پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 15 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

در گفتارهای گذشته زیان پراکنده‌‌گوییهای گذشتگان را بازنمودیم و آنچه در این باره می‌توانستیم نگاشتن نگاشتیم. اکنون بر[سر] سخن می‌آییم و بهتر است نخست راز نیکوخویی و بدخویی را نشان داده ، گفتگو را از ریشه‌اش آغاز کنیم :

چنانکه گفته‌ایم ، آدمی دارای دو نهاد است. زیرا از یکسو دارای تن و جانست که از این راه با همه‌ی جانداران یکسان و با آنها همجنس می‌باشد و آنچه آنها دارند ، از دریافت و درخواست و خوی ، این هم دارد. از سوی دیگر دارای روان و خرد است که چیز جداگانه و بیرون از جهان مادّه می‌باشد و این را نیز دریافتها و درخواستهاست. (1)

اینست همیشه در درون آدمی ، میانه‌ی دو نهاد ، کشاکش در کار است و آدمی میان کشاکش افتاده. نکوخویی و بدخویی نیز از اینجا برخاسته.

جانوران ـ از چرندگان و درندگان و پرندگان ـ خیمهایی از ستوده و ناستوده دارند از خشم و کینه و رشک و آز و خودخواهی و برتریفروشی و ناشکیبی و ستمگری و ترس و چاپلوسی و مانند اینها. (اینها خویهای بد آنهاست) و گراییدن نرینه و مادینه بهم ، مهربانی به بچه‌های خود و پرداختن به پرورش آنها ، نبرد با دشمن ، دلیری ، نمک‌شناسی و همچون اینها. (اینها خویهای نیک آنهاست).

آدمیان از همه‌ی این خویها بهره دارند و هر کسی یک رشته از آنها را کم و بیش دارا می‌باشد. گذشته از اینها ، خود او نیز از راه تن و جان ، خیمهایی دارد : از خودنمایی و بیهوده‌گویی و دروغگویی و هوسبازی و دزدی و دغلکاری و دیگر از اینگونه.

از اینسوی ، روان از خیمهای نکوهیده بیزار است و خود همیشه دستورهایی (جز از آنکه درخواست تن و جانست) دهد و در برابر خویهای ناستوده‌ی تنی و جانی ، خویهای آدمیانه پیشنهاد کند. از اینجا آدمی دارای دو رشته خویها از ستوده و ناستوده گردیده.

می‌توان در این زمینه از چندین گوشه گفتگو کرد و بسخنهای درازی پرداخت. ولی ما بهمین اندازه بسنده کرده به نتیجه نزدیکتر می‌شویم.

از آنچه گفتیم دانسته شد خیمهای نکوهیده از نهاد جانوریست و اینست آدمی هر چند از آنها پیراسته گردد ، ارج آدمیگریش بیشتر شود.

پابرگی :
1ـ در شماره‌ی نهم پارسال گفتاری بنام «جان و روان» نوشته روشن ساخته‌ایم که روان جز از جان می‌باشد. آنچه در آن گفتار نوشته شده همگی راست است و این زمینه درست روشن گردیده.
[خوانندگان در این باره توانند کتاب «در پیرامون روان» را بخوانند.]
✴️ چرا گفتگو از مشروطه همچنان لازم است؟!.

جنبش مشروطه
یکی از ارجدارترین و مؤثرترین پیشامدها در تاریخ ایرانست.

این جنبش با همه‌ی آثار نیکی که بر زندگانی ایرانیان داشت ، به علتهای چندی ناانجام ماند. یکدل نبودن انبوه مردم با مشروطه (یا دمکراسی) و بی‌‌اعتنایی ایشان به آن را باید از علتهای اصلی ناانجام ماندن آن دانست. این نیز از ندانستن معنی درست مشروطه و در نتیجه درنیافتن ارج و بهای آن سرچشمه می‌گیرد. اگر این رشته دنبال گردد درمی‌یابیم که در پایداری این نادانی نیز چند چیز دخالت داشته که یکی از آنها دشمنی ملایان با مشروطه و دیگری خیانت دستگاه فرهنگ (آموزش و پرورش) کشور می‌باشد. اینها زمینه‌هاییست که در نوشته‌های ما از آن بارها سخن رفته است.

یکی از خواستها و کوششهای ارجمند جنبش پاکدینی به انجام رسانیدن راه ناانجام مشروطه است. برای چنین خواستی مهمترین کوشش بازنمودن معنی درست دمکراسی و رسانیدن آن به دلها می‌باشد. زیرا تا مردمی معنی یک چیزی را نیک درنیابند چگونه به آن دل بندند و هواداری نمایند؟!

این از اندوههای بزرگ است که اگر از درسخواندگان و دانشگاه دیدگان بپرسید مشروطه یا دمکراسی به چه معنیست ، نود درصدشان جز قانون اساسی و پارلمان داشتن و هر چند سال یک بار انتخابات راه انداختن را نتوانند شمرد. دست بالا آنکه دمکراسی را راهی در کشورداری می‌دانند که اکثریت نمایندگان مجلس برای کشور تصمیم بگیرند یا اینکه کشورداری به دست سه قوه‌ی مستقل از هم انجام می‌گیرد.

یک نمونه از این غلط‌فهمیها آنست که درسخوانده و دانشگاه‌دیده‌ی ایرانی مشروطه را چیزی جدا و دمکراسی را جدا می‌داند. مشروطه را جدا و جمهوری را جدا می‌پندارد. او می‌پندارد جمهوری دمکراسی است ولی مشروطه چنین نیست! مشروطه کهنه شده ولی دمکراسی هنوز تازه است. به پندار او تفاوت در اینست که در مشروطه شاه هست (یا باید باشد) که تا آخر عمر شاه می‌ماند ولی در جمهوری یکی بنام رئیس‌جمهور هر چند سال یک بار با انتخابات مستقیم مردم برگزیده می‌شود و جز چندگاهی بر سر کار نیست. این غلط‌فهمی چندان رواج دارد که از زبان کوشندگان سیاسی هم شنیده می‌شود و راستی آنست که آنها خود از رواج‌دهندگان این غلط می‌باشند.

تاریخ و معنی درست مشروطه را یاد گرفتن برای ما ایرانیان که پس از صد و ده سال بیشتر هنوز از آن بی‌بهره‌ایم اهمیت بسیار دارد. اینست همزمان با برپا کردن کانال پاکدینی بهتر دیدیم کانال جدای مشروطه (به نشانی زیر) پدید آوریم که در آن از یکسو به تاریخ این جنبش بزرگ بپردازیم و هم تا می‌توان معنی درست آن را بازنماییم و جلو غلط‌فهمیها را بگیریم.
https://t.me/tarikhe_mashruteye_iran

گذشته از این ، یک رشته از گفتارهای روزنامه‌ی پرچم را که در این زمینه است یکجا گرد آوردیم و درمیان گفتارهای روزانه‌ی خود جا دادیم. از جمله :
https://t.me/pakdini/8953
https://t.me/pakdini/10167

نیز نوشتاری با نام «مشروطه یا دمکراسی؟!» و تکه‌های سی‌ویک گانه‌ی آن را که از نشانی زیر آغاز می‌شود ، در کانال آوردیم که در زمینه‌ی معنی درست مشروطه می‌باشد :
https://t.me/pakdini/9563

همچنین باید به گفتارهایی اشاره کنیم که به هر مناسبت که سخن مشروطه بمیان آمده نوشته و در کانال گزارده‌ایم.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 30ـ عدلیه را در ناصری بنیاد نهادیم (تکه‌ی یک از دو)

در ناصری دانسته شد این افسران که رسیده‌اند با شتاب بسیار به پر کردن جیبهای خود می‌کوشند. سرتیپ فضل‌الله‌خان حکمران نظامی و دستیار او میرزااحمد عمارلو خودشان محکمه‌ای بنیاد گزارده‌اند که رویهم‌رفته روزی هزار تومان (100000 ریال امروز) (1) درآمد می‌دارد. زیرا صدها کسانی که از خزعل و پسرانش شکایت داشته‌اند بآن محکمه رو آورده‌اند و آنان بشیوه‌ی فراشخانه‌های کهن از یکسو ده‌یک و از یکسو نیم‌ده‌یک می‌گیرند. در محمره و آبادان نیز همان رفتار است.

ما دانستیم که بآسانی بعدلیه راه نخواهند داد و باید پافشاری شود. بدیدن سرتیپ که رفتم چنین آغاز سخن کرد : «چون خوزستان تازه فتح شده الان مرکز سیاست است. ما باید با عشایر از روی سیاست رفتار کنیم ولی عدلیه چون یک اداره‌ی قانونیست مجبور است ملاحظه‌ی هیچ چیز نکند و قانون را اجرا گرداند. به این جهت من افتتاح عدلیه را در ناصری صلاح نمی‌دانم. بدولت پیشنهاد کرده‌ام که عدلیه در شوشتر باشد». من خنده‌ام گرفت که بدلخواه خود چه پرده‌ای می‌کشد و چه رنگی می‌دهد. تو گویی بچه را فریب می‌دهد. گفتم : «سیاست همینست که در اینجا که رعایای انگلیس و عراق فراوانند ، یک عدلیه‌ی قانونی باشد که بکارها از روی قانون و عدالت رسیدگی کند و حکم دهد. هیچ کس بعدلیه ایراد نخواهد گرفت. ولی بمحکمه‌های غیرقانونی مسلماً ایراد خواهند گرفت. درباره‌ی عشایر هم جای نگرانی نیست. ما عشایر اینجا را بهتر از شما می‌شناسیم. پیش از آمدن شما با آنها سروکار داشته‌ایم. با این حال ما حاضریم بمیان عشایر مأمور نفرستیم و هرچه کار درمیان عشایر باشد با دست اداره‌ی حکمرانی انجام دهیم». گفت : «به هر حال من به تهران پیشنهادهایی کرده‌ام. شما صبر کنید تا پاسخ آنها برسد». گفتم : ما بپاس خواهش شما ده روز عدلیه را باز نمی‌کنیم و دست نگه می‌داریم ، ولی بدانید گشاده نشدن عدلیه یا بازگشتن آن به شوشتر نشدنیست. این را گفتم و برخاستم.

ما ده روز گذرانیده بخانه گرفتن و اینگونه کارها پرداختیم. برای عدلیه هم جای آبرومندی اجاره کردیم. پس از ده روز آگاهیهایی بزبانهای عربی و فارسی نوشتیم که گشایش عدلیه را بآگاهی مردم رسانیم و جشنی برای آن گرفتیم. در جشن دیده شد که حکمران و رئیس شهربانی و برخی سران اداره‌ها نیامدند. نسخه‌های آگاهی که برای چسبانیده شدن بدیوارها بشهربانی فرستاده شده بود ، آنها را هم نچسبانیدند.

دانسته شد حکمران نظامی بدشمنی و کارشکنی برخاسته. ولی ما پروا ننموده بکار خود پرداختیم. مردم شادمانی نشان می‌دادند و از همان روزها دادخواهان بفراوانی آمدند. باتمانوف کنسول روس پیام فرستاده بود : «می‌خواهم به افتخار افتتاح عدلیه میهمانی در کنسولخانه بدهم» ، و من و مدعی‌العموم و داوران را میهمان خوانده بود.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ چون این نوشته در سال 1323 چاپ شده ، برای آنکه دریابیم مبلغ «صدهزار ریال امروز» چه ارزشی دارد از کتاب «کار و پیشه و پول» سود می‌جوییم که در همان سال چاپ شده و در آن دررفت روزانه‌ی یک خانواده‌ی «میانه‌رو» را چهارصد ریال نوشته. پس نتیجه آنست که آن افسران دزد 250 برابر دررفت یک خانواده‌ی میانه‌رو را از مردم می‌گرفته‌اند.
حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟.pdf
730.5 KB
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟

🔍 جستار : سالوسکاری و ستمگریهای محتکران و فریبکاری روضه‌خوانان و ملایان

📊 شمار ساتها : ۱۵

بازپسین پراکنش : خرداد ۱۳۹۸

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 4
🔸 گفتار آقای اسپهانی (تکه‌ی یک از سه)

پس از این سخنان آقای اسپهانی بپا خاسته گفتاری چنین راندند :

امروز بیاد شما ای رادمردانی که در راه آزادی جانها فدا نمودید دور هم گرد آمده‌ایم و این نشست بافتخار شما برپا گردیده است. روانتان شاد و نامتان جاویدان باد ای غیرتمندانی که در راه بدست آوردن شرافت و سرافرازی ، آزادی و استقلال ؛ چیزی را از خود دریغ نداشتید. درس مردانگی و از خود گذشتگی را بما آموختید. گرد هم آمدید و با قلبی پاک در راه سرافرازی توده‌ی خود کوشیدید و با ایستادگی در برابر تیره‌درونان بما فهماندید که در برابر یکدلی و همدستی هیچ نیرویی را تاب ایستادگی و سرسختی نیست.

رفتید و گویا غیرت و مردانگی ، شهامت و از خود گذشتگی را نیز با خود بردید! درود بر شما ای پیشگامان راه آزادی. درود بر شما ای کسانی که برای آسایش توده‌ی خود رنجها کشیدید. امروز من با کلماتی که نمی‌توانند سَهِشهایم[احساسات] را درباره‌ی شما نشان دهد بروان پاکتان آفرین می‌فرستم. این بایای تاریخ است و همانگونه که می‌بینیم تاریخ ، این بایای خود را نیک انجام داده است.

کجا هستید ای نیکمردان ، کجا رفتید ای طباطبایی ، ای بهبهانی ، ای ثقة‌الاسلام. کسانی که آن روز بنام شیخ‌فضل‌الله و امامجمعه برخاستند و با شما دشمنی می‌نمودند امروز هم با همان لباس پشتیبان خرافات و شُوَند پراکندگی عقایدند و با ما دشمنی می‌کنند. آن روز دسته‌هایی بنام دین تشکیل داده و جلوگیری از کوششهایتان می‌کردند. امروز نیز با پافشاری بروی خرافات و بنام دین مردم آلوده‌ی گمراه را بر ما می‌آغالانند (1) و بما که در راه سرافرازی و آسایش آنها می‌کوشیم از هیچگونه آزار بازنمی‌ایستند. نمی‌خواهند دست از سود خود بردارند ، نمی‌خواهند دستگاهشان بهم خورد ، توده‌ی بیچاره در این گرداب دست و پا زده و رو به نیستی می‌رود و این ملاهای شکم‌پرست پستی کارشان را درنمی‌یابند. بلکه دانسته دست از مفتخواری و تن‌پروری برنمی‌دارند.

پابرگی :
1ـ آغالانیدن = بهایهوی و دشمنی برانگیختن.
شادروان ثقةالاسلام تبریزی

این مرد از آغاز مشروطه از هواداران آن بود و در پیشامد جنگ تبریز با سپاه دولت امپراتوری روس که چهار روز کشید جانفشانی و مردانگی بسیار نمود و به همین کینه میلر کنسول روس و همدستانش او را گرفتار و روز عاشورا (سال 1330) با هفت تن دیگر به دار کشیدند.
برای دانستن سرگذشت او و دیگران بخش چهارم تاریخ هیجده ساله‌ی آذربایجان دیده شود.
حاجی شیخ فضل‌الله نوری - از دشمنان بزرگ مشروطه

یکی از بدخواهان مشروطه حاجی‌شیخ فضل‌الله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه می‌نمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاه عبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلی‌میرزا در سال 1327 او را در تهران بدار کشیدند.
سید ابوالقاسم امامجمعه - از دشمنان مشروطه

یکی از بدخواهان مشروطه حاجی میرزا ابوالقاسم امامجمعه‌ی تهران بود. این مرد در سایه‌ی همچشمی که با آقایان بهبهانی و طباطبائی داشت با جنبشی که آنان بنام مشروطه‌خواهی آغاز کرده بودند مخالفت می‌نمود و برای بهم زدن دستگاه آنان داستان مسجد شاه را پدید آورد (برای دانستن داستان بخش یکم تاریخ مشروطه دیده شود) از اینرو آزادیخواهان او را از بدخواهان خود می‌شماردند و پس از گشادن تهران یکی از کسانی که از ایران بیرون رانده شدند این آقای امام بود که باروپا رفت.
شادروان علی مسیو

این مرد یکی از بنیادگزاران دسته‌ی مجاهدان تبریز و یکی از کسانیست که باید نامش همیشه در تاریخ بماند. پسر بزرگتر او حاجی‌خان در سایه‌ی دلیریهای خود یکی از سردستگان مجاهدان شده بود و سپس نیز کلانتر یکی از کویهای تبریز گردید. در جنگ محرم 1330 نیز بود و با امیرحشمت و دیگران مهاجرت کرد. ولی پس از بازگشت از آن مهاجرت درمیان پیشامدهای جنگ جهانگیر در همدان و آن پیرامونها کشته گردید.
پسر دیگرش حسن با برادر کوچکتر از خودش (بنام قدیر) در روز عاشورا همراه ثقة‌الاسلام و دیگران بدار کشیده شد.
گرفتاران باغشاه

از آنان که سر پا ایستاده‌اند شماره‌ی (1) قاضی ارداقی و شمارهی (2) سلطان‌العلماست. برای شناختن دیگران و دانستن داستان ایشان باید بخش دوم تاریخ مشروطه‌ی ایران دیده شود.
شادروان حاجی میرزا ابراهیم‌آقا

این نیکمرد یکی از نمایندگان آذربایجان برای مجلس نخست بود ، و چون در آن مجلس نمایندگان آذربایجان اهمیتی داشتند این با دو تن دیگری درمیان آنها نیز دارای اهمیت بودند.
در روز بمباران مجلس شورا که شادروانان بهبهانی و طباطبائی و دسته‌ای از نمایندگان خود را از بهارستان بیرون انداخته به پارک امین‌الدوله پناه بردند و سپس قزاقان به آنجا حمله بردند این نیکمرد در آنجا کشته گردید.
شادروان سعید سلماسی

این جوان یکی از بازرگان‌زادگان توانگر آذربایجان بود که درمیان تبریز و استانبول بازرگانی داشت ، و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران پرشور آن گردید ، و چون پس از بمباران مجلس جنگ میانه‌ی تبریز و سپاهیان محمدعلی‌میرزا درگرفت و کم‌کم تبریزیان فیروز گردیدند و کار بجایی رسید که گذشته از تبریز در خوی نیز کانون آزادیخواهی بنیاد یافت ، به این معنی که مجاهدان رفته و آن شهر را گرفتند و حیدرعمواغلی و دیگران در آنجا دسته‌هایی پدید آورده با کردان که محمدعلی‌میرزا بر سر ایشان فرستاده بود به جنگهای سختی پرداختند.
در آن زمان جمعیت «اتحاد و ترقی» عثمانی نیز که هنوز در کشور خودشان مشروطه نگرفته بودند ، دلسوزیهایی نشان می‌داد ، شادروان سعید یک دسته از ایشان را بفرماندهی خلیل‌بیک (عموی انورپاشا که سپس خلیل‌پاشا گردید) با خود همراه گردانیده به یاری مجاهدان خوی آمد ، و اینان در جنگهای خونینی که با کردان می‌رفت شرکت می‌نمودند. خود سعید نیز تفنگ بدوش در سنگرها می‌جنگید و با یک شور شگفتی که مایه‌ی تحسین همگی بود کوششها می‌کرد و جای افسوس و دریغ است که جوان ناکام در یکی از این جنگها با یک گلوله از پا افتاد.
شادروان ضیاءالعلما و دایی او

این دایی و خواهرزاده چون در یک روز و در یک جا به دار خواستندی رفت اینست در یک جا عکس برداشته‌اند. تو گویی سرگذشت خود را از پیش می‌دانسته‌اند.
هشت تن که در روز عاشورا در سربازخانه بالای دار رفتند یکی از ایشان این ضیاءالعلماء و دیگری حاجی محمدقلیخان دایی او بود. ضیاءالعلماء از یک خاندان بنامی و خود جوان دانشمندی بود. با همه‌ی رخت ملایی زبانهای روسی و فرانسه را می‌دانست و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران پافشار او گردید و روزنامه‌ای در تبریز آغاز کرد. سپس چون در تبریز دادگاه بنیاد یافت او یکی از داوران استیناف بود.
در محرم سال 1330 که روسیان چیره گردیده و به گرفتن آزادیخواهان برخاستند این جوان را نیز گرفتند.
اما دایی او حاجی محمدقلی پایی درمیان مشروطه نداشت و خود مرد کناره‌گیری بود. ولی چون ضیاءالعلماء را از خانه‌اش بردند و مادرش بیتابی می‌نمود این مرد را دل به خواهرش سوخته از دنبال ضیاءالعلماء رفت که از وی آگاهی بیاورد. ولی روسیان او را نگه داشتند و روز عاشورا با ضیاءالعلماء و ثقةالاسلام و دیگران او را نیز به دار کشیدند.
این نمونه‌ای از دُژرفتاری سالداتهای نکولا بود.
مشروطه‌خواهان گیلان پس از گشایش تهران
قاضی ارداقی
✴️ مشروطه و ملایان

پیش از زمان مشروطه درمیان ملایان نیکان و بدان هر دو می‌بودند. ولی چون مشروطه برخاست و ناسازگاری ملایی با آن دستگاه روشن گردید کسانی که بهره از پاکدلی و نیکخواهی می‌داشتند خود را بکنار کشیدند ، و نماندند در ملایی مگر تیره‌درونانی که از زندگی جز شکمپرستی و کامگزاری را نفهمیده‌اند و از نیکخواهی و دلسوزی بمردم بیکبار بی‌بهره‌اند.
((کتاب بخوانند و داوری کنند (یا شیعیگری) ،‌ ص 111))
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 278
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند


معنی یکم ـ خردی ، کوچکی : (بخش دو از دو)

یکی از روستاهای تبریز «آرونق» نوشته می‌شود و در زبانها آن را «گونِیْ» (با زیر نون و سکون یاء) می‌نامند. این دو کلمه سرگذشتی دارد که باید در اینجا یاد نمود : «آران» نام سرزمینی است که همسایه‌ی آذربایجان و قرنها از جهت حکمران و دیگر گزارشها همدوش او بوده که همیشه در کتابها آران و آذربایجان در یکجا یاد کرده می‌شود. امروز هم آنجا را «آذربایجان» قفقاز میخوانند.

آران چمنهای پهناور و چراگاههای بسیار دارد و چون با آذربایجان این تفاوت درمیانست که آن یکی گرمسیر و این یکی سردسیر است از اینجا فرمانروایان آذربایجان همیشه آران را زمستانگاه میگرفتند و همه ساله پاییز روانه‌ی آنجا می‌شدند. از آنجا نام «آران» با «زمستانگاه» (قشلاق) یکی شده. بعبارت دیگر «آران» معنی زمستانگاه یافته که هم‌اکنون در آذربایجان به هر جای گرمسیری «آران» یا «آرانلوق» میگویند. همین حال را دارد زبان ارمنی که کلمه را بمعنای آفتابگیر و گرمسیر بکار می‌برد. از اینجا کسانی از مؤلفین ارمنی چنین پنداشته‌اند آران از نخست بمعنی گرمسیر بوده و چون سرزمین آران گرمسیر است اینست با آن نام خوانده شده. ولی این پندار بیجاست و راستِ چگونگی آن میباشد که ما یاد کردیم. معنی نخستین کلمه‌ی «آران» را و اینکه برای چه آن سرزمین را با این نام خوانده‌اند در جای دیگری شرح داده‌ایم. (1)

از سخن دور نیفتیم : آن روستای تبریز چون در دامنه‌ی کوه میشو نهاده و گرمسیر است که همیشه میوه‌های آنجا زودتر از تبریز و دیگر جاها میرسد از این جهت آن را «آران» کوچکی دانسته و «آرانک» نام داده‌اند و سپس این نام در لهجه‌ی آذری «آرونق» (2) گردیده است سپس هم که ترکان بآذربایجان آمده بجهت گرمی آرونق آنجا را بترکی «گونی» نامیده‌اند که از کلمه‌ی «گون» بمعنی آفتاب می‌آید و مقصود از آن آفتابگیر و گرمسیر میباشد.

در انجام باید دانست که بکار بردن کاف و جانشینهای آن باین معنی قیاسی است. بعبارت دیگر ما میتوانیم در هر کلمه‌ای آن را آورده و معنی کوچکی را از آن بخواهیم مثلاً بگوییم : دیوارکی پدید آوردم ، دخترکی دیدم ، مرغک را ببین و بسیار مانند اینها.

نیز باید دانست که در این معنی بیشتر خود کاف بکار میرود. با اینهمه جانشینان آن نیز باین معنی می‌آید بویژه «چه» و «جوق». چون : خانه ، روزنه ، بازارچه ، دیگچه ، مغانجوق و مانند اینها.


پابرگیها :
1ـ کتابی در زمینه‌ی نامهای آبادیها که چاپ نشده.
2ـ «آرونق» را کنون «ارونق» بر وزن «زرورق» می‌خوانند ولی بیجاست و درست کلمه همان است که نوشته‌ایم. چون کلمه از چند قرن پیش از زبانها افتاده و تنها در دفترهای دولتی بازمانده اینست که آن را غلط میخوانند.
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 16 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

ولی کوشش به نکوییِ خویها ، تنها از این راه نیست و یک انگیره‌ی بسیار بزرگ دیگری دارد و آن اینکه خویهای نکوهیده رشته‌ی آسایش را از هم گسلد و جهان را از پیشرفت بازدارد. آدمیان که باید باهم زیست کنند و دست بهم داده کار زندگی را پیش برند ، اگر گروهی گرفتار خشم و رشک و کینه و خودنمایی شدند و یا آزمندانی و ستمگرانی از میان ایشان برخاست و یا دزدان و دغلکاران فراوان شدند ، زندگی بر آن گروه تلخ شده کمتر روی آسایش بینند و همواره گرفتار کشاکش و زد و خورد باشند. اگر در گروهی ترس و ناشکیبی و چاپلوسی و اینگونه فرومایگیها رواج گرفت ، همیشه زبون ستمگران و چیره‌دستان باشند و از پیشرفت بازمانند. همچنین است دیگر خویهای نکوهیده که هر کدام زیانهایی را با خود دارد و ما در جای خود آنها را بازخواهیم نمود. کشاکش با خیمهای ناستوده بیشتر از این راه و اینست هر خویی را باید در ترازوی سود و زیان زندگی سنجیدن.

کنون بگویم راه این کار چیست؟.. این را مردم آسان می‌شمارند و هر کس گفتگو از آن می‌دارد و ما گفتیم کار بس دشواریست. در این زمینه باید گفتگو را بر روی پایه‌ای گزاشت و همه‌ی خویها را یکجا در دیده گرفت و نیک و بد را از هم جدا گردانید و از بهر هر کدام اندازه نشان داد و این را باید از راه دین بدست آورد. (1) دیگران سخن به گزافه رانند و وارونه‌گوییها کنند و با گفته‌ی بیپا و بی‌پایه‌ی خود ، مردم را گیج سازند. چنانکه در گفتارهای پیش این را روشن گردانیده‌ایم.

این گام نخست است. در گام دوم باید خردها را تکان داد و از سستی بیرون آورد و روانها را از بیماری رها گردانید تا راستیها را دریابند و نیک و بد را بشناسند و به نیکها ارج گزارند. وگرنه از شمردن خویهای ستوده و یاد دادن آنها ، نتیجه‌ای بدست نیاید.

گروهی که بسستی خرد و بیماری روان گرفتارند اگرهم نیکیها را بشناسند و با زبان ، ستایش آنها کنند ، چون هنگام کار رسید ، آن یارایی در خود نیابند که آنها را بکار بندند. بگفتگو از درستی پردازند ولی آن را دستاویز برای دزدی کنند. در ستایش گردنفرازی و بی‌نیازی گفتار نویسند ، لیکن آن را سرمایه‌ی گدایی گیرند. این چیزیست که ما همیشه با دیده می‌بینیم.

تاریخ گواهست که همواره در توده‌ها ، جنبش خرد با رواج خویهای ستوده توأم بوده. در یونان و روم چنانکه از یکسو خردها تکان خورد و زندگانی راه دیگری گرفت ، خویها نیز پیراسته گردیده ، دلیری و درستی و گردنفرازی و دستگیری از بینوایان و مانند اینها رواج یافت. در جنبش اسلامی نیز چنین رخ داد.

پابرگی :
1ـ این را در جای دیگری روشن خواهیم ساخت که چند چیزست که جز برگزیدگانی از آن گفتگو نتوانند داشت و دیگران دچار لغزشهای بزرگ شوند و اینگونه چیزهاست که دین نامیده می‌شود. زمینه‌ی نیکوخویی و بدخویی نیز از آنهاست.