پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ هواداران «مفاخر ملی» پاسخ دهند

از دارنده‌ی پرچم خواهشمندم در صورت موافقت این چند سطر را بنظر خوانندگان برساند شاید بدست طرفداران مفاخر[ملی] برسد و ایشان را برآن دارد که علت مخالفت خود را با حذف اشعار ننگین و مخالف ادب با ذکر دلیل اظهار و سبب طرفداری خود را از ابیات موهوم و بیمعنی افشاء کنند.

اروپاییان پاره‌ای کوزه‌های شکسته و ظروف سفالی عهد عتیق ساخت ایران و دیگر کشورهای باستانی که هیچ ارزشی در مقابل تنگ بلور ندارند می‌خرند و زینت تماشاخانه‌های خود می‌کنند و می‌گویند که این ظروف چون نمونه‌ی صنعت و سطح تمدن ملتی در دوره‌ی معین تاریخ است برای آن ملت مایه‌ی افتخار و بهمین سبب ذیقیمت است.

بعقیده‌ی ما اکثر شعرای قدیم و شعرهای ایشان نیز همین حال را دارند. زیرا که چون با روحیات و احتیاجات کنونی مطابقتی ندارند بدرد زندگانی امروزی نمی‌خورند بدیهی است که از لحاظ تاریخی نیز وقتی مایه‌ی افتخار توانند بود که در موقع خود مایه‌ی پیشرفتی در کار ترقی و زندگانی نیاکان ما شده باشند یا حاکی از تمدن گذشته بوده و اندرزهای سودمندی دربر داشته باشند ـ حال اشعاری که نه این را دارند و نه آن را بلکه از رواج فساد اخلاق و ... بازی حکایت می‌کنند معلوم است که چه طور مایه‌ی افتخار توانند بود.

متأسفانه استیلای عرب و مغول که قرنها بطول انجامید و سبب زبونی ملت ، استقرار فئودالیسم ، تجزیه‌ی کشور گردیده مردم را بزبونی و ستم‌کشی معتاد و اختلافات فکری و عقیده (شیعه و سنی ـ 6 امامی ـ 8 امامی ـ 12 امامی ـ خراباتیگری ـ صوفیگری ـ باطنیگری و جبریگری) را رایج ساخت ـ شعرای این دوره‌ی طولانی در تحت تأثیر عوامل فوق شعرهایی سرودند که زبونی و بندگی را بقضا و قدر و اراده‌ی ربانی نسبت دادند.

مردم را بجای مبارزه بتسلیم و درویشی و قناعت دعوت و چون هر یک از شعرا [به] فرقه‌ای منسوب بوده و افکار آنها را بنظم می‌کشیدند آتش اختلاف و دوتیرگی را بیشتر دامن می‌زدند ، باین طریق دیوانهایی پرداخته و شعرهایی را که در مجالس عیش پادشاهان و حکمرانان بیگانه سروده بودند در آن دیوانها گنجانیدند بالاخره کتابها و اشعاری که نسبت ابیات نیک و کارآمد آنها با مداحیها و هجوها و بدآموزیها و غزلها و تعریف ... بازیهایش نسبت یک بر ده بود بیادگار گذاشتند.

متأخرین نیز به تقلید پیشینیان کتابهایی پرداختند. عده‌ای هم به پشتگرمی موزه‌داران اروپا این کتابها و دیوانها را با مقدمه‌های توصیف‌آمیز بچاپ رسانیده متوالیاً منتشر ساختند. مغزها از افکار ضد و نقیض و دلها از غزلهای شهوت‌انگیز پر گردید. قرنها این بدآموزیها مایه‌ی اختلاف و بدبختی و گمراهی ما بود ـ تا اینکه دارنده‌ی پیمان و پرچم با دلایل استوار مضار این قبیل اشعار را اثبات و حذف موهومات را خواستار گردید ـ

افسوس که عده‌ای بجای تعقل از در تعصب و غرض‌رانی درآمده بنا بعادت ، تمام اشعار و غزلها حتا مطایبات (سعدی) را مفاخر ملی شمردند و از ابیات و غزلهای شهوت‌انگیز ـ مدح و هجوهای رکیک ـ و مطایبات قبیح بنام مفاخر دفاع می‌کنند و انتظار دارند که دارنده‌ی پرچم را با مدافعین (... می‌زن که ... خوش باشد) زانو بزانو در صندلی محاکمه بنشانند و توده‌ آنها را محاکمه کنند. زهی ... آقایان محترم ما نمی‌توانیم مزخرفاتی را که بعنوان شعر در تعریف می و میخانه و بیزاری از دین و آیین و چاپلوسی و تملق و ... سروده شده مفاخر ملی شماریم و باشعاری که مایه‌ی اختلاف و تیره‌بختی و زبونی ما بوده نام مفاخر بگذاریم و به مطایباتی که برای سعد بن زنگی نوشته شده و حس شهوت‌رانی را در مقابل پول اقناع نموده است اظهار علاقه کنیم. آن هم امروز که شعر و شاعری در نظر عوام هم خوار و بیمقدار شده است.

مردم پی باغراق‌گویی شعرا برده و شعرهایی از قبیل (هزار بیشه هژبر است در یکی قالب) ، (ای آفتاب آهسته رو که پایه‌ی دیوار نازکست) ، (در خرابات مغان نور خدا می‌بینم) ، (صبح دیدم که ملائک در میخانه زدند) شعر را در نظر مردم بقدری تنزل داده که عموم هر وقت می‌خواهند بی‌اساسی موضوعی را بکنایه بگویند می‌گویند شعر است ـ شاعرانه است ـ آیا اشعاری که یک چنین ارزشی دارند قابل حذف و ریخته شدن به صندوق شهرداری نیستند؟

تا کی جبریگری و عیاشی بنام مفاخر آزاد خواهد بود؟!
(می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای)
تا کی یأس و تنبلی آزادانه بمردم تزریق خواهد شد؟!
(بآب زمزم و کوثر سفید نتوان کرد گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه)
تا کی همه چیز را از قضا و قدر دانسته دست از کوشش و تدبیر خواهیم برداشت
(قضا دستیست پنج انگشت دارد)
تا کی (صلاح مملکت خویش خسروان دانند)
تا کی (هر عیب که سلطان بپسندد هنر است)
تا کی (بنادان آنچنان روزی رساند که صد دانا در آن حیران بماند)
تا کی (بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست)
نوشته شده تبلیغ خواهد شد؟.
تا کی هزاران غزل و مطایباتِ منافی عفت و هزاران اشعار دعوت به ترک دنیا و بدآموزی و عقاید پوچ و ضد و نقیض را بگوش مردم خواهیم خواند؟.

بس است باید این بساط برچیده شود و آن کتابها طعمه‌ی آتش گردد و طرفداران اینگونه مفاخر بباد نفرین و لعنت گرفته شوند.

رهبر دانشمند پرچم ، ما بکمک گفتارهای شما بقدر خود با حقایقی که در پرچم درج شده آشنا شده‌ایم و می‌بینیم که هوچیانی که از دلیل و منطق مفلس و از خرد بی‌بهره‌اند بجای دلایل خردپذیر هو و جنجال راه می‌اندازند. ما با مقیاسی که از پیمان و پرچم بدست آورده‌ایم بدون اعتنا باین یاوه‌سراییها در این موضوع بیشتر تدقیق و تحقیق خواهیم کرد و در نظر داریم که تمام اشعار بیمعنی را گردآوری کرده و بمردم نشان دهیم و مضرات هر یک از آنها را جداگانه بنویسیم تا مردان پاکدل و بی‌غرض داوری نمایند.
تبریز ـ رزاق عودتی
(پرچم روزانه ،ش 148)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکه‌ی سه از سه)

در همان روزها توشمالی (1) از بختیاریان که خزعل بفرمانروایی شوشتر فرستاده با دسته‌ای از تفنگچیان بختیاری رسید و اینان از سوی دیگر بخودنمایی و میدانداری برخاستند.

یکی از آقایان که ما در کوی او می‌نشستیم با من داستانی می‌داشت. بدینسان که چون خزعل اینان را به ناصری خواسته بود ، آن آقا بنزد من آمد و بگفتگو پرداخت و گفت : «من دلم نمی‌خواهد بروم. ولی اگر نروم دیگری را بجای من خواهند گزاشت. من چنین اندیشیده‌ام که بروم و پول و تفنگ بگیرم. ولی بکسی آزار نخواهم رسانید و با دولت جنگ نخواهم کرد ، شما را هم نگهداری خواهم کرد. با اینحال آمده‌ام از شما اجازه بگیرم». من نوشته‌ای هم بدستش دادم و گفتم بروید. رفت و پس از بازگشت هم بما مهربانی می‌نمود. ولی دانسته شد مرد توانایی نیست که اگر شبی یا روزی بخانه‌ی ما تاخته شود بتواند تاخت را بازگرداند ، بلکه چنین کاری نخواهد یارَست.

در همان روزها رفتاری نیز از کاظم داوود دیده شد. چنانکه نوشتم این جوان «آدمکشِ» خزعل می‌بود و ماهی صد تومان ازو پول می‌گرفتی. این هنگام نیز یکی از آقایان می‌بود و در کوی خود فرمانروایی می‌داشت. ما روزی نشسته بودیم و میهمانی هم می‌داشتیم. دیدیم پسری از در رسید و سینی‌ای که بروی آن ماهی بزرگی می‌بود بروی زمین گزاشت ، و گفت : «مرا کاظم‌خان فرستاد. سلام رساند و گفت : این ماهی را من خودم از شط شکار کرده‌ام. آقای رئیس عدلیه نوش جان فرمایند. من مهربانی ایشان را فراموش نکرده‌ام. آن روز مرا از بدزبانیهای حاجی‌آقاعلی رها گردانید. افسوس آقای رئیس عدلیه در محله‌ی من نیستند که خدمتگزاری کنم. یکی هم اجازه فرمایند من به حاجی‌آقاعلی تنبیه کنم». گفتم : «به کاظم‌خان سلام رسانید و بگویید این مهربانی ایشان فراموش نشدنیست. من هم هنگامی که دولت فاتح شد تلافی مضایقه نخواهم کرد. (2) درباره‌ی حاجی‌آقاعلی نیز کاظم‌خان چشم‌پوشی کنند». این را هم گفتم و رفت. پس از زمانی بازگشت که کاظم‌خان سلام رسانید و گفت : «چشم ، بحاجی‌آقاعلی هم کاری ندارم».

پابرگی از ویراینده :
1ـ توشمال به چندین معنی است ـ از جمله چند «منصب» یا جایگاه. در زبان ترکی معنیهای «رئیس ایل» و «فرستاده‌ی شاه یا وزیر در آرتش یا دیوانیان والاجایگاه» نوشته‌اند.
2ـ خوانندگانِ باریک‌بین بیگمان بخواست زیرکانه‌ی کسروی از عبارت «هنگامی که دولت فاتح شد» در چنان هنگامه‌ای پروا دارند.
اکنون و آینده ما راست.pdf
3.5 MB
🔶 اکنون و آینده ما راست

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : آسیبی که «ادبیات زمان مغول» به خردها زده و راه چاره به آن ، خواست شرقشناسان از ستایش آن ادبیات ، تفاوت «سرگرم گذشته‌ها شدن» با «پند گرفتن از گذشته‌ها» یا تاریخ

📊 شمار ساتها : ۱۵۰

بازپسین پراکنش : مهر ۱۳۹۸

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ کوید 19 در افغانستان

🔸۱۴ مرگ در شبانه روز گذشته .
با این رقم شمار کل جان باختگان به یک هزار و ۲۲۵ نفر می‌رسد.

🔸وزارت صحت/بهداشت افغانستان اعلام کرده که با شناسایی ۶۰ مورد جدید ابتلا به ویروس کرونا در شبانه روز گذشته، شمار مبتلایان به ۳۵ هزار و ۹۷۰ نفر رسیده است.

🔸در روزهای گذشته آمار رسمی مبتلایان به بیماری کووید ۱۹ در افغانستان کاهش چشم‌گیری را نشان می‌دهد.
(بی‌بی‌سی ـ 3 مرداد 1399)
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانه‌ی سال 1324 : 270
🔸 ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است

از چیزهایی که ما میخواهیم در نامه‌های ماهانه بچاپ رسانیم تاریخچه‌ی زندگانی دانشمندان اروپا (بویژه دانشمندانی که تاکنون در ایران شناخته نشده‌اند) و برخی گفتارهای دانشی است. دوست میداریم کسانی که میتوانند در این زمینه گفتارهایی از زبانهای اروپایی ترجمه کرده بفرستند. ولی می‌باید در اینجا نکته‌ای را یادآوری کنیم و آن اینکه «ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است».

آدم چون چیزی را خودش می‌نویسد آزادتر است تا هنگامی که از یک نوشته‌ی دیگری ترجمه میکند. در ترجمه آدم دربند جمله‌بندیهای آن زبانیست که ترجمه از آن میکند. اینست گاهی می‌بینی جمله‌هایی که بسته است چون از روی جمله‌بندی آن زبان بوده نافهمیدنی درآمده. در هر زبان شیوه‌ی جمله‌بندی جداست.

از پیش زمان گفته‌اند : ترجمه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه جمله بجمله ترجمه کنند و شیوه‌ی جمله‌بندی آنها را بهم نزنند ، دیگری آنکه جمله‌هایی را بخوانند و معنیهای آنها را در اندیشه‌ی خود جای دهند و سپس با زبان خود آنها را بازنمایند (بیان کنند).

از این دو گونه ترجمه ، گونه‌ی دوم بهتر است و دانشمندان همیشه این را برمیگزینند. چیزی که هست باید تا میتوان هوش بکار برد و دربند آن بود که معنی دیگر نشود ، فهمیدنی باشد و دیگر نگردد. چیزی از معنی کاسته نشود.

در ایران در این باره کم چیزی نوشته شده. جز یک کتاب که بیاد میدارم آقای مجدالعلی نوشته و بچاپ رسانیده من نوشته‌ی دیگری سراغ نمی‌دارم. به هر حال جوانان که میخواهند از کتابهای اروپایی بفارسی ترجمه کنند و برواج دانشها کوشند باین نیازمندند که شیوه‌ی ترجمه را یاد گیرند.

این گونه ترجمه کردن که امروز در ایران رواج گرفته و ما نمونه‌های آنها را در روزنامه‌ها و کتابها می‌بینیم بسیار نکوهیده است. بارها می‌بینیم گفتار درازی را ترجمه کرده‌اند و بچاپ رسیده و چون میخوانیم می‌بینیم معناهای روشنی فهمیده نمی‌شود. اینها باید از میان رود.

میخواستم نمونه‌ای از این ترجمه‌های ناروشن از روزنامه‌ها و کتابها پیدا کرده برای روشنی خواست خودم در پایان گفتار بیاورم. ولی یادم افتاد که در نامه‌ی ماهانه‌ی مهرماه گفتاری زیر عنوان «خوابیدن و خواب دیدن» بچاپ رسیده که خود آن بهترین نمونه از آن گونه ترجمه‌هاست.

جای شگفت بود که گفتاری بآن درازی نوشته شود و آدم هرچه بخواند چیزی نفهمد. اگر فرصت یافتم در آینده در این باره باز چیزی خواهم نوشت.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 8 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

شما کمتر سخنی را پیدا می‌کنید که آخشیج آن را نگفته باشند. از زبان پیغمبر اسلام هر سخنی که آورده‌اند ، وارونه‌ی آن نیز هست. «الفقر فخری» (بیچیزی مایه‌ی سرفرازی منست) یا «الفقر سواد الوجه فی الدارین» (بیچیزی مایه‌ی روسیاهی دو جهان است) چگونه باهم می‌سازد؟!

کسانی عادت دارند که این گونه گفته‌ها را بگیرند و از بهر هر یکی ، «گزارش»هایی (تأویل) یاد کنند ولی این خود گمراهی دیگر است. سخن آن نیست که معنایش در دلهای دیگران باشد. یک مرد خدایی این نمی‌کند سخنانی بگوید که آن را معنای روشنی نباشد و سپس هر کسی بدلخواه آن را گزارش کند. همه‌ی کوشش او از بهر آنست که رشته در دست مردم نباشد که کار بپراکندگی بینجامد. پس این چیست که راه پراکندگی را با دست خود باز کند؟

روزی با دوستی در انجمنی برخورده با او می‌گفتم : دیروز را می‌خواستم نزد شما بیایم ، میهمانی رسید و نتوانستم. هنوز او پاسخ نداده «دانشمندی!» که همراهش بود چنین سرود : «عرفت الله بفسخ العزایم». گفتم : این سخن بیهوده است. خدا روشنتر از آن می‌باشد که با «فسخ عزایم» (برگشتن از آهنگ خود) بشناسند. وانگاه فسخ عزیمت را چه دلالتی بر هستی خدا هست که چیزهای دیگر را نیست؟! دانشمند چون حکمت خوانده و از عرفان بهره‌ای داشت ، عنوان بدست آورده ، سر گزارش‌گویی را باز کرد. گفتم : اینها چیزهاییست که در مغز شماست ، از این جمله برنمی‌آید و این کار که گفته‌های ناروشنی درمیان باشد و کسانی آنها را گرفته ، از پندار خود معنی برای آنها درست کنند ، بدان می‌ماند که جویی خشک باشد و کسانی با دست خود ، آب در آن بریزند و سپس از آن ، آب بخورند.

گفته‌های یک برانگیخته‌ی خدایی ارج بسیار دارد. در جهان اگر سخنان گرانبهایی هست ، گفته‌های اینانست. این را هم خوانندگان می‌دانند که ما چه جایگاهی برای پیغمبر بزرگوار اسلام می‌شناسیم و همیشه می‌خواهیم بر استواری دین کوشیم و این را نیز می‌پذیریم که از آن پاکمرد جز از قرآن گفته‌هایی بازمانده بوده لیکن چه باید گفت بر کسانی که با دروغبافیهای خود این سرچشمه را گل‌آلود کرده‌اند. بدآموزان بدنهاد باین بس نکرده‌اند که خودشان راه مردم را بزنند و چندین راه گرفتاری بروی آنان باز کنند. از بهر پیشرفت کار خود صدها بلکه هزارها دروغ از زبان آن پاکمرد ساخته‌اند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 26ـ سفری که به مسجدسلیمان رفتم (تکه‌ی یک از دو)

حال ما روز بروز بدتر می‌شد. زیرا از یکسو سپاهیان از سوی فارس پیش آمده و با سپاه خزعل و بختیاریها جنگ آغاز یافته و پادآواز آن تا به شوشتر می‌رسید و کینه‌ها را فزونتر می‌گردانید. از یکسو سپاهیان دز سلاسل که گاهی بآسیاب می‌آمدند و می‌رفتند روزی زد و خورد درمیانه رخ داد و یکی از تفنگچیان شهری کشته گردید که از آن هنگام تفنگچیان گِردِ دز را فراگرفته سختگیری بیشتر گردانیدند. با ما نیز رفتارشان بدتر شد.

شبی بمن آگاهی رسید که بخانه‌ی ما خواهند ریخت که بمن گزندی رسانند. اگرچه سخنی استوار نمی‌بود و من ارجی نگزاردم ، ولی دیگران بیم بسیار نشان می‌دادند و من ناچار شدم دستاری سفید پیچیده بسر گزاردم و فانوس انگلیسی بدست گرفته آهنگ خانه‌ی شادروان علوی کردم. تفنگچیان که در راه بآنان برخوردم مرا نشناخته یکی از روضه‌خوانهایم پنداشتند و اینست ببازپرسی برنخاستند. آن شب را در خانه‌ی علوی خوابیده بامدادان بازگشتم.

ما می‌اندیشیدیم اگر جنگ با دز درگیرد و کسانی از آشوبگران کشته شود بیگمان کینه‌ی آنها را از ما خواهند جست. گذشته از آنکه هر روزی بیم تاراج عدلیه و اداره‌ها می‌رفت. بدتر از همه اندیشه‌ی حال زنان می‌بود که همراه می‌داشتیم. داوران عدلیه هر روز بخانه‌ی من آمدندی و در شوادن (زیرزمینی) فراهم نشسته سخنها راندیمی. سران اداره‌های پست و مالیه و دیگران نیز آمدندی و از من چاره خواستندی.

من گفتم : تنها چاره‌ای که باندیشه می‌رسد آنست که خود را از خوزستان بیرون اندازیم ، ولی از کدام راه؟!... راه ناصری و بصره که در دست خزعلست. راه دزفول و لرستان بسته است و لشکری که فرستاده شده هنوز نتوانسته لرها را از جلو بردارد. تنها راه مسجدسلیمان و بختیاریست که شاید بتوان از آنجا بیرون رفت. در نتیجه‌ی این گفتگو چنین نهاده شد که من خود بمسجدسلیمان رفته در آن باره جستجو کنم.

من آرزومند می‌بودم که به مسجدسلیمان سفری کنم و آنجا را ببینم. در روزهای نخست که من به شوشتر رسیده بودم ، حکمران مسجدسلیمان منصور نام بختیاری می‌بود. چون با مأموران عدلیه بدرفتاری می‌نمود من فشار آوردم تا او را برداشتند. ناصرخان نامی که بجای او آمد خوشرفتاری نشان می‌داد. نامه‌ای هم بمن نوشته خواهش کرده بود که به مسجدسلیمان روم و چند روزی میهمان او باشم.
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانه‌ی سال 1324 : 271
🔸 پرسشها و پاسخها

پرسش :

1ـ در زبان پاک بجای «افراط» و «تفریط» چه واژه‌هایی را توان بکار برد؟

«تندروی» و «کندروی» که گاهی بکار برده می‌شود معنای درست این دو واژه را نمی‌رساند و در همه‌ی موارد نمی‌توان آنها را بکار برد. در حالی که نیازمندی ما در زبان باین دو واژه بسیار است.

2ـ در زبان پاک اکنون کارواژه‌ای که بمعنای استراحت کردن و راحتی نمودن باشد نیست. ممکن است کارواژه‌ی «یلیدن» را که پیشتر در زبان فارسی بکار میرفته و از آن جداشده‌ها نیز می‌آمده ، چون (یل ، یله ، یلش ، یلان ، یلیدن) بکار برد.

چگونگی آنکه از نوشته‌هایی که در دست است معنای درست این کارواژه را نمی‌توان معلوم داشت و در هر جا بمعنای دیگری بکار رفته است مثلاً :

1ـ یل همه جا بمعنای «پهلوان» و «زورمند» و «آزاده» و «جوانمرد» و «گردنفراز» بکار رفته است.
2ـ «یله» بمعنای «آزاد شدن» و «راحتی کردن» بعد از بند بکار رفته است. مثلاً در این شعر «چو شیری که از بند گردد یله».

3ـ «یلش» بمعنای «استراحت کردن» و «آزاد بودن» و «سر خود زیستن» بکار رفته.

4ـ «یلان» که جمع «یل» است بِهمان معنای خودش تنها بکار نرفته : در بعضی جاها بمعنای «خواهندگان یک خواست» و در جاهای دیگر بمعنای «پهلوانان» و «گردنکشان» بکار رفته در حالی که اینها هر کدام معنای جدایی میدارد.

5ـ «یلیدن» یا بزبان توده «یلیلی» کردن و «بی‌اراده و بدون خواستی روز گذرانیدن» بکار رفته.
هوده‌ای که از این گفته‌ها توان برداشت آنکه ممکن است «یلیدن» را بمعنای استراحت کردن بکار برده و از آن جداییها آورد.
تهران ـ احسانی


پاسخ :

1ـ بجای واژه‌های «افراط» و «تفریط» که بمعنای بیش از اندازه یا کم از اندازه کردن و بودنست واژه‌هایی در فارسی یا در زبان پاک نیست و باید گزارده شود. چنانکه نوشته‌اید «تندروی» و «کندروی» آن معنیها را که خواسته می‌شود نتواند رسانید و از ناچاریست که اینها بکار برده می‌شود.

2ـ آنچه فهمیده می‌شود «یلیدن» همان رها شدن از بند و بسر خود بودنست. ما نیز بداشتن واژه‌ای بچنان معنایی نیازمندیم. پس باید آن را در همان معنی بگیریم و روانش گردانیم (و این کار را از امروز آغاز خواهیم کرد).

برای «استراحت» در فارسی «آسودن» را میداریم. آدم هنگامی که تن خود را راست نگه ندارد و آن را شُل گردانیده بروی متکایی یا دوشکی بیفتد یا بدیواریی تکیه کند آن را «یلیدن» باید گفت (و میگویند). ولی نه بمعنی استراحت ، بلکه بمعنی رها شدن از بند و بسر خود بودن.

یک واژه‌ی «رهیدن» (رها شدن) نیز میداریم که بکار می‌بریم. ولی آن جز اینست. آن در جاییست که کسی از گرفتاری برهد وانگاه بیشتر در آن آهنگ (قصد) بدیده گرفته نشود. نیز در رهیدن نگاهمان به بیرون رفتن از بند است و بحالی که پس از آن پیدا شده نگاهی نمی‌داریم. ولی در یلیدن نگاهمان بِهمان حالست. هرچه هست رهیدن جز یلیدنست و ما به هر دو نیازمندیم.

واژه‌ی «شُلیدن» (شُل شدن) نیز هست. آن نیز بمعنی جداییست و ما نیازمندیم. شولیدن ، سفت نبودنست. بیرون رفتن یا بسر خود نبودن خواسته نمی‌شود.

با این حال باید واژه‌ی «یل» بمعنی پهلوان فراموش گردد و از میان رود. نیازی هم بآن نیست.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 9 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

کسانی می‌گویند : ما دروغ از راست جدا می‌کنیم. می‌گویم : چرا تاکنون آن را نکرده‌اید؟! وانگاه این لافی بیش نیست و راه بجایی نمی‌برد. شما چیزهایی را با دلخواه خود سازگار یافته جدا می‌کنید ، دیگری هم چیزهای دیگری را ، از همینجا کار بهم میخورد. وانگاه گفته‌هایی که شنوندگان باید راست و دروغ آنها را جدا کنند ، راهنمایی از آن برنمی‌آید.

اگر ما رستگاری توده را می‌خواهیم ، باید یک راه روشن و راستی پیش پای آنان بگزاریم و چنان بکنیم که بچپ و راست نپیچند و از راه کناره نکنند وگرنه با هوسهایی که در نهاد آدمی است و همیشه خوشی و آسودگی خود را می‌خواهد ، با کوچکترین دستاویز از راه برمیگردد.

برای مثال یاد می‌کنم : آنهمه ارجی که اسلام بغیرت و مردانگی گزارده ، جنگ با دشمنان را بر هر کس واجب می‌شمرْد و آنهمه دستورها بمردم می‌داد همینکه کسانی پیدا شدند و بدستاویز یک گفته که راست یا دروغ از پیغمبر اسلام در دست داشتند چنین عنوان نمودند که باید با آرزوهای خویشتن جنگید و این جنگ بزرگتر از جنگ با دشمنان می‌باشد ، با یک چنین بهانه‌ی بسیار سستی ملیونها مردم رشته‌ی مردانگی را از دست هشتند و در خانقاهها به تنبلی و تن‌پروری پرداخته نام آن را «جنگ با خویشتن» نهادند. کسانی که بتاریخ آشنا هستند ، می‌دانند که آنچه مسلمانان را از پا انداخته زیر لگد مغول پایمال گردانید همین بیراهی و مانندهای آن بود.

شما اگر کتابهای صوفیان را بخوانید خواهید دید برای هر کدام از آلودگیهای خود گفته‌ای از پیغمبر اسلام بگواهی می‌آورند.

اینهمه راههای گوناگون که میانه‌ی مسلمانان پدید آمده پیروان هر راهی دستاویزها از بهر خویش از زبان آن مرد پاک دارند. آیا همه‌ی اینها درست است؟!.. اگر پاره‌ای راست و پاره‌ای دروغ است به چه راه می‌توان راست از دروغ جدا گردانید؟!..

سخن کوتاه می‌کنیم : دستورهای زندگی که از گذشتگان در دست هست چه بشعر و چه به نثر و چه به تازی و چه بفارسی در آنها مسلمانی و صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری بهم درآمیخته و چون اینها هر کدام راه جدایی بوده و آخشیج یکدیگر بشمار است ، آن دستورها و گفته‌ها نیز همه وارونه‌گوییست و از آنها جز زیان پدید نمی‌آید.

اینگونه گفته‌ها مردم را گیج و درمانده می‌گرداند و یا بیرنگ و دورو بار می‌آورد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 26ـ سفری که به مسجدسلیمان رفتم (تکه‌ی دو از دو)

به هر حال اتومبیلی گرفته با میرزاحسین همشیره‌زاده‌ی حاجی‌شیخ‌محمدکاظم مجتهد که خواستار همراهی با من بود روانه گردیدیم. نزدیک نیمروز به مسجدسلیمان رسیده خانه‌ی حکمران را پرسیدیم و یکسره بآنجا رفتیم. ما را به سالنی راه نمودند که بختیاریان گرداگردش نشسته بودند. بما نیز جایی دادند. ولی ناصرخان (1) زبان باز نکرد و یک جمله سخن نگفت. کمی گذشت و ناهار آورند که همه باهم خوردیم. پیدا بود که اندیشه‌ی پذیرایی از ما نمی‌دارند. چون با دولت نافرمانی نموده‌اند چشم دیدن ما را نمی‌دارند.

در آن میان آقانصرالله مأمور عدلیه که همراهش برده بودیم از بیرون آمد و آهسته بگوش من گفت : «می‌خواهند شما را توقیف کنند. ناصرخان در بیرون با کسانی گفتگو می‌کنند».

من دانستم که آمدن ما کار خامی بوده و بهتر دانستم پیش از آنکه کاری کنند و پرده دریده شود جلو گیرم. بآقانصرالله گفتم : زود برو بنزد رئیس شرکت نفت. بگو رئیس عدلیه به مسجدسلیمان آمده و آرزومند است مؤسسات شما را بگردد و ببیند. این را بگو و پاسخ بگیر.

او رفت و از رفتار ناصرخان که دور ایستاده رویش هم از ما گردانیده بود و از حال دیگران پیدا می‌بود که گرفتار ایشانیم و بزودی زنجیرها خواهند آورد که بدست و گردن ما بزنند. نیم‌ساعتی نگذشت که دیدیم اتومبیل رسید و در جلو سالن ایستاد و جوانی از آن بیرون آمده سلام داد و چنین گفت : «بنده محمدعلی اصفهانی معاون رئیس‌کل شرکت نفت هستم. رئیس‌کل نفت سلام فرستاد ، گله کرد که چرا آقای رئیس عدلیه بمنزل ایشان وارد نشده‌اند. و مرا با این اتومبیل فرستاد که هر چند روزی که در اینجا هستید در اختیارتان باشیم».

از این آمدن و از این سخن ، ناصرخان و دیگران تکان خوردند و از همان دم رفتارشان بهتر گردانیدند. من برخاستم و به میرزامحمدعلی‌خان گفتم : «از نوازش رئیس‌کل نفت خشنودیم. چون ناصرخان نامه نوشته و مرا میهمان خوانده بود بهتر می‌بود که بخانه‌ی ایشان بیاییم ، و چون فردا بامداد راه خواهیم افتاد از دیدار رئیس کل نفت بی‌بهره خواهیم گردید. ولی کنون را با شما هستیم که بدیدن اداره‌ها رویم».

این را گفتم و با آقاحسین و دیگران در اتومبیل نشستیم و راه افتادیم. از چگونگی اداره‌های انگلیس در مسجدسلیمان در اینجا جای سخن نیست. همین اندازه می‌گویم که آن روز تا چند ساعت در گردش می‌بودیم. شب که بازگشتیم دیدیم شام جداگانه برای ما بسیج کرده‌اند. رختخواب ما را نیز بروی ایوانی انداختند. رفتارشان بیکباره دیگر شده بود. با اینحال شب را بیمناک خوابیدیم. میرزاحسین می‌گفت : «اگر نیمه‌شب ما را بکشند و فردا ناآگاهی نمایند ، که درپی بازخواست خواهد بود؟».

آن شب را گذرانیده بامداد سوار اتومبیل شده بازگشتیم. آنچه دانسته شد از این راه نیز ما را رهایی نیست.

پابرگی از ویراینده :
1ـ اصل (به اشتباه) : منصورخان
گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان 2.pdf
527.1 KB
🔶 گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان : چند گفتار در یکجا – تکه دوم

🔸 نادانیها ـ1ـ : «من» چرا «بنده» باشد؟!

🔸 نشخوار سخن

🔸 نادانیها ـ2ـ : مرد آزاده دشنام ندهد

🔸 دشنام چیست؟

🔸 نادانیها ـ3ـ : اگر راست می‌گویی ، سوگند چرا می‌خوری؟!

🔸 نادانیها ـ4ـ : هیچ سخنی را نافهمیده نپذیر

🔸 در آیین زندگانی آن چیز را نیک می‌شناسند که از هر باره نیکو باشد

🔸 نادانیها ـ5ـ : بیماری گزارش
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 272
🔸 یادداشت گردآورنده

کتابی که اینک در دسترس خوانندگان گرامی نهاده می‌شود از نوشته‌های ارجدار و دانشمندانه‌ی شادروان احمد کسروی در پیرامون یکی از پسوندهای مهم زبان فارسی است.

این کتاب در زمینه‌ی خود برای کسانی که باستقلال و استواری و توانایی زبان فارسی دلبسته‌اند و در این راه میکوشند راهنمای بزرگ و سودمندی تواند بود.

نگارنده که یکی از دلبستگان به پیشرفت و توانا گردانیدن زبان شیوای فارسی است بانگیزه‌ی همین آرمان بزرگ بگردآوری این دفتر و چاپ جداگانه‌ی آن دست یازید و امیدمند است که این کار خُرد و ناچیز در پیشگاه دانشوران و دانش‌پژوهان حقیقی زبان فارسی پسندیده افتد و ما را در راه رسیدن باین آرمان بزرگ یاوری کند.

در پایان از ناشر ارجمندِ دانش‌دوست آقای ایرانپرست مدیر مجله و ناشر بنگاه دانش که وسایل چاپ و انتشار این کتاب را فراهم آوردند سپاسگزاری نموده ، توفیق ایشان را در کارهای فرهنگی خواهانم.

یحیای ذکاء
اسفندماه 1330
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 10 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

2ـ کسانی که در سایه‌ی ایمنی و آزادی زیست کنند چه خواهند دانست قرنهای گذشته چه بوده و چه سختیها و آلودگیها با خود داشته ، ما این را همیشه نوشته‌ایم که چون دین اسلام برخاست چنانکه بایستی بودن خردها نیرو گرفت ، راستیها روشن گردید ، مردمی و مردانگی رواج بسیار یافت ، مردان کاردان و توانا فراوان گردید ، همه‌ی توده‌ها از آن بهره یافتند. ولی این پیشرفت در کار جهان دیر نپاییده از قرن سوم رخنه‌ها در آن پدید آمد. بیخردیها از گوشه و کنار رونمودن گرفت. کشاکشهای بیجا درباره‌ی کیش ، فلسفه‌ی یونان ، صوفیگری ، باطنیگری ، یکی پس از دیگری رواج یافت. بازار گفتگو و پیکار گرم گردید ، خرد پایمال کینه‌توزی و هوسبازی شد. «آیین زندگی» و دستور جهانداری که بنیاد اسلام بود در پرده‌ی فراموشی ماند.

در گرماگرم این آلودگیها از سوی دیگر کار کشور رخنه پذیرفته رشته‌ی آزادی از هم گسیخت. نخست ترکان و پس از ایشان مغولان بخاک اسلام درآمده چیرگی یافتند. مردانگی و گردنفرازی رو بسستی نهاده در زمان مغول بیکبار از میان برخاست و زبونی و خواری جای آنها را گرفت.

اگر بخواهیم گرفتاریهای زمان مغول و پس از آن را بازنماییم چندین صفحه پر خواهد شد. همین اندازه می‌گوییم : سستی خردها با پستی خویها توأم گردید. اندازه‌ی نادانی و آلودگی مردم آنزمان بیش از آنست که بگفتن دانسته شود. کسی تا خویشتن جستجو نکند نخواهد دریافت. در آن قرنها مردانِ بخرد و گردنفراز اگر نایاب نبودند بیگمان بسیار کمیاب بودند. آری بیکبار شیوه‌ی مسلمانی ناپدید نگشته چنانکه در جای دیگری آورده‌ایم در همان قرنهای گرفتاری ، یک رشته نیکیها از دهش ، میهماننوازی و دستگیری مردم از همدیگر میان مردم رواج داشت ولی خرد و مردانگی که ما می‌خواهیم پاک ناپیدا بود.

از زمان دلگداز مغولان می‌گذریم و از قرنهای دیرتر داستانی بگواهی می‌آوریم : تیمور که در خونخواری چندان کمی از چنگیز نداشت و در اسپهان و توس و بغداد و دیگر شهرها جوی خون راه انداخت ، چنین مرد سیاهکاری که هر کس بایستی از او بیزاری جوید و نامش جز بنفرین یاد نکند ، تاریخهایی را که از او نوشته‌اند بخوانید تا بدانید پیشروان و شناختگان چه ستایشها از وی سروده‌اند. او خون بیگناهان می‌ریخت اینان او را «نگهدارنده‌ی دین خدا» می‌نامیدند. این را خود تیمور می‌نگارد که سید شریف جرجانی و دیگران نامه نوشته و او را تازه‌کننده‌ی دین در سر صده‌ی نهم خوانده‌اند و باین کار آنان می‌نازد. (1)

این نمونه‌ی زبونی و خداناشناسی آنزمانهاست. این گناه کوچکی نیست همچون تیمور کسی را تازه‌کننده‌ی دین شماردن. این کار چندین زشتی را دربر دارد و کسی تا زبونی و بیرگی و خداناشناسی را در یکجا نداشته باشد بچنان کاری برنخیزد. این را کسانی کرده‌اند که عنوان پیشوایی داشته‌اند و از هر کدام پندها و راهنماییها در دست است و ما می‌پرسیم آیا از گفته‌های اینان جز زبونی و پستی درس دیگری توان آموختن؟

پابرگی :
1ـ چنین گفته‌ای میان مسلمانان از دیرباز رواج داشت که باید سر هر صد سال مردی پیدا شود و دین را در جهان تازه گرداند و آن را دوباره رواج دهد و چنین کسی را تازه‌کننده‌ی دین در آن صده می‌نامیدند. سید شریف جرجانی و کسان دیگری از ریزه‌خواران خوان تیمور در صده‌ی نهم او را تازه‌کننده‌ی دین شمرده‌اند و نامه‌ای را که نوشته‌اند ، تیمور در «توزوک» خود آورده.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 27ـ رازی نهان که بیرون افتاد (تکه‌ی یک از دو)

بدینسان روزهایی گذشت. چون در فشار می‌بودیم بارها به سُکالش (1) می‌نشستیم و گفتگو می‌کردیم. شبی اتومبیلی از ناصری رسیده بود. من گفتم : فردا پیش از دمیدن آفتاب با همان اتومبیل روانه‌ی ناصری خواهم شد که یکسر شیخ را ببینم و با او چنین گویم : «راستست که ما دشمن شماییم ولی با شما در جنگ نمی‌باشیم. ما جنگنده نیستیم. یا بما ایمنی دهید و پول دهید که زندگی بسر بریم و چشم براه پیشامدها دوزیم و یا راه دهید ما به تهران بازگردیم». گفتم : گمان نمی‌کنم یکی از این دو درخواست را نپذیرد. اگرهم مرا بازدارند و بزندان فرستند باری بشما راه بیرون رفتن خواهند داد ، با این گفتگو نشست را بپایان رسانیدیم و من بهمراهان دستورهایی دادم که دیگر بدیدن آنان نیاز نباشد.

با این آهنگ شام خوردیم و برختخواب رفتیم. نیمه‌شب در زده شد ، دیدم میرزاعباسخان بازپرس عدلیه (آقای شاهیده‌ی کنونی) یادداشتی با مداد نوشته فرستاده که «خواهشمندم از عزیمت به ناصری منصرف باشید که توطئه‌ای درمیانست. تفصیل را صبح خواهم گفت».

بامدادِ روز میرزاعباس‌خان آمد و نشست و چنین آغاز سخن کرد : «دیشب که از نزد شما بیرون رفتم در راه برخوردم به امیرخان پسر قلی‌خان که با تفنگچیهای خود از گشت می‌آمد. می‌دانید که او چون پیشخدمت ظهیرالملک را کشته بود در عدلیه پرونده‌ای می‌داشت و باداره‌ی بازپرسی می‌آمد و می‌رفت. من چون مهربانی می‌نمودم دوستی پیدا کرده. اینبود حالپرسی کردیم. من خواهش کرده او را بخانه بردم. فرستاده شراب آوردند و دستگاهی درچیده شد. چون سرش خوش شد درمیان سخنان مستانه گفت : «خواهش می‌کنم شما با رئیس عدلیه نروید». پرسیدم : چرا؟. گفت : نصیحتیست که در عالم دوستی کردم جهتش را نپرسید. چون کمی گذشت و سرش گرمتر گردید. من دوباره پرسیدم : موضوع چیست؟. گفت : من که در ناصری بودم سردار اجل پسر شیخ تکلیف کرد که رئیس عدلیه را بکشم من نپذیرفتم. برای آن کار دو غلام خود را فرستاد که منتظر بهم خوردن شهرند که کار خود را انجام دهند. در بند قیر به علی سَگوَند و در دزفول بشیخ موسا هم دستور داده شده که شاید رئیس عدلیه بخواهد سفری کند. اینها را که امیرخان گفت من خشنود گردیدم که پیش از سفر شما به ناصری از چگونگی آگاه شدیم. همان ساعت آن یادداشت را نوشته بشما فرستادم. اکنون شما باید بیکبار از اندیشه‌ی سفر بازافتید. در اینجا هم باز خود را بپایید».

پس از این آگاهی کار ما دشوار گردید. چه دانسته شد کینه‌ی ژرفی در دل خزعل و پسرش پدید آمده. از آنسو جنگها که در رامهرمز و هندیجان می‌رفت و روز بروز سختتر می‌شد ، آشوبگران شوشتر را بتکان می‌آورد. بسیج افزار می‌کردند که اینان هم به دز تازند و آنجا را بگیرند. تفنگچیان تازه از بختیاری می‌رسید.

شبی باداره‌ی ژاندارم ریخته بودند. رئیس ژاندارم گریخته خود را به دز رسانید اداره‌اش تاراج یافت. زنش را ما آورده با خانواده‌ی خود نگه داشتیم.

پابرگی از ویراینده :
1ـ سکالش (همچون گزارش) = شور کردن