🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم (تکهی یک از دو)
بهم زدن داور عدلیه را داستان دراز میدارد. این مرد عدلیه را بهم زد و چند ماه سراسر کشور را بیعدلیه گزاشت بعنوان آنکه دستگاه آبرومندتری پدید آورد. پدید هم آورد ولی در آن میان هوسبازیهای پستی ازو سر زد که خود را هرچه بیآبروتر گردانید.
این خود داستان درازیست ، و چون داور از «دستهی بدخواهان» و بلکه از سردستههای آنان میبوده در اینجا گفتگو ازو بیجاست.
در اینجا آنچه باید گفت آنست که چون عدلیه بهم زده شد من از بیکاری سود جسته در خانه نشسته بخواندن و نوشتن بیشتر پرداختم. به مهنامهی «آینده» همچنان گفتارها مینوشتم. دربارهی شیر و خورشید آگاهیهایی بدست آورده میکوشیدم آنها را درستتر گردانم و کتابی سازم. آنچه امید نمیداشتم این میبود که دوباره بعدلیه بازگردم. زیرا چنانکه گفتم با داور آشنایی نمیداشتم ، و چون بدنامیهای زمان جوانیش را شنیده بودم ننگم میآمد که بدیدنش روم و خود را به او بشناسانم. از سوی دیگر شنیده میشد بجز از «لیسانسیهها» بکسی کار نخواهد داد و من چون «لیسانسیه» نمیبودم میبایست بیکبار نومید باشم. با همهی فشار تهیدستی که بار دیگر رو آورده بود کمتر پروایی مینمودم.
در همان هنگامها (گویا فروردین سال ١٣٠٦) هرتسفلد (1) نامی از ایرانشناسان که دولت او را بنام «عتیقهشناس» به ایران خواسته بود کلاسی برای آموختن خط و زبان پهلوی بنیاد گزارد و یکی از کسانی که بآن درس میرفت من بودم. من کمی از زبان پهلوی بیآموزگار یاد گرفته بودم. ولی نتیجه از آن نتوانستی بود. از اینرو درس هرتسفلد را ارجمند شناخته با دلخوشی بسیار بآن میرفتم و میباید بگویم که بسیار بهره مییافتم.
در این سرگرمیها روزی دیدم آقا جواد حیدری (که اکنون در تهران رئیس دادگاههای بخش میباشد) بخانهی ما آمد و گفت : «امروز مرا داور خواسته بود. چون رفتم پرسید : در کجا بودهاید؟. گفتم پیش از همه در زنجان بودهام. گفت : رئیس عدلیهتان که بود؟. گفتم آقای سیداحمد کسروی. گفت : او اکنون در کجاست؟. گفتم : در تهرانست. گفت : اگر خانهشان میشناسید به پیشش روید و از من پیام برید که امروز عصر بیاید و مرا ببیند».
از این پیام ، من در شگفت شدم و باز امید نیکی نبستم. عصر که رفتم داور در اتاق سرپا ایستاده ساعتش را بدست گرفته بود. من که رسیدم چنین گفت : «سه دقیقه بیشتر وقت ندارم. با شما باید سرپا صحبت کنم». گفتم : «بفرمایید». گفت : «من از هر که پرسیدهام از شما تعریف کردهاند. برای شما کاری در پارکه بنظر گرفته شده. ولی با عمامه نمیشود». گفتم : «من بعمامه دلبستگی نداشتهام». گفت : «اگر اینطور است عمامه را تغییر دهید و عکس برداشته برای من بفرستید». گفتم : «بسیار خوب» و بازگشتم.
خازنزاده همراه میبود. با او ببازار رفته کلاهی با یخه و کراوات خریده و خود را درست گردانیده پیکره برداشته همان روز برای داور فرستادم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Ernst Herzfeld
🔸 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم (تکهی یک از دو)
بهم زدن داور عدلیه را داستان دراز میدارد. این مرد عدلیه را بهم زد و چند ماه سراسر کشور را بیعدلیه گزاشت بعنوان آنکه دستگاه آبرومندتری پدید آورد. پدید هم آورد ولی در آن میان هوسبازیهای پستی ازو سر زد که خود را هرچه بیآبروتر گردانید.
این خود داستان درازیست ، و چون داور از «دستهی بدخواهان» و بلکه از سردستههای آنان میبوده در اینجا گفتگو ازو بیجاست.
در اینجا آنچه باید گفت آنست که چون عدلیه بهم زده شد من از بیکاری سود جسته در خانه نشسته بخواندن و نوشتن بیشتر پرداختم. به مهنامهی «آینده» همچنان گفتارها مینوشتم. دربارهی شیر و خورشید آگاهیهایی بدست آورده میکوشیدم آنها را درستتر گردانم و کتابی سازم. آنچه امید نمیداشتم این میبود که دوباره بعدلیه بازگردم. زیرا چنانکه گفتم با داور آشنایی نمیداشتم ، و چون بدنامیهای زمان جوانیش را شنیده بودم ننگم میآمد که بدیدنش روم و خود را به او بشناسانم. از سوی دیگر شنیده میشد بجز از «لیسانسیهها» بکسی کار نخواهد داد و من چون «لیسانسیه» نمیبودم میبایست بیکبار نومید باشم. با همهی فشار تهیدستی که بار دیگر رو آورده بود کمتر پروایی مینمودم.
در همان هنگامها (گویا فروردین سال ١٣٠٦) هرتسفلد (1) نامی از ایرانشناسان که دولت او را بنام «عتیقهشناس» به ایران خواسته بود کلاسی برای آموختن خط و زبان پهلوی بنیاد گزارد و یکی از کسانی که بآن درس میرفت من بودم. من کمی از زبان پهلوی بیآموزگار یاد گرفته بودم. ولی نتیجه از آن نتوانستی بود. از اینرو درس هرتسفلد را ارجمند شناخته با دلخوشی بسیار بآن میرفتم و میباید بگویم که بسیار بهره مییافتم.
در این سرگرمیها روزی دیدم آقا جواد حیدری (که اکنون در تهران رئیس دادگاههای بخش میباشد) بخانهی ما آمد و گفت : «امروز مرا داور خواسته بود. چون رفتم پرسید : در کجا بودهاید؟. گفتم پیش از همه در زنجان بودهام. گفت : رئیس عدلیهتان که بود؟. گفتم آقای سیداحمد کسروی. گفت : او اکنون در کجاست؟. گفتم : در تهرانست. گفت : اگر خانهشان میشناسید به پیشش روید و از من پیام برید که امروز عصر بیاید و مرا ببیند».
از این پیام ، من در شگفت شدم و باز امید نیکی نبستم. عصر که رفتم داور در اتاق سرپا ایستاده ساعتش را بدست گرفته بود. من که رسیدم چنین گفت : «سه دقیقه بیشتر وقت ندارم. با شما باید سرپا صحبت کنم». گفتم : «بفرمایید». گفت : «من از هر که پرسیدهام از شما تعریف کردهاند. برای شما کاری در پارکه بنظر گرفته شده. ولی با عمامه نمیشود». گفتم : «من بعمامه دلبستگی نداشتهام». گفت : «اگر اینطور است عمامه را تغییر دهید و عکس برداشته برای من بفرستید». گفتم : «بسیار خوب» و بازگشتم.
خازنزاده همراه میبود. با او ببازار رفته کلاهی با یخه و کراوات خریده و خود را درست گردانیده پیکره برداشته همان روز برای داور فرستادم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Ernst Herzfeld
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 292
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی سیزدهم ـ دارایی و خداوندی : سهساله ، سهپایه ، دوشاخه ، روزنه ، هفته ، پنجه و مانند اینها.
سهساله کسی که دارای سه سال باشد. همچنین مانندهای آن که بسیار و بیشمار است.
سهپایه نام چندین ابزار است که چون دارای سه پای میباشد این نام پیدا کرده.
همان است حال دوشاخه.
دو زنه یا سهزنه مردی را گویند که دارای دو یا سه زن باشد.
هفته را از آن جهت هفته میخوانند که دارای هفت روز میباشد.
پنجه که دست آدمی یا هر چیز مانند آن را مینامند بجهت داشتن پنج انگشت میباشد.
در اینجا این نکته را باز باید نمود که «شنبه» که در نامهای روزهای هفته تکرار میشود هاء آن هاء پسوند نیست. شرح چگونگی آنکه ایرانیان ترتیب هفتهشماری را از خود نداشتند و آن را از جهودان که از زمان هخامنشیان در ایران پراکنده بودند برگرفتهاند. از اینجا کلمهی «شبت» که جهودان آن را هم بمعنی هفته بکار میبردند و هم نام روز شنبه بود بزبان فارسی درآمده بدانسان که همان کلمه بعربی رفته و بزبان ارمنی رفته و در زبانهای اروپایی شهرت یافته که امروز در بیشتر زبانهای معروف این کلمه بکار میرود. ولی در فارسی از روی قاعدهای که گفتیم فارسیزبانان داشتهاند نونی پیش از باء افزوده «شنبت» خواندهاند. سپس هم تاء آن مبدل به دال گردیده چنانکه بسیاری از تاءهای دیگر این تبدیل را یافته و کلمه شده شنبذ. سپس هم ذال هاء شده و اینست که میگوییم تاء پسوند نمیباشد. «شنبذ» هنوز در زبان پارهای روستاییان بازمانده. همچنین در شعرها ما آن را مییابیم. منوچهری گفته :
بفال نیک و بروز مبارک شنبذ نبیند گیر و مده روزگار خویش ببذ
فرخی سروده :
رادی را تو اول و آخری حری را تو واضح و واجدی
تو بهمه جهان به پیشی و نام همچو ز جمع روزها شنبدی
اما «آدینه» این را دیگران نوشتهاند که چون تازیان روز آدینه را «یومالزینه» نام داده بودند ایرانیان در ترجمهی آن ، کلمهی «آذینک» گفتهاند که از کلمهی آدینه بمعنی زینت میآید و سپس آن کلمه «آدینه» گردیده.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی سیزدهم ـ دارایی و خداوندی : سهساله ، سهپایه ، دوشاخه ، روزنه ، هفته ، پنجه و مانند اینها.
سهساله کسی که دارای سه سال باشد. همچنین مانندهای آن که بسیار و بیشمار است.
سهپایه نام چندین ابزار است که چون دارای سه پای میباشد این نام پیدا کرده.
همان است حال دوشاخه.
دو زنه یا سهزنه مردی را گویند که دارای دو یا سه زن باشد.
هفته را از آن جهت هفته میخوانند که دارای هفت روز میباشد.
پنجه که دست آدمی یا هر چیز مانند آن را مینامند بجهت داشتن پنج انگشت میباشد.
در اینجا این نکته را باز باید نمود که «شنبه» که در نامهای روزهای هفته تکرار میشود هاء آن هاء پسوند نیست. شرح چگونگی آنکه ایرانیان ترتیب هفتهشماری را از خود نداشتند و آن را از جهودان که از زمان هخامنشیان در ایران پراکنده بودند برگرفتهاند. از اینجا کلمهی «شبت» که جهودان آن را هم بمعنی هفته بکار میبردند و هم نام روز شنبه بود بزبان فارسی درآمده بدانسان که همان کلمه بعربی رفته و بزبان ارمنی رفته و در زبانهای اروپایی شهرت یافته که امروز در بیشتر زبانهای معروف این کلمه بکار میرود. ولی در فارسی از روی قاعدهای که گفتیم فارسیزبانان داشتهاند نونی پیش از باء افزوده «شنبت» خواندهاند. سپس هم تاء آن مبدل به دال گردیده چنانکه بسیاری از تاءهای دیگر این تبدیل را یافته و کلمه شده شنبذ. سپس هم ذال هاء شده و اینست که میگوییم تاء پسوند نمیباشد. «شنبذ» هنوز در زبان پارهای روستاییان بازمانده. همچنین در شعرها ما آن را مییابیم. منوچهری گفته :
بفال نیک و بروز مبارک شنبذ نبیند گیر و مده روزگار خویش ببذ
فرخی سروده :
رادی را تو اول و آخری حری را تو واضح و واجدی
تو بهمه جهان به پیشی و نام همچو ز جمع روزها شنبدی
اما «آدینه» این را دیگران نوشتهاند که چون تازیان روز آدینه را «یومالزینه» نام داده بودند ایرانیان در ترجمهی آن ، کلمهی «آذینک» گفتهاند که از کلمهی آدینه بمعنی زینت میآید و سپس آن کلمه «آدینه» گردیده.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 5
ما میخواهیم این زمینه را درست بشکافیم. این گرفتاری پرزیانتر از آنست که در نگاه نخست پدیدار میگردد. باید دید گفتگو از آفرینش و آفریدگار و جستجو از راه زندگانی و سخنرانی از خویهای نیکو و بد و راهنمایی بتوده و همهی اینگونه زمینهها که همیشه یک دسته باینها پردازند و کتاب نویسند و سخن سرایند ، آیا این کوششها از بهر چیست و چه نتیجهای از آن خواسته میشود؟!. آیا اینها از بهر آنست که معنی جهان و زندگانی شناخته گردد و مردمان ستودهکردار گردند یا از راه خودنماییست؟ اگر آن یکیست ، در آنحال کسی میباید که معنی زندگی را بهتر شناسد و راه ستودهکرداری را روشنتر نشان دهد و چون چنان کسی را پیدا کردند ، گفتههای او را بخشنودی پذیرند. باید بیش از همه دربند نتیجه باشند و بگفتارهایی که هیچ گونه نتیجه را دربر ندارد نپردازند. اینکه هر کسی از یک گوشهای گرفته سخنبافی میکند ، اینکه اگر چهار تن در نشستی بهم رسیدند هر یکی از زمینهی دیگری پیش میآید ، اینکه هر کس از خُرد و بزرگ از شنیدن راستی دلتنگ میشود ، اینها دلیل است که این جوشها و جنبشها جز از بهر خودنمایی نیست و این همان بیماریایست که ما گفتیم.
یکی از هواداران پیمان میگوید : «در انجمنی مردی از آنان که دانشمند شمرده میشوند ، ناله از بدخوییهای مردم داشت و چنین میگفت : میخواهم کتابی دربارهی «اخلاق» بنویسم و چاپ کنم. من گفتم : این راه را پیمان آغاز کرده و چنانکه باید میکوشد ، بهتر است شما نیز باو یاری کنید و بجای کتاب نوشتن و چاپ کردن ، مردم را بخواندن آن وادارید که هم اثرش بیشتر میشود و هم رنجش کمتر. میگوید : سخت رنجیده و با آنکه از کسانیست که پیمان را به نیکی میشناسد و چون بهانهی دیگری نداشت چنین پاسخ داد : پیمان مهنامه است ، من میخواهم کتاب بنویسم.
این از خامیهای ایشان است که میپندارند راه پیراستن خویها اینست که یکی بردارد و کتابی بنویسد و گفتههای کهن این و آن را بقالب زند و چاپ کند. یکی نمیگوید آنهمه کتابها چه کرده است که این یکی کند؟. این نمیدانند که پیراستن خوی مردم با کتابنویسی نیست و با کوشش پاکدلانه است که چند تنی باهم بکار برند. این نمیدانند که هر زمان بیماریهای دیگری مردم را فراگیرد که باید آنها را شناخت و از راهش بچاره کوشید. پس از همهی اینها باید راستی درمیان باشد و کسانی که باین راه برخاستهاند ، بیکبار خود و سود خود را فراموش کنند. پاسخی که آن هوادار پیمان به مرد خودخواه داده بسیار بجاست. اگر کسی را براستی دل بحال توده میسوزد و در آرزوی رستگاری ایشانست و میخواهد بیک رشته راهنماییهایی برخیزد چنین کسی هرگاه بیند دیگری پیش ازو بآن راهنماییها برخاست ، باید خشنود گردد و کاری که میکند این باشد که به یاری آن کس شتابد و مردمان را به پیروی از دستورهای او برانگیزد و هرگاه نارساییهایی در کار میبیند جبران کند و به هر حال از همراهی او بازنایستد که هم پیشرفت کار بیش باشد و هم به رنج کم نیاز افتد. لیکن اگر این کس پیش افتادن آن دیگری را برنتافت و بجای همدستی با وی ، خویشتن جداگانه بکار برخاست و یک رشته سخنان دیگری سرود ، بیگمان باید گفت دیو خودخواهی در درون وی جا دارد و این خود اوست که بیش از همه نیاز بدرمان دارد.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 5
ما میخواهیم این زمینه را درست بشکافیم. این گرفتاری پرزیانتر از آنست که در نگاه نخست پدیدار میگردد. باید دید گفتگو از آفرینش و آفریدگار و جستجو از راه زندگانی و سخنرانی از خویهای نیکو و بد و راهنمایی بتوده و همهی اینگونه زمینهها که همیشه یک دسته باینها پردازند و کتاب نویسند و سخن سرایند ، آیا این کوششها از بهر چیست و چه نتیجهای از آن خواسته میشود؟!. آیا اینها از بهر آنست که معنی جهان و زندگانی شناخته گردد و مردمان ستودهکردار گردند یا از راه خودنماییست؟ اگر آن یکیست ، در آنحال کسی میباید که معنی زندگی را بهتر شناسد و راه ستودهکرداری را روشنتر نشان دهد و چون چنان کسی را پیدا کردند ، گفتههای او را بخشنودی پذیرند. باید بیش از همه دربند نتیجه باشند و بگفتارهایی که هیچ گونه نتیجه را دربر ندارد نپردازند. اینکه هر کسی از یک گوشهای گرفته سخنبافی میکند ، اینکه اگر چهار تن در نشستی بهم رسیدند هر یکی از زمینهی دیگری پیش میآید ، اینکه هر کس از خُرد و بزرگ از شنیدن راستی دلتنگ میشود ، اینها دلیل است که این جوشها و جنبشها جز از بهر خودنمایی نیست و این همان بیماریایست که ما گفتیم.
یکی از هواداران پیمان میگوید : «در انجمنی مردی از آنان که دانشمند شمرده میشوند ، ناله از بدخوییهای مردم داشت و چنین میگفت : میخواهم کتابی دربارهی «اخلاق» بنویسم و چاپ کنم. من گفتم : این راه را پیمان آغاز کرده و چنانکه باید میکوشد ، بهتر است شما نیز باو یاری کنید و بجای کتاب نوشتن و چاپ کردن ، مردم را بخواندن آن وادارید که هم اثرش بیشتر میشود و هم رنجش کمتر. میگوید : سخت رنجیده و با آنکه از کسانیست که پیمان را به نیکی میشناسد و چون بهانهی دیگری نداشت چنین پاسخ داد : پیمان مهنامه است ، من میخواهم کتاب بنویسم.
این از خامیهای ایشان است که میپندارند راه پیراستن خویها اینست که یکی بردارد و کتابی بنویسد و گفتههای کهن این و آن را بقالب زند و چاپ کند. یکی نمیگوید آنهمه کتابها چه کرده است که این یکی کند؟. این نمیدانند که پیراستن خوی مردم با کتابنویسی نیست و با کوشش پاکدلانه است که چند تنی باهم بکار برند. این نمیدانند که هر زمان بیماریهای دیگری مردم را فراگیرد که باید آنها را شناخت و از راهش بچاره کوشید. پس از همهی اینها باید راستی درمیان باشد و کسانی که باین راه برخاستهاند ، بیکبار خود و سود خود را فراموش کنند. پاسخی که آن هوادار پیمان به مرد خودخواه داده بسیار بجاست. اگر کسی را براستی دل بحال توده میسوزد و در آرزوی رستگاری ایشانست و میخواهد بیک رشته راهنماییهایی برخیزد چنین کسی هرگاه بیند دیگری پیش ازو بآن راهنماییها برخاست ، باید خشنود گردد و کاری که میکند این باشد که به یاری آن کس شتابد و مردمان را به پیروی از دستورهای او برانگیزد و هرگاه نارساییهایی در کار میبیند جبران کند و به هر حال از همراهی او بازنایستد که هم پیشرفت کار بیش باشد و هم به رنج کم نیاز افتد. لیکن اگر این کس پیش افتادن آن دیگری را برنتافت و بجای همدستی با وی ، خویشتن جداگانه بکار برخاست و یک رشته سخنان دیگری سرود ، بیگمان باید گفت دیو خودخواهی در درون وی جا دارد و این خود اوست که بیش از همه نیاز بدرمان دارد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم (تکهی دو از دو)
آنشب میهمانانی داشتم و بیشتر گفتگو از کلاهی شدن من میرفت و برخی ایراد گرفتند. گفتم : ما که از کفش پا آغاز کرده یکایک پوشاکها را دیگر گردانیده بودیم ، از نگاه داشتن عمامهی تنها چه سود توانستی بود؟!. چند گز تنزیف سیاه یا سفید چه ارجی داشته که در پیرامون آن سخنی رود؟. شما اگر سخن میرانید از آن برانید که داور بهر چه مرا برگزیده؟. آیا راستست که چون نیکی مرا شنیده بآن ارج گزارده؟.. آیا بداور چنین گمانی توان برد؟.
راستی را این خود چیستانی میبود و سپس که دانسته شد داستانش این بوده : سردار معظم یا تیمورتاش که این زمان وزیر دربار میبود ، چنانکه نوشتهام از زمان وزارت عدلیهاش مرا میشناخت. چندی پیش هم بدیدنش رفته یک نسخه از کتاب آذری برایش برده بودم که آن را پسندیده و ستایشها نمود.
در این میان که داور عدلیه را بهم زده از نو میساخت او چند تنی را پیشنهاد کرده که یکی از آنها من بودهام. راستست که داور از هر که پرسیده جز نیکی مرا نشنیده. ولی آنچه کارگر افتاده پیشنهاد وزیر دربار بوده. این را سپس خود تیمورتاش با من گفت.
به هر حال دو سه روز نگذشت که عدلیهی نوین (بگفتهی داور : عدلیهی دنیاپسند) با شکوه بسیار در پیشگاه شاه نوین (رضاشاه) گشایش یافت (1) و من «مدعیالعموم» تهران میبودم.
پارکه بسیار آبرومند شده بود : چند تنی از جوانان آراسته و زیرک ، از جمله اللهیارخان صالح و میرزااحمد مقبل و میرزاکاظمخان (پسر صدرالاشراف) «وکیل عمومی» میبودند.
از همان روز ما بکار پرداختیم. پروندههای پسافتاده با زندانیهای پا در هوا بسیار میداشتیم. از روز دوم یا سوم درد دندان سختی مرا گرفتار گردانید. با آنحال تا توانستم از کار بازنماندم.
لیکن جای سخن میبود که آیا خواهم توانست در مدعیالعمومی بمانم؟. زیرا مدعیالعموم کسی بایست بود که از یکسو دستورهای داور و از سوی دیگر خواهشهای شهربانی را از قانون جلوتر گیرد و آنها را از خود خشنود گرداند. چنین کاری از من بر نیامدی. آنگاه چنانکه سپس دانسته شد میرزا کاظمخان خواهای جایگاه من میبوده و از گام نخست میکوشیده که با تیره گردانیدن اندیشهی داور دربارهی من بآرزوی خود رسد. پدرش بهمراهی حاجیسیدنصرالله و دیگران بدگوییهایی از من میکردهاند.
همان روز دوم یا سوم بود که پروندهای از شهربانی رسید که کسی را بیآنکه گناهش شُوندِ بازداشتن باشد بعنوان «حسبالامر» بازداشته و پرونده را فرستاده بودند که ما همداستانی نماییم و «قرار بازداشت» دهیم. من همداستانی ننمودم و گفتم آزادش کنند. دو روز دیگر نقیبزادهی تبریزی که یکی از وکلای عدلیه و خود مرد خودخواهیست ، نامهای آورد که به داور و عدلیه بد گفته و از جمله نوشته بود داور این عدلیه را بخواهش انگلیسها بنیاد گزارده. من چون نخواستم بکار ناسنجیده و بیهودهی او ارجی گزارم نامه را بجریان نینداخته در کشو میز نگه داشتم و میباید بگویم سود عدلیه را نیز در آن دیدم. میرزاکاظمخان به این دو کار رنگ و روی دیگر داده بداور گفته بود.
از همانجا رمیدگی میانهی من با داور آغاز شد. داور با زبان معاون «میرزامصطفاخان کاظمی» پیام گلهآمیز فرستاد و من پاسخهای نرمخویانه دادم. لیکن چاره نپذیرفت و نیرنگ کار خود را کرد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پنج اردیبهشت 1306
🔸 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم (تکهی دو از دو)
آنشب میهمانانی داشتم و بیشتر گفتگو از کلاهی شدن من میرفت و برخی ایراد گرفتند. گفتم : ما که از کفش پا آغاز کرده یکایک پوشاکها را دیگر گردانیده بودیم ، از نگاه داشتن عمامهی تنها چه سود توانستی بود؟!. چند گز تنزیف سیاه یا سفید چه ارجی داشته که در پیرامون آن سخنی رود؟. شما اگر سخن میرانید از آن برانید که داور بهر چه مرا برگزیده؟. آیا راستست که چون نیکی مرا شنیده بآن ارج گزارده؟.. آیا بداور چنین گمانی توان برد؟.
راستی را این خود چیستانی میبود و سپس که دانسته شد داستانش این بوده : سردار معظم یا تیمورتاش که این زمان وزیر دربار میبود ، چنانکه نوشتهام از زمان وزارت عدلیهاش مرا میشناخت. چندی پیش هم بدیدنش رفته یک نسخه از کتاب آذری برایش برده بودم که آن را پسندیده و ستایشها نمود.
در این میان که داور عدلیه را بهم زده از نو میساخت او چند تنی را پیشنهاد کرده که یکی از آنها من بودهام. راستست که داور از هر که پرسیده جز نیکی مرا نشنیده. ولی آنچه کارگر افتاده پیشنهاد وزیر دربار بوده. این را سپس خود تیمورتاش با من گفت.
به هر حال دو سه روز نگذشت که عدلیهی نوین (بگفتهی داور : عدلیهی دنیاپسند) با شکوه بسیار در پیشگاه شاه نوین (رضاشاه) گشایش یافت (1) و من «مدعیالعموم» تهران میبودم.
پارکه بسیار آبرومند شده بود : چند تنی از جوانان آراسته و زیرک ، از جمله اللهیارخان صالح و میرزااحمد مقبل و میرزاکاظمخان (پسر صدرالاشراف) «وکیل عمومی» میبودند.
از همان روز ما بکار پرداختیم. پروندههای پسافتاده با زندانیهای پا در هوا بسیار میداشتیم. از روز دوم یا سوم درد دندان سختی مرا گرفتار گردانید. با آنحال تا توانستم از کار بازنماندم.
لیکن جای سخن میبود که آیا خواهم توانست در مدعیالعمومی بمانم؟. زیرا مدعیالعموم کسی بایست بود که از یکسو دستورهای داور و از سوی دیگر خواهشهای شهربانی را از قانون جلوتر گیرد و آنها را از خود خشنود گرداند. چنین کاری از من بر نیامدی. آنگاه چنانکه سپس دانسته شد میرزا کاظمخان خواهای جایگاه من میبوده و از گام نخست میکوشیده که با تیره گردانیدن اندیشهی داور دربارهی من بآرزوی خود رسد. پدرش بهمراهی حاجیسیدنصرالله و دیگران بدگوییهایی از من میکردهاند.
همان روز دوم یا سوم بود که پروندهای از شهربانی رسید که کسی را بیآنکه گناهش شُوندِ بازداشتن باشد بعنوان «حسبالامر» بازداشته و پرونده را فرستاده بودند که ما همداستانی نماییم و «قرار بازداشت» دهیم. من همداستانی ننمودم و گفتم آزادش کنند. دو روز دیگر نقیبزادهی تبریزی که یکی از وکلای عدلیه و خود مرد خودخواهیست ، نامهای آورد که به داور و عدلیه بد گفته و از جمله نوشته بود داور این عدلیه را بخواهش انگلیسها بنیاد گزارده. من چون نخواستم بکار ناسنجیده و بیهودهی او ارجی گزارم نامه را بجریان نینداخته در کشو میز نگه داشتم و میباید بگویم سود عدلیه را نیز در آن دیدم. میرزاکاظمخان به این دو کار رنگ و روی دیگر داده بداور گفته بود.
از همانجا رمیدگی میانهی من با داور آغاز شد. داور با زبان معاون «میرزامصطفاخان کاظمی» پیام گلهآمیز فرستاد و من پاسخهای نرمخویانه دادم. لیکن چاره نپذیرفت و نیرنگ کار خود را کرد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ پنج اردیبهشت 1306
گفتارهایی از مهنامهی پیمان 5.pdf
260.3 KB
🔶 دردها و درمانها ، یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان (۵)
🔸 (همهی تکهها یکجا در یک فایل)
🔹 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن میخواهند
🔹 رویهکاریها
🔹 هر کاری از بهر نتیجهای باید بود
🔸 (همهی تکهها یکجا در یک فایل)
🔹 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن میخواهند
🔹 رویهکاریها
🔹 هر کاری از بهر نتیجهای باید بود
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 293
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی پانزدهم ـ شناختگی : این معنی در نگارشها و زبان ادبی بکار نمیرود. ولی در زبان گفتگو معروف است. چنانکه میگویند : «مأموره دم در است» این جمله را در جایی بکار میبرند که شنونده مأمور را شناخته و بامید آمدن او نشسته باشد. گاهی نیز برای فهمانیدن این معنی بکلمههایی که هاء دارد هاء دیگر میافزایند چنانکه میگویند : «گربهه دررفت» ، «دایهه امروز پیدایش نیست» ، «کاسهه را بیار».
پابرگی :
1ـ شاید بتوان گفت در واژههایی مانند «زنکه» و «مردکه» ، پسوند کاف دو بار بکار رفته : کاف نشان بیارجی و هاء نشان شناختگی است. ـ ف
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی پانزدهم ـ شناختگی : این معنی در نگارشها و زبان ادبی بکار نمیرود. ولی در زبان گفتگو معروف است. چنانکه میگویند : «مأموره دم در است» این جمله را در جایی بکار میبرند که شنونده مأمور را شناخته و بامید آمدن او نشسته باشد. گاهی نیز برای فهمانیدن این معنی بکلمههایی که هاء دارد هاء دیگر میافزایند چنانکه میگویند : «گربهه دررفت» ، «دایهه امروز پیدایش نیست» ، «کاسهه را بیار».
پابرگی :
1ـ شاید بتوان گفت در واژههایی مانند «زنکه» و «مردکه» ، پسوند کاف دو بار بکار رفته : کاف نشان بیارجی و هاء نشان شناختگی است. ـ ف
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 6
شما اگر گذرتان به دیهی [dih = دِه] افتد و روستاییان را بینید که شیوهی کشاورزی را نیک نمیدانند و برآن شوید که بنام مردمی دیرزمانی در آنجا نشیمن گرفته ، کشاورزی بآنان یاد دهید ولی در این میان دیگری در آن کار بر شما پیشی جوید و شما که دوباره به دیه بازگردید ببینید آن مرد دست اندر کار شده ، آیا نه اینست که خرسندی میکنید و روستاییان را به پیروی از آن مرد وامیدارید و هرگاه تخم یا ابزارهایی همراه بردهاید آنها را نیز بآن مرد میسپارید و سپاسمند و خرسند بشهر بازمیگردید؟!.. آیا تواند بود که شما از آن مرد آزردگی نمایید و همچشمانه شما نیز بیک رشته کوششهای دیگری درمیان روستاییان برخیزید که هم خود را به رنج انداخته و هم کوششهای او را بینتیجه گردانید؟!.. اگر چنین کاری از یکی سر زد نه اینست که نشان آشفتگی مغز او خواهد بود؟!..
دربارهی راهنمایی بمردمان نیز همینست. آن کسان که بگفتگو از خدا و جهان و آیین زندگانی میپردازند و اندرزگویی مینمایند ، همگی بدرد خودفروشی گرفتارند و باین کار جز بهوس خودنمایی برنمیخیزند و اینست هر یکی بر سر آنست که خویشتن سخنانی گوید و نویسد و هیچ یکی درپی آن نیست که از دیگری هواداری نماید و هر یکی از آنکه دیگری در آن راه بکوشش برخاسته خشمناک است. بویژه اگر آن دیگری بسخنان بزرگ و برجستهای برخیزد که هرچه بیشتر مایهی خشم خواهد بود.
این خود کار بس شگفتیست که یک دسته کسانی که ارجدارترین خیم آدمیگری را که راستیپرستی باشد ، از دست داده و بیک رشته از بدترین بیماریهای روانی از خودخواهی و رشک آلوده گردیدهاند ، براهنمایی توده و پیراستن خویها برخیزند! داستان اینان داستان آن دیوانه است که بزور دیوانگی بآرزوی پزشکی افتد و به هر کسی که رسد ، یک رشته سخنان پزشکانه بر زبان راند.
اگرچه گفتگوی ما از زمینهی دیگری بود ولی چون از پیمان و بدخواهان آن مثل آوردیم میدانم کسانی خواهند گفت : «چرا دیگران پیروی از پیمان کنند؟! چرا پیمان از آنان پیروی ننماید؟!..» اگر خواستاران هم نگویند ، دیگران خواهند گفت. چنانکه همیشه از اینگونه خردهها میگیرند. اینست پاسخ آن را در اینجا مینگارم :
نخست میپرسم : پیمان پیرویِ که را نماید و چه را نماید؟!. کدام کس یا چیزی در برابر است تا جای این گفتگو باشد؟!.. بارها گفتهایم برخاستن برهنماییِ توده شرطهایی دارد و بیش از همه باید راه روشنی درمیان باشد وانگاه باید رهنما بر روی گفتههای خود بایستد و هر زمان بهوس سخن دیگری نراند و به امید این و از ترس آن ، گفتار خود را دیگر نسازد ، جز رستگاری جهانیان را نخواهد و جز خدا پروای کسی را ننماید. پیمان چنین کاری را پیش گرفته است و این چیزیست که هر کس آن را میداند. آیا در برابر او دیگری نیز هست تا گفته شود پیمان از آن پیروی کند؟!.
ما در این چند سال هرگز ندیدیم یکی یا چند تنی با ما بخردانه برابری کنند. جز یکمشت هوسهای نادانی که هر زمان برنگ دیگری درآید نشنیدیم و جز یک رشته اندیشههای پراکندهی گمراه ندیدیم. کدام کسیست که یک راهی را مینماید و بر سر آن ایستادگی دارد؟! یک دسته نادانانِ درمانده که خودشان نیز نمیدانند چه میخواهند اینانند که همیشه خود را با ما برابر میسازند!
بارها گفتهایم : ما از پیش خود سخنی نداریم و هرگز نمیخواهیم بر سر گفتاری بخیره[=بیجهت] ایستادگی نماییم. ما میگوییم : بیایید خرد را داور سازیم و سود و زیان و نیک و بد ، همه را از هم جدا گردانیم. میگوییم : بیایید باین پراکندهاندیشیها که جهان را فراگرفته چاره نماییم. خودمان نیز هیچ گامی را بیهمراهی خرد برنمیداریم و هرگز بهوس نمیگراییم. پس کسانی که پیمان را پیروی نمایند خرد خود را پیروی کردهاند ، بر ارج آدمیگری خود افزودهاند.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 6
شما اگر گذرتان به دیهی [dih = دِه] افتد و روستاییان را بینید که شیوهی کشاورزی را نیک نمیدانند و برآن شوید که بنام مردمی دیرزمانی در آنجا نشیمن گرفته ، کشاورزی بآنان یاد دهید ولی در این میان دیگری در آن کار بر شما پیشی جوید و شما که دوباره به دیه بازگردید ببینید آن مرد دست اندر کار شده ، آیا نه اینست که خرسندی میکنید و روستاییان را به پیروی از آن مرد وامیدارید و هرگاه تخم یا ابزارهایی همراه بردهاید آنها را نیز بآن مرد میسپارید و سپاسمند و خرسند بشهر بازمیگردید؟!.. آیا تواند بود که شما از آن مرد آزردگی نمایید و همچشمانه شما نیز بیک رشته کوششهای دیگری درمیان روستاییان برخیزید که هم خود را به رنج انداخته و هم کوششهای او را بینتیجه گردانید؟!.. اگر چنین کاری از یکی سر زد نه اینست که نشان آشفتگی مغز او خواهد بود؟!..
دربارهی راهنمایی بمردمان نیز همینست. آن کسان که بگفتگو از خدا و جهان و آیین زندگانی میپردازند و اندرزگویی مینمایند ، همگی بدرد خودفروشی گرفتارند و باین کار جز بهوس خودنمایی برنمیخیزند و اینست هر یکی بر سر آنست که خویشتن سخنانی گوید و نویسد و هیچ یکی درپی آن نیست که از دیگری هواداری نماید و هر یکی از آنکه دیگری در آن راه بکوشش برخاسته خشمناک است. بویژه اگر آن دیگری بسخنان بزرگ و برجستهای برخیزد که هرچه بیشتر مایهی خشم خواهد بود.
این خود کار بس شگفتیست که یک دسته کسانی که ارجدارترین خیم آدمیگری را که راستیپرستی باشد ، از دست داده و بیک رشته از بدترین بیماریهای روانی از خودخواهی و رشک آلوده گردیدهاند ، براهنمایی توده و پیراستن خویها برخیزند! داستان اینان داستان آن دیوانه است که بزور دیوانگی بآرزوی پزشکی افتد و به هر کسی که رسد ، یک رشته سخنان پزشکانه بر زبان راند.
اگرچه گفتگوی ما از زمینهی دیگری بود ولی چون از پیمان و بدخواهان آن مثل آوردیم میدانم کسانی خواهند گفت : «چرا دیگران پیروی از پیمان کنند؟! چرا پیمان از آنان پیروی ننماید؟!..» اگر خواستاران هم نگویند ، دیگران خواهند گفت. چنانکه همیشه از اینگونه خردهها میگیرند. اینست پاسخ آن را در اینجا مینگارم :
نخست میپرسم : پیمان پیرویِ که را نماید و چه را نماید؟!. کدام کس یا چیزی در برابر است تا جای این گفتگو باشد؟!.. بارها گفتهایم برخاستن برهنماییِ توده شرطهایی دارد و بیش از همه باید راه روشنی درمیان باشد وانگاه باید رهنما بر روی گفتههای خود بایستد و هر زمان بهوس سخن دیگری نراند و به امید این و از ترس آن ، گفتار خود را دیگر نسازد ، جز رستگاری جهانیان را نخواهد و جز خدا پروای کسی را ننماید. پیمان چنین کاری را پیش گرفته است و این چیزیست که هر کس آن را میداند. آیا در برابر او دیگری نیز هست تا گفته شود پیمان از آن پیروی کند؟!.
ما در این چند سال هرگز ندیدیم یکی یا چند تنی با ما بخردانه برابری کنند. جز یکمشت هوسهای نادانی که هر زمان برنگ دیگری درآید نشنیدیم و جز یک رشته اندیشههای پراکندهی گمراه ندیدیم. کدام کسیست که یک راهی را مینماید و بر سر آن ایستادگی دارد؟! یک دسته نادانانِ درمانده که خودشان نیز نمیدانند چه میخواهند اینانند که همیشه خود را با ما برابر میسازند!
بارها گفتهایم : ما از پیش خود سخنی نداریم و هرگز نمیخواهیم بر سر گفتاری بخیره[=بیجهت] ایستادگی نماییم. ما میگوییم : بیایید خرد را داور سازیم و سود و زیان و نیک و بد ، همه را از هم جدا گردانیم. میگوییم : بیایید باین پراکندهاندیشیها که جهان را فراگرفته چاره نماییم. خودمان نیز هیچ گامی را بیهمراهی خرد برنمیداریم و هرگز بهوس نمیگراییم. پس کسانی که پیمان را پیروی نمایند خرد خود را پیروی کردهاند ، بر ارج آدمیگری خود افزودهاند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی یک از دو)
هنوز بیست روز از گشایش عدلیه نمیگذشت که روزی دیدم مرا با تلفن بوزارتخانه خواستند و چون رفتم معاون بسخن پرداخته داستانی سرود که در خراسان کاری دلگداز پیش آمده. سواری از گمرک کشته شده. رئیس با کسانی از گمرک بنام جستجو از جنازهی او به دیهی ریختهاند و تاراج کردهاند و دستهای را از روستاییان گرفته بشکنجه کشیدهاند ؛ چنانکه یکی از ایشان سر خود را بریده ، و چون اعلیحضرت از این داستان بسیار خشمناکند و از سوی دیگر عدلیهی خراسان بسته است از دیوان تمیز درخواست کردیم که رسیدگی قضیه را بحوزهی تهران احاله دهد و شما باید همین امروز آهنگ خراسان کنید و قضیه را سخت دنبال کنید و مقصرین را هر که باشد بتوقیف آورید. برخی دوسیههای دیگر نیز هست که فهرست آنها بشما داده خواهد شد. همین اکنون بروید از بانک ششصد تومان بگیرید. اتومبیلی هم برای شما آماده شده. یک تن بازپرس و یک مأمور ژاندارم همراه شما خواهند بود.
اینها را چنان میگفت که من گمان دیگری نبردم. با آنکه کسی را در تهران برای سرکشی بخانه نمیداشتم از پذیرفتن خواهش وزارتخانه سر نپیچیدم. همان ساعت برخاسته رفتم و از بانک پول گرفتم و بخانه آمده چیزهای خریدنی را خریدم و به اندازهی دررفت بیست روز پول دادم. رویهمرفته کارهای خود را انجام داده هنگام عصر با همراهان سوار اتومبیل شده روانه گردیدیم.
سه شب در راه بودیم تا بمشهد رسیدیم و یکسره بعمارت عدلیه رفته نشیمن گزیدیم. فردا برخاسته بجستجو پرداختیم. دانسته شد آن داستان دلگداز که گفته میشود هشت و نه ماه پیش بوده که از سوی مدعیالعموم مشهد دنبال شده و پرونده پدید آمده و بدیوان جنایی فرستاده شده که چون در آن میان عدلیه بهم زده شده همچنان بازمانده.
از دفتر پرونده را جسته و بدست آورده خواندیم. راستی را داستان دلگدازی بود. کوتاهشدهی آن اینست که قاسم نام سوار گمرک با دست قاچاقچیان کشته شده ، و چون جنازهی او بدست نیامده میرزاتقی ایلچی رئیس گمرک که گمانش بروستاییان «باغ سنگان» میرفته با رئیس مالیهی تربت جام و دیگران دستهای بسته و سوار اسبها گردیده بآن دیه تاختهاند و کسانی را گرفته و آورده ببازپرس کشیدهاند و فشارها دادهاند و چون چیزی بدست نیامده بار دیگر به دیه تاخته و این بار شلیکها کردهاند که چند زنی ترسیده و بچه انداختهاند. این بار هم کسانی را دستگیر کرده بردهاند و شبانه بزمی گسترده سیزده تن از کارکنان دولت فراهم نشسته بامداد از دستگیران بازپرسها کردهاند و شکنجههای گوناگون بآنان رسانیدهاند. یکی از ایشان عبدالرحمان صوفی نام که ملا نیز میبوده پس از شکنجه که بیتاب شده بوده او را کشیده در حیاط بروی خاکها انداختهاند و پس از زمانی دیدهاند که سرش بریده شده. میگفتهاند خودش بریده. ولی باور کردنی نمیبود.
از بزهکاران تنها تقیخان ایلچی در زندان میبود. دیگران آزاد مانده در ادارهها بسر کار میبودند. من نوشتم که آنها را بیکار گردانند. پیشکار مالیه که آمریکایی میبود بقانون پروایی نمینمود. ناچار شدم یادآوریش کنم که یک شرط کنترات او گردن گزاردن بقانونهای ایران بوده و این یادآوری درو هنایید و بزهکاران را از اداره بیرون راند.
سپس چگونگی را به تهران نوشته پاسخ را میبیوسیدم. پروندههایی که فهرست داده بودند درآوردیم. یکی پروندهی ملا باقر میبود که نامش برده گفتهام «کمیسیون ترفیع» یک رتبه بالایش برده بود. این در مشهد «وکیل عمومی» میبوده. سیدبیبی نام زنی میمیرد و چون توانگر میبوده و کسی را نمیداشته ، او فرستاده میشود که داراکش (1) را فهرست[کند] و به «مخزن» بیاورد. آخوند آزمند خودداری نتوانسته دو رشته ناراستی کرده و هر دو دانسته شده بود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ داراک : آنچه دارند (مال)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی یک از دو)
هنوز بیست روز از گشایش عدلیه نمیگذشت که روزی دیدم مرا با تلفن بوزارتخانه خواستند و چون رفتم معاون بسخن پرداخته داستانی سرود که در خراسان کاری دلگداز پیش آمده. سواری از گمرک کشته شده. رئیس با کسانی از گمرک بنام جستجو از جنازهی او به دیهی ریختهاند و تاراج کردهاند و دستهای را از روستاییان گرفته بشکنجه کشیدهاند ؛ چنانکه یکی از ایشان سر خود را بریده ، و چون اعلیحضرت از این داستان بسیار خشمناکند و از سوی دیگر عدلیهی خراسان بسته است از دیوان تمیز درخواست کردیم که رسیدگی قضیه را بحوزهی تهران احاله دهد و شما باید همین امروز آهنگ خراسان کنید و قضیه را سخت دنبال کنید و مقصرین را هر که باشد بتوقیف آورید. برخی دوسیههای دیگر نیز هست که فهرست آنها بشما داده خواهد شد. همین اکنون بروید از بانک ششصد تومان بگیرید. اتومبیلی هم برای شما آماده شده. یک تن بازپرس و یک مأمور ژاندارم همراه شما خواهند بود.
اینها را چنان میگفت که من گمان دیگری نبردم. با آنکه کسی را در تهران برای سرکشی بخانه نمیداشتم از پذیرفتن خواهش وزارتخانه سر نپیچیدم. همان ساعت برخاسته رفتم و از بانک پول گرفتم و بخانه آمده چیزهای خریدنی را خریدم و به اندازهی دررفت بیست روز پول دادم. رویهمرفته کارهای خود را انجام داده هنگام عصر با همراهان سوار اتومبیل شده روانه گردیدیم.
سه شب در راه بودیم تا بمشهد رسیدیم و یکسره بعمارت عدلیه رفته نشیمن گزیدیم. فردا برخاسته بجستجو پرداختیم. دانسته شد آن داستان دلگداز که گفته میشود هشت و نه ماه پیش بوده که از سوی مدعیالعموم مشهد دنبال شده و پرونده پدید آمده و بدیوان جنایی فرستاده شده که چون در آن میان عدلیه بهم زده شده همچنان بازمانده.
از دفتر پرونده را جسته و بدست آورده خواندیم. راستی را داستان دلگدازی بود. کوتاهشدهی آن اینست که قاسم نام سوار گمرک با دست قاچاقچیان کشته شده ، و چون جنازهی او بدست نیامده میرزاتقی ایلچی رئیس گمرک که گمانش بروستاییان «باغ سنگان» میرفته با رئیس مالیهی تربت جام و دیگران دستهای بسته و سوار اسبها گردیده بآن دیه تاختهاند و کسانی را گرفته و آورده ببازپرس کشیدهاند و فشارها دادهاند و چون چیزی بدست نیامده بار دیگر به دیه تاخته و این بار شلیکها کردهاند که چند زنی ترسیده و بچه انداختهاند. این بار هم کسانی را دستگیر کرده بردهاند و شبانه بزمی گسترده سیزده تن از کارکنان دولت فراهم نشسته بامداد از دستگیران بازپرسها کردهاند و شکنجههای گوناگون بآنان رسانیدهاند. یکی از ایشان عبدالرحمان صوفی نام که ملا نیز میبوده پس از شکنجه که بیتاب شده بوده او را کشیده در حیاط بروی خاکها انداختهاند و پس از زمانی دیدهاند که سرش بریده شده. میگفتهاند خودش بریده. ولی باور کردنی نمیبود.
از بزهکاران تنها تقیخان ایلچی در زندان میبود. دیگران آزاد مانده در ادارهها بسر کار میبودند. من نوشتم که آنها را بیکار گردانند. پیشکار مالیه که آمریکایی میبود بقانون پروایی نمینمود. ناچار شدم یادآوریش کنم که یک شرط کنترات او گردن گزاردن بقانونهای ایران بوده و این یادآوری درو هنایید و بزهکاران را از اداره بیرون راند.
سپس چگونگی را به تهران نوشته پاسخ را میبیوسیدم. پروندههایی که فهرست داده بودند درآوردیم. یکی پروندهی ملا باقر میبود که نامش برده گفتهام «کمیسیون ترفیع» یک رتبه بالایش برده بود. این در مشهد «وکیل عمومی» میبوده. سیدبیبی نام زنی میمیرد و چون توانگر میبوده و کسی را نمیداشته ، او فرستاده میشود که داراکش (1) را فهرست[کند] و به «مخزن» بیاورد. آخوند آزمند خودداری نتوانسته دو رشته ناراستی کرده و هر دو دانسته شده بود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ داراک : آنچه دارند (مال)
زندگانی من 34 و 35.pdf
1.6 MB
🔸 زندگانی من
بندهای 34 و 35 یکجا در یک فایل
🔹 34- نخست بار که به تهران رسیدم
🔹 35- باز گفتگو با بهائیان
(پایان کتاب)
بندهای 34 و 35 یکجا در یک فایل
🔹 34- نخست بار که به تهران رسیدم
🔹 35- باز گفتگو با بهائیان
(پایان کتاب)
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 294
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی شانزدهم ـ مادینگی : این معنی چون بسیار باریک است و امروز از میان رفته باید شرح درازی دربارهی آن برانیم : در هر زبانی برای جدا کردن مادینه از نرینه نشانهایی هست. بویژه در زبانهای باستان که این نشان بیشتر بوده. ولی در فارسی نه در زبان امروزی و نه در زبانهای باستان چنان نشانی دیده نمیشود. جز اینکه در جستجو چنین برمیآید که یکی از معنیهای کاف همین بوده که مادینه را از نرینه جدا گرداند. دلیلهایی که بر این سخن هست یکی آنکه در زمان هخامنشیان حکمرانان بزرگ را «شهربان» (یا بلهجهی آن زمان خشثرپاون) مینامیدند که بمعنی نگاهدار کشور بوده چه شهر بعمنی کشور بکار میرفته. از آنسوی در زمان ساسانیان میبینیم زن پادشاه را «شهربانو» میخوانند و ما چنین میپنداریم که این کلمه همان شهربان است که چون بر زن گفته میشود و او که گفتیم گاهی جانشین کاف بوده بآخر آن افزوده گردیده. (1) خود از همین جاست که «بانو» بمعنی «بیبی» یا «خانم» گردیده. همین حال را دارد کلمهی «کدبانو» که باید گفت همان «کدبان» است و واو برای مادینگی افزوده شده چه کد بمعنای خانه میباشد و «کدبان» نگاهدار خانه و «کدبانو» زن نگاهدار خانه است (2). فردوسی نیز شهربانو را بجای «ملکه» بکار برده در آنجا که از زبان اسفندیار میگوید :
تو را بانوی شهر ایران کنم بزور و بدل کار شیران کنم
دلیل دیگر داستان کردی و کردیه است که در تاریخ ساسانیان نگاشتهاند. کردی از نزدیکان خسرو پرویز بود و بمیانجیگری وی خسرو خواهرش کردیه را بزنی گرفت و ازو فرزندی یافت. این داستها را دینوری نوشته و فردوسی بنظم سروده و اینکه نام برادری کردی و نام خواهر وی کردیه (که بیگمان اصل آن کردیک است) بوده این خود میرساند که کاف در فارسی بجای نشانهی مادینگی بکار میرفته.
دلیل سوم در تاریخهای یونان نام روخشانا معروف است و او دختریست که بگفتهی یونانیان پدرش پادشاه بلخ و بگفتهی شاهنامه پدر وی دارا آخرین پادشاه هخامنشی بوده و به هر حال زن اسکندر ماکیدونی گردیده است. در کتابهای فارسی آن را «روشنک» گردانیدهاند. چنانکه فردوسی میگوید :
کجا مادرش روشنک نام کرد جهان را بدو شاد و پدرام کرد
و این کار مؤلفان فارسی اگرچه بیایراد نیست زیرا در زمان هخامنشیان آن نام را «روخشانا» میخواندهاند ولی از دیدهی اینکه فردوسی و دیگران قاعدهی زمان ساسانیان را بدیده گرفتهاند ایراد چندانی بر آنان نیست زیرا یقین است در این زمان کلمه را «روشنک» میخواندهاند. از آنسوی ما آگاهی داریم که مردان را هم «روخشن» یا «روشن» مینامیدهاند. چنانکه پلوتارخ کسی را با این نام Roxanes یاد میکند که ثمیستوکلیس یونانی در دربار ارتخشتر دیده. پس این دلیل دیگر است که در فارسی تفاوت میانهی زن و مرد با کاف گزارده میشده است.
گذشته از آنکه در زبانهای دیگری از زبانهای آری نیز ما این تفاوت را در میانهی زن و مرد مییابیم از جمله در لاتین نشانهی مادینگی در نامهای زنان الف بوده چنانکه در Julius و Julia و در Octavius و Octavia و مانندهای اینها (3). این الف در فارسی نیز بوده که سپس تبدیل به کاف یافته است. زیرا چنانکه گفتیم (4) در زبان هخامنشیان بجای پسوند کاف الف بکار میرفته و اینست که گفتیم «روشنک» در آن زمان «روخشانا» بوده است.
پابرگیها :
1ـ این واو در آخر نام «سپاکو» که دایهی کوروش بزرگ بوده نیز آمده که بمعنی «سگ ماده» میباشد و نرینهی آن گویا «سپاکا» یا «سپاک» بوده است. امروزه نیز در برخی از گویشهای بومی صدای نزدیک به «فتحه» که یادگار همان کاف است در آخر واژهها میافزایند و از آن مادینه درست میکنند مانند گو (گاو نر) گوه (گاو ماده) و خر (خر نر) خره (خر ماده) در یکی از گویشهای پیرامون قزوین. ـ (یحیای ذکاء)
2ـ مقصود زنی که نگاهدارِ خانه است. ـ ف
در زبان پهلوی چندین واژه هست که در آنها کاف نشان مادینگی است. همچون «ماتک» (ماده) و «مانپتک» (صاحبخانهی زن) که نرینهی آن «مانپت» میباشد. ولی چیزی که در اینجا اندکی ناروشن میماند آنست که در پهلوی در واژههای بانو و کدبانو هم واو آمده و هم خود کاف باین گونه که آن دو «بانوک» و «کدبانوک» هم خوانده میشود. ـ (یحیای ذکاء)
3ـ یولیوس و اوکتاویوس دو قیصر مشهورند. یولیا دختر آن یکی و اوکتاویا خواهر این یکیست.
4ـ اینجا لغزشی روی داده. این موضوع دربارهی زبان آذری گفته شده (الف پیش از کاف) و مثالهایی از آن آورده شده : آشکارا ، بهدانا ، شرشرا ، جرجرا و مانندهای آنها. دربارهی زبان هخامنشیان تنها همان روخشانا یاد شده. ـ ف
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی شانزدهم ـ مادینگی : این معنی چون بسیار باریک است و امروز از میان رفته باید شرح درازی دربارهی آن برانیم : در هر زبانی برای جدا کردن مادینه از نرینه نشانهایی هست. بویژه در زبانهای باستان که این نشان بیشتر بوده. ولی در فارسی نه در زبان امروزی و نه در زبانهای باستان چنان نشانی دیده نمیشود. جز اینکه در جستجو چنین برمیآید که یکی از معنیهای کاف همین بوده که مادینه را از نرینه جدا گرداند. دلیلهایی که بر این سخن هست یکی آنکه در زمان هخامنشیان حکمرانان بزرگ را «شهربان» (یا بلهجهی آن زمان خشثرپاون) مینامیدند که بمعنی نگاهدار کشور بوده چه شهر بعمنی کشور بکار میرفته. از آنسوی در زمان ساسانیان میبینیم زن پادشاه را «شهربانو» میخوانند و ما چنین میپنداریم که این کلمه همان شهربان است که چون بر زن گفته میشود و او که گفتیم گاهی جانشین کاف بوده بآخر آن افزوده گردیده. (1) خود از همین جاست که «بانو» بمعنی «بیبی» یا «خانم» گردیده. همین حال را دارد کلمهی «کدبانو» که باید گفت همان «کدبان» است و واو برای مادینگی افزوده شده چه کد بمعنای خانه میباشد و «کدبان» نگاهدار خانه و «کدبانو» زن نگاهدار خانه است (2). فردوسی نیز شهربانو را بجای «ملکه» بکار برده در آنجا که از زبان اسفندیار میگوید :
تو را بانوی شهر ایران کنم بزور و بدل کار شیران کنم
دلیل دیگر داستان کردی و کردیه است که در تاریخ ساسانیان نگاشتهاند. کردی از نزدیکان خسرو پرویز بود و بمیانجیگری وی خسرو خواهرش کردیه را بزنی گرفت و ازو فرزندی یافت. این داستها را دینوری نوشته و فردوسی بنظم سروده و اینکه نام برادری کردی و نام خواهر وی کردیه (که بیگمان اصل آن کردیک است) بوده این خود میرساند که کاف در فارسی بجای نشانهی مادینگی بکار میرفته.
دلیل سوم در تاریخهای یونان نام روخشانا معروف است و او دختریست که بگفتهی یونانیان پدرش پادشاه بلخ و بگفتهی شاهنامه پدر وی دارا آخرین پادشاه هخامنشی بوده و به هر حال زن اسکندر ماکیدونی گردیده است. در کتابهای فارسی آن را «روشنک» گردانیدهاند. چنانکه فردوسی میگوید :
کجا مادرش روشنک نام کرد جهان را بدو شاد و پدرام کرد
و این کار مؤلفان فارسی اگرچه بیایراد نیست زیرا در زمان هخامنشیان آن نام را «روخشانا» میخواندهاند ولی از دیدهی اینکه فردوسی و دیگران قاعدهی زمان ساسانیان را بدیده گرفتهاند ایراد چندانی بر آنان نیست زیرا یقین است در این زمان کلمه را «روشنک» میخواندهاند. از آنسوی ما آگاهی داریم که مردان را هم «روخشن» یا «روشن» مینامیدهاند. چنانکه پلوتارخ کسی را با این نام Roxanes یاد میکند که ثمیستوکلیس یونانی در دربار ارتخشتر دیده. پس این دلیل دیگر است که در فارسی تفاوت میانهی زن و مرد با کاف گزارده میشده است.
گذشته از آنکه در زبانهای دیگری از زبانهای آری نیز ما این تفاوت را در میانهی زن و مرد مییابیم از جمله در لاتین نشانهی مادینگی در نامهای زنان الف بوده چنانکه در Julius و Julia و در Octavius و Octavia و مانندهای اینها (3). این الف در فارسی نیز بوده که سپس تبدیل به کاف یافته است. زیرا چنانکه گفتیم (4) در زبان هخامنشیان بجای پسوند کاف الف بکار میرفته و اینست که گفتیم «روشنک» در آن زمان «روخشانا» بوده است.
پابرگیها :
1ـ این واو در آخر نام «سپاکو» که دایهی کوروش بزرگ بوده نیز آمده که بمعنی «سگ ماده» میباشد و نرینهی آن گویا «سپاکا» یا «سپاک» بوده است. امروزه نیز در برخی از گویشهای بومی صدای نزدیک به «فتحه» که یادگار همان کاف است در آخر واژهها میافزایند و از آن مادینه درست میکنند مانند گو (گاو نر) گوه (گاو ماده) و خر (خر نر) خره (خر ماده) در یکی از گویشهای پیرامون قزوین. ـ (یحیای ذکاء)
2ـ مقصود زنی که نگاهدارِ خانه است. ـ ف
در زبان پهلوی چندین واژه هست که در آنها کاف نشان مادینگی است. همچون «ماتک» (ماده) و «مانپتک» (صاحبخانهی زن) که نرینهی آن «مانپت» میباشد. ولی چیزی که در اینجا اندکی ناروشن میماند آنست که در پهلوی در واژههای بانو و کدبانو هم واو آمده و هم خود کاف باین گونه که آن دو «بانوک» و «کدبانوک» هم خوانده میشود. ـ (یحیای ذکاء)
3ـ یولیوس و اوکتاویوس دو قیصر مشهورند. یولیا دختر آن یکی و اوکتاویا خواهر این یکیست.
4ـ اینجا لغزشی روی داده. این موضوع دربارهی زبان آذری گفته شده (الف پیش از کاف) و مثالهایی از آن آورده شده : آشکارا ، بهدانا ، شرشرا ، جرجرا و مانندهای آنها. دربارهی زبان هخامنشیان تنها همان روخشانا یاد شده. ـ ف
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 7
بارها کسانی نزد ما آمده از پارهای نگارشهای پیمان ناخرسندی مینمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزمودهایم که رفتهاند و برنگشتهاند.
چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هماندیشهام و همیشه در انجمنها گفتههای او را رواج میدهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هماندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایهای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هماندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.
سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماریای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمییابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنهای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره میبینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم میگیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.
یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درستخرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمیکند. آیا اینان از این کوششهای خود که مینویسند و میگویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجهای بودند این بآسانی میدانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم سادهی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.
این آزمایش بسیار روشنی است که هر کسی که اندک بهره از خرد دارد آن را دریابد و اینست هر چند تنی که خواستند بیک کاری برخیزند باید پیش از همه پایهی همدستی و همکاری را استوار گردانند ولی بآن کسان اگر شما پیشنهاد همدستی کنید بیگمان از شما میرنجند و آنچه هرگز بآن نگرایند همکاریست که این خود آشکاره میرساند درپی نتیجه نمیباشند.
از این گونه دلیلها چندانست که بشمار نیاید. این بآسانی توان دریافت که این دسته که بنام راهنمایی توده بگفتن و نوشتن برخاستهاند و هر یکی از راه دیگری میکوشد نه در جستجوی راستیها میباشند و نه رستگاری توده را میخواهند و این کارهای ایشان جز برای خودنمایی نیست و اینانند که خیم راستیپرستی را از دست هِشتهاند. اما زیانهای این بیماری ، باید آن را در گفتار دیگری بازنماییم. ...
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 7
بارها کسانی نزد ما آمده از پارهای نگارشهای پیمان ناخرسندی مینمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزمودهایم که رفتهاند و برنگشتهاند.
چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هماندیشهام و همیشه در انجمنها گفتههای او را رواج میدهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هماندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایهای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هماندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.
سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماریای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمییابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنهای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره میبینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم میگیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.
یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درستخرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمیکند. آیا اینان از این کوششهای خود که مینویسند و میگویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجهای بودند این بآسانی میدانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم سادهی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.
این آزمایش بسیار روشنی است که هر کسی که اندک بهره از خرد دارد آن را دریابد و اینست هر چند تنی که خواستند بیک کاری برخیزند باید پیش از همه پایهی همدستی و همکاری را استوار گردانند ولی بآن کسان اگر شما پیشنهاد همدستی کنید بیگمان از شما میرنجند و آنچه هرگز بآن نگرایند همکاریست که این خود آشکاره میرساند درپی نتیجه نمیباشند.
از این گونه دلیلها چندانست که بشمار نیاید. این بآسانی توان دریافت که این دسته که بنام راهنمایی توده بگفتن و نوشتن برخاستهاند و هر یکی از راه دیگری میکوشد نه در جستجوی راستیها میباشند و نه رستگاری توده را میخواهند و این کارهای ایشان جز برای خودنمایی نیست و اینانند که خیم راستیپرستی را از دست هِشتهاند. اما زیانهای این بیماری ، باید آن را در گفتار دیگری بازنماییم. ...
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی دو از دو)
این پروندهها را نیز به تهران فرستادیم. چون دیگر کار نمیداشتیم بگردش و تماشا پرداختیم. بارها به صحن و حرم میرفتیم و رفتار مردم را تماشا میکردیم و شیوهی بتپرستی ایرانیان را تماشا میکردیم. در اینجا سالوسکاری بیش از اندازه میبود. بسیاری از کارکنان عدلیهی پیش که در آنجا میبودند بدیدن ما میآمدند و درمیان گفتگو بیش از هر چیزی میخواستند دلبستگی خود را به «آستان قدس حضرت ثامن الائمه» بما بفهمانند. برخی از ایشان بستگی بآن آستان پیدا کرده سمت «جاروکشی» میداشتند. روزی پزشک شهربانی بدیدن آمد و پس از سالوسکاریها پرسید : «راستی شما نماز را قصر میخوانید یا تمام؟!». گفتم : «اگر مسئله میپرسید ما چون نمیدانیم چند روز خواهیم ماند بایستی نماز را قصر بخوانیم. ولی ما که نمازی نمیخوانیم». خواستم بدش بیاید و لب از سالوسکاری ببندد. سپس گفتم : شما مگر ملایید که سخن از نماز میرانید؟!. شما باید بما از تندرستی گفتگو کنید و دستورهایی بما دهید. این را که گفتم بیکبار خاموش گردید.
والی خراسان شریفالدوله که از تبریز همدیگر را میشناختیم بما مهربانی بسیار میکرد. آقای کیا مدعیالعمومِ پیش پذیراییهایی بسیاری مینمود. من فرصت یافته یک روز بدیدن کتابخانهی آستانه رفتم و بسیاری از کتابهای آنجا را دیدم. حاجیحسینآقامَلِک (1) بدیدن آمد و ما را به وکیلآباد که دیه خودشانست میهمان برد. در آنجا نیز کتابخانه میداشت و دو روز که ماندیم من سودجویی کرده یادداشتها برداشتم.
بدیدن گور نادرشاه نیز رفته خشنود گردیدم که از آن حال بد بیرون آورده شده. ممتازالدوله «رئیس مجلس یکم» در مشهد میبود. روزی هم با او به توس رفته گردیدیم. گور فردوسی را در باغی نشان میدادند. بسر آن رفته یادی ازو کردیم و از زردآلوهای شیرینی که در پیرامونش بزمین ریخته بود چند تا برداشته خوردیم.
در توس زنها را دیدیم که کفشهای زرد آخوندانه (کفشهای پوستخربزهای) بپا میکنند. بشوخی برخاستیم و گفتیم : «خراسانیان چنانکه مردانشان دستار میبندند و همه علمایند ، زنانشان هم کفش زرد میپوشند و همه علمایند».
در مشهد آنچه بسیار میشنیدیم سخن از کلنل محمدتقیخان و ستایش از دلیری و کوشایی و پاکدامنی آن افسر جوان میبود. دانسته شد داستان جایی ژرف در دلهای بسیاری باز کرده. چنانکه نوشتهام هنگامی که داستان کلنل در خراسان رخ میداد من در راه تبریز و تهران میبودم و از داستان آگاهی نیکی نیافته بودم. در اینجا آهها و افسوسهایی که میشنیدم در من نیز میهنایید و به سرگذشت آن جوان دلیر و کوشا که میباید او را از شمار جلالالدین خوارزمشاه و لطفعلیخان زند گرفت ، دلبستگی پیدا میکردم. بارها به ناآزمودگی او که مفت خود را بکشتن داده افسوس خوردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دارندهی کتابخانهی ملک در تهران
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکهی دو از دو)
این پروندهها را نیز به تهران فرستادیم. چون دیگر کار نمیداشتیم بگردش و تماشا پرداختیم. بارها به صحن و حرم میرفتیم و رفتار مردم را تماشا میکردیم و شیوهی بتپرستی ایرانیان را تماشا میکردیم. در اینجا سالوسکاری بیش از اندازه میبود. بسیاری از کارکنان عدلیهی پیش که در آنجا میبودند بدیدن ما میآمدند و درمیان گفتگو بیش از هر چیزی میخواستند دلبستگی خود را به «آستان قدس حضرت ثامن الائمه» بما بفهمانند. برخی از ایشان بستگی بآن آستان پیدا کرده سمت «جاروکشی» میداشتند. روزی پزشک شهربانی بدیدن آمد و پس از سالوسکاریها پرسید : «راستی شما نماز را قصر میخوانید یا تمام؟!». گفتم : «اگر مسئله میپرسید ما چون نمیدانیم چند روز خواهیم ماند بایستی نماز را قصر بخوانیم. ولی ما که نمازی نمیخوانیم». خواستم بدش بیاید و لب از سالوسکاری ببندد. سپس گفتم : شما مگر ملایید که سخن از نماز میرانید؟!. شما باید بما از تندرستی گفتگو کنید و دستورهایی بما دهید. این را که گفتم بیکبار خاموش گردید.
والی خراسان شریفالدوله که از تبریز همدیگر را میشناختیم بما مهربانی بسیار میکرد. آقای کیا مدعیالعمومِ پیش پذیراییهایی بسیاری مینمود. من فرصت یافته یک روز بدیدن کتابخانهی آستانه رفتم و بسیاری از کتابهای آنجا را دیدم. حاجیحسینآقامَلِک (1) بدیدن آمد و ما را به وکیلآباد که دیه خودشانست میهمان برد. در آنجا نیز کتابخانه میداشت و دو روز که ماندیم من سودجویی کرده یادداشتها برداشتم.
بدیدن گور نادرشاه نیز رفته خشنود گردیدم که از آن حال بد بیرون آورده شده. ممتازالدوله «رئیس مجلس یکم» در مشهد میبود. روزی هم با او به توس رفته گردیدیم. گور فردوسی را در باغی نشان میدادند. بسر آن رفته یادی ازو کردیم و از زردآلوهای شیرینی که در پیرامونش بزمین ریخته بود چند تا برداشته خوردیم.
در توس زنها را دیدیم که کفشهای زرد آخوندانه (کفشهای پوستخربزهای) بپا میکنند. بشوخی برخاستیم و گفتیم : «خراسانیان چنانکه مردانشان دستار میبندند و همه علمایند ، زنانشان هم کفش زرد میپوشند و همه علمایند».
در مشهد آنچه بسیار میشنیدیم سخن از کلنل محمدتقیخان و ستایش از دلیری و کوشایی و پاکدامنی آن افسر جوان میبود. دانسته شد داستان جایی ژرف در دلهای بسیاری باز کرده. چنانکه نوشتهام هنگامی که داستان کلنل در خراسان رخ میداد من در راه تبریز و تهران میبودم و از داستان آگاهی نیکی نیافته بودم. در اینجا آهها و افسوسهایی که میشنیدم در من نیز میهنایید و به سرگذشت آن جوان دلیر و کوشا که میباید او را از شمار جلالالدین خوارزمشاه و لطفعلیخان زند گرفت ، دلبستگی پیدا میکردم. بارها به ناآزمودگی او که مفت خود را بکشتن داده افسوس خوردم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دارندهی کتابخانهی ملک در تهران
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در راه سیاست.pdf
2.6 MB
📘 در راه سیاست
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : سه پایهی سیاست ، سرچشمهی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ، آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ، تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ، احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهرهمندی از پیشرفتهای اندیشهای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایهداری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانهی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.
📊 شمار ساتها : ۹۵
🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : سه پایهی سیاست ، سرچشمهی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ، آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ، تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ، احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهرهمندی از پیشرفتهای اندیشهای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایهداری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانهی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.
📊 شمار ساتها : ۹۵
🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.