران مفاخر[ملی] برسد و ایشان را برآن دارد که علت مخالفت خود را با حذف اشعار ننگین و مخالف ادب با ذکر دلیل اظهار و سبب طرفداری خود را از ابیات موهوم و بیمعنی افشاء کنند.

اروپاییان پاره‌ای کوزه‌های شکسته و ظروف سفالی عهد عتیق ساخت ایران و دیگر کشورهای باستانی که هیچ ارزشی در مقابل تنگ بلور ندارند می‌خرند و زینت تماشاخانه‌های خود می‌کنند و می‌گویند که این ظروف چون نمونه‌ی صنعت و سطح تمدن ملتی در دوره‌ی معین تاریخ است برای آن ملت مایه‌ی افتخار و بهمین سبب ذیقیمت است.

بعقیده‌ی ما اکثر شعرای قدیم و شعرهای ایشان نیز همین حال را دارند. زیرا که چون با روحیات و احتیاجات کنونی مطابقتی ندارند بدرد زندگانی امروزی نمی‌خورند بدیهی است که از لحاظ تاریخی نیز وقتی مایه‌ی افتخار توانند بود که در موقع خود مایه‌ی پیشرفتی در کار ترقی و زندگانی نیاکان ما شده باشند یا حاکی از تمدن گذشته بوده و اندرزهای سودمندی دربر داشته باشند ـ حال اشعاری که نه این را دارند و نه آن را بلکه از رواج فساد اخلاق و ... بازی حکایت می‌کنند معلوم است که چه طور مایه‌ی افتخار توانند بود.

متأسفانه استیلای عرب و مغول که قرنها بطول انجامید و سبب زبونی ملت ، استقرار فئودالیسم ، تجزیه‌ی کشور گردیده مردم را بزبونی و ستم‌کشی معتاد و اختلافات فکری و عقیده (شیعه و سنی ـ 6 امامی ـ 8 امامی ـ 12 امامی ـ خراباتیگری ـ صوفیگری ـ باطنیگری و جبریگری) را رایج ساخت ـ شعرای این دوره‌ی طولانی در تحت تأثیر عوامل فوق شعرهایی سرودند که زبونی و بندگی را بقضا و قدر و اراده‌ی ربانی نسبت دادند.

مردم را بجای مبارزه بتسلیم و درویشی و قناعت دعوت و چون هر یک از شعرا [به] فرقه‌ای منسوب بوده و افکار آنها را بنظم می‌کشیدند آتش اختلاف و دوتیرگی را بیشتر دامن می‌زدند ، باین طریق دیوانهایی پرداخته و شعرهایی را که در مجالس عیش پادشاهان و حکمرانان بیگانه سروده بودند در آن دیوانها گنجانیدند بالاخره کتابها و اشعاری که نسبت ابیات نیک و کارآمد آنها با مداحیها و هجوها و بدآموزیها و غزلها و تعریف ... بازیهایش نسبت یک بر ده بود بیادگار گذاشتند.

متأخرین نیز به تقلید پیشینیان کتابهایی پرداختند. عده‌ای هم به پشتگرمی موزه‌داران اروپا این کتابها و دیوانها را با مقدمه‌های توصیف‌آمیز بچاپ رسانیده متوالیاً منتشر ساختند. مغزها از افکار ضد و نقیض و دلها از غزلهای شهوت‌انگیز پر گردید. قرنها این بدآموزیها مایه‌ی اختلاف و بدبختی و گمراهی ما بود ـ تا اینکه دارنده‌ی پیمان و پرچم با دلایل استوار مضار این قبیل اشعار را اثبات و حذف موهومات را خواستار گردید ـ

افسوس که عده‌ای بجای تعقل از در تعصب و غرض‌رانی درآمده بنا بعادت ، تمام اشعار و غزلها حتا مطایبات (سعدی) را مفاخر ملی شمردند و از ابیات و غزلهای شهوت‌انگیز ـ مدح و هجوهای رکیک ـ و مطایبات قبیح بنام مفاخر دفاع می‌کنند و انتظار دارند که دارنده‌ی پرچم را با مدافعین (... می‌زن که ... خوش باشد) زانو بزانو در صندلی محاکمه بنشانند و توده‌ آنها را محاکمه کنند. زهی ... آقایان محترم ما نمی‌توانیم مزخرفاتی را که بعنوان شعر در تعریف می و میخانه و بیزاری از دین و آیین و چاپلوسی و تملق و ... سروده شده مفاخر ملی شماریم و باشعاری که مایه‌ی اختلاف و تیره‌بختی و زبونی ما بوده نام مفاخر بگذاریم و به مطایباتی که برای سعد بن زنگی نوشته شده و حس شهوت‌رانی را در مقابل پول اقناع نموده است اظهار علاقه کنیم. آن هم امروز که شعر و شاعری در نظر عوام هم خوار و بیمقدار شده است.

مردم پی باغراق‌گویی شعرا برده و شعرهایی از قبیل (هزار بیشه هژبر است در یکی قالب) ، (ای آفتاب آهسته رو که پایه‌ی دیوار نازکست) ، (در خرابات مغان نور خدا می‌بینم) ، (صبح دیدم که ملائک در میخانه زدند) شعر را در نظر مردم بقدری تنزل داده که عموم هر وقت می‌خواهند بی‌اساسی موضوعی را بکنایه بگویند می‌گویند شعر است ـ شاعرانه است ـ آیا اشعاری که یک چنین ارزشی دارند قابل حذف و ریخته شدن به صندوق شهرداری نیستند؟

تا کی جبریگری و عیاشی بنام مفاخر آزاد خواهد بود؟!
(می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای)
تا کی یأس و تنبلی آزادانه بمردم تزریق خواهد شد؟!
(بآب زمزم و کوثر سفید نتوان کرد گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه)
تا کی همه چیز را از قضا و قدر دانسته دست از کوشش و تدبیر خواهیم برداشت
(قضا دستیست پنج انگشت دارد)
تا کی (صلاح مملکت خویش خسروان دانند)
تا کی (هر عیب که سلطان بپسندد هنر است)
تا کی (بنادان آنچنان روزی رساند که صد دانا در آن حیران بماند)
تا کی (بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست)
نوشته شده تبلیغ خواهد شد؟.
تا کی هزاران غزل و مطایباتِ منافی عفت و هزاران اشعار دعوت به ترک دنیا و بدآموزی و عقاید پوچ و ضد و نقیض را بگوش مردم خواهیم خواند؟.

بس است باید این بساط برچیده شود و آن کتابها طعمه‌ی آتش گردد و طرفداران اینگونه مفاخر بباد نفرین و لعنت گرفته شوند.

رهبر دانشمند پرچم ، ما بکمک گفتارهای شما بقدر خود با حقایقی که در پرچم درج شده آشنا شده‌ایم و می‌بینیم که هوچیانی که از دلیل و منطق مفلس و از خرد بی‌بهره‌اند بجای دلایل خردپذیر هو و جنجال راه می‌اندازند. ما با مقیاسی که از پیمان و پرچم بدست آورده‌ایم بدون اعتنا باین یاوه‌سراییها در این موضوع بیشتر تدقیق و تحقیق خواهیم کرد و در نظر داریم که تمام اشعار بیمعنی را گردآوری کرده و بمردم نشان دهیم و مضرات هر یک از آنها را جداگانه بنویسیم تا مردان پاکدل و بی‌غرض داوری نمایند.
تبریز ـ رزاق عودتی
(پرچم روزانه ،ش 148)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکه‌ی سه از سه)

در همان روزها توشمالی (1) از بختیاریان که خزعل بفرمانروایی شوشتر فرستاده با دسته‌ای از تفنگچیان بختیاری رسید و اینان از سوی دیگر بخودنمایی و میدانداری برخاستند.

یکی از آقایان که ما در کوی او می‌نشستیم با من داستانی می‌داشت. بدینسان که چون خزعل اینان را به ناصری خواسته بود ، آن آقا بنزد من آمد و بگفتگو پرداخت و گفت : «من دلم نمی‌خواهد بروم. ولی اگر نروم دیگری را بجای من خواهند گزاشت. من چنین اندیشیده‌ام که بروم و پول و تفنگ بگیرم. ولی بکسی آزار نخواهم رسانید و با دولت جنگ نخواهم کرد ، شما را هم نگهداری خواهم کرد. با اینحال آمده‌ام از شما اجازه بگیرم». من نوشته‌ای هم بدستش دادم و گفتم بروید. رفت و پس از بازگشت هم بما مهربانی می‌نمود. ولی دانسته شد مرد توانایی نیست که اگر شبی یا روزی بخانه‌ی ما تاخته شود بتواند تاخت را بازگرداند ، بلکه چنین کاری نخواهد یارَست.

در همان روزها رفتاری نیز از کاظم داوود دیده شد. چنانکه نوشتم این جوان «آدمکشِ» خزعل می‌بود و ماهی صد تومان ازو پول می‌گرفتی. این هنگام نیز یکی از آقایان می‌بود و در کوی خود فرمانروایی می‌داشت. ما روزی نشسته بودیم و میهمانی هم می‌داشتیم. دیدیم پسری از در رسید و سینی‌ای که بروی آن ماهی بزرگی می‌بود بروی زمین گزاشت ، و گفت : «مرا کاظم‌خان فرستاد. سلام رساند و گفت : این ماهی را من خودم از شط شکار کرده‌ام. آقای رئیس عدلیه نوش جان فرمایند. من مهربانی ایشان را فراموش نکرده‌ام. آن روز مرا از بدزبانیهای حاجی‌آقاعلی رها گردانید. افسوس آقای رئیس عدلیه در محله‌ی من نیستند که خدمتگزاری کنم. یکی هم اجازه فرمایند من به حاجی‌آقاعلی تنبیه کنم». گفتم : «به کاظم‌خان سلام رسانید و بگویید این مهربانی ایشان فراموش نشدنیست. من هم هنگامی که دولت فاتح شد تلافی مضایقه نخواهم کرد. (2) درباره‌ی حاجی‌آقاعلی نیز کاظم‌خان چشم‌پوشی کنند». این را هم گفتم و رفت. پس از زمانی بازگشت که کاظم‌خان سلام رسانید و گفت : «چشم ، بحاجی‌آقاعلی هم کاری ندارم».

پابرگی از ویراینده :
1ـ توشمال به چندین معنی است ـ از جمله چند «منصب» یا جایگاه. در زبان ترکی معنیهای «رئیس ایل» و «فرستاده‌ی شاه یا وزیر در آرتش یا دیوانیان والاجایگاه» نوشته‌اند.
2ـ خوانندگانِ باریک‌بین بیگمان بخواست زیرکانه‌ی کسروی از عبارت «هنگامی که دولت فاتح شد» در چنان هنگامه‌ای پروا دارند.
اکنون و آینده ما راست.pdf
3.5 MB
🔶 اکنون و آینده ما راست

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : آسیبی که «ادبیات زمان مغول» به خردها زده و راه چاره به آن ، خواست شرقشناسان از ستایش آن ادبیات ، تفاوت «سرگرم گذشته‌ها شدن» با «پند گرفتن از گذشته‌ها» یا تاریخ

📊 شمار ساتها : ۱۵۰

بازپسین پراکنش : مهر ۱۳۹۸

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ کوید 19 در افغانستان

🔸۱۴ مرگ در شبانه روز گذشته .
با این رقم شمار کل جان باختگان به یک هزار و ۲۲۵ نفر می‌رسد.

🔸وزارت صحت/بهداشت افغانستان اعلام کرده که با شناسایی ۶۰ مورد جدید ابتلا به ویروس کرونا در شبانه روز گذشته، شمار مبتلایان به ۳۵ هزار و ۹۷۰ نفر رسیده است.

🔸در روزهای گذشته آمار رسمی مبتلایان به بیماری کووید ۱۹ در افغانستان کاهش چشم‌گیری را نشان می‌دهد.
(بی‌بی‌سی ـ 3 مرداد 1399)
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانه‌ی سال 1324 : 270
🔸 ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است

از چیزهایی که ما میخواهیم در نامه‌های ماهانه بچاپ رسانیم تاریخچه‌ی زندگانی دانشمندان اروپا (بویژه دانشمندانی که تاکنون در ایران شناخته نشده‌اند) و برخی گفتارهای دانشی است. دوست میداریم کسانی که میتوانند در این زمینه گفتارهایی از زبانهای اروپایی ترجمه کرده بفرستند. ولی می‌باید در اینجا نکته‌ای را یادآوری کنیم و آن اینکه «ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است».

آدم چون چیزی را خودش می‌نویسد آزادتر است تا هنگامی که از یک نوشته‌ی دیگری ترجمه میکند. در ترجمه آدم دربند جمله‌بندیهای آن زبانیست که ترجمه از آن میکند. اینست گاهی می‌بینی جمله‌هایی که بسته است چون از روی جمله‌بندی آن زبان بوده نافهمیدنی درآمده. در هر زبان شیوه‌ی جمله‌بندی جداست.

از پیش زمان گفته‌اند : ترجمه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه جمله بجمله ترجمه کنند و شیوه‌ی جمله‌بندی آنها را بهم نزنند ، دیگری آنکه جمله‌هایی را بخوانند و معنیهای آنها را در اندیشه‌ی خود جای دهند و سپس با زبان خود آنها را بازنمایند (بیان کنند).

از این دو گونه ترجمه ، گونه‌ی دوم بهتر است و دانشمندان همیشه این را برمیگزینند. چیزی که هست باید تا میتوان هوش بکار برد و دربند آن بود که معنی دیگر نشود ، فهمیدنی باشد و دیگر نگردد. چیزی از معنی کاسته نشود.

در ایران در این باره کم چیزی نوشته شده. جز یک کتاب که بیاد میدارم آقای مجدالعلی نوشته و بچاپ رسانیده من نوشته‌ی دیگری سراغ نمی‌دارم. به هر حال جوانان که میخواهند از کتابهای اروپایی بفارسی ترجمه کنند و برواج دانشها کوشند باین نیازمندند که شیوه‌ی ترجمه را یاد گیرند.

این گونه ترجمه کردن که امروز در ایران رواج گرفته و ما نمونه‌های آنها را در روزنامه‌ها و کتابها می‌بینیم بسیار نکوهیده است. بارها می‌بینیم گفتار درازی را ترجمه کرده‌اند و بچاپ رسیده و چون میخوانیم می‌بینیم معناهای روشنی فهمیده نمی‌شود. اینها باید از میان رود.

میخواستم نمونه‌ای از این ترجمه‌های ناروشن از روزنامه‌ها و کتابها پیدا کرده برای روشنی خواست خودم در پایان گفتار بیاورم. ولی یادم افتاد که در نامه‌ی ماهانه‌ی مهرماه گفتاری زیر عنوان «خوابیدن و خواب دیدن» بچاپ رسیده که خود آن بهترین نمونه از آن گونه ترجمه‌هاست.

جای شگفت بود که گفتاری بآن درازی نوشته شود و آدم هرچه بخواند چیزی نفهمد. اگر فرصت یافتم در آینده در این باره باز چیزی خواهم نوشت.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 8 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

شما کمتر سخنی را پیدا می‌کنید که آخشیج آن را نگفته باشند. از زبان پیغمبر اسلام هر سخنی که آورده‌اند ، وارونه‌ی آن نیز هست. «الفقر فخری» (بیچیزی مایه‌ی سرفرازی منست) یا «الفقر سواد الوجه فی الدارین» (بیچیزی مایه‌ی روسیاهی دو جهان است) چگونه باهم می‌سازد؟!

کسانی عادت دارند که این گونه گفته‌ها را بگیرند و از بهر هر یکی ، «گزارش»هایی (تأویل) یاد کنند ولی این خود گمراهی دیگر است. سخن آن نیست که معنایش در دلهای دیگران باشد. یک مرد خدایی این نمی‌کند سخنانی بگوید که آن را معنای روشنی نباشد و سپس هر کسی بدلخواه آن را گزارش کند. همه‌ی کوشش او از بهر آنست که رشته در دست مردم نباشد که کار بپراکندگی بینجامد. پس این چیست که راه پراکندگی را با دست خود باز کند؟

روزی با دوستی در انجمنی برخورده با او می‌گفتم : دیروز را می‌خواستم نزد شما بیایم ، میهمانی رسید و نتوانستم. هنوز او پاسخ نداده «دانشمندی!» که همراهش بود چنین سرود : «عرفت الله بفسخ العزایم». گفتم : این سخن بیهوده است. خدا روشنتر از آن می‌باشد که با «فسخ عزایم» (برگشتن از آهنگ خود) بشناسند. وانگاه فسخ عزیمت را چه دلالتی بر هستی خدا هست که چیزهای دیگر را نیست؟! دانشمند چون حکمت خوانده و از عرفان بهره‌ای داشت ، عنوان بدست آورده ، سر گزارش‌گویی را باز کرد. گفتم : اینها چیزهاییست که در مغز شماست ، از این جمله برنمی‌آید و این کار که گفته‌های ناروشنی درمیان باشد و کسانی آنها را گرفته ، از پندار خود معنی برای آنها درست کنند ، بدان می‌ماند که جویی خشک باشد و کسانی با دست خود ، آب در آن بریزند و سپس از آن ، آب بخورند.

گفته‌های یک برانگیخته‌ی خدایی ارج بسیار دارد. در جهان اگر سخنان گرانبهایی هست ، گفته‌های اینانست. این را هم خوانندگان می‌دانند که ما چه جایگاهی برای پیغمبر بزرگوار اسلام می‌شناسیم و همیشه می‌خواهیم بر استواری دین کوشیم و این را نیز می‌پذیریم که از آن پاکمرد جز از قرآن گفته‌هایی بازمانده بوده لیکن چه باید گفت بر کسانی که با دروغبافیهای خود این سرچشمه را گل‌آلود کرده‌اند. بدآموزان بدنهاد باین بس نکرده‌اند که خودشان راه مردم را بزنند و چندین راه گرفتاری بروی آنان باز کنند. از بهر پیشرفت کار خود صدها بلکه هزارها دروغ از زبان آن پاکمرد ساخته‌اند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 26ـ سفری که به مسجدسلیمان رفتم (تکه‌ی یک از دو)

حال ما روز بروز بدتر می‌شد. زیرا از یکسو سپاهیان از سوی فارس پیش آمده و با سپاه خزعل و بختیاریها جنگ آغاز یافته و پادآواز آن تا به شوشتر می‌رسید و کینه‌ها را فزونتر می‌گردانید. از یکسو سپاهیان دز سلاسل که گاهی بآسیاب می‌آمدند و می‌رفتند روزی زد و خورد درمیانه رخ داد و یکی از تفنگچیان شهری کشته گردید که از آن هنگام تفنگچیان گِردِ دز را فراگرفته سختگیری بیشتر گردانیدند. با ما نیز رفتارشان بدتر شد.

شبی بمن آگاهی رسید که بخانه‌ی ما خواهند ریخت که بمن گزندی رسانند. اگرچه سخنی استوار نمی‌بود و من ارجی نگزاردم ، ولی دیگران بیم بسیار نشان می‌دادند و من ناچار شدم دستاری سفید پیچیده بسر گزاردم و فانوس انگلیسی بدست گرفته آهنگ خانه‌ی شادروان علوی کردم. تفنگچیان که در راه بآنان برخوردم مرا نشناخته یکی از روضه‌خوانهایم پنداشتند و اینست ببازپرسی برنخاستند. آن شب را در خانه‌ی علوی خوابیده بامدادان بازگشتم.

ما می‌اندیشیدیم اگر جنگ با دز درگیرد و کسانی از آشوبگران کشته شود بیگمان کینه‌ی آنها را از ما خواهند جست. گذشته از آنکه هر روزی بیم تاراج عدلیه و اداره‌ها می‌رفت. بدتر از همه اندیشه‌ی حال زنان می‌بود که همراه می‌داشتیم. داوران عدلیه هر روز بخانه‌ی من آمدندی و در شوادن (زیرزمینی) فراهم نشسته سخنها راندیمی. سران اداره‌های پست و مالیه و دیگران نیز آمدندی و از من چاره خواستندی.

من گفتم : تنها چاره‌ای که باندیشه می‌رسد آنست که خود را از خوزستان بیرون اندازیم ، ولی از کدام راه؟!... راه ناصری و بصره که در دست خزعلست. راه دزفول و لرستان بسته است و لشکری که فرستاده شده هنوز نتوانسته لرها را از جلو بردارد. تنها راه مسجدسلیمان و بختیاریست که شاید بتوان از آنجا بیرون رفت. در نتیجه‌ی این گفتگو چنین نهاده شد که من خود بمسجدسلیمان رفته در آن باره جستجو کنم.

من آرزومند می‌بودم که به مسجدسلیمان سفری کنم و آنجا را ببینم. در روزهای نخست که من به شوشتر رسیده بودم ، حکمران مسجدسلیمان منصور نام بختیاری می‌بود. چون با مأموران عدلیه بدرفتاری می‌نمود من فشار آوردم تا او را برداشتند. ناصرخان نامی که بجای او آمد خوشرفتاری نشان می‌داد. نامه‌ای هم بمن نوشته خواهش کرده بود که به مسجدسلیمان روم و چند روزی میهمان او باشم.
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانه‌ی سال 1324 : 271
🔸 پرسشها و پاسخها

پرسش :

1ـ در زبان پاک بجای «افراط» و «تفریط» چه واژه‌هایی را توان بکار برد؟

«تندروی» و «کندروی» که گاهی بکار برده می‌شود معنای درست این دو واژه را نمی‌رساند و در همه‌ی موارد نمی‌توان آنها را بکار برد. در حالی که نیازمندی ما در زبان باین دو واژه بسیار است.

2ـ در زبان پاک اکنون کارواژه‌ای که بمعنای استراحت کردن و راحتی نمودن باشد نیست. ممکن است کارواژه‌ی «یلیدن» را که پیشتر در زبان فارسی بکار میرفته و از آن جداشده‌ها نیز می‌آمده ، چون (یل ، یله ، یلش ، یلان ، یلیدن) بکار برد.

چگونگی آنکه از نوشته‌هایی که در دست است معنای درست این کارواژه را نمی‌توان معلوم داشت و در هر جا بمعنای دیگری بکار رفته است مثلاً :

1ـ یل همه جا بمعنای «پهلوان» و «زورمند» و «آزاده» و «جوانمرد» و «گردنفراز» بکار رفته است.
2ـ «یله» بمعنای «آزاد شدن» و «راحتی کردن» بعد از بند بکار رفته است. مثلاً در این شعر «چو شیری که از بند گردد یله».

3ـ «یلش» بمعنای «استراحت کردن» و «آزاد بودن» و «سر خود زیستن» بکار رفته.

4ـ «یلان» که جمع «یل» است بِهمان معنای خودش تنها بکار نرفته : در بعضی جاها بمعنای «خواهندگان یک خواست» و در جاهای دیگر بمعنای «پهلوانان» و «گردنکشان» بکار رفته در حالی که اینها هر کدام معنای جدایی میدارد.

5ـ «یلیدن» یا بزبان توده «یلیلی» کردن و «بی‌اراده و بدون خواستی روز گذرانیدن» بکار رفته.
هوده‌ای که از این گفته‌ها توان برداشت آنکه ممکن است «یلیدن» را بمعنای استراحت کردن بکار برده و از آن جداییها آورد.
تهران ـ احسانی


پاسخ :

1ـ بجای واژه‌های «افراط» و «تفریط» که بمعنای بیش از اندازه یا کم از اندازه کردن و بودنست واژه‌هایی در فارسی یا در زبان پاک نیست و باید گزارده شود. چنانکه نوشته‌اید «تندروی» و «کندروی» آن معنیها را که خواسته می‌شود نتواند رسانید و از ناچاریست که اینها بکار برده می‌شود.

2ـ آنچه فهمیده می‌شود «یلیدن» همان رها شدن از بند و بسر خود بودنست. ما نیز بداشتن واژه‌ای بچنان معنایی نیازمندیم. پس باید آن را در همان معنی بگیریم و روانش گردانیم (و این کار را از امروز آغاز خواهیم کرد).

برای «استراحت» در فارسی «آسودن» را میداریم. آدم هنگامی که تن خود را راست نگه ندارد و آن را شُل گردانیده بروی متکایی یا دوشکی بیفتد یا بدیواریی تکیه کند آن را «یلیدن» باید گفت (و میگویند). ولی نه بمعنی استراحت ، بلکه بمعنی رها شدن از بند و بسر خود بودن.

یک واژه‌ی «رهیدن» (رها شدن) نیز میداریم که بکار می‌بریم. ولی آن جز اینست. آن در جاییست که کسی از گرفتاری برهد وانگاه بیشتر در آن آهنگ (قصد) بدیده گرفته نشود. نیز در رهیدن نگاهمان به بیرون رفتن از بند است و بحالی که پس از آن پیدا شده نگاهی نمی‌داریم. ولی در یلیدن نگاهمان بِهمان حالست. هرچه هست رهیدن جز یلیدنست و ما به هر دو نیازمندیم.

واژه‌ی «شُلیدن» (شُل شدن) نیز هست. آن نیز بمعنی جداییست و ما نیازمندیم. شولیدن ، سفت نبودنست. بیرون رفتن یا بسر خود نبودن خواسته نمی‌شود.

با این حال باید واژه‌ی «یل» بمعنی پهلوان فراموش گردد و از میان رود. نیازی هم بآن نیست.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 9 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

کسانی می‌گویند : ما دروغ از راست جدا می‌کنیم. می‌گویم : چرا تاکنون آن را نکرده‌اید؟! وانگاه این لافی بیش نیست و راه بجایی نمی‌برد. شما چیزهایی را با دلخواه خود سازگار یافته جدا می‌کنید ، دیگری هم چیزهای دیگری را ، از همینجا کار بهم میخورد. وانگاه گفته‌هایی که شنوندگان باید راست و دروغ آنها را جدا کنند ، راهنمایی از آن برنمی‌آید.

اگر ما رستگاری توده را می‌خواهیم ، باید یک راه روشن و راستی پیش پای آنان بگزاریم و چنان بکنیم که بچپ و راست نپیچند و از راه کناره نکنند وگرنه با هوسهایی که در نهاد آدمی است و همیشه خوشی و آسودگی خود را می‌خواهد ، با کوچکترین دستاویز از راه برمیگردد.

برای مثال یاد می‌کنم : آنهمه ارجی که اسلام بغیرت و مردانگی گزارده ، جنگ با دشمنان را بر هر کس واجب می‌شمرْد و آنهمه دستورها بمردم می‌داد همینکه کسانی پیدا شدند و بدستاویز یک گفته که راست یا دروغ از پیغمبر اسلام در دست داشتند چنین عنوان نمودند که باید با آرزوهای خویشتن جنگید و این جنگ بزرگتر از جنگ با دشمنان می‌باشد ، با یک چنین بهانه‌ی بسیار سستی ملیونها مردم رشته‌ی مردانگی را از دست هشتند و در خانقاهها به تنبلی و تن‌پروری پرداخته نام آن را «جنگ با خویشتن» نهادند. کسانی که بتاریخ آشنا هستند ، می‌دانند که آنچه مسلمانان را از پا انداخته زیر لگد مغول پایمال گردانید همین بیراهی و مانندهای آن بود.

شما اگر کتابهای صوفیان را بخوانید خواهید دید برای هر کدام از آلودگیهای خود گفته‌ای از پیغمبر اسلام بگواهی می‌آورند.

اینهمه راههای گوناگون که میانه‌ی مسلمانان پدید آمده پیروان هر راهی دستاویزها از بهر خویش از زبان آن مرد پاک دارند. آیا همه‌ی اینها درست است؟!.. اگر پاره‌ای راست و پاره‌ای دروغ است به چه راه می‌توان راست از دروغ جدا گردانید؟!..

سخن کوتاه می‌کنیم : دستورهای زندگی که از گذشتگان در دست هست چه بشعر و چه به نثر و چه به تازی و چه بفارسی در آنها مسلمانی و صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری بهم درآمیخته و چون اینها هر کدام راه جدایی بوده و آخشیج یکدیگر بشمار است ، آن دستورها و گفته‌ها نیز همه وارونه‌گوییست و از آنها جز زیان پدید نمی‌آید.

اینگونه گفته‌ها مردم را گیج و درمانده می‌گرداند و یا بیرنگ و دورو بار می‌آورد.