🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 10
درد وارونهگویی
یک نکتهی دیگری که باید در اینجا نوشت درد «وارونهگویی» است که بیشتر این کسان گرفتارند. اگر نیک پایید خواهید دید اینان پایهای برای گفتار خود ندارند و هر زمان رنگ دیگری بسخن خود میدهند. پارهای از ایشان در یک نشست وارونهگوییها کنند و زشتی آن را درنیابند.
چهار تن که باهم نشسته و سرگرم گفتگو شوند ایشان هوشیار حال خویش نباشند. لیکن اگر کسی از کنار هوشیار ایشان باشد و گفتههای آنان را یکایک بیاد دارد و باهم بسنجد نیک دریابد که چگونه هر زمان بزمینهی دیگری درآیند و سخنان وارونهی هم بر زبان رانند. مردان چهلساله و پنجاهساله که هر یک خود را دانای بیهمال میشمارد در یک ساعت چندین زمینه را بهم درآمیزد و در هر یک سخنانی براند و خودنماییها کند و ناسازگاری آنها را باهم درنیابد.
پارهای برآنند که هرچه شنیدند از در ایستادگی درآیند و خردهگیری نمایند اگرچه کار بوارونهگویی انجامد. این با بودن آقایان سلطانزاده و ملکنژاد و مدرسی و فتحی رخ داده که مردی که از نگارشهای پیمان سخن رانده بگمان خود خردهگیریها میکرد ، در آغازِ گفتار ، هستی خدا را نمیپذیرفت و آن را درخور باور کردن نمیشناخت ، پس از اندکی آن را فراموش ساخته شگفتکاریهایی را که از پارهای پیشوایان نوشتهاند (از زنده گردانیدن مردگان و پیشینگویی و مانند این) راست میشمرد و بر کسانی که آنها را باور نمیدارند سخت ایراد میگرفت. چون گفتیم این سخن با آنچه در آغاز گفتار دربارهی آفرینش و آفریدگار میگفتی درست نیاید شرمنده گردیده سر بپایین انداخت.
بیشتر اینان سخنی را که عنوان کنند آغاز آن با انجامش آخشیج هم میباشد و ما روزی نمیگذرد که بیک چنین پراکندهگویی دچار نشویم. این سه چهار روز پیش روداده که یکی از آن مردانِ سر بهوا که خود را دانا میشمارند پیش من آمده چنین عنوان کرد : «این نکوهشهایی که بر فلسفه میکنید شایسته نیست. فیلسوفان مردان بزرگی بودند و ما اگر فلسفه را نداشته باشیم هیچی نداریم ...» من ناگزیر شدم ایرادهایی را که بر فلسفه دارم و در گفتارهایی پیاپی در پیمان نوشتهام از بهر ایشان بازگویم. این زمان چنین گفت : «فلسفه آن بزرگی را ندارد که شما این اندازه بآن ارج گزارید و اینهمه ایراد بگیرید ...» از این نادانیش بیاندازه رنجیدم و دیگر روا نشماردم با او بسخن پردازم.
اینها نمونهای از وارونهگوییهای این کسانست. این از یکسو دلیل بهم خوردن زمینهها و بیتکیهگاه گردیدن اندیشههاست. در هر رشتهای از بس پراکندهگوییها شده و سخنان گوناگون بمیان آمده نیک و بد و راست و کج بهم درآمیخته. کسی در مغز خود در هر باره چندین رنگ اندیشه دارد و هر زمان رنگ دیگری را بیرون دهد. از سوی دیگر این دلیل سستی خردها و بیماری روانهاست. یک کسی اگر روانش بیمار نیست خود این دریابد این سخن که میرانم با آنکه یک ساعت پیش گفتم ناسازگار است و پیش خود شرمنده گردیده لب بندد.
نیک گفتهاند : یک ساعت اندیشه بهتر از یک سال کوشش است. این کسان دمی در حال خود بیندیشند و درد خود را شناخته بچاره کوشند! این چیست که هر کس بتنهایی جوش زند و چند سخن نارسایی بر زبان راند؟! این چیست که هر کسی بکوشد و درپی نتیجه نباشد؟! این چیست که هر کس از درد بنالد و هیچگاه در آرزوی چاره نباشد؟!.. اینها همه گرفتاریست. همه بیماریست.
داستان اینان داستان آن گروهیست که راه را گم کرده و به بیابان بیمناکی افتادهاند و هر یکی از ایشان رأیی میزند و بگمان خود چارهای نشان میدهد. ولی هیچ یکی بسخن دیگری گوش نمیدهد. همه میگویند و هیچ کدام نمیشنوند. در همان هنگام بیاختیار و تودهوار گام برمیدارند و بیک سوی ناشناس روان هستند.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 10
درد وارونهگویی
یک نکتهی دیگری که باید در اینجا نوشت درد «وارونهگویی» است که بیشتر این کسان گرفتارند. اگر نیک پایید خواهید دید اینان پایهای برای گفتار خود ندارند و هر زمان رنگ دیگری بسخن خود میدهند. پارهای از ایشان در یک نشست وارونهگوییها کنند و زشتی آن را درنیابند.
چهار تن که باهم نشسته و سرگرم گفتگو شوند ایشان هوشیار حال خویش نباشند. لیکن اگر کسی از کنار هوشیار ایشان باشد و گفتههای آنان را یکایک بیاد دارد و باهم بسنجد نیک دریابد که چگونه هر زمان بزمینهی دیگری درآیند و سخنان وارونهی هم بر زبان رانند. مردان چهلساله و پنجاهساله که هر یک خود را دانای بیهمال میشمارد در یک ساعت چندین زمینه را بهم درآمیزد و در هر یک سخنانی براند و خودنماییها کند و ناسازگاری آنها را باهم درنیابد.
پارهای برآنند که هرچه شنیدند از در ایستادگی درآیند و خردهگیری نمایند اگرچه کار بوارونهگویی انجامد. این با بودن آقایان سلطانزاده و ملکنژاد و مدرسی و فتحی رخ داده که مردی که از نگارشهای پیمان سخن رانده بگمان خود خردهگیریها میکرد ، در آغازِ گفتار ، هستی خدا را نمیپذیرفت و آن را درخور باور کردن نمیشناخت ، پس از اندکی آن را فراموش ساخته شگفتکاریهایی را که از پارهای پیشوایان نوشتهاند (از زنده گردانیدن مردگان و پیشینگویی و مانند این) راست میشمرد و بر کسانی که آنها را باور نمیدارند سخت ایراد میگرفت. چون گفتیم این سخن با آنچه در آغاز گفتار دربارهی آفرینش و آفریدگار میگفتی درست نیاید شرمنده گردیده سر بپایین انداخت.
بیشتر اینان سخنی را که عنوان کنند آغاز آن با انجامش آخشیج هم میباشد و ما روزی نمیگذرد که بیک چنین پراکندهگویی دچار نشویم. این سه چهار روز پیش روداده که یکی از آن مردانِ سر بهوا که خود را دانا میشمارند پیش من آمده چنین عنوان کرد : «این نکوهشهایی که بر فلسفه میکنید شایسته نیست. فیلسوفان مردان بزرگی بودند و ما اگر فلسفه را نداشته باشیم هیچی نداریم ...» من ناگزیر شدم ایرادهایی را که بر فلسفه دارم و در گفتارهایی پیاپی در پیمان نوشتهام از بهر ایشان بازگویم. این زمان چنین گفت : «فلسفه آن بزرگی را ندارد که شما این اندازه بآن ارج گزارید و اینهمه ایراد بگیرید ...» از این نادانیش بیاندازه رنجیدم و دیگر روا نشماردم با او بسخن پردازم.
اینها نمونهای از وارونهگوییهای این کسانست. این از یکسو دلیل بهم خوردن زمینهها و بیتکیهگاه گردیدن اندیشههاست. در هر رشتهای از بس پراکندهگوییها شده و سخنان گوناگون بمیان آمده نیک و بد و راست و کج بهم درآمیخته. کسی در مغز خود در هر باره چندین رنگ اندیشه دارد و هر زمان رنگ دیگری را بیرون دهد. از سوی دیگر این دلیل سستی خردها و بیماری روانهاست. یک کسی اگر روانش بیمار نیست خود این دریابد این سخن که میرانم با آنکه یک ساعت پیش گفتم ناسازگار است و پیش خود شرمنده گردیده لب بندد.
نیک گفتهاند : یک ساعت اندیشه بهتر از یک سال کوشش است. این کسان دمی در حال خود بیندیشند و درد خود را شناخته بچاره کوشند! این چیست که هر کس بتنهایی جوش زند و چند سخن نارسایی بر زبان راند؟! این چیست که هر کسی بکوشد و درپی نتیجه نباشد؟! این چیست که هر کس از درد بنالد و هیچگاه در آرزوی چاره نباشد؟!.. اینها همه گرفتاریست. همه بیماریست.
داستان اینان داستان آن گروهیست که راه را گم کرده و به بیابان بیمناکی افتادهاند و هر یکی از ایشان رأیی میزند و بگمان خود چارهای نشان میدهد. ولی هیچ یکی بسخن دیگری گوش نمیدهد. همه میگویند و هیچ کدام نمیشنوند. در همان هنگام بیاختیار و تودهوار گام برمیدارند و بیک سوی ناشناس روان هستند.
✴️ مفاخر ملی
🔸 پرچم : چون روزنامهی آزاد شرحی نوشته بود که باید دارندهی پرچم را بگناه آنکه بشعرا ایراد میگیرد بمحاکمه بکشند و یک محاکمهی ملی (یا داوری توده) خواستار گردیده بود ما پیشنهاد آن روزنامه را بخوشی پذیرفتیم و اینک خودمان یک بابی در پرچم باز میکنیم تا گفتارهایی را که در این یکی دو هفته در پاسخ نوشتههای بیادبانهی برخی روزنامهها (جز از روزنامهی آزاد) رسیده بود بتدریج بچاپ رسانیم. در این گفتارها ما کوشیدهایم که تنها مطلب باشد و بگفتههای ناشایست آن روزنامهها مقابله بمثل نشود ، و نامی از آنها بمیان نیاید. زیرا ما بآنها پاسخی نداریم و نباید داشته باشیم.
🔶 مفاخر ملی یا پیکرههای قلندران رند
مردان برجسته که منشاء آثار نیکی در جامعه هستند واقعاً درخور تقدیس میباشند یعنی کسانی که عملاً خدمات گرانبها نسبت به میهن و جامعه انجام دادهاند باید از مقدسات جامعه بشمار آیند که از پیکرههای این مردان و رجال نامی به مفاخر ملی تعبیر مینماییم. ولی متأسفانه چون در میان ما کلیهی اطلاقات غیرحقیقی و مجازیست لذا مفاخر ملی هم مانند سایر مصطلحات بدرد مجاز و گزاف مبتلا گردیده و حقیقت بارز و روشن این اصطلاح در بین پردهی اوهام و خرافات مستتر شده است. وقتی مفاخر ملی در آیینهی افکار ما منعکس میگردد متعاقب آن تصویر و پیکرهی یک عده مردان طریقت و شعرای هرجایی که (اولی در حال مکاشفه و مراقبه مدهوش و دومی از میِ مُعَبَّر به بادهی حقیقت مست و خراب افتاده است) در جلوی چشم ما مجسم میشود البته اطلاق مردان طریقت هم به این قبیل اشخاص که جز رندی و قلندری حرفه و پیشهای ندارند از قبیل همان اغلاط مشهوره است.
حال میخواهیم بدانیم که از چه لحاظ و روی چه اساسی باید مفاخر ملی ما را یک دسته مردان لوس خراباتی و آثار ننگین ایشان که جامعه را جز بسوی پرتگاه بادهپرستی و عشقبازی سوق ندادهاند تشکیل بدهد.
شعرا که حالی جز اغما و بیهوشی و مقصدی جز یار پنداری و معبودی جز مِی ندارند چرا باید ملت بوجود چنین اشخاص که وجودشان جز ننگ و عار چیز دیگری نیست افتخار کند؟ مگر پنداربافی و یک رشته استعارات و تشبیهات بیمغز و هجوها و مدحها و غزلیات و قصاید که نتیجهای جز تخریب ارکان اخلاقی جامعه ندارند به چه درد این ملت خواهد خورد[؟]. از یک مشت اشعار که نتیجهی افکار و خیال مردان بازاری و بیآبرو است چه سودی تواند بود[؟].
از مفاخر ملی ما یکی همان خیام است که خطاب به خدا کرده میگوید (من می خورم و تو میکنی بدمستی) و یا دنیا را جز میخانه و شغل انسان را جز میگساری و مستی چیز دیگری نمیداند واقعاً قضاوت عادلانه فرمائید که نتایج افکار این مرد بیآبروی سخیفالعقیده جز اینکه به تعداد میخانه بیفزاید و جوانان را بدرد مستی تحریص نماید چه خواهد بود؟!. شگفتتر اینکه ما نیز بوجود چنین تنبلان بیدرد و قلندران همهکاره که آثار آنها در بدبختی و زبونی و پستی جامعهی ما تأثیر مضاعف کرده و علت اساسی این همه دردهای بیدرمان ما است مباهات میکنیم. عوض اینکه با خرافات مبارزه نماییم و ریشهی شعر و شاعری را با تلقین دلایل و براهین منطقی از افکار جامعه بکَنیم روزی نیست که دیوانی طبع نشود روزی نیست که شاعری پدید نیاید.
باید بدانیم که این شعرا در دنیا بهیچ چیز یقین ندارند تنها توسن افکارشان در وادی بیپایان خیال در تک و پو است. خیالی که برای اصلاح قافیه و ایجاد سایر محسنات بدیعی از نسبت مستی به خالق و مدیرکل جهان نیز امتناع نمیکند. افسار شعرا در دست قوّافی است اگر تطابق قوافی انکار خدا را هم ایجاب نماید شعرا دریغ ندارند. جریان شعر از شعبهی لاشعوری است. شعراء جز در زنان و اشخاص ضعیفالنفس در اشخاص دیگر تأثیری ندار[نـ]د. رجال و مردان قویدل هیچوقت از تشبیهات پوچ شاعران متأثر نمیشوند.
شعرا گمراهند و کسانی که به شعرا تابع گردند مسلم است که گمراهتر خواهند بود. شعرا و آثار ایشان در عالم مدنیت به پشیزی نمیارزد. زیرا که در موقع ضرورت ، شعر حربه نیست که بتوانیم با آن اشرار را دفع نماییم. شعر ما را از سعی و عمل و همدردی با توده منع مینماید.
هر کس بخواهد بیشتر به حقایق آشنا گردد و یا حقایق باو مکشوف شود به مهنامههای پیمان که در این زمینه مجاهدات برجسته و خدمات ارجداری نموده رجوع نماید.
امیدواریم که توده نیز تشخیص خود را بکار اندازند و نیک و بد اینهمه سخنان را که در نکوهش شعر و شاعری گفته و نوشته میشود با میزان عقل بسنجند تا پی ببرند که شعر چه اثرات شوم و نتایج مشؤوم دربر دارد.
از خدا خواهانم که بدرد پنداربافی و شاعری شاعران و تبعیت کورکورانهی اشخاص دیگر را از آنان علاج و جامعه را از چنگال این خرافهپرستی نجات دهد.
مراغه ـ حمیدیه
(پرچم روزانه ، ش 155)
🔸 پرچم : چون روزنامهی آزاد شرحی نوشته بود که باید دارندهی پرچم را بگناه آنکه بشعرا ایراد میگیرد بمحاکمه بکشند و یک محاکمهی ملی (یا داوری توده) خواستار گردیده بود ما پیشنهاد آن روزنامه را بخوشی پذیرفتیم و اینک خودمان یک بابی در پرچم باز میکنیم تا گفتارهایی را که در این یکی دو هفته در پاسخ نوشتههای بیادبانهی برخی روزنامهها (جز از روزنامهی آزاد) رسیده بود بتدریج بچاپ رسانیم. در این گفتارها ما کوشیدهایم که تنها مطلب باشد و بگفتههای ناشایست آن روزنامهها مقابله بمثل نشود ، و نامی از آنها بمیان نیاید. زیرا ما بآنها پاسخی نداریم و نباید داشته باشیم.
🔶 مفاخر ملی یا پیکرههای قلندران رند
مردان برجسته که منشاء آثار نیکی در جامعه هستند واقعاً درخور تقدیس میباشند یعنی کسانی که عملاً خدمات گرانبها نسبت به میهن و جامعه انجام دادهاند باید از مقدسات جامعه بشمار آیند که از پیکرههای این مردان و رجال نامی به مفاخر ملی تعبیر مینماییم. ولی متأسفانه چون در میان ما کلیهی اطلاقات غیرحقیقی و مجازیست لذا مفاخر ملی هم مانند سایر مصطلحات بدرد مجاز و گزاف مبتلا گردیده و حقیقت بارز و روشن این اصطلاح در بین پردهی اوهام و خرافات مستتر شده است. وقتی مفاخر ملی در آیینهی افکار ما منعکس میگردد متعاقب آن تصویر و پیکرهی یک عده مردان طریقت و شعرای هرجایی که (اولی در حال مکاشفه و مراقبه مدهوش و دومی از میِ مُعَبَّر به بادهی حقیقت مست و خراب افتاده است) در جلوی چشم ما مجسم میشود البته اطلاق مردان طریقت هم به این قبیل اشخاص که جز رندی و قلندری حرفه و پیشهای ندارند از قبیل همان اغلاط مشهوره است.
حال میخواهیم بدانیم که از چه لحاظ و روی چه اساسی باید مفاخر ملی ما را یک دسته مردان لوس خراباتی و آثار ننگین ایشان که جامعه را جز بسوی پرتگاه بادهپرستی و عشقبازی سوق ندادهاند تشکیل بدهد.
شعرا که حالی جز اغما و بیهوشی و مقصدی جز یار پنداری و معبودی جز مِی ندارند چرا باید ملت بوجود چنین اشخاص که وجودشان جز ننگ و عار چیز دیگری نیست افتخار کند؟ مگر پنداربافی و یک رشته استعارات و تشبیهات بیمغز و هجوها و مدحها و غزلیات و قصاید که نتیجهای جز تخریب ارکان اخلاقی جامعه ندارند به چه درد این ملت خواهد خورد[؟]. از یک مشت اشعار که نتیجهی افکار و خیال مردان بازاری و بیآبرو است چه سودی تواند بود[؟].
از مفاخر ملی ما یکی همان خیام است که خطاب به خدا کرده میگوید (من می خورم و تو میکنی بدمستی) و یا دنیا را جز میخانه و شغل انسان را جز میگساری و مستی چیز دیگری نمیداند واقعاً قضاوت عادلانه فرمائید که نتایج افکار این مرد بیآبروی سخیفالعقیده جز اینکه به تعداد میخانه بیفزاید و جوانان را بدرد مستی تحریص نماید چه خواهد بود؟!. شگفتتر اینکه ما نیز بوجود چنین تنبلان بیدرد و قلندران همهکاره که آثار آنها در بدبختی و زبونی و پستی جامعهی ما تأثیر مضاعف کرده و علت اساسی این همه دردهای بیدرمان ما است مباهات میکنیم. عوض اینکه با خرافات مبارزه نماییم و ریشهی شعر و شاعری را با تلقین دلایل و براهین منطقی از افکار جامعه بکَنیم روزی نیست که دیوانی طبع نشود روزی نیست که شاعری پدید نیاید.
باید بدانیم که این شعرا در دنیا بهیچ چیز یقین ندارند تنها توسن افکارشان در وادی بیپایان خیال در تک و پو است. خیالی که برای اصلاح قافیه و ایجاد سایر محسنات بدیعی از نسبت مستی به خالق و مدیرکل جهان نیز امتناع نمیکند. افسار شعرا در دست قوّافی است اگر تطابق قوافی انکار خدا را هم ایجاب نماید شعرا دریغ ندارند. جریان شعر از شعبهی لاشعوری است. شعراء جز در زنان و اشخاص ضعیفالنفس در اشخاص دیگر تأثیری ندار[نـ]د. رجال و مردان قویدل هیچوقت از تشبیهات پوچ شاعران متأثر نمیشوند.
شعرا گمراهند و کسانی که به شعرا تابع گردند مسلم است که گمراهتر خواهند بود. شعرا و آثار ایشان در عالم مدنیت به پشیزی نمیارزد. زیرا که در موقع ضرورت ، شعر حربه نیست که بتوانیم با آن اشرار را دفع نماییم. شعر ما را از سعی و عمل و همدردی با توده منع مینماید.
هر کس بخواهد بیشتر به حقایق آشنا گردد و یا حقایق باو مکشوف شود به مهنامههای پیمان که در این زمینه مجاهدات برجسته و خدمات ارجداری نموده رجوع نماید.
امیدواریم که توده نیز تشخیص خود را بکار اندازند و نیک و بد اینهمه سخنان را که در نکوهش شعر و شاعری گفته و نوشته میشود با میزان عقل بسنجند تا پی ببرند که شعر چه اثرات شوم و نتایج مشؤوم دربر دارد.
از خدا خواهانم که بدرد پنداربافی و شاعری شاعران و تبعیت کورکورانهی اشخاص دیگر را از آنان علاج و جامعه را از چنگال این خرافهپرستی نجات دهد.
مراغه ـ حمیدیه
(پرچم روزانه ، ش 155)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 42ـ داستان دلسوز شهربانو
در اینجا میباید داستان دلگداز شهربانو را بنویسم. این داستان نمونهای از بدبختیهای این توده است. صارمی رئیس دارایی شیروان که یکی از جوانان درسخواندهی تهران میبود ، با بیستوپنج تومان ماهانه زندگانی باشکوه و بسیار خوشی برای خود بسیجیده (1) بود. از جمله دو تن نوکر میداشته که یکی نامش علیاکبر میبوده. این علیاکبر زنی بنام شهربانو میداشته که دختری هیجدهساله و خوشروی کرمانی و خود آبستن میبوده.
صارمی که خود با دزدی زندگی بسر میبرده بنوکرها هم چیزی نداده آزادشان گزارده بود که از انبار بدزدند و بفروشند. در جایی که دولت بنایبالحکومه و رئیس شهربانی بودجه نداده آنان را در دزدی و ستمگری آزاد گزارده بود ، از صارمی چه شگفتی داشته که چنان کاری کند.
به هر حال نوکرها که از انبار میدزدیدهاند یک بار هم گستاخی نموده دست بصندوق برده هشتاد تومان پول نقد دزدیدهاند. صارمی این گناه را بآنان نبخشاییده و سخت دنبال کرده. با دستور او رئیس شهربانی سهپایه را به ادارهی دارایی آورده که یکایک آنان را به سهپایه بسته تازیانه زدهاند و شکنجههای دیگری نیز کردهاند. ولی نتیجهای نشده. زن علیاکبر که در خانهی صارمی و آشپز آنجا میبوده صارمی گفته او جای پول را میداند ، بیاورید او را هم به سهپایه بندید. شهربانو را میآورند و توبرهای بسرش میاندازند که به سهپایه بندند. بدبخت زن از بس لابه و زاری نموده رهایش کردهاند. صارمی گفته : «اینها را ببرید شهربانی و شب شکنجه کنید تا جای پول را بگویند». هر سه را بردهاند بشهربانی و هر کدام را در اتاقی جداگانه جا دادهاند و برای نگهبانی بشهربانو ، زن زندانبان پیش را که مرده بود بآنجا خواندهاند.
از آنسو صارمی نایب صادق نامی را از فراشان کهن برگزیده که شب رود و آنها را شکنجه کند ، و این صادق چون دلباختهی شهربانو میبوده پیشامد را بفال نیک گرفته و هنگام غروب بخانهی ارمنی مِیفروش رفته و در آنجا نوشابه خورده و در مستی راز خود بیرون ریخته که : «امشب شکار خوبی دارم ، زنی را که میخواستم امشب بمن سپردهاند که شکنجه کنم». بدینسان خود را آماده گردانیده و روانه شده.
شهربانو که نام صادق را شنیده بود بیتابی بسیار مینموده. از زن نگهبان پرسیده : «در اینجا چاهی نیست من خود را بیندازم؟». گفته : «نیست». سپس گفته : «من یَلی دارم سه تومان خریدهام. آن را بشما میدهم ، کمی برای من شیرهی تریاک بخرید و بیاورید که بخورم و بمیرم». آن زن این را نیز نپذیرفته.
با این بیمناکی و بیتابی چهار ساعت از شب گذشته صادق به اتاق او آمده ، و چون درمیان بازپرسی ، دست بسینهی او میزده ، زنِ باآزرم بیش از آن خودداری نتوانسته و چنین گفته : «با من کار نداشته باشید. برخیزید برویم جای پول را بشما نشان دهم». این را گفته و برخاسته. حسین زندانبان و صادق با فانوسی همراه او رفتهاند.
شب سرد بهار و باران نیز آمده بوده. یک ساعت بیشتر گردیدهاند و دانسته نیست در آن یک ساعت چه رفتاری با او رفته. این دانسته است که سرانجام شهربانو در جلو دری ایستاده و گفته : «اینجاست. پول در اینجاست». جای شگفت است که در باز میبوده. همانکه تکان دادهاند گشاده شده. شهربانو یکسر بسر چاه آب رفته و گرومب خود را بچاه انداخته (چاهی که اندازه گرفتیم بیستوچهار متر بیشتر ژرفایش میبود).
به آواز پا ، دارندهی خانه و زنش بیدار شده بیرون آمدهاند و چون داستان را دانستهاند آن زن هم که آبستن میبوده از ترس بچه انداخته. هایهوی بزرگی برخاسته. پس از چندی رئیس شهربانی رسیده و دنبال چاهکنی فرستاده. یکی که آمده ترسیده و نتوانسته پایین رود. تا دیگری را بیاورند دو ساعت درمیانه گذشته. و این چاهکن که پایین رفته از نافهمی یا از خودباختگی ، ریسمان را به گردنش بسته که چون با رنج بسیار بالا کشیدهاند دانسته نشده که از پیش مرده و یا از فشار ریسمان مرده.
به هر حال جنازه را شسته و کفن کرده بخاک سپاردهاند. او مرده و رفته و فراموش گردیده ولی هشتاد تومان فراموش نشده و درمیان شهربانی و حکمرانی و دارایی پیاپی نامهنویسیها میشده.
این میبود سرگذشت شهربانو ، این میبود داستانی که مرا بگریستن واداشت. در مشهد شاعری برای خوشایند من شعرهایی سرود که یک مصرعش چنین میبود : «شهید راه عفت شهربانو». گفتم : «این مصرع بسیار بجا افتاده و من آن را بیاد خواهم سپرد». اکنون بسر کارهای خود میروم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بسیجیدن = تدارک دیدن.
🔸 42ـ داستان دلسوز شهربانو
در اینجا میباید داستان دلگداز شهربانو را بنویسم. این داستان نمونهای از بدبختیهای این توده است. صارمی رئیس دارایی شیروان که یکی از جوانان درسخواندهی تهران میبود ، با بیستوپنج تومان ماهانه زندگانی باشکوه و بسیار خوشی برای خود بسیجیده (1) بود. از جمله دو تن نوکر میداشته که یکی نامش علیاکبر میبوده. این علیاکبر زنی بنام شهربانو میداشته که دختری هیجدهساله و خوشروی کرمانی و خود آبستن میبوده.
صارمی که خود با دزدی زندگی بسر میبرده بنوکرها هم چیزی نداده آزادشان گزارده بود که از انبار بدزدند و بفروشند. در جایی که دولت بنایبالحکومه و رئیس شهربانی بودجه نداده آنان را در دزدی و ستمگری آزاد گزارده بود ، از صارمی چه شگفتی داشته که چنان کاری کند.
به هر حال نوکرها که از انبار میدزدیدهاند یک بار هم گستاخی نموده دست بصندوق برده هشتاد تومان پول نقد دزدیدهاند. صارمی این گناه را بآنان نبخشاییده و سخت دنبال کرده. با دستور او رئیس شهربانی سهپایه را به ادارهی دارایی آورده که یکایک آنان را به سهپایه بسته تازیانه زدهاند و شکنجههای دیگری نیز کردهاند. ولی نتیجهای نشده. زن علیاکبر که در خانهی صارمی و آشپز آنجا میبوده صارمی گفته او جای پول را میداند ، بیاورید او را هم به سهپایه بندید. شهربانو را میآورند و توبرهای بسرش میاندازند که به سهپایه بندند. بدبخت زن از بس لابه و زاری نموده رهایش کردهاند. صارمی گفته : «اینها را ببرید شهربانی و شب شکنجه کنید تا جای پول را بگویند». هر سه را بردهاند بشهربانی و هر کدام را در اتاقی جداگانه جا دادهاند و برای نگهبانی بشهربانو ، زن زندانبان پیش را که مرده بود بآنجا خواندهاند.
از آنسو صارمی نایب صادق نامی را از فراشان کهن برگزیده که شب رود و آنها را شکنجه کند ، و این صادق چون دلباختهی شهربانو میبوده پیشامد را بفال نیک گرفته و هنگام غروب بخانهی ارمنی مِیفروش رفته و در آنجا نوشابه خورده و در مستی راز خود بیرون ریخته که : «امشب شکار خوبی دارم ، زنی را که میخواستم امشب بمن سپردهاند که شکنجه کنم». بدینسان خود را آماده گردانیده و روانه شده.
شهربانو که نام صادق را شنیده بود بیتابی بسیار مینموده. از زن نگهبان پرسیده : «در اینجا چاهی نیست من خود را بیندازم؟». گفته : «نیست». سپس گفته : «من یَلی دارم سه تومان خریدهام. آن را بشما میدهم ، کمی برای من شیرهی تریاک بخرید و بیاورید که بخورم و بمیرم». آن زن این را نیز نپذیرفته.
با این بیمناکی و بیتابی چهار ساعت از شب گذشته صادق به اتاق او آمده ، و چون درمیان بازپرسی ، دست بسینهی او میزده ، زنِ باآزرم بیش از آن خودداری نتوانسته و چنین گفته : «با من کار نداشته باشید. برخیزید برویم جای پول را بشما نشان دهم». این را گفته و برخاسته. حسین زندانبان و صادق با فانوسی همراه او رفتهاند.
شب سرد بهار و باران نیز آمده بوده. یک ساعت بیشتر گردیدهاند و دانسته نیست در آن یک ساعت چه رفتاری با او رفته. این دانسته است که سرانجام شهربانو در جلو دری ایستاده و گفته : «اینجاست. پول در اینجاست». جای شگفت است که در باز میبوده. همانکه تکان دادهاند گشاده شده. شهربانو یکسر بسر چاه آب رفته و گرومب خود را بچاه انداخته (چاهی که اندازه گرفتیم بیستوچهار متر بیشتر ژرفایش میبود).
به آواز پا ، دارندهی خانه و زنش بیدار شده بیرون آمدهاند و چون داستان را دانستهاند آن زن هم که آبستن میبوده از ترس بچه انداخته. هایهوی بزرگی برخاسته. پس از چندی رئیس شهربانی رسیده و دنبال چاهکنی فرستاده. یکی که آمده ترسیده و نتوانسته پایین رود. تا دیگری را بیاورند دو ساعت درمیانه گذشته. و این چاهکن که پایین رفته از نافهمی یا از خودباختگی ، ریسمان را به گردنش بسته که چون با رنج بسیار بالا کشیدهاند دانسته نشده که از پیش مرده و یا از فشار ریسمان مرده.
به هر حال جنازه را شسته و کفن کرده بخاک سپاردهاند. او مرده و رفته و فراموش گردیده ولی هشتاد تومان فراموش نشده و درمیان شهربانی و حکمرانی و دارایی پیاپی نامهنویسیها میشده.
این میبود سرگذشت شهربانو ، این میبود داستانی که مرا بگریستن واداشت. در مشهد شاعری برای خوشایند من شعرهایی سرود که یک مصرعش چنین میبود : «شهید راه عفت شهربانو». گفتم : «این مصرع بسیار بجا افتاده و من آن را بیاد خواهم سپرد». اکنون بسر کارهای خود میروم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بسیجیدن = تدارک دیدن.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
کتابهای زبانشناسی
📘 آذری یا زبان باستان آذربایجان
📘 زبان پاک
📘 کافنامه
📘 گامهایی در راه الفبا خواهیم برداشت
📘 نوشتههای احمد کسروی در زمینهی زبان فارسی
📘 واژهنامهی زبان پاک
👇👇👇👇👇👇
📘 آذری یا زبان باستان آذربایجان
📘 زبان پاک
📘 کافنامه
📘 گامهایی در راه الفبا خواهیم برداشت
📘 نوشتههای احمد کسروی در زمینهی زبان فارسی
📘 واژهنامهی زبان پاک
👇👇👇👇👇👇
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 298
🔸 دنباله (تکهی دو از دو)
این را هم باید دانست که گاهی «کان» یا «گان» بیکی از این معنیهای پسوند کاف میآید. مثلاً در کلمهی گردکان «کان» بمعنای ششم کاف آمده که پدید آوردن اسم صفت باشد. از اینجاست که گاهی واو را که یکی از جانشینهای کاف است بجای آن میآورند و «گردو» میگویند.
در معنی دوازدهم که جایگاه باشد «کان» و «گان» بیشتر بکار رفته تا کاف و جانشینهای آن هنوز بسیاری از نامهای آبادیهای ایران با «کان» و «گان» میآید. چون : آذربایگان ، زنگان ، اردکان ، رفسنجان ، ارزنجان و صد مانند اینها. (1)
از اینجا پیداست پسوند کاف گاهی جانشین الف است که گفتیم در زبان هخامنشی بوده و در زبانهای لاتین و یونان نیز هست و گاهی جانشین «کان» و سبکشده از آن میباشد. ولی گفتگو از این موضوع و دانستن اینکه پسوند در کدام معنی بجای الف هخامنشی آمده و در کدام دیگر بجای کان بکار رفته چندان سودی را دربر ندارد اینست که ما آن را رها مینماییم.
ما اگر بتاریخچهی کلمهها پردازیم راههای بسیار دراز و توانفرسایی را پیموده و جز رنج و فرسودگی نتیجهای در دست نخواهیم داشت. هر یک کلمه تاریخچهی درازی برای خود دارد و پیاپی از شکلی بشکل افتاده و از معنای بمعنایی گردیده. اینست که من این گونه جستجوها را بیهوده میشمارم مگر تا اندازهای که راه درست بکار بردن کلمه را روشن گرداند.
در این جستجوها از تاریخچه و معنیهای «کاف» نیز این را خواستم که خوانندگان بدانند راه زنده گردانیدن زبان فارسی چیست وانگاه معناهای گوناگون این پسوند شگفت را که شاید کمتر مانندی در زبانهای دیگر دارد بشناسند و از اینرو گشایش در زمینهی زبان ایران پدید آید. نیز بسیاری از غلطهای مشهور از میان برخیزد.
وگرنه دوباره میگویم : پرداختن بسرگذشتهای بیپایان این کلمه و آن کلمه که بسیاری از دانشمندان فن زبانشناسی گرفتار آن میباشند عمر را تباه کردن است. این گونه هوسها اگرهم گاهی دامنگیر آدمی میگردد باید هرچه زودتر جلو آن را گرفت وگرنه پس از دیری همچون قمارباز که چون سرمایهی خود را باخت دیگر دست از قمار برنمیدارد بازگشت از این راه سخت گردیده چهبسا که همهی عمر هدر میشود.
1ـ دفتر دوم از «نامهای شهرها و دیهها» دیده شود.
🔸 دنباله (تکهی دو از دو)
این را هم باید دانست که گاهی «کان» یا «گان» بیکی از این معنیهای پسوند کاف میآید. مثلاً در کلمهی گردکان «کان» بمعنای ششم کاف آمده که پدید آوردن اسم صفت باشد. از اینجاست که گاهی واو را که یکی از جانشینهای کاف است بجای آن میآورند و «گردو» میگویند.
در معنی دوازدهم که جایگاه باشد «کان» و «گان» بیشتر بکار رفته تا کاف و جانشینهای آن هنوز بسیاری از نامهای آبادیهای ایران با «کان» و «گان» میآید. چون : آذربایگان ، زنگان ، اردکان ، رفسنجان ، ارزنجان و صد مانند اینها. (1)
از اینجا پیداست پسوند کاف گاهی جانشین الف است که گفتیم در زبان هخامنشی بوده و در زبانهای لاتین و یونان نیز هست و گاهی جانشین «کان» و سبکشده از آن میباشد. ولی گفتگو از این موضوع و دانستن اینکه پسوند در کدام معنی بجای الف هخامنشی آمده و در کدام دیگر بجای کان بکار رفته چندان سودی را دربر ندارد اینست که ما آن را رها مینماییم.
ما اگر بتاریخچهی کلمهها پردازیم راههای بسیار دراز و توانفرسایی را پیموده و جز رنج و فرسودگی نتیجهای در دست نخواهیم داشت. هر یک کلمه تاریخچهی درازی برای خود دارد و پیاپی از شکلی بشکل افتاده و از معنای بمعنایی گردیده. اینست که من این گونه جستجوها را بیهوده میشمارم مگر تا اندازهای که راه درست بکار بردن کلمه را روشن گرداند.
در این جستجوها از تاریخچه و معنیهای «کاف» نیز این را خواستم که خوانندگان بدانند راه زنده گردانیدن زبان فارسی چیست وانگاه معناهای گوناگون این پسوند شگفت را که شاید کمتر مانندی در زبانهای دیگر دارد بشناسند و از اینرو گشایش در زمینهی زبان ایران پدید آید. نیز بسیاری از غلطهای مشهور از میان برخیزد.
وگرنه دوباره میگویم : پرداختن بسرگذشتهای بیپایان این کلمه و آن کلمه که بسیاری از دانشمندان فن زبانشناسی گرفتار آن میباشند عمر را تباه کردن است. این گونه هوسها اگرهم گاهی دامنگیر آدمی میگردد باید هرچه زودتر جلو آن را گرفت وگرنه پس از دیری همچون قمارباز که چون سرمایهی خود را باخت دیگر دست از قمار برنمیدارد بازگشت از این راه سخت گردیده چهبسا که همهی عمر هدر میشود.
1ـ دفتر دوم از «نامهای شهرها و دیهها» دیده شود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 11
از چیزهایی که ما پارسال دنبال میکردیم یکی زمینهی خویها بود که در شمارههای سال چهارم در پیرامون آن گفتارهایی نوشته ولی بخود زمینه چندان نپرداختیم. در این سال هم آن را دنبال خواهیم کرد و اینک بگفتگو از آن میآغازیم.
در هر چیزی باید گوهر آن را بدست آورد. در اینباره نیز نخست میباید دید خویهای نیک و بد از کجا برخاسته؟.. از چیست آدمی دو رشته را باهم دارد؟.. از چیست نتواند همه نیک باشد و خویهای ناستوده را ندارد؟..
خویهای نیک و بد از کجا برخاسته؟..
برای این میباید معنی آدمی را دانست ، یا بهتر گویم : میباید خود را شناخت. آری : میباید خود را شناخت.
کسانی که پیمان را از سالهای پیش میخوانند میدانند که ما «جان» و «روان» را دو چیز جداگانه ، و آدمی را دارای هر دوی آنها میشناسیم و در اینباره گفتارهایی نگاشتهایم. در اینجا دوباره بآن نمیپردازیم. لیکن بخوانندگان میسپاریم آن گفتارها را بخوانند. (1) روشنترین و سادهترین آگاهی دربارهی روان همان میباشد و بسیاری از دانشهاست که از آن راه بدست میآید و بسیاری از تاریکیهاست که از آن راه روشن میگردد. ما بسیاری از گفتارهای خود را بر روی آن بنیاد میگزاریم ، و در این زمینهی خویهای نیک و بد نیز میباید از آن راه پیش آییم.
چنانکه گفتهایم آدمی دارای دو سرشت است : سرشت جانی و سرشت روانی. این دو سرشت بهم پیوسته ، بلکه بهم درآمیخته ، چنانکه یکی شمرده میشود. ولی هر یکی را خویها و دریافتها و دربایستهای جداگانه میباشد.
سرشت جانی ، تن و جانست که جانوران دارند و آدمی از اینرو با آنها یکسانست و بیشتری از خویهای آنها را ـ از خودخواهی و آزمندی و خشم و رشک و خودنمایی و برتریفروشی و چیرگی و ستمگری و مانند اینها ـ دارا میباشد.
سرشت روانی دستگاه دیگری و تنها آدمی آن را داراست و خرد و فهم و شرم و مانند این از بستگان آن میباشد.
سرچشمهی همهی جنبشهای سرشت جانی «خودخواهی» است که هر کس تنها خود را میخواهد و همه چیز را از بهر خود میخواهد. ولی روان همیشه خواهان نیکی و راستی است و هرگز دربند «خودخواهی» نمیباشد.
ببینید : شما میشنوید فلان توانگر در هند دست بینوایان را میگیرد و از این آگاهی شادمان میشوید. میشنوید بَهمان مرد مصری راستگوست و از دروغ سخت میپرهیزد و او را دوست میدارید. بگویید : انگیزهی اینها چیست؟.. از رادمردی آن توانگر هندی و یا از راستگویی این نیکمرد مصری شما را چه سود است؟!..
میشنوید دو تن باهم اَنباز (2) بودهاند و یکی بر دیگری چیرگی نموده و ستم روا داشته ، و آن ستمگر را دشمن میدارید و بر ستمدیده دلسوزی مینمایید. بگویید ، این برای چیست؟!..
میشنوید فلان کشور بسیار آباد و ایمن است و مردمان در آن آسوده میزیند و شادمان گردیده آرزو میکنید همهی کشورها چنان باشد. آیا این از چه راه است؟!..
میشنوید در نهاوند سیل آمده و مردم را بیخانمان ساخته و دلتان سوخته و خود را در تنگی گزارده پول بدستگیری بیخانمانان آنجا میپردازید و با زیان خود سود آنان را میخواهید. این با عنوان خودخواهی چه سازش دارد؟!..
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خوانندگان میتوانند کتاب «در پیرامون روان» را بدست آورده بخوانند.
2ـ انباز = همباز = شریک
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 11
از چیزهایی که ما پارسال دنبال میکردیم یکی زمینهی خویها بود که در شمارههای سال چهارم در پیرامون آن گفتارهایی نوشته ولی بخود زمینه چندان نپرداختیم. در این سال هم آن را دنبال خواهیم کرد و اینک بگفتگو از آن میآغازیم.
در هر چیزی باید گوهر آن را بدست آورد. در اینباره نیز نخست میباید دید خویهای نیک و بد از کجا برخاسته؟.. از چیست آدمی دو رشته را باهم دارد؟.. از چیست نتواند همه نیک باشد و خویهای ناستوده را ندارد؟..
خویهای نیک و بد از کجا برخاسته؟..
برای این میباید معنی آدمی را دانست ، یا بهتر گویم : میباید خود را شناخت. آری : میباید خود را شناخت.
کسانی که پیمان را از سالهای پیش میخوانند میدانند که ما «جان» و «روان» را دو چیز جداگانه ، و آدمی را دارای هر دوی آنها میشناسیم و در اینباره گفتارهایی نگاشتهایم. در اینجا دوباره بآن نمیپردازیم. لیکن بخوانندگان میسپاریم آن گفتارها را بخوانند. (1) روشنترین و سادهترین آگاهی دربارهی روان همان میباشد و بسیاری از دانشهاست که از آن راه بدست میآید و بسیاری از تاریکیهاست که از آن راه روشن میگردد. ما بسیاری از گفتارهای خود را بر روی آن بنیاد میگزاریم ، و در این زمینهی خویهای نیک و بد نیز میباید از آن راه پیش آییم.
چنانکه گفتهایم آدمی دارای دو سرشت است : سرشت جانی و سرشت روانی. این دو سرشت بهم پیوسته ، بلکه بهم درآمیخته ، چنانکه یکی شمرده میشود. ولی هر یکی را خویها و دریافتها و دربایستهای جداگانه میباشد.
سرشت جانی ، تن و جانست که جانوران دارند و آدمی از اینرو با آنها یکسانست و بیشتری از خویهای آنها را ـ از خودخواهی و آزمندی و خشم و رشک و خودنمایی و برتریفروشی و چیرگی و ستمگری و مانند اینها ـ دارا میباشد.
سرشت روانی دستگاه دیگری و تنها آدمی آن را داراست و خرد و فهم و شرم و مانند این از بستگان آن میباشد.
سرچشمهی همهی جنبشهای سرشت جانی «خودخواهی» است که هر کس تنها خود را میخواهد و همه چیز را از بهر خود میخواهد. ولی روان همیشه خواهان نیکی و راستی است و هرگز دربند «خودخواهی» نمیباشد.
ببینید : شما میشنوید فلان توانگر در هند دست بینوایان را میگیرد و از این آگاهی شادمان میشوید. میشنوید بَهمان مرد مصری راستگوست و از دروغ سخت میپرهیزد و او را دوست میدارید. بگویید : انگیزهی اینها چیست؟.. از رادمردی آن توانگر هندی و یا از راستگویی این نیکمرد مصری شما را چه سود است؟!..
میشنوید دو تن باهم اَنباز (2) بودهاند و یکی بر دیگری چیرگی نموده و ستم روا داشته ، و آن ستمگر را دشمن میدارید و بر ستمدیده دلسوزی مینمایید. بگویید ، این برای چیست؟!..
میشنوید فلان کشور بسیار آباد و ایمن است و مردمان در آن آسوده میزیند و شادمان گردیده آرزو میکنید همهی کشورها چنان باشد. آیا این از چه راه است؟!..
میشنوید در نهاوند سیل آمده و مردم را بیخانمان ساخته و دلتان سوخته و خود را در تنگی گزارده پول بدستگیری بیخانمانان آنجا میپردازید و با زیان خود سود آنان را میخواهید. این با عنوان خودخواهی چه سازش دارد؟!..
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خوانندگان میتوانند کتاب «در پیرامون روان» را بدست آورده بخوانند.
2ـ انباز = همباز = شریک
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 43ـ سه روزی که در شیروان ماندیم (تکهی یک از دو)
بازپرس بکار خود میپرداخت. من نیز تلگرافی با رمز آماده گردانیده بعنوان راپورت بوزارت عدلیه فرستادم. شیروان بتکان آمده بود و دسته دسته بدیدن ما میآمدند. نخست نایبالحکومه اجازه خواسته بود. گفتم : بیاید. مردیکه بودجه از دولت نمیداشت ده دوازده تن را هم بپشت سر خود انداخته بود. سپس اعیانها و سران ایلها میآمدند. یکی ضرغام نامی میبود. نایب علیاصغرخان گفت : «از کشندگان کلنل است». گفتم : «از در بازگردانند». هیئت تجار آذربایجان نامه نوشته بودند. چون آمدند دانسته شد پس از شورش بالشویکی از عشقآباد کوچیده بآنجا آمدهاند. میگفتند : «معجزه است. زنی بیکس در آخرین گوشهی کشور ستم دیده و شما از تهران برای خونخواهی او آمدهاید». سپس گفتند : «زنهای ما بارها خواسته بودند به این زن عزایی برپا گردانند. ولی میترسیدند. اکنون اجازه دهید بزم عزای باشکوهی برپا گردانیم». گفتم : این زن که در راه پاکدامنی جان خود داده من دوست میدارم با او پاسداریها رود. ولی تا ما در اینجاییم نه نیکست. ما سه روز بیشتر نخواهیم ماند. روز چهارم که روز چهلم آن زن نیز هست ، ما بامداد راه خواهیم افتاد. زنهای شما بر سر خاک او روند و پاسداریها نمایند. گفتند : «چادری فرستیم ، شیرینی و حلوا آماده گردانیم».
سپس نمایندگانی از خود شیروانیان آمدند. گلهمند میبودند که من بزنان آذربایجانی اجازهی سوگواری داده و به زنهای ایشان ندادهام. گفتم : زنهای شما نیز هرچه پاسداری توانند بکنند. جدایی درمیانه نیست. ارمنی نوشابهفروش که برای گواهی خوانده بودیم میگفت : «آن شب که صادق آمد و مست کرد و آن سخنان را گفت من پندش دادم. گفتم : شما مسلمانها چه سنگدلید ، مگر آدم را هم شکنجه کنند ، ولی به پند من گوش نداد». سپس گفت : «ما هم تبریزی هستیم. زنم و بچههایم میخواهند دست شما را ببوسند. باید بخانهی ما بیایید. زنم مربا پخته». بشوخی پاسخ دادم : «ما اگر بخانهی شما بیاییم مردم خواهند پنداشت برای نوشابه خوردن آمدهایم».
همان روز داستان دلسوز دیگری رخ داد ، و آن اینکه همسر رئیس شهربانی که زن جوان کمسالی میبوده ، به دم در آمد و چون از حال شوهرش آگاه شد جیغی کشید و افتاد و از خود رفت. من دلم بسیار سوخت. شوهرش را بالا سرش فرستادیم و زنهایی نیز آمدند و بحالش آوردند و بپاس حال او چنان نهادیم که شوهرش را در خانهاش بازدارند. آقانصرالله ژاندارم را که جوانی نیکنهاد میبود همراه او فرستادیم. چون دانسته شد تهیدست نیز هستند ، گفتم شام و ناهارشان را از ما ببرند.
سه روز با این کارها گذرانیدیم. روز چهارم بامدادان صارمی و حسین را بژاندارمها سپردیم که پست به پست بمشهد آورند. از صادق که عنوان قانونی بزهاش کمتر میبود «کفیل» گرفتیم و رها کردیم. میرزاحسنخان را با زن آشفتهحالش در اتومبیل خود نشانده راه افتادیم.
🔸 43ـ سه روزی که در شیروان ماندیم (تکهی یک از دو)
بازپرس بکار خود میپرداخت. من نیز تلگرافی با رمز آماده گردانیده بعنوان راپورت بوزارت عدلیه فرستادم. شیروان بتکان آمده بود و دسته دسته بدیدن ما میآمدند. نخست نایبالحکومه اجازه خواسته بود. گفتم : بیاید. مردیکه بودجه از دولت نمیداشت ده دوازده تن را هم بپشت سر خود انداخته بود. سپس اعیانها و سران ایلها میآمدند. یکی ضرغام نامی میبود. نایب علیاصغرخان گفت : «از کشندگان کلنل است». گفتم : «از در بازگردانند». هیئت تجار آذربایجان نامه نوشته بودند. چون آمدند دانسته شد پس از شورش بالشویکی از عشقآباد کوچیده بآنجا آمدهاند. میگفتند : «معجزه است. زنی بیکس در آخرین گوشهی کشور ستم دیده و شما از تهران برای خونخواهی او آمدهاید». سپس گفتند : «زنهای ما بارها خواسته بودند به این زن عزایی برپا گردانند. ولی میترسیدند. اکنون اجازه دهید بزم عزای باشکوهی برپا گردانیم». گفتم : این زن که در راه پاکدامنی جان خود داده من دوست میدارم با او پاسداریها رود. ولی تا ما در اینجاییم نه نیکست. ما سه روز بیشتر نخواهیم ماند. روز چهارم که روز چهلم آن زن نیز هست ، ما بامداد راه خواهیم افتاد. زنهای شما بر سر خاک او روند و پاسداریها نمایند. گفتند : «چادری فرستیم ، شیرینی و حلوا آماده گردانیم».
سپس نمایندگانی از خود شیروانیان آمدند. گلهمند میبودند که من بزنان آذربایجانی اجازهی سوگواری داده و به زنهای ایشان ندادهام. گفتم : زنهای شما نیز هرچه پاسداری توانند بکنند. جدایی درمیانه نیست. ارمنی نوشابهفروش که برای گواهی خوانده بودیم میگفت : «آن شب که صادق آمد و مست کرد و آن سخنان را گفت من پندش دادم. گفتم : شما مسلمانها چه سنگدلید ، مگر آدم را هم شکنجه کنند ، ولی به پند من گوش نداد». سپس گفت : «ما هم تبریزی هستیم. زنم و بچههایم میخواهند دست شما را ببوسند. باید بخانهی ما بیایید. زنم مربا پخته». بشوخی پاسخ دادم : «ما اگر بخانهی شما بیاییم مردم خواهند پنداشت برای نوشابه خوردن آمدهایم».
همان روز داستان دلسوز دیگری رخ داد ، و آن اینکه همسر رئیس شهربانی که زن جوان کمسالی میبوده ، به دم در آمد و چون از حال شوهرش آگاه شد جیغی کشید و افتاد و از خود رفت. من دلم بسیار سوخت. شوهرش را بالا سرش فرستادیم و زنهایی نیز آمدند و بحالش آوردند و بپاس حال او چنان نهادیم که شوهرش را در خانهاش بازدارند. آقانصرالله ژاندارم را که جوانی نیکنهاد میبود همراه او فرستادیم. چون دانسته شد تهیدست نیز هستند ، گفتم شام و ناهارشان را از ما ببرند.
سه روز با این کارها گذرانیدیم. روز چهارم بامدادان صارمی و حسین را بژاندارمها سپردیم که پست به پست بمشهد آورند. از صادق که عنوان قانونی بزهاش کمتر میبود «کفیل» گرفتیم و رها کردیم. میرزاحسنخان را با زن آشفتهحالش در اتومبیل خود نشانده راه افتادیم.
adloye 1-2.pdf
933.9 KB
🔸 ده سال در عدلیه
🖌 احمد کسروی
(پیشگفتار و بندهای یک و دو یکجا در یک فایل)
🔹 دربارهی این کتاب
🔹 ۱- چگونه به تبریز بازگشتم؟
🔹 ۲- چگونه سختیها پیش آمد؟
🖌 احمد کسروی
(پیشگفتار و بندهای یک و دو یکجا در یک فایل)
🔹 دربارهی این کتاب
🔹 ۱- چگونه به تبریز بازگشتم؟
🔹 ۲- چگونه سختیها پیش آمد؟
✴️ محرم رسید و دیگ بیخردیهای ملایان بجوش آمد
🔸 به سخنان این ملا گوش کنید. ببینید چند رشته نادانی و نافهمی از آن پدیدارست.
نخست ، میگوید چه اشکالی دارد که در «مجالس اهل بیت» کسانی کرونا بگیرند؟!.
همهی سازمانهای دولتی و مردمی و نیروهای انتظامی در جهان شش ماه بیشتر است با یک بیماری مرگآوری مینبردند و همهی کوششهاشان برآنست تا میتوانند جلو جان باختن بیماران را بگیرند. در حالی که هزاران دانشمند شبانهروز میکوشند تا واکسن و یا دارویی برای درمان این بیماری پیدا کنند ، این نافهم میگوید چه اشکالی دارد در مجالس اهل بیت کسانی هم کرونا بگیرند! تو گویی سخن از سرماخوردگی میراند. این نادان از واگیری و همهگیری بیماریها و کشندگی آنها هیچ آگاهی ندارد. اگر ازو بپرسند افزایش تصاعدی را شرح دهد ، درماند و نتواند. مگر یکی از همین دستاربندان نبود که در تلویزیون در برنامهای ازو خواستند عددی را میان (مثلاً) 1000 و 1500 بگوید و نمیتوانست؟! اینان در بسر بردن در تاریکیهای نادانی همه کمابیش در یک ردهاند. آن درسهایی که اینها خواندهاند جز بکار روضهخوانی و بیرون ریختن این بدآموزیها نمیآید. این نمیداند با چنین تهیدستی از دانش به راهنمایی مردم برخاستن همچون آن کارگر ساختمانیست که پندارد از عهدهی برج ساختن برخواهد آمد. نمیداند همین سخنان پست و بیمغزش همهی کوششهای کارکنان بیمارستانها را تباه میگرداند.
دوم ، اگر بپرسید : مجالس اهل بیت یا بهتر بگوییم این نمایشهای محرم و مانندهای آنها مگر چیست که مردم باید جانشان را برای آن به بیم اندازند؟ آیا بهتر از رهبرش تواند گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را نگاه داشته»؟ در آن حال توان گفت : کیش شما که اسلام نیست. کیش شما بتپرستی است. اگر اسلام امروز پدیدار میشد نخست کارش نبردی سخت با کیش شما میبود. اگر عرب لات و هبل و عزّا را میپرستید ، شما نیز بارگاهها و گورها و مردگان را میپرستید. اگر شما بهانه میآورید که ما اینها را نمیپرستیم بلکه به ایشان «توسّل» میکنیم ، آنها نیز همین بهانه را در برابر پاکمرد عرب میآوردند. پس چنانکه اسلام کمر به نابودی بتها بست و بتخانههای فَلس و مَنات و ذوالخُلُصه و دیگر را ویران گردانید ، بیگمان شیعیگری را نیز تاب نیاوردی و بتخانههاتان را برانداختی.
با چنین حالی آن کدام اسلامست که محرم و صفر زندهاش نگاه داشته؟! سخن شما از کدام اسلام است؟! اسلام دو تاست. یکی آن دینیست که چهارده سده پیش پاکمرد عرب بنیاد گزارد و دیگری کیشهای اسلامنام است که کنون در کارست. هر دو اسلام خوانده میشود ولی یکی نیست. اگر خواستتان این اسلام است ، این اسلام چه محرم و صفر درمیان باشد و چه نباشد بحال خود هست و اگر خواست شما از «زنده ماندن» در توی منجلاب بدبختی و خواری زیستن مسلمانان کنونیست ، آری ، در آن حال زنده است ـ بامحرم یا بیمحرم. و اگر خواست آن اسلام راست ، دینی که پاکمرد عرب بنیاد گزارد ، میباشد چنان اسلامی دیگر نیست و اگر بازمانده بود از این کیش شما سخت بیزار بود. خوانندگانی که کتاب «در پیرامون اسلام» را خواندهاند این گفتههای ما بر آنان بیگانه نیست.
سوم ، اگر پا فشاری کرده بپرسید : گیریم اینها اسلام را زنده میگرداند. گذشته از آنکه میدانیم شما نام سودجوییهای خود را اسلام گزارده آن دین پاک خدایی را بدنام گردانیدهاید ولی چنین میانگاریم که سخن شما راست است. اکنون بگویید : این اسلام به چه کاری میآید؟! مگر نه آنکه ارج و ارزش هر چیز از روی سودی که برای مردم دارد بدست میآید؟!
خواهد گفت : اینها دین ماست. ما باید دین خود را نگاه داریم. ...
سپس بپرسید : دین برای چیست؟ شما از دین چه سودی را چشم دارید؟ دین برای آنست که مردم حقایق جهان و زندگی را بدانند و از روی آنها و به پیروی از خرد زندگی کنند ، این کدام دینست که مردم را به بیمار شدن و مردن یا دیگران را دچار بیماری گردانیدن برمیانگیزد؟!
شما داستان دلگداز امام حسین را برای خود پردهی فریبکاری ساختهاید. پرده ساختهاید که عنوان کنید هر ساله باید بیاد آن افتاد و «غیرتمندی» کرد. ولی این سخنان و این کارهای شما همه بیغیرتی و بیخردیست.
غیرت آنست که چشم باز کنید و ببینید که جهانیان چگونه میکوشند که خود را از بیماریهای مرگآور دور گردانند. چگونه میکوشند که اقتصادشان روزبروز بهتر و خود بینیازتر گردند. نه آنکه با پیشفروش کانها و داشتههای کشورشان با صد سختی روز بگذرانند. نه آنکه در منجلاب فساد و دزدی و تباهی بسر برند و بروی خود نیاورند بلکه سیل فساد در کشور را نیز عادی شمارند و دلیل آورند : یک سوم نهجالبلاغه دربارهی فساد حاکمان بوده (سخنی که یکی از این دینفروشان بتازگی بزبان آورده).
خرد از این سخنان و کارهای شما بیزار است.
👇👇
🔸 به سخنان این ملا گوش کنید. ببینید چند رشته نادانی و نافهمی از آن پدیدارست.
نخست ، میگوید چه اشکالی دارد که در «مجالس اهل بیت» کسانی کرونا بگیرند؟!.
همهی سازمانهای دولتی و مردمی و نیروهای انتظامی در جهان شش ماه بیشتر است با یک بیماری مرگآوری مینبردند و همهی کوششهاشان برآنست تا میتوانند جلو جان باختن بیماران را بگیرند. در حالی که هزاران دانشمند شبانهروز میکوشند تا واکسن و یا دارویی برای درمان این بیماری پیدا کنند ، این نافهم میگوید چه اشکالی دارد در مجالس اهل بیت کسانی هم کرونا بگیرند! تو گویی سخن از سرماخوردگی میراند. این نادان از واگیری و همهگیری بیماریها و کشندگی آنها هیچ آگاهی ندارد. اگر ازو بپرسند افزایش تصاعدی را شرح دهد ، درماند و نتواند. مگر یکی از همین دستاربندان نبود که در تلویزیون در برنامهای ازو خواستند عددی را میان (مثلاً) 1000 و 1500 بگوید و نمیتوانست؟! اینان در بسر بردن در تاریکیهای نادانی همه کمابیش در یک ردهاند. آن درسهایی که اینها خواندهاند جز بکار روضهخوانی و بیرون ریختن این بدآموزیها نمیآید. این نمیداند با چنین تهیدستی از دانش به راهنمایی مردم برخاستن همچون آن کارگر ساختمانیست که پندارد از عهدهی برج ساختن برخواهد آمد. نمیداند همین سخنان پست و بیمغزش همهی کوششهای کارکنان بیمارستانها را تباه میگرداند.
دوم ، اگر بپرسید : مجالس اهل بیت یا بهتر بگوییم این نمایشهای محرم و مانندهای آنها مگر چیست که مردم باید جانشان را برای آن به بیم اندازند؟ آیا بهتر از رهبرش تواند گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را نگاه داشته»؟ در آن حال توان گفت : کیش شما که اسلام نیست. کیش شما بتپرستی است. اگر اسلام امروز پدیدار میشد نخست کارش نبردی سخت با کیش شما میبود. اگر عرب لات و هبل و عزّا را میپرستید ، شما نیز بارگاهها و گورها و مردگان را میپرستید. اگر شما بهانه میآورید که ما اینها را نمیپرستیم بلکه به ایشان «توسّل» میکنیم ، آنها نیز همین بهانه را در برابر پاکمرد عرب میآوردند. پس چنانکه اسلام کمر به نابودی بتها بست و بتخانههای فَلس و مَنات و ذوالخُلُصه و دیگر را ویران گردانید ، بیگمان شیعیگری را نیز تاب نیاوردی و بتخانههاتان را برانداختی.
با چنین حالی آن کدام اسلامست که محرم و صفر زندهاش نگاه داشته؟! سخن شما از کدام اسلام است؟! اسلام دو تاست. یکی آن دینیست که چهارده سده پیش پاکمرد عرب بنیاد گزارد و دیگری کیشهای اسلامنام است که کنون در کارست. هر دو اسلام خوانده میشود ولی یکی نیست. اگر خواستتان این اسلام است ، این اسلام چه محرم و صفر درمیان باشد و چه نباشد بحال خود هست و اگر خواست شما از «زنده ماندن» در توی منجلاب بدبختی و خواری زیستن مسلمانان کنونیست ، آری ، در آن حال زنده است ـ بامحرم یا بیمحرم. و اگر خواست آن اسلام راست ، دینی که پاکمرد عرب بنیاد گزارد ، میباشد چنان اسلامی دیگر نیست و اگر بازمانده بود از این کیش شما سخت بیزار بود. خوانندگانی که کتاب «در پیرامون اسلام» را خواندهاند این گفتههای ما بر آنان بیگانه نیست.
سوم ، اگر پا فشاری کرده بپرسید : گیریم اینها اسلام را زنده میگرداند. گذشته از آنکه میدانیم شما نام سودجوییهای خود را اسلام گزارده آن دین پاک خدایی را بدنام گردانیدهاید ولی چنین میانگاریم که سخن شما راست است. اکنون بگویید : این اسلام به چه کاری میآید؟! مگر نه آنکه ارج و ارزش هر چیز از روی سودی که برای مردم دارد بدست میآید؟!
خواهد گفت : اینها دین ماست. ما باید دین خود را نگاه داریم. ...
سپس بپرسید : دین برای چیست؟ شما از دین چه سودی را چشم دارید؟ دین برای آنست که مردم حقایق جهان و زندگی را بدانند و از روی آنها و به پیروی از خرد زندگی کنند ، این کدام دینست که مردم را به بیمار شدن و مردن یا دیگران را دچار بیماری گردانیدن برمیانگیزد؟!
شما داستان دلگداز امام حسین را برای خود پردهی فریبکاری ساختهاید. پرده ساختهاید که عنوان کنید هر ساله باید بیاد آن افتاد و «غیرتمندی» کرد. ولی این سخنان و این کارهای شما همه بیغیرتی و بیخردیست.
غیرت آنست که چشم باز کنید و ببینید که جهانیان چگونه میکوشند که خود را از بیماریهای مرگآور دور گردانند. چگونه میکوشند که اقتصادشان روزبروز بهتر و خود بینیازتر گردند. نه آنکه با پیشفروش کانها و داشتههای کشورشان با صد سختی روز بگذرانند. نه آنکه در منجلاب فساد و دزدی و تباهی بسر برند و بروی خود نیاورند بلکه سیل فساد در کشور را نیز عادی شمارند و دلیل آورند : یک سوم نهجالبلاغه دربارهی فساد حاکمان بوده (سخنی که یکی از این دینفروشان بتازگی بزبان آورده).
خرد از این سخنان و کارهای شما بیزار است.
👇👇
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 299
🔸 در پیرامون کافنامه
1ـ عینک : در شوشتر عینک را «عاینک» میگویند و از اینرو گمان شما از اینکه عینک در اصل آیینک بوده است درست میآید.
2ـ گوزک : در نیمزبان خوزستان قوزک پا را گوزک میگویند گویا از این است که مانند گردو است.
3ـ شنبه : هنوز در اینجا (خوزستان) شنبه را «شنبد» میگویند.
4ـ چنکه : کف زدن را در اینجا چنکه میگویند.
5ـ پیمانه : در اینجا پیمانه نیز بجای کپیه بکار میرود.
6ـ غرغره : در زیر پل دزفول سرداب مانندی است که همیشه پر از آب بوده و آن را غرغره میگویند.
7ـ در اینجا مادر را «دا» و «ودایه» خطاب میکنند و دایه را «تایه» میگویند. در اینجا بیمناسبت نیست خطابهایی که بخویشاوندان نزدیک کرده میشود بنگارم : پدر را «بهبه» ، مادر را «مهمه» ، برادر بزرگتر را «گهگه» یا «یهیه» ، خواهر بزرگتر را «دهده» میگویند. پدربزرگ را «بابا» و مادربزرگ را «بیبی» و «نهنه» مینامند.
9ـ مایه : در اینجا ماده را «مایه» و مادینه را «ماینه» میگویند و همچنین «مهره بنخ رشته کشیدن» را «ماییدن» گفته که فعل امرش «مای» میشود ، آیا میشود از این چیزی دریافت؟.
پیمان :
در همه جا و میانهی همهی مردمانی که ما میشناسیم کودکان زبان جداگانهای دارند. باین معنی مادران و دایگان نخست که زبان بکودک یاد میدهند کلمههای خاصی را بکار میبرند و این کلمهها همیشه یک حرفی و دو حرفی و مکرر است : ماما ، بابا ، نهنه ، نینی ، لالا ، بهبه ، پهپه ، مهمه ، دهده ، چیچی ، بیبی و مانند اینها. در زبانهای اروپایی نیز هست.
مقصود باز کردن این نکته است که گاهی این کلمهها را با کلمههای زبان بزرگان بهم درمیآمیزند و فرق در میانه نمیگزارند. مثلاً چهبسا «بابا» را با «پدر» و «نهنه» را با «مادر» فرق نگزارند و چهبسا این کلمهها را در فرهنگها بیاورند بیآنکه بنگارند زبان کودکانست.
اما کلمهی «ماییدن» و معنایی که از آن میتوان فهمید این را بخوانندگان وامیگزاریم.
🔸 در پیرامون کافنامه
1ـ عینک : در شوشتر عینک را «عاینک» میگویند و از اینرو گمان شما از اینکه عینک در اصل آیینک بوده است درست میآید.
2ـ گوزک : در نیمزبان خوزستان قوزک پا را گوزک میگویند گویا از این است که مانند گردو است.
3ـ شنبه : هنوز در اینجا (خوزستان) شنبه را «شنبد» میگویند.
4ـ چنکه : کف زدن را در اینجا چنکه میگویند.
5ـ پیمانه : در اینجا پیمانه نیز بجای کپیه بکار میرود.
6ـ غرغره : در زیر پل دزفول سرداب مانندی است که همیشه پر از آب بوده و آن را غرغره میگویند.
7ـ در اینجا مادر را «دا» و «ودایه» خطاب میکنند و دایه را «تایه» میگویند. در اینجا بیمناسبت نیست خطابهایی که بخویشاوندان نزدیک کرده میشود بنگارم : پدر را «بهبه» ، مادر را «مهمه» ، برادر بزرگتر را «گهگه» یا «یهیه» ، خواهر بزرگتر را «دهده» میگویند. پدربزرگ را «بابا» و مادربزرگ را «بیبی» و «نهنه» مینامند.
9ـ مایه : در اینجا ماده را «مایه» و مادینه را «ماینه» میگویند و همچنین «مهره بنخ رشته کشیدن» را «ماییدن» گفته که فعل امرش «مای» میشود ، آیا میشود از این چیزی دریافت؟.
پیمان :
در همه جا و میانهی همهی مردمانی که ما میشناسیم کودکان زبان جداگانهای دارند. باین معنی مادران و دایگان نخست که زبان بکودک یاد میدهند کلمههای خاصی را بکار میبرند و این کلمهها همیشه یک حرفی و دو حرفی و مکرر است : ماما ، بابا ، نهنه ، نینی ، لالا ، بهبه ، پهپه ، مهمه ، دهده ، چیچی ، بیبی و مانند اینها. در زبانهای اروپایی نیز هست.
مقصود باز کردن این نکته است که گاهی این کلمهها را با کلمههای زبان بزرگان بهم درمیآمیزند و فرق در میانه نمیگزارند. مثلاً چهبسا «بابا» را با «پدر» و «نهنه» را با «مادر» فرق نگزارند و چهبسا این کلمهها را در فرهنگها بیاورند بیآنکه بنگارند زبان کودکانست.
اما کلمهی «ماییدن» و معنایی که از آن میتوان فهمید این را بخوانندگان وامیگزاریم.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 12
چنانکه در جای دیگری گفتهایم یکی از خویهای آدمی راستیپرستی اوست که چون سخن راستی را شنید بآن گرود و پروای سود و زیان خود نکند. هرگاه یکی را دید که بنیکی جهان میکوشد به یاری او برخیزد و در آن راه جانفشانیها نماید. آیا اینها ز چه روست؟!..
اینها همه از روانست و ما از اینجا میگوییم : روان خواهان نیکی و راستی است. آدمی با همهی خویهای جانوری که داراست این نیرو را هم دارد ، و از اینرو ما او را دارای دو سرشت میخوانیم.
باید دانست بیشتر مردم آنچه را که همیشه دیدهاند و با آن آشنایند از انگیزهاش جستجو نکنند و چنین پندارند که همچنان بایستی بود ، و اگر کسی از انگیزهی آن پرسید در شگفت شوند و بَرو خرده گیرند. شما اگر از یک عامی بپرسید : «از چیست در هر بیستوچهار ساعت گاهی شب میشود و گاهی روز؟..» از این پرسش در شگفت شود و پاسخ دهد : «این هم پرسیدن دارد؟!. پس میخواهی چه بشود؟!.». ولی اگر گویید : «بر روی زمین جایی هست که شش ماه یکسره روز است» ، سخت در شگفت شده از انگیزهی آن پرسشها کند.
دربارهی این سخنها نیز چون بیشتر مردم بخویها و کارهای خود از نیک و بد خو گرفتهاند و همیشه با آنها آشنایند انگیزهی آنها را نیندیشند و چنین پندارند که جز اینها نبایستی بود. و ما میبینیم گاهی کسانی پاسخهای عامیانه بنگارشهای ما میدهند.
هنگامی که ما مینویسیم : «از چیست آدمیان با یکدیگر همدردی دارند و بیکی چون گزندی رسید دیگران را دل بدرد آید. لیکن جانوران این همدردی را ندارند؟...» آنان پاسخ داده میگویند : «آدمی چنین باشد. پس شما جدایی میانهی آدمی و چهارپایان نمیگزارید؟!..» چنین سخن عامیانه را به رخ ما میکشند.
امروز یکی از گرفتاریهاست که بسیاری از مردمان با همهی بیمایگی و ندانی خود را دانا میشمارند و اینان به هر گفتاری میرسند نه درپی آنند که بخوانند و بیندیشند و بفهمند ، بلکه درپی آنند که نافهمیده ، بلکه تا بپایان نخوانده خرده گیرند ، و بر نویسندهی آن ، هر کسی که بود ، برتری فروشند ، و از روی این هوس نادانیست که بدانسان بایرادهای عامیانه برمیخیزند.
چیزیست بسیار روشن : هر کاری انگیزهای دارد. اینکارهای آدمی نیز بیانگیزه نتواند بود ، و ما از این جستجوی خود بیک نتیجهی بس بزرگی میرسیم. زیرا یکی از پایههای فلسفهی مادّی عنوان «خودخواهی» است. میگویند : سرچشمهی همهی کارها در جهان خودخواهی است. هر جنبندهای در جهان تنها خویش را خواهد و همه چیز را از بهر خویش خواهد. پیروان آن فلسفه از روی این عنوان جهان را جز نبردگاهی نمیشناسند و زندگی را جز نبرد زندگان نمیدانند ، و اینست امید نیکی بجهان نبسته هر کوششی را در راه نیکی آن بیهوده میانگارند. نیز جدایی میانهی آدمی و جانوران ننهاده ارجی به خرد نمیگزارند ، بلکه هستی خرد را باور نمیدارند. جدایی میانهی خویهای نیک و بد نمیبینند. بلکه همیشه میخواهند خویهای ناستوده را فزونتر گردانند.
این گمراهیها که تاکنون بیپاسخ مانده تنها پاسخ درستی که دارد همانست که ما سرشت روانی آدمی را که از «خودخواهی» آزادست و همیشه خواهان راستی و نیکی میباشد بآنان بشناسانیم و کارهایی را که آدمی از روی این سرشت انجام میدهد یادآوری نماییم تا بیراهی خود را دریابند.
در گفتگو از نیکخویی و بدخویی نیز پایهی سخن همینست. زیرا گذشته از آنکه از این راه انگیزهی خویهای نیک و بد بدست آید کسانی تا معنی آدمیگری را نشناسند و جدایی میانهی آدمی و چهارپایان نگزارند چشم نیکخویی از آنان نتوان داشتن. هر گونه کوشش و گفتاری دربارهی نیکی یا رستگاری آدمیان بسته بشناختن گوهر آدمی میباشد.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 12
چنانکه در جای دیگری گفتهایم یکی از خویهای آدمی راستیپرستی اوست که چون سخن راستی را شنید بآن گرود و پروای سود و زیان خود نکند. هرگاه یکی را دید که بنیکی جهان میکوشد به یاری او برخیزد و در آن راه جانفشانیها نماید. آیا اینها ز چه روست؟!..
اینها همه از روانست و ما از اینجا میگوییم : روان خواهان نیکی و راستی است. آدمی با همهی خویهای جانوری که داراست این نیرو را هم دارد ، و از اینرو ما او را دارای دو سرشت میخوانیم.
باید دانست بیشتر مردم آنچه را که همیشه دیدهاند و با آن آشنایند از انگیزهاش جستجو نکنند و چنین پندارند که همچنان بایستی بود ، و اگر کسی از انگیزهی آن پرسید در شگفت شوند و بَرو خرده گیرند. شما اگر از یک عامی بپرسید : «از چیست در هر بیستوچهار ساعت گاهی شب میشود و گاهی روز؟..» از این پرسش در شگفت شود و پاسخ دهد : «این هم پرسیدن دارد؟!. پس میخواهی چه بشود؟!.». ولی اگر گویید : «بر روی زمین جایی هست که شش ماه یکسره روز است» ، سخت در شگفت شده از انگیزهی آن پرسشها کند.
دربارهی این سخنها نیز چون بیشتر مردم بخویها و کارهای خود از نیک و بد خو گرفتهاند و همیشه با آنها آشنایند انگیزهی آنها را نیندیشند و چنین پندارند که جز اینها نبایستی بود. و ما میبینیم گاهی کسانی پاسخهای عامیانه بنگارشهای ما میدهند.
هنگامی که ما مینویسیم : «از چیست آدمیان با یکدیگر همدردی دارند و بیکی چون گزندی رسید دیگران را دل بدرد آید. لیکن جانوران این همدردی را ندارند؟...» آنان پاسخ داده میگویند : «آدمی چنین باشد. پس شما جدایی میانهی آدمی و چهارپایان نمیگزارید؟!..» چنین سخن عامیانه را به رخ ما میکشند.
امروز یکی از گرفتاریهاست که بسیاری از مردمان با همهی بیمایگی و ندانی خود را دانا میشمارند و اینان به هر گفتاری میرسند نه درپی آنند که بخوانند و بیندیشند و بفهمند ، بلکه درپی آنند که نافهمیده ، بلکه تا بپایان نخوانده خرده گیرند ، و بر نویسندهی آن ، هر کسی که بود ، برتری فروشند ، و از روی این هوس نادانیست که بدانسان بایرادهای عامیانه برمیخیزند.
چیزیست بسیار روشن : هر کاری انگیزهای دارد. اینکارهای آدمی نیز بیانگیزه نتواند بود ، و ما از این جستجوی خود بیک نتیجهی بس بزرگی میرسیم. زیرا یکی از پایههای فلسفهی مادّی عنوان «خودخواهی» است. میگویند : سرچشمهی همهی کارها در جهان خودخواهی است. هر جنبندهای در جهان تنها خویش را خواهد و همه چیز را از بهر خویش خواهد. پیروان آن فلسفه از روی این عنوان جهان را جز نبردگاهی نمیشناسند و زندگی را جز نبرد زندگان نمیدانند ، و اینست امید نیکی بجهان نبسته هر کوششی را در راه نیکی آن بیهوده میانگارند. نیز جدایی میانهی آدمی و جانوران ننهاده ارجی به خرد نمیگزارند ، بلکه هستی خرد را باور نمیدارند. جدایی میانهی خویهای نیک و بد نمیبینند. بلکه همیشه میخواهند خویهای ناستوده را فزونتر گردانند.
این گمراهیها که تاکنون بیپاسخ مانده تنها پاسخ درستی که دارد همانست که ما سرشت روانی آدمی را که از «خودخواهی» آزادست و همیشه خواهان راستی و نیکی میباشد بآنان بشناسانیم و کارهایی را که آدمی از روی این سرشت انجام میدهد یادآوری نماییم تا بیراهی خود را دریابند.
در گفتگو از نیکخویی و بدخویی نیز پایهی سخن همینست. زیرا گذشته از آنکه از این راه انگیزهی خویهای نیک و بد بدست آید کسانی تا معنی آدمیگری را نشناسند و جدایی میانهی آدمی و چهارپایان نگزارند چشم نیکخویی از آنان نتوان داشتن. هر گونه کوشش و گفتاری دربارهی نیکی یا رستگاری آدمیان بسته بشناختن گوهر آدمی میباشد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 43ـ سه روزی که در شیروان ماندیم (تکهی دو از دو)
نزدیک به نیمه روز که به قوچان میرسیدیم آقای دبیر سهرابی اتومبیلی بجلو ما فرستاده پیام داده بود که «آمدن شما آوازهاش به دیهها افتاده. روستاییان دستهدسته به قوچان ریختهاند که در بازگشت جلو شما را گیرند. من برای آنکه به رنج نیفتید در باغ خود در کنار شهر نشیمن برای شما آماده گردانیدهام ، یکسر بآنجا بیایید». از پذیرایی و مهربانی او خشنود شدیم و خواهشش را پذیرفتیم.
ولی تازه بباغ رسیده بودیم و ناهار آماده نشده بود که گفته شد مردم در بیرون در ، انبوه شدهاند. من خود بیرون آمدم ، یک دسته از حال و بدبختی که میداشتند و از ستمهای ستمگران که در این کشور فراوانند مینالیدند. یک دسته از نبودن عدلیه شکایت کرده میگفتند : «عدلیه که بسته شده پیش از آمدن شما باز ادارهی حکمرانی یا ژاندارمری بدادخواهیها میرسیدند. از هنگامی که شما آمدهاید میترسند و آنها نیز نمیرسند. پس ما چه کار کنیم؟!.» از دیهی هم کشتهای را که روز پیش کشته شده بود آورده بودند و کسانش فریاد و ناله میکردند ، همهشان را آرام گردانیده گفتم : «من مدعیالعموم خراسان نیستم که بتوانم بشکایتهای شما برسم. دربارهی نبودن عدلیه همین امروز تلگرافی از زبان شما فرستم. پس از همهی اینها شما شکایتهاتان بنویسید. من هر کدام را بنتیجهای رسانم». دربارهی کشته هم دستوری به ادارهی ژاندارم دادم.
چون بازگشتم و بسر ناهار نشستیم گفتگو شد که چرا داور عدلیههای شهرستانها را باز نمیکند و مردم را بدینسان در فشار گزارده؟. گفتم : «داور در تهران سرگرم هوسبازیست و مردم میباید بآتش بدبختی سوزند. چون برای عدلیهی تهران دستگاه پهناوری چیده و همهی دوستان و آشنایان خود را با ماهانههای گزاف در آن جا داده ، برای آنکه سر سال بودجه کم نیاید ناچار شده عدلیههای شهرستانها را تا تواند دیرتر باز کند. روزی که ما بخراسان رسیدیم رئیس شهربانی میگفت هفتصد تن زندانی میداریم که همه «بلا تکلیف» میباشند. میپرسید : پس عدلیه کی باز خواهد شد؟».
دبیر سهرابی گفت : «راستی داور عدلیه را اصلاح کرده؟». گفتم : «رویهاش را آبرومندتر گردانیده. ولی برای آنکه از کارهای او آگاه باشید یک مثل یاد میکنم : وحید دستگردی که میشناسید شاعر است. محمدهاشممیرزا برای او از داور کار خواسته. داور «ابلاغ ریاست محکمهی جنحه» را با رتبهی شش برایش فرستاده. کسی را که کوچکترین آگاهی از قانون و فقه نمیدارد ، بچنان کار ارجدار و دشواری برگزیده. این کار چندان بیمعنی بوده که خود وحید نپذیرفته و چنین پیام داده : من که قضاوت نمیدانم. من گفتم کاری بمن بدهید که حقوقش را بگیرم و بنشینم و به ادبیات خدمت کنم. این هم پیام او بوده. صد از اینگونه کارها از داور سر زده».
شب را نیز میهمان دبیر سهرابی میبودیم. نوشتههای بسیاری از مردم رسید که خود پروندهی بزرگی شد. فردا بامداد راه افتاده بمشهد بازگشتیم.
🔸 43ـ سه روزی که در شیروان ماندیم (تکهی دو از دو)
نزدیک به نیمه روز که به قوچان میرسیدیم آقای دبیر سهرابی اتومبیلی بجلو ما فرستاده پیام داده بود که «آمدن شما آوازهاش به دیهها افتاده. روستاییان دستهدسته به قوچان ریختهاند که در بازگشت جلو شما را گیرند. من برای آنکه به رنج نیفتید در باغ خود در کنار شهر نشیمن برای شما آماده گردانیدهام ، یکسر بآنجا بیایید». از پذیرایی و مهربانی او خشنود شدیم و خواهشش را پذیرفتیم.
ولی تازه بباغ رسیده بودیم و ناهار آماده نشده بود که گفته شد مردم در بیرون در ، انبوه شدهاند. من خود بیرون آمدم ، یک دسته از حال و بدبختی که میداشتند و از ستمهای ستمگران که در این کشور فراوانند مینالیدند. یک دسته از نبودن عدلیه شکایت کرده میگفتند : «عدلیه که بسته شده پیش از آمدن شما باز ادارهی حکمرانی یا ژاندارمری بدادخواهیها میرسیدند. از هنگامی که شما آمدهاید میترسند و آنها نیز نمیرسند. پس ما چه کار کنیم؟!.» از دیهی هم کشتهای را که روز پیش کشته شده بود آورده بودند و کسانش فریاد و ناله میکردند ، همهشان را آرام گردانیده گفتم : «من مدعیالعموم خراسان نیستم که بتوانم بشکایتهای شما برسم. دربارهی نبودن عدلیه همین امروز تلگرافی از زبان شما فرستم. پس از همهی اینها شما شکایتهاتان بنویسید. من هر کدام را بنتیجهای رسانم». دربارهی کشته هم دستوری به ادارهی ژاندارم دادم.
چون بازگشتم و بسر ناهار نشستیم گفتگو شد که چرا داور عدلیههای شهرستانها را باز نمیکند و مردم را بدینسان در فشار گزارده؟. گفتم : «داور در تهران سرگرم هوسبازیست و مردم میباید بآتش بدبختی سوزند. چون برای عدلیهی تهران دستگاه پهناوری چیده و همهی دوستان و آشنایان خود را با ماهانههای گزاف در آن جا داده ، برای آنکه سر سال بودجه کم نیاید ناچار شده عدلیههای شهرستانها را تا تواند دیرتر باز کند. روزی که ما بخراسان رسیدیم رئیس شهربانی میگفت هفتصد تن زندانی میداریم که همه «بلا تکلیف» میباشند. میپرسید : پس عدلیه کی باز خواهد شد؟».
دبیر سهرابی گفت : «راستی داور عدلیه را اصلاح کرده؟». گفتم : «رویهاش را آبرومندتر گردانیده. ولی برای آنکه از کارهای او آگاه باشید یک مثل یاد میکنم : وحید دستگردی که میشناسید شاعر است. محمدهاشممیرزا برای او از داور کار خواسته. داور «ابلاغ ریاست محکمهی جنحه» را با رتبهی شش برایش فرستاده. کسی را که کوچکترین آگاهی از قانون و فقه نمیدارد ، بچنان کار ارجدار و دشواری برگزیده. این کار چندان بیمعنی بوده که خود وحید نپذیرفته و چنین پیام داده : من که قضاوت نمیدانم. من گفتم کاری بمن بدهید که حقوقش را بگیرم و بنشینم و به ادبیات خدمت کنم. این هم پیام او بوده. صد از اینگونه کارها از داور سر زده».
شب را نیز میهمان دبیر سهرابی میبودیم. نوشتههای بسیاری از مردم رسید که خود پروندهی بزرگی شد. فردا بامداد راه افتاده بمشهد بازگشتیم.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی 👇👇
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گاهنمای_زندگانی_و_کوششهای_احمد_کسروی.pdf
437.6 KB
🔶 گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی
🖌 کوشاد تلگرام
🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
🖌 کوشاد تلگرام
🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
✴️ زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند»
(تکهی یکم)
شیعیگری گذشته از آنکه با خرد ناسازگار است و از این راه ایرادهای بسیاری بآن توان گرفت ، بزندگانی نیز زیانهای فراوان میدارد ، و ما اینک برخی از آنها را در این گفتار یاد خواهیم کرد :
نخست : این کیش پیروان خود را بگمراهی انداخته از دین دور میگرداند. شیعیان خود را «فرقهی ناجیه» نامیده دین را جز همان کیش خود نشناسند. ولی راستی به آخشیج[=ضد] آن میباشد و اینان بیکباره از دین بیرونند.
دین چیست؟.. مردم معنی دین را نمیدانند و آن را یک چیز بیارجی وامینمایند ، ولی ما دین را به یک معنای بسیار والایی میشناسیم.
دین یک چیز است : «شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد». لیکن از آن ، دو رشته نتیجه بدست آید : یکی «خدا را شناختن و بخواست او پیبردن و آیین او را دانستن». دیگری «آمیغهای[حقایق] زندگی را شناختن و آنها را بکار بستن و جهان را آباد گردانیدن و از آسایش و خرسندی بهره یافتن».
این دو رشته است هودههایی که از دین بدست آید. ولی شیعیگری بوارونهی همهی اینهاست. آنچه شناختن خدا و آیین اوست ، ما نشان دادیم [1] که سران این کیش خدا را نشناخته و او را بسیار خوار داشتهاند. نشان دادیم که چه گستاخیها با خدا کردهاند ، چه دروغهایی باو بستهاند ، چه ریشخندهایی سزا شماردهاند. گاهی خدا را پادشاه مغولی پنداشتهاند که بنزدش میانجی باید بُرد. گاهی اسکندر مقدونیاش دانستهاند که بَهر چند تن کشته ، هزار سال سوگواری میخواهد. گاهی خود را یاوران او گردانیدهاند. گاهی آفرش را بپاس هستی خود شماردهاند. از هر باره خدا و دستگاهش را افزاری برای پیشرفت کار خود گردانیدهاند.
ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیدهاند : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانندهی کسیست که خدا را در عرش زیارت کرده». «با هستی امامست که زمین و آسمان پایدار میباشد و بپاس اوست که مردم روزی میخورند». «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا شود». باید پرسید :
چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
«هر که بزیارت رود همهی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه میبایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه میسزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!...
داستان مرگ اسماعیل فراموش نشدنیست : «خدا از گُزیر[=تصمیم] خود دربارهی اسماعیل بازگشت». برای آنکه پرده بلغزش خود کشند بخدا نام پشیمانی نهادهاند. گستاخی بالاتر از این چه تواند بود؟!..
چنانکه گفتیم داستان امام ناپیدا و هرچه دربارهی زندگانی هزارساله ، و دربارهی پیدایش او ، و دربارهی بازگشت امامان گفتهاند سراپا بیرون از آیین خداست.
آمدیم بشناختن آمیغهای زندگانی و کوشیدن بآبادی جهان که رشتهی دیگری از نتیجههای دینست ، شیعیگری بیکبار از آنها بیگانه است. در این کیش نه سخن از نیکی زندگانی رود و نه پروایی بآبادی جهان شود. آموزاکهای آن جز اینها نمیباشد : جهان بپاس هستی «چهارده معصوم» آفریده شده. هر کسی باید آنان را بشناسد ، و یاوران خداشان داند ، نامهاشان از زبان نیندازد ، بدشمنانشان نفرین و دشنام دریغ نگوید ، به کشتگانشان سوگواری کند ، هر زمان که توانست بزیارت گنبدهاشان رود ، در آنجهان امیدمند بمیانجیگریشان باشد. اینهاست آموزاکهای شیعیگری.
اینهاست دستورهای آن کیش ، و ما که در ایرانیم و درمیان شیعیان زندگی میکنیم ، هودهی این دستورها را در بیرون با دیده میبینیم. یک شیعی که در کیش خود پایدار است او را آرزویی جز روضهخوانی برپا کردن و یا بزیارت رفتن نمیباشد. دیگر کارها در دیدهی او بیارجست.
[1] : در بخشهای یکم و دوم کتاب داوری.
🔸گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند»
(تکهی یکم)
شیعیگری گذشته از آنکه با خرد ناسازگار است و از این راه ایرادهای بسیاری بآن توان گرفت ، بزندگانی نیز زیانهای فراوان میدارد ، و ما اینک برخی از آنها را در این گفتار یاد خواهیم کرد :
نخست : این کیش پیروان خود را بگمراهی انداخته از دین دور میگرداند. شیعیان خود را «فرقهی ناجیه» نامیده دین را جز همان کیش خود نشناسند. ولی راستی به آخشیج[=ضد] آن میباشد و اینان بیکباره از دین بیرونند.
دین چیست؟.. مردم معنی دین را نمیدانند و آن را یک چیز بیارجی وامینمایند ، ولی ما دین را به یک معنای بسیار والایی میشناسیم.
دین یک چیز است : «شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد». لیکن از آن ، دو رشته نتیجه بدست آید : یکی «خدا را شناختن و بخواست او پیبردن و آیین او را دانستن». دیگری «آمیغهای[حقایق] زندگی را شناختن و آنها را بکار بستن و جهان را آباد گردانیدن و از آسایش و خرسندی بهره یافتن».
این دو رشته است هودههایی که از دین بدست آید. ولی شیعیگری بوارونهی همهی اینهاست. آنچه شناختن خدا و آیین اوست ، ما نشان دادیم [1] که سران این کیش خدا را نشناخته و او را بسیار خوار داشتهاند. نشان دادیم که چه گستاخیها با خدا کردهاند ، چه دروغهایی باو بستهاند ، چه ریشخندهایی سزا شماردهاند. گاهی خدا را پادشاه مغولی پنداشتهاند که بنزدش میانجی باید بُرد. گاهی اسکندر مقدونیاش دانستهاند که بَهر چند تن کشته ، هزار سال سوگواری میخواهد. گاهی خود را یاوران او گردانیدهاند. گاهی آفرش را بپاس هستی خود شماردهاند. از هر باره خدا و دستگاهش را افزاری برای پیشرفت کار خود گردانیدهاند.
ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیدهاند : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند مانندهی کسیست که خدا را در عرش زیارت کرده». «با هستی امامست که زمین و آسمان پایدار میباشد و بپاس اوست که مردم روزی میخورند». «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا شود». باید پرسید :
چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
«هر که بزیارت رود همهی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه میبایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه میسزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!...
داستان مرگ اسماعیل فراموش نشدنیست : «خدا از گُزیر[=تصمیم] خود دربارهی اسماعیل بازگشت». برای آنکه پرده بلغزش خود کشند بخدا نام پشیمانی نهادهاند. گستاخی بالاتر از این چه تواند بود؟!..
چنانکه گفتیم داستان امام ناپیدا و هرچه دربارهی زندگانی هزارساله ، و دربارهی پیدایش او ، و دربارهی بازگشت امامان گفتهاند سراپا بیرون از آیین خداست.
آمدیم بشناختن آمیغهای زندگانی و کوشیدن بآبادی جهان که رشتهی دیگری از نتیجههای دینست ، شیعیگری بیکبار از آنها بیگانه است. در این کیش نه سخن از نیکی زندگانی رود و نه پروایی بآبادی جهان شود. آموزاکهای آن جز اینها نمیباشد : جهان بپاس هستی «چهارده معصوم» آفریده شده. هر کسی باید آنان را بشناسد ، و یاوران خداشان داند ، نامهاشان از زبان نیندازد ، بدشمنانشان نفرین و دشنام دریغ نگوید ، به کشتگانشان سوگواری کند ، هر زمان که توانست بزیارت گنبدهاشان رود ، در آنجهان امیدمند بمیانجیگریشان باشد. اینهاست آموزاکهای شیعیگری.
اینهاست دستورهای آن کیش ، و ما که در ایرانیم و درمیان شیعیان زندگی میکنیم ، هودهی این دستورها را در بیرون با دیده میبینیم. یک شیعی که در کیش خود پایدار است او را آرزویی جز روضهخوانی برپا کردن و یا بزیارت رفتن نمیباشد. دیگر کارها در دیدهی او بیارجست.
[1] : در بخشهای یکم و دوم کتاب داوری.