پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 36ـ روزهای بیکاری را با چه می‌گذرانیدم (تکه‌ی دو از دو)

یک‌ داستان شیرینتر آن بود که آقای ملک‌نژاد که این زمان در تهران می‌بود و هر روز همدیگر را می‌دیدیم در این باره بتکان سختی افتاده کمکهای سودمندی بمن می‌کرد. چون همسرش دماوندیست واژه‌های دماوندی را گرد آورده برای من می‌آورد. سفری به خوار (1) رفت و در آنجا زبانهای سُرخه‌ای و اِلیکایی را دنبال کرد و یادداشتهای سودمندی پدید آورد و فرستاد. شنیده بود در سمنان جوانی بنام محمدباقر نَیّری هست که نصابی با شعر درباره‌ی نیمزبان سمنانی ساخته. با او بنامه‌نویسیها پرداخت و یادداشتها از زبان و از شعرهای سمنانی ، و همچنین از نصاب آقای نیّری بدست آورد. آشنایی من با آقای نیّری (که اکنون یکی از ارجدارترین یاران ماست) از همینجا آغاز شده.

از این دنبال کردن و جستجو ، من گذشته از آنکه بآگاهیهای ژرفی درباره‌ی زبان فارسی رسیدم و نتیجه‌های تاریخی و دانشی بسیار بدست آوردم ، این نتیجه هم پیدا شد که دانستیم در ایران ، گذشته از نیمزبانهای مازندرانی و گیلکی و تالش و کردی و خوزستانی و سمنانی که شناخته است ، نیمزبانهای ناشناخته‌ی دیگر بسیار است. مثلاً سرخه که دیهی در خوار است ، ما در آنجا نیمزبانی پیدا کردیم. جهودان همدان که زبان نژادی خود را فراموش کرده و از دست داده ، یک نیمزبان ویژه می‌دارند. جوانی از خود آنان که در تهران درس می‌خواند چون جستجوی مرا از نیمزبانها شنیده بود بنزد من آمد و چند بار باهم نشستیم و من یادداشتها از آن نیمزبان کردم.

دانسته شد این جهودان که همانا از فرزندان آن دسته‌ جهودانند که در کلده دستگیر می‌بوده‌اند و از زمان هخامنشیان به ایران آمده جا گزیده‌اند ، از همان زمانها زبان جهودی را از دست داده و زبان ایرانی یاد گرفته‌اند. ولی آن زبان را به همان حال دوهزار سال پیش نگه داشته‌اند که اکنون نیمزبانی شمرده می‌شود.

چون در این کتاب از نیمزبانهای مازندرانی و شوشتری نمونه‌هایی یاد کرده‌ام از سمنانی نیز نمونه می‌آورم. نعیما نامی در این زبان شعرهایی گفته و این دو بیت ازوست :

آن روز که کاروان جون بار کرن در راه عدم قافله ایوار کرن
اَ اشتر لاغـرون (2) و موبـار پـره ترسن که سرصراطی وادار کرن

(آن روز که کاروان جان بار کنند ، در راه نیستی قافله ایوار کنند ، من شتر لاغری هستم و بار من بسیار است. می‌ترسم که سر صراط بازدارند).

این بیت نیز ازوست :

اَ سر بریده گرگون موگل پی پشترایشه پرپر مکرون خین می‌پاشون ا سریره

(من ماکیان سر بریده‌ام از نزد من پستر رو پرپر می‌کنم و خون می‌پاشم از سرم).

چنانکه در این شعرها نیز دیده می‌شود در سمنانی بجای «من» ، «اَ» آورده می‌شود (همزه‌ی زبردار) و این یادگار «ازم» اوستایی و «ادم» هخامنشی است که بازمانده.

یک چیز دانستنی آن که در این نیمزبان (همچون انگلیسی و برخی زبانهای دیگر) در «ضمیر» جدایی میانه‌ی زن و مرد گزارده می‌شود بدینسان :

ژین: او (در زن) ژو: او (در مرد)
ژینه : او را (در زن) ژوره (3) : او را (در مرد)

کوتاه سخن : بیکاریهای سال ١٣٠٤ مرا به این کارها واداشت. بویژه که بمیهمانی نمی‌رفتم و جز با ملک‌نژاد که دوستیمان با او رویه‌ی برادری گرفته بود با کسی آمیزش نمی‌داشتم. روزهایی که از خوزستان بازگشته بودم ، دسته‌ای که خود را نویسنده و «ادیب» می‌شناختند ، چون مرا نیز از خودشان می‌شمردند بمیهمانیها می‌خواندند. گاهی نیز بخانه‌ی من می‌آمدند. ولی چون دیدم مرا با آنان سازشی نتواند بود ، رها کردم و پا کشیدم.

در این هنگام در تهران داستان تاریخیِ بزرگ رخ می‌داد ، و آن اینکه پادشاهی خاندان قاجاری پایان پذیرفته خاندان پهلوی بروی کار می‌آمد. من چندان سرگرم کارهای خود می‌بودم که از پیشامد آگاهی نیافته بودم ، و چون روز نهم آبان آوای توپی برخاست پرسیدم : «چه توپیست؟!». گفتند : «مگر شما در این شهر نبودید؟.. قاجاریه برافتاد. سردارسپه رئیس موقتی دولت گردید. در مدرسه‌ی نظام هنگامه است». این را شنیده من نیز نیم‌ ساعت برای تماشا رفتم. سپس هم یک روز بتماشای «مجلس مبعوثان» که برپا گردیده بود رفتم. بیش از اینها بهره نداشتم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهری که نامش در 1319 خ. به گرمسار دیگر گردید.
2ـ اصل : لاغون
3ـ اصل : زوره که گویا اشتباه چاپیست.
آقای نیری
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 12

گفته شد نویسندگان دفترچه‌ی «تناقضات پیمان و پرچم» خود را در زیر نام «توحیدی» پنهان گردانیده‌اند ، پس از رسیدن کتاب «[در] پاسخ بدخواهان» به تبریز ، باز راه بدخویی را گرفته‌اند و نامه‌ای بدفتر پرچم فرستاده این بار چنین نوشته‌اند : آقای کسروی بقرآن باوری نداشته است و ندارد و باآنکه از «تقیه» بد می‌گوید خودش «تقیه» می‌کند و آنچه را که در ارجمندی قرآن می‌نویسد جز آن راه نمی‌باشد.

گفته شد : چه «خاله خوش خاطر»اند که با آن دشمنیها و بدخواهیها که نموده‌اند نامه هم می‌نویسند.

آقای کسروی گفت : آن نامه را می‌دانم و پاسخ آن را من با یک داستانی می‌دهم : دو سال پیش روزی از خیابان فردوسی می‌رفتم. سیدی با عمامه و ریش که می‌شناسم از گدایان گردن‌کلفت تبریز است مرا دید و رو بسویم آورد : «آی عمواُغلی ، تعصب من بشما می‌رسد با چند سر کلفت درمانده‌ایم. چند تومانی باید بما بدهید.» گفتم : من پولی که بشما بدهم ندارم. چند بار این پاسخ را دادم ولی پروایی نکرد و همچنان ترانه‌سرایان می‌آمد. در نیمه‌ی راه با یکی از آشنایان برخوردیم و باهم ایستاده سخن می‌راندیم و چون او رشته را رها نمی‌کرد من ناچار شده گفتم : «من پولی که بمفتخوار بدهم ندارم.» دیدم رو خیره گردانید و چنین گفت : «معلوم شد شما سید هم نیستید». گفتم : تو می‌خواهی مرا سید بشناس و می‌خواهی نشناس. خواهشی که دارم رهایم کن و پی کار خود رو. بآن آشنا گفتم : این مرد دنبال من افتاده مرا عمواُغلی خود گردانیده ، خواهشها کرده و لابه‌ها نموده. اکنون چون نومید شده مرا به سیدی هم نمی‌شناسد. راستی هم آن سیدی که او می‌شناسد من نمی‌دارم.

نویسندگان آن نامه نیز دیروز مرا باوردارنده بقرآن می‌شناختند و در تبریز به نزدم آمده و به تهران نامه‌ها فرستاده دشواریهای قرآن را می‌پرسیدند. کنون چون نومید گردیده‌اند مرا دارای باوری بقرآن نمی‌شناسند. من بآنان نیز می‌گویم : «شما مرا باوردارنده بقرآن می‌شناسید بشناسید ، نمی‌شناسید نشناسید ، پی کار خود روید و ما را بحال خود گزارید.»

اینکه نوشته‌اند من تقیه کرده‌ام باید گفت : پس آن ایرادهایی که به عنوان «تناقض» گرفته و هایهوی راه انداخته بودند بیکبار بی‌بنیاد می‌بوده. زیرا در «تقیه» آدم تواند دو سخنی بآخشیج هم بگوید و «تناقض» هم شمرده نشود. مثلاً آدم یک روز «قرآنی» باشد و شیعیان را «مشرک» شناسند و یک روز هم نوشته چاپ کرده درمیان مردم بپراکند که : «بحمدالله و توفیقه دین ما اسلام و مذهب ما شیعه‌ی اثنا عشریه است» و هیچ «تناقض» نباشد. پس باید گفت : آن دفترچه‌ی «تناقضات پیمان و پرچم» بیکباره بیجا بوده و رنج آقایان بیهوده گردیده.
حاجی‌میرزا یوسف شعار تبریزی ، سردسته‌ی قرآنیان تبریز که در گفتار بالا نامش آمده.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 288
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی نهم ـ پدید آوردن نام مصدر : مویه ، ناله ، گریه ، خنده ، اندیشه ، بوسه ، لرزه ، پیرایه ، غلغلک و مانندهای اینها.

این کلمه‌ها گاهی بمعنای نام مصدر است و گاهی بمعنیهای دیگر. مثلاً اگر بگوییم : «از اندیشه چه برمیخیزد؟» مقصود نام مصدر خواهد بود. ولی اگر بگوییم : «اندیشه‌ی من اینست» مقصود چیز دیگر است.

پیرایه نیز گاهی نام مصدر است و گاهی بمعنای «آنچه با آن بپیرایند». این نکته را هم باید دانست که پیراستن با آراستن فرق آشکاری دارد بدینسان که آراستن آنست که چیزهای زیبایی بر یک چیز بیفزایند ولی پیراستن آنست که چیزهای نازیبایی را از چیزی دور کنند. مثلاً زن اگر روی می‌شورد و مویهای بیجا را از چهره می‌سترد این کار او پیراستن است ولی اگر رنگ و بوی بر چهره می‌مالد این کار آراستن میباشد. از اینجاست گفته شده : «‌آراستن سرو به [ز] پیراستن است». این تفاوت درمیان دو کلمه بسیار مهم است ولی در کلمه‌ی پیرایه گاهی این تفاوت منظور نیست. چنانکه گفته‌اند : «علی‌الخصوص که پیرایه‌ای بَرو بستند» که مقصود از پیرایه در اینجا آرایش میباشد.

این معنی را نیز قیاسی نمی‌توان شمرد و بسیار اندک بکار میرود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی ۱ از ۲۳

در این گفتارها «راستی» بمعنی حقیقت ، و «داد» بمعنی حق است. پیمان

راستی‌پرستی

گفتیم خویهای ستوده ازآنِ روان و خویهای نکوهیده ازآنِ تن می‌باشد. یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر خویهایش ستوده‌تر است.

یکی از آنها که روانِ آدمی راست «براستی گرویدن و آن را گرامی داشتن و بهواداریش برخاستن» است. مردی که روانش پاک و خردش درست است جویای راستی باشد و چون آن را دریافت بخرسندی پذیرد و به یاریش برخیزد و از زیان نترسد.

این یکی از گرانمایه‌ترین ستودگیهاست. چنین کاری از یک مردی از یکسو نشانه‌ی بخردیست که راستی‌ را شناخته و از سوی دیگر نمونه‌ی پاکدرونیست که زبون دیو خودخواهی و خودنمایی نگردیده و راستی‌ای را که شناخته پذیرفته.

یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر این خوی درو فزونتر خواهد بود.

اگر خیمهای آدمی را از دیده‌ی سود و زیان جهان بسنجیم این خیم پرارجترین آنها خواهد بود. زیرا در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی این خوی ستوده بوده.

این خوی ازآنِ امام علی‌بن‌ابیطالب و پسر قُحافه و زاده‌ی خطّابست (1) ، ازآن آریستیدیس است.

پس از آنکه گفتارهایی در این زمینه نوشتیم اینک بشمردن خویهای پاک پرداختیم. ستوده‌ترین و پاکترین خوی آدمی راستی‌پرستی اوست و اینست ما آن را نخست می‌شماریم.

در برابر این چون روان بیمار باشد خودخواهی و خودنمایی و سودجویی و رشک و کینه‌توزی و اینگونه زشتخوییها که ازآنِ تن می‌باشد چیره گردد و از سستی خرد راستیها ارج خود را از دست دهد و نتیجه آن شود که مردم راستیها را بآسانی درنیابند و چون دریافتند کمتر پروایش کنند و اگر یک راستی از راه دیگری پیش رفت از آن بسودجوییها برخیزند.

این گرفتاری در توده‌های پیشرفته (2) فراوان باشد. مردان دُژآگاه بیابانی تنها دردشان نادانی باشد و اینست بآسانی چاره پذیرد. ولی مردان پیشرفته‌ی شهری چندین درد را از خودخواهی و خودنمایی و رشک و کینه‌توزی و مانند این بهم درآمیزند و اینست روانها سخت ناتوان گردد و در گام نخست ، خوی ستوده‌ی راستی‌پرستی پایمال گردد.

گفتیم در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی راستی‌پرستی بوده. اگر تاریخ را بنگرید همواره چنین بوده که یکی براهنماییهایی برخاسته و دیگران که او را راست دانسته‌اند به یاریش برخاسته‌اند و پاکدلانه پشتیبانی نموده‌اند و بدینسان راهی باز شده و جهان بهره‌مند گردیده.

آیا پیشرفت تاریخی یونان و روم باستان از چه راه بوده؟ نه اینکه در هر کدام دانایانی برخاستند و راههایی نمودند و دیگران راست‌پرستانه از ایشان پیروی نمودند؟!. آیا شورش فرانسه که جهان اینهمه بهره از آن برده جز از این بود که مردان بخردی سخنانی سرودند و دیگران آن را براست داشتند و پی روان گردانیدنش افتادند و در راه آن از جان و دارایی دریغ نگفتند؟..

در جنبشهای دینی نیز همین بوده. زردشت پیغمبر باستان ایران چون برخاست و مردمان را بدین مَزدَیَسنی خواند مردان پاکدل همه باو گرویدند و به یاریش برخاستند و با دیوَیَسنان (3) بجنگ و خونریزی پرداختند. پاکمرد عرب چون برخاست امام علی‌بن‌ابیطالب و زاده‌ی قُحافه و پسر خطّاب و دیگران از مردم مکه و مدینه راست‌پرستانه باو گرویدند و گفته‌هایش را براست داشتند و به یاریش پرداخته از گزند بوجهل و بوسفیان و بولهب نگهداریش کردند و بدینسان نامهای خود را در جهان یادگار گزاردند. (4)

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ ابوبکر و عمَر
2ـ توده = جماعت ، جامعه (اینجا قشر یا طبقه). توده‌های پیشرفته (= پیش‌افتادگان و برجستگان) ، همانا برابر elites بکار رفته که ترجمانها برابرهای دیگری برای آن بکار برده‌اند.
3ـ مزدیسن = خداپرست (در دین زردشت) و دیویسن = بت‌پرست
4ـ آیا بیرون آمدن اروپا از سده‌های میانه جز در سایه‌ی این خوی ارجمند آدمی بوده؟! بیاد آوریم راهنمایان و دانشمندانی را که اگر «توبه» میکردند بآتش انکیزیسیون نمی‌سوختند ، ولی باک از مرگ نکرده بر گفته‌های خود پافشردند و راه پیشرفت را گشودند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 37ـ داستان شگفتی که رخ داد (تکه‌ی یک از دو)

چنانکه نوشتم وزارت عدلیه با آنکه بمن کاری نمی‌داد پاس بسیار می‌داشت. پس از گذشتن تعرفه «حقوق انتظار خدمت» هم پرداخته می‌شد. گاهی نیز خواهشهایی از من می‌کردند. مثلاً در همان پاییز در دماوند میرزاعلی‌آقا نام امین صلح (گویا همان تقوی که چند ماه پیش کشته شدنش را در روزنامه‌ها نوشتند) بوزارت عدلیه نافرمانی می‌نموده. به تهران خوانده بودند نمی‌آمده و نامه‌های تند می‌نوشته.

وزیر عدلیه (آقای فاطمی) خشمناک شده گفته بود : «به این چه کار کنیم؟!. آیا بگوییم ژاندارمها تحت‌الحفظ به تهران بیاورند؟!». مدیر کل (میرزاکاظم‌خان) (1) گفته بود : «اگر آقای کسروی قبول کند این کار اوست که برود و او را بیاورد».

وزیر عدلیه فرستاده بود پی من. چون رفتم گفت : «خواهش می‌کنم همین امروز اتومبیلی بگیرید و بروید و به هر نحوی که صلاح می‌دانید او را به تهران بیاورید».

من همان روز اتومبیلی گرفته روانه گردیدم. شب که رسیده بودم میرزاعلی‌آقا بدیدنم آمد. گله‌اش از این می‌بود که حاکم به او توهین کرده و وزارت عدلیه بجای هواداری و پشتیبانی ، او را از سر کار برداشته و به تهران خواسته که این خود توهین دیگری بوده. می‌گفت : «من چاره ندارم جز آنکه خودم انتقام بگیرم».

گفتم : این سخنها پوچست. شما چه کار توانید کرد؟!. آنگاه همین حاکم چند سال پیش در زمان من می‌بوده. پس چرا با من آنهمه نیکورفتاری کرد؟!.

پس از گفتگو چنین نهادیم که با من به تهران بیاید. چون در خانه‌ی میرزاابراهیم‌خان ، امین صلح نوین می‌بودیم ، فردا را نیز میهمان او بوده پس‌فردا با اتومبیل بازگشتیم. هنگامی که رسیدیم چون نزدیک بشب و عدلیه بسته می‌بود او را با خود بخانه‌ی وزیر بردم. گفتم : من او را آوردم. ولی وزارتخانه باید گناهش را نادیده گیرد. وزیر خشنودی نمود و به او نوید مهربانی داد.

بدینسان می‌گذشت تا اسفندماه رسید که می‌بایست بشیوه‌ی همه‌ساله «کمیسیون ترفیع» برپا شود ، وزارت عدلیه برای دلجویی از من درخواست «ترفیع» برایم کرد.

این را بنویسم که من که در تبریز بعدلیه رفتم ، چون عنوان «عضو بدایت» می‌داشتم رتبه‌ی دو می‌بودم. سپس که «عضو استیناف» شدم رتبه‌ی سه گردیدم. سپس که «رئیس بدایت» زنجان شدم برتبه‌ی چهار رسیدم. سپس که بخوزستان می‌رفتم چون شرط کرده بودم ، وزارت عدلیه مرا برتبه‌ی شش برد ، و چنانکه نوشتم بخشی از حقوق آن را نیز گرفتم. آن زمان وزارت عدلیه اختیار چنین کارهایی می‌داشت.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از میرزاکاظم‌خان که پسر صدرالاشراف (وزیر ، نخست‌وزیر ، سناتور) بود در گفتارهای آینده سخن خواهد رفت.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 13

لیکن در اینجا پرسش دیگری پیش می‌آید ، و آن اینکه در «تقیه» باید دو سخن آخشیج هم که مرد «تقیه‌کار» می‌گوید یکی در نهان و دیگری در آشکار باشد. مثلاً آدم در خانه‌ی خود در پس پرده بگوید : «فلان خلیفه غاصب است و اطاعت او نباید کرد». ولی اگر پایش افتاد و بنزد خلیفه‌اش بردند بگوید : «والله لقد کذبوا علی یا امیرالمؤمنین انا علی الطاعه».

ما تاکنون «تقیه» این را دانسته بودیم. در حالی که من هرچه درباره‌ی قرآن گفته‌ام آشکاره گفته‌ام. بلکه نوشته بچاپ رسانیده‌ام. جای پرسش اینجاست که آیا این را هم «تقیه» توان نامید؟!. باید دید «متخصصین تقیه» که نویسندگان آن دفتر از ایشانند چه می‌گویند.

چون در گفتگو گاهی شوخی باید بود این چند جمله را گفتم. با آن کسان جز بچنین پاسخهایی نباید برخاست.

نوشته‌اند که باز کتابی خواهند نوشت و چاپ خواهند کرد. آنان چون آزادند و بیکار هر کاری توانند کرد و آقای صادق ایپکچی و دیگران پولها توانند ریخت ولی ما جز آنچه نوشته‌ایم سخنی در برابر آنان نمی‌داریم. اگر نیاز افتاد همان را دوباره و سه‌باره چاپ خواهیم کرد.

شما می‌دانید که من آن را نیز نمی‌خواستم. گروهی که هیچگاه گردن بآمیغها نخواهند گزاشت و اگر از این راه درماندند از راه دیگر خواهند آمد چه جای پاسخ دادن بایشانست. ولی چون آقای مهدیه و دیگران خواستار می‌بودند سخنانی گفته همانها را بچاپ رسانیدیم. در این میدان بسیار بزرگی که ماییم پرداختن باینگونه آوازهای بسیار ناتوان ، راستی را ناسزاست.

من دوست می‌دارم یاران ما همیشه بزرگی کار را بدیده گیرند و خود را در میدان بسیار پهناور و بزرگی بینند. امروز جهان از این سر تا آن سر بهم پیوسته و توده‌ها از اروپایی و آمریکایی و آسیایی و آفریکایی همگی در زندگانی به یک راه افتاده ، از آنسوی دانشها اندیشه‌ها را والاتر گردانیده و قرنها برای پیشرفت آمیغها آماده گردانیده و قرنها گذشته تا آزادی سخن بدست آمده ـ در چنین زمان و با چنین زمینه ما با یک رشته آمیغهای بسیار ارجدار در برابر جهان بالا افراشته‌ایم و بهنگامی که زندگانی جهانیان به یک راه بن‌بست افتاده ما شاهراه گشاده‌ای بآنان می‌نماییم. این کار هرچه بیندیشیم بزرگتر است و هرچه بیندیشیم ورجاوندتر است.

ما در ایران می‌کوشیم ولی تنها بهر ایران نمی‌کوشیم. ما نیکی و آبادی همه‌ی جهان را می‌خواهیم باید آواز خود را بلندتر گردانیده بگوش نیکخواهان و دانشمندان اروپا و آمریکا و دیگر جاها رسانیم و آنان را با خود هم‌آواز گردانیم.

اینک جنگ نزدیک به پایانست و از این پس همه‌ی نیکخواهان در آرزوی آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی خواهند بود و زمینه به پیشرفت کوششهای ما آماده‌تر خواهد گردید. آن شیفتگی که اروپاییان باندیشه‌های خود می‌داشتند و آن امیدها که بآبادی جهان و آسایش جهانیان از پشت سر آن اندیشه‌ها و سیاستها می‌بستند ، همه را این جنگهای جهان‌ویران‌کن پیاپی از میان برده و اینک جهان در جستجوی اندیشه‌های بهتر دیگر خواهد بود و بیگمان آن اندیشه‌ها گفته‌های ماست ، و بیگمان آنچه جهانیان را از آسایش و خرسندی[=سعادت] بهره‌مند تواند گردانید راه ماست.

ما امروز در اینجا گرد آمده از پیشگامان مشروطه‌خواهی یاد می‌کنیم. بخواست خدای بزرگ باید روزی هم باشد که جهانیان یاد از ما کنند و بنام این کوششهای ورجاوند «روزبه» گیرند.

* * *

بدینسان گفتگوها می‌رفت تا نشست پایان پذیرفت. چنانکه آگاهی رسیده در همان روز سیزدهم مرداد در همه‌ی شهرستانها پاکدینان بنام مشروطه جشنها برپا گردانیده‌اند و در برخی از شهرها از جمله در اندیمشک و آبادان جشنهای باشکوهی می‌بوده و پذیراییهای شاینده‌ای انجام گرفته.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 289
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی دهم ـ پدید آوردن نام اندازه : چنگه ، چکه ، دسته ، یکشبه ، دوروزه و مانند اینها.

چنگه در این عبارت که بگوییم : «یک چنگه برداشت» برای اندازه است : «باندازه‌ی یک چنگ»

چکه آن اندازه‌ی آب یا چیز روان دیگر را میگویند که برای یک بار چکیدن بس باشد.

دسته در عبارت «دسته‌گل» این معنی را دارد : «باندازه‌ی یک دست گرفتن» یا شاید در آنجا نیز بمعنی گروه باشد که در پیش یاد کردیم.

یکشبه و دوروزه و مانندهای آنها نیز برای اندازه است. مثلاً اگر بگوییم : «از تهران تا قزوین راه یکشبه است» مقصود نشان دادن اندازه‌ی راه میباشد.

این معنی نیز اندک است و قیاسی نمی‌تواند بود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی ۲ از ۲۳

امروز بدترین گرفتاری شرق اینست که روانها بیمار گردیده و دسته‌های انبوهی این ستوده‌خویی را از دست هشته‌اند. در همه جا چنین است که پیشرفتگان و برجستگان هر کدام سخنانی را از کتابها و روزنامه‌ها و زبانها فراگرفته و چیزهایی از اندیشه‌ی خود بر آنها افزوده و کهنه و نو بهم درآمیخته و آن را سرمایه‌ی خودنمایی گرفته و همین پابندش شده که بهیچ راستی نگراید و همواره درپی خودفروشی (1) باشد و با هر راستی نبرد کند و در هر زمینه‌ای بگفتار پردازد ، همیشه زبانش گویا و گوشش ناشنوا باشد.

گفتم این بدترین گرفتاری است. زیرا این اندیشه‌ها که بهیچ جایی نرسد سنگ راه رستگاری است. اینان که کمترین سودی را به توده‌ی خود نتوانند رسانید و کوچکترین گرهی را از کار جهان نتوانند گشود و چون چهار تن در انجمنی گرد آیند درزمان به پیکار برخیزند و بر سر و روی همدیگر کوبند و هرگاه چهار روز بگفتگو نشینند ، در یک زمینه همزبان و همداستان نگردند و کالاشان سراسر نادانی و خودنمایی و پراکنده‌اندیشی است ، از پیشرفت هر جنبشِ سودمند نیز جلوگیری کنند. خودشان که براستی نگرایند ، سنگ راه دیگران نیز شوند. و چون اینان دسته‌ی انبوهی هستند و ما بارها یادشان خواهیم کرد ، اینست نام «بیماردلان» بایشان می‌دهیم.

دوباره می‌گویم : این بیماری پیشرفتگان راست. توده‌های انبوه آن را ندارند. در این باره در تاریخ مشروطه‌ی ایران گواهیهای بسیار روشن هست. در ایران چون گفتگوی مشروطه آغاز شد از توده‌ی انبوه هر کو شنید و معنی آن را دانست به یاریش برخاست ولی از پیشرفتگان کسانی که سود خود را در آن دیدند گراییدند و دیگران بازایستادند بلکه دشمنیها کردند و کمتر کسی از این دسته پاکدلانه مشروطه را پذیرفت و در راه آن کوشش کرد. فراوان بودند کسانی که بارها بمشروطه روآوردند و سپس چون سود خود را در سوی دیگر دیدند از آن بازگشتند. ما داستان اینها را یکایک نوشته‌ایم.

بهترین نمونه در این باره داستان مجاهدان و دشمنان ایشانست. در سال 1287 (1326 قمری) چون محمدعلی‌میرزا مجلس[را] بتوپ بست و بنیاد مشروطه را برانداخت و همگی آنان که از برجستگان هواداری از مشروطه می‌نمودند بکنار رفتند ، کسانی به اروپا گریختند و کسانی پنهان شدند و پاره‌ای به سفارتخانه‌ها و قونسولخانه‌ها پناه بردند. در این میان مردی از میان توده‌ی انبوه بهمدستی چند تن دیگر غیرت کرده در یک گوشه‌ی تبریز جانبازانه ایستادگی کرد و بیرق قهرمانی برافراشت. این کار او را هر کو از توده‌ی انبوه شنید پاکدلانه به یاری شتافت و زیر بیرق او جا گرفت و چون روانها درست بود کسی این نکرد که خودنمایی آغازد و راه جدایی گیرد. همگی برادروار دست بهم دادند و بکوشش پرداختند و در برابر دشمنان درونی و بیرونی یک تیپ ایستادند. گمنام و نامدار و توانگر و کمچیز همگی دست یکی کردند. از شهرهای دور قفقاز دسته‌ها به یاری شتافتند. سپس در گیلان و شهرهای دیگر از همان توده‌ی انبوه شورشها پدید آمد. کوتاه‌سخن آنکه بهترین نمونه‌ی راستی‌پرستی و پاکدلی را نشان دادند و یک کار بسیار بزرگی را از پیش بردند. زیرا از یکسو مشروطه را دوباره به ایران بازگردانیدند و از یکسو سیزده ماه در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان ایستادگی کرده چون همگی یک تیپ بودند چیزی نباختند. اگرچه در این کارها کسانی از پیشرفتگان نیز دست داشتند ولی بیشتر کار را برخاستگان از توده‌ی انبوه انجام دادند و بنیاد را ایشان نهادند.

سپس محمدعلی‌میرزا برافتاد و بار دیگر وزیران و دانشمندان و ادبا و فضلاء بمیان افتادند. یک دسته از اروپا بازگشتند. یک دسته از باغشاه درآمده به اینان پیوستند. اینان از بیماری روانها که گرفتار درد خودنمایی و رشک و کینه بودند همینکه دست بکار زدند چون هر یکی جز پیشرفت کار خود را نمی‌خواست و باهم از در فریبکاری بودند ، نخستین بدکرداریشان آن شد که نتوانستند در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان یک تیپ بایستند و هر یکی به تنهایی در نهان راه بسفارتخانه‌ها پیدا کرد و اینبود همگی افزار دست ایشان شدند و در اندک زمانی کشاکش و دسته‌بندی پدید آوردند و کشور آرامی را بشورانیدند و از شومیِ ناپاکدرونی و کینه‌ورزی و ناشایستگی ایشان چندین هزار مردان جانباز دلیر که جنبش سیزده‌ماهه آماده گردانیده بود و در آن هنگام بهترین نیرویی برای کشور بشمار می‌رفت همگی نابود شده و از میان رفت و شد آنچه در تاریخ نگاشته‌ایم.

آن نتیجه‌ی راستی‌پرستی و دادپژوهی توده‌ی انبوه و این میوه‌ی خودفروشی مردان بیماردل پیشرفته.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ خودفروشی ، خودنماییِ فزون و چشمگیرست.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 37ـ داستان شگفتی که رخ داد (تکه‌ی دو از دو)

به هر حال وزارت عدلیه مرا در رتبه‌ی شش می‌شناخت و بکمیسیون پیشنهاد کرد که برتبه‌ی هفت «ترفیع» دهند. من بنتیجه‌ی این پیشنهاد امید نمی‌داشتم. زیرا «کمیسیون ترفیع» در دست آقایان حاجی‌سیدنصرالله[تقوی] رئیس تمیز و سیدحبیب‌الله مدعی‌العموم تمیز و صدرالاشراف و دیگران می‌بود ، و من با آنان «سلام علیک» هم نمی‌داشتم و همیشه دوری گزیده بودم. آنگاه چنین شناخته می‌بود که آنان از کسان بافهم و دانش بسیار بدشان آید و تا توانند جلو پیشرفت آنان را در کارهای وزارت عدلیه گیرند که مباد آنکه روزی بیاید و بپایه‌ی آنان رسند و بهمچشمی پردازند. از این گذشته چون آنان در دیوان تمیز دسته‌ای می‌بودند و هر یکی فرزندان و خویشان خود را در دادگاهها و اداره‌های عدلیه جا داده بودند ، در ترفیعهایی که بایستی داد نخست این خویشان و بستگان خود را بدیده گرفتندی و بدیگران کمتر نوبت رسیدی.

اینها را دانسته بودم و یک چیز که سپس دانسته‌ام آنست که این آقایان از پیرامونیان فروغی و خود از «دسته‌ی بدخواه» می‌بوده‌اند ، و این از پرگرام کار آنان می‌بود که تا توانند کسان بافهم و جُربُزه را خوار داشته جلو پیشرفتشان گرفته دچار نومیدی سازند.

به هر حال کمیسیون کار خود را کرد ، و چون فهرستش بیرون آمد دیده شد که درباره‌ی من چنین نوشته‌اند : «واجد رتبه‌ی ٥ است. ترفیع او برتبه‌ی ٦ محول بسال آینده می‌شود». از دیدن این ، چه من و چه وزارتخانه در شگفت شدیم. این کمیسیون برای «ترفیع» بود نه برای «تنزیل». مرا بالا نبرده‌اند ، پایین آوردن بهر چه بوده؟!. پیدا می‌بود که دشمنی بسیار با من می‌دارند. (1)

بآنانکه «ترفیع» داده بودند بیشترشان کسان بی‌دانش و بدنام می‌بودند ، و چهار تن از آنان پرونده‌های جزایی نیز می‌داشتند. یکی از ایشان ملا باقر می‌بود که در پیش نامش را برده نوشته‌ام که در قزوین از آزمایش گریزان می‌بود. از قزوین بمشهد رفته و «وکیل عمومی» پارکه شده و به یک دزدی برخاسته بود که سپس داستانش را خواهم نوشت. به آن بیدانشی و این دزدی کمیسیون او را شاینده‌ی «ترفیع» شناخته بود. از سه تن دیگر در اینجا نام نمی‌برم.

این رفتار کمیسیون بمن بسیار گران افتاد. بوزارتخانه رفته گفتم : «من آنان را متهم بخیانت خواهم گردانید و از وزارت عدلیه رسیدگی خواهم خواست». گفتند : «بهتر است خودمان ایشان را بخوانیم و گفتگو کنیم».

بهمین خواست نشستی برپا گردانیدند. چون پاسخ دیگر نمی‌داشتند گفته بودند : «اشتباه شده» ، و فهرست را خواسته و دیگر گردانیده بودند. من نیز به همان اندازه بس نموده سخنی نگفتم. ده ‌سال که در عدلیه می‌بودم یک بار نامم به «کمیسیون ترفیع» رفت ، و آن داستانی چنین پیدا کرد.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پستی و خیانت این کسان هنگامی بهتر دانسته ‌می‌گردد که در گفتار 39 چنانکه آمده ، داور چون کسروی را نمی‌شناخته از هر که پرسیده جز نیکی او را نگفته بودند.
حاجی سید نصرالله تقوی
محسن صدر (صدرالاشراف)
محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) با پیشبند فراماسونری
🔸 در پاسخ بدخواهان

🖌 احمد کسروی
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 290
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی یازدهم ـ پدید آوردن نام نتیجه از فعل : تراشه ، خراشه ، افشره ، خاکروبه و مانند اینها.

تراشه آن چوبهای باریک است که از تراشیدن پدید آید.

خراشه جای خراشیدن است که بروی چیزی بماند.

افشره چیزی که از فشردن بدست بیآید.

خاکروبه هر آنچه از رُفتن گِرد آید بویژه خاک و مانند آن.

این معنی همچنان اندک است و جز در کلمه‌های کمی که از دیرین‌زمان بکار رفته در جای دیگری نمی‌توان بکار برد.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی ۳ از ۲۳

چون از شماره‌ی پیشتر بیاد کردن خویهای پاک پرداختیم و نخستین آنها «راستی‌پرستی» را شمردیم پاره‌ای خوانندگان چشم داشتند درپی آن خویهای دیگری را یاد کنیم و یکایک بشماریم و به پایان رسانیم. ولی ما روا نمی‌داریم تنها بیاد کردن خویها بسنده نماییم. بشماریم و بپایان رسانیم ، بگوییم و بگذریم. چه ، این کاریست بسیار کسان کرده‌اند و می‌کنند. خود بدخویان زبانهاشان باین شمارش روانتر از دیگرانست.

ما در هیچ جا بگفتن بسنده نمی‌کنیم و همیشه می‌خواهیم بکوشیم و کاری انجام دهیم. نه اینکه بگوییم و درپی میوه‌ی آن نباشیم. در اینجا نیز آرزوی ما آنست که هر گفتاری که می‌رانیم و یک خیم را به نیکی می‌ستاییم یا به بدی یاد می‌کنیم بر روی آن چندان ایستادگی نماییم که نتیجه‌ی روشنی پدیدار گردد.

کسانی که به خیمهای ناستوده‌ای گرفتارند گرفتاری خود را درنمی‌یابند و اینست که بجای پرداختن بخویشتن بدیگران می‌پردازند و از اینجاست که از شمردن خویهای نیک و بد و بازنمودن آنها چندان سودی بدست نیاید و این خود یکی از کارهای دربایست است که در شمارشِ هر خویی از اندازه‌ی آلودگی مردم بآن نیز سخن رانیم و دلیل گرفتاریها را یاد کنیم. روشنتر بگویم ، ما می‌خواهیم پزشکی کنیم و بچاره‌ی دردها کوشیم نه اینکه دردها و درمانها را فهرست‌وار بشماریم.

وانگاه چنانکه گفتیم راستی‌پرستی از گُهری‌ترین (اصلی‌ترین) خیمهای آدمی است و بسیار گرانمایه می‌باشد و افسوس که چنین ستودگیِ گرانبهایی بسیار اندک گردیده و کنون را بسیاری از مردمان (بویژه از دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان) از آن داده‌ی خدایی ، بی‌بهره شده‌اند.

باید دانست راستی‌پژوهی جز از راستی و جز از درستی می‌باشد و چنانکه گفتیم گهری‌تر از آنهاست. سخن را با مَثَل روشن می‌گردانیم : یک دزد از درستی بی‌بهره است ولی بسیار اینست که از راستی‌پژوهی بی‌بهره نباشد و هرگاه نزد وی سخن از زیانهای دزدی رود ، آن را پذیرد و هرگاه به مرد درستکاری برخورد ، خود را کوچکتر ازو گیرد. بسیاری از بدکرداران همین حال را دارند که از راستی‌پرستی بی‌بهره نیستند.

آنچه مردمان را از این خوی پاکیزه بی‌بهره گرداند ، درد خودنمایی و رشک و مانند اینهاست که بیشتر کسانِ پیش‌افتاده آلوده‌ی آن باشند و اینانند که ما بیماردلان می‌نامیم. درماندگان هر کدام اندک مایه آگاهیهایی که از کهنه و نو و از درست و نادرست فراگرفته ، بشومی آن از یک نیروی بسیار گرانمایه بی‌بهره گردیده.

یک کسی که بسخنان پایه‌داری برخاسته و برستگاری توده می‌کوشد یا در راه پیشرفت یک کار بزرگی جانفشانی می‌نماید ، آنان که روان درست دارند بسوی او گرایند و ازو پشتیبانی دریغ نگویند. چنانکه همه‌ی پیشرفتهای جهان از این راه بوده. لیکن بیماردلان نه تنها باو نگرایند و یاوری ننمایند ، از درون رنجیده هم می‌گردند و از بدگویی بازنایستند و دشمنی دریغ ندارند. هر یکی خواهد خود او راهی باز کند و چه‌بسا همان گفته‌ها را بنام خویش عنوان کند و مایه‌ی خودنمایی گیرد و هیچگاه این نمی‌شود که یکی که پیش افتاد و بکاری برخاست ، دیگری نیز همراهی کند و به پشتیبانی او برخیزد. از بس این بیماری همگانی (عمومی) شده ، زشتی آن از میان برخاسته و کمتر کسی درمی‌یابد که آن از بیماری روانست.
✴️ از کوزه همان برون تراود که دروست

🔸 مردمی که پیشوایانشان ملایان باشند چه شگفت که چنین نادان بار آیند.

ملایان چهل سال کشور و همه گونه امکانات آن را بدست داشته‌اند. در این زمان دراز جهانی را که از آن بیکبار بیگانه‌ بودند تا اندازه‌ای شناخته‌اند ، به سفرهاشان به کشورهای پیشرفته‌ی جهان ، ماندن و زندگی کردن در آنجاها و بستری شدن در بهترین بیمارستانهای آنجا اعتراف کرده‌اند. با این حال همه راه مخالفت با دانشها و پیشرفتهای جهان را می‌پویند. همه در مسیر نادان نگاهداشتن مردم گام برمی‌دارند.‌

از اینجا آنچه از این کوزه بیرون می‌تراود همان آب لجن گرفته‌ایست که امیدی به پاکی و درستیش نیست.

گواه این سخن ، فراوان و یکی از آنها پیشامدهای شش ماهیست که بیماری کوید 19 بر کشور چیره شده (بهتر بگوییم : با ندانم‌کاریهای خود چیره‌اش گردانیده‌اند).

آنگاه هم که از سر ناچاری راه دانشی ،‌ راهی را که سازمان بهداشت جهانی پیش پای جهانیان گزارده بکار بستند ،‌ در این کار جدی نبودند. در این کار تا توانستند نگزاشتند هر جا کیششان در کار دانشی رخنه‌ای پدید می‌آورد بسود دانش و تندرستی مردم دستورهای کیشی را کنار نهند. در جایی که نیک می‌دانستند این کارها به بهای جان مردم خواهد انجامید. اینهاست که باید گفت این شگفت‌کاریها از ماهیت این حکومت است.

یا باید باور کنیم از این حکومت هیچ کاری جز خیانت برنمی‌آید یا اینکه بگوییم از سر نادانی و نافهمی در برابر دانشها و حقایق زندگی و چیزهای آشکار و همه‌‌فهم ایستادگی و سرپیچی می‌کنند. چگونگی آنکه در همین داستان کوید 19 آن راهنماییهای بهداشتی جهانی که همه از آن پیروی کردند ، از ملایان همه گونه سرپیچی و قانونشکنی دیده شد.

اگر خوشگمان بوده ، گمان خیانت به سردمداران نبریم باید اینان را در هوش و فهم و خرد همرده‌ی کودکان و نوجوانان دانست.

«استانداردهای» بهداشتی برای جلوگیری از این بیماری را دانشمندان جهان معتبر شناخته‌اند. آیا نباید بیشترین پروا را به آنها داشت و بیشترین سختگیری را نشان داد و هر دستوری که به خلاف آن بود جلوش ایستاد؟!
پس چرا کاری نکردند و نمی‌کنند؟! شاید کسانی درخواستهای پیاپی تلویزیون و دولتیان از مردم به رعایت شیوه‌نامه‌ها را نشانه‌ی کوشش دولت و حکومت در این زمینه بدانند. ولی راستی اینست که نیمی از آن سخنرانیها جز رویه‌کاری (ظاهرسازی) نبود. به این دلیل که همه بیاد دارند برای کم‌اهمیتترین کارها که سود کیششان در آن بود مثلاً ناچار گردانیدن زنان به سر کردن روسری ، در هر چهارراهی یک پاترول گشت ارشاد و یک مشت کمیته‌ای و پاسدار مردم را می‌پایید ، پس چگونه است که همین کار را درباره‌ی ماسک زدن نکردند؟! چگونه است که جلو سفر مردم بشمال را نگرفتند؟! چگونه است که تا چند ماه همین ماسک زدن را در تلویزیون و در تریبونها به ریشخند گرفتند؟! (زیرا یا خودشان ماسک نمی‌زدند یا ماسک را زیر چانه می‌آوردند یا با کسانی که ماسک نزده‌اند عادی گفتگو می‌کردند یا فاصله‌ی ایمن را رعایت نمی‌کردند. همچنین کارهای غیربهداشتی و ضدآموزشی دیگری که در گزارشها دیده می‌شد)

هنوز هم بیکبار از ریشخند بازنایستاده‌اند. چه هر روز دهها ایراد در ماسک زدن یا رعایت نکردن فاصله‌های ایمن دست اندرکاران دولت و تلویزیون دیده می‌شود.

از اینها گذشته چنانکه گفتیم میوه‌های حکومت ملایان بی‌تناسب با درختش نیست.

در بالا سخن از نگاه داشتن ارج و اهمیت قانون و شیوه‌نامه‌ها و جلوگیری از قانونشکنی و ناچار گردانیدن مردم به رعایت آنها و در نتیجه نگاهداشتن تندرستی و جان مردم و کاستن از کار فزون کارکنان بیمارستانها بود. در زیر زمینه‌ی سخن ما همه آموزش و تربیت مردم است. این زمینه نیز اهمیت بسیاری دارد.

باز هم خوشگمانی نموده قصد خیانت را از کارهاشان کنار می‌شماریم. ولی می‌پرسیم به چه علتی شما کوششهای ستاد مبارزه با کرونا را پوچ می‌گردانید؟! چرا نمی‌گزارید آنها سکاندار تصمیمهایی شوند که با بهداشت و تندرستی مردم همبستگی دارد؟! در کجای جهان ملا و امام جمعه و جماعت تصمیم گیرنده است؟! هنگامی که گفته شد بتخانه‌های شیعیان بیمناکترین جاها برای واگیری این بیماریست و باید بسته شوند چرا بازشان کردید؟! تکیه‌ها را با رعایت شیوه‌نامه‌های بهداشتی گشادن چه معنی دارد؟! مگر نمی‌دانیم چه کسانی به تکیه‌ها می‌آیند و آنها چه اندازه بی‌پروا به شیوه‌نامه‌ها هستند؟! چرا در این هنگامه‌ی بیماری و کشتار روزانه‌ی آن می‌خواهید مردم همچنان در نادانی بمانند و مایه‌ی کشتار روزانه‌ی کمابیش 200 تن گردید و بجای کرونا ، کارکنان بیمارستانها را «شکست دهید»؟!
👇