پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
کتابهای زبانشناسی

📘 آذری یا زبان باستان آذربایجان
📘 زبان پاک
📘 کافنامه
📘 گامهایی در راه الفبا خواهیم برداشت
📘 نوشته‌های احمد کسروی در زمینه‌ی زبان فارسی
📘 واژه‌نامه‌ی زبان پاک


👇👇👇👇👇👇
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 298
🔸 دنباله (تکه‌ی دو از دو)

این را هم باید دانست که گاهی «کان» یا «گان» بیکی از این معنیهای پسوند کاف می‌آید. مثلاً در کلمه‌ی گردکان «کان» بمعنای ششم کاف آمده که پدید آوردن اسم صفت باشد. از اینجاست که گاهی واو را که یکی از جانشینهای کاف است بجای آن می‌آورند و «گردو» میگویند.

در معنی دوازدهم که جایگاه باشد «کان» و «گان» بیشتر بکار رفته تا کاف و جانشینهای آن هنوز بسیاری از نامهای آبادیهای ایران با «کان» و «گان» می‌آید. چون : آذربایگان ، زنگان ، اردکان ، رفسنجان ، ارزنجان و صد مانند اینها. (1)

از اینجا پیداست پسوند کاف گاهی جانشین الف است که گفتیم در زبان هخامنشی بوده و در زبانهای لاتین و یونان نیز هست و گاهی جانشین «کان» و سبک‌شده از آن میباشد. ولی گفتگو از این موضوع و دانستن اینکه پسوند در کدام معنی بجای الف هخامنشی آمده و در کدام دیگر بجای کان بکار رفته چندان سودی را دربر ندارد اینست که ما آن را رها می‌نماییم.

ما اگر بتاریخچه‌ی کلمه‌ها پردازیم راههای بسیار دراز و توانفرسایی را پیموده و جز رنج و فرسودگی نتیجه‌ای در دست نخواهیم داشت. هر یک کلمه تاریخچه‌ی درازی برای خود دارد و پیاپی از شکلی بشکل افتاده و از معنای بمعنایی گردیده. اینست که من این گونه جستجوها را بیهوده می‌شمارم مگر تا اندازه‌ای که راه درست بکار بردن کلمه را روشن گرداند.

در این جستجوها از تاریخچه و معنیهای «کاف» نیز این را خواستم که خوانندگان بدانند راه زنده گردانیدن زبان فارسی چیست وانگاه معناهای گوناگون این پسوند شگفت را که شاید کمتر مانندی در زبانهای دیگر دارد بشناسند و از اینرو گشایش در زمینه‌ی زبان ایران پدید آید. نیز بسیاری از غلطهای مشهور از میان برخیزد.

وگرنه دوباره میگویم : پرداختن بسرگذشتهای بی‌پایان این کلمه و آن کلمه که بسیاری از دانشمندان فن زبانشناسی گرفتار آن می‌باشند عمر را تباه کردن است. این گونه هوسها اگرهم گاهی دامنگیر آدمی میگردد باید هرچه زودتر جلو آن را گرفت وگرنه پس از دیری همچون قمارباز که چون سرمایه‌ی خود را باخت دیگر دست از قمار برنمی‌دارد بازگشت از این راه سخت گردیده چه‌بسا که همه‌ی عمر هدر می‌شود.

1ـ دفتر دوم از «نامهای شهرها و دیهها» دیده شود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 11

از چیزهایی که ما پارسال دنبال می‌کردیم یکی زمینه‌ی خویها بود که در شماره‌های سال چهارم در پیرامون آن گفتارهایی نوشته ولی بخود زمینه چندان نپرداختیم. در این سال هم آن را دنبال خواهیم کرد و اینک بگفتگو از آن می‌آغازیم.

در هر چیزی باید گوهر آن را بدست آورد. در اینباره نیز نخست می‌باید دید خویهای نیک و بد از کجا برخاسته؟.. از چیست آدمی دو رشته را باهم دارد؟.. از چیست نتواند همه نیک باشد و خویهای ناستوده را ندارد؟..


خویهای نیک و بد از کجا برخاسته؟..


برای این می‌باید معنی آدمی را دانست ، یا بهتر گویم : می‌باید خود را شناخت. آری : می‌باید خود را شناخت.

کسانی که پیمان را از سالهای پیش می‌خوانند می‌دانند که ما «جان» و «روان» را دو چیز جداگانه ، و آدمی را دارای هر دوی آنها می‌شناسیم و در اینباره گفتارهایی نگاشته‌ایم. در اینجا دوباره بآن نمی‌پردازیم. لیکن بخوانندگان می‌سپاریم آن گفتارها را بخوانند. (1) روشنترین و ساده‌ترین آگاهی درباره‌ی روان همان می‌باشد و بسیاری از دانشهاست که از آن راه بدست می‌آید و بسیاری از تاریکیهاست که از آن راه روشن می‌گردد. ما بسیاری از گفتارهای خود را بر روی آن بنیاد میگزاریم ، و در این زمینه‌ی خویهای نیک و بد نیز می‌باید از آن راه پیش آییم.

چنانکه گفته‌ایم آدمی دارای دو سرشت است : سرشت جانی و سرشت روانی. این دو سرشت بهم پیوسته ، بلکه بهم درآمیخته ، چنانکه یکی شمرده می‌شود. ولی هر یکی را خویها و دریافتها و دربایستهای جداگانه می‌باشد.

سرشت جانی ، تن و جانست که جانوران دارند و آدمی از اینرو با آنها یکسانست و بیشتری از خویهای آنها را ـ از خودخواهی و آزمندی و خشم و رشک و خودنمایی و برتری‌فروشی و چیرگی و ستمگری و مانند اینها ـ دارا می‌باشد.

سرشت روانی دستگاه دیگری و تنها آدمی آن را داراست و خرد و فهم و شرم و مانند این از بستگان آن می‌باشد.

سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشهای سرشت جانی «خودخواهی» است که هر کس تنها خود را میخواهد و همه چیز را از بهر خود می‌خواهد. ولی روان همیشه خواهان نیکی و راستی است و هرگز دربند «خودخواهی» نمی‌باشد.

ببینید : شما می‌شنوید فلان توانگر در هند دست بینوایان را می‌گیرد و از این آگاهی شادمان می‌شوید. می‌شنوید بَهمان مرد مصری راستگوست و از دروغ سخت می‌پرهیزد و او را دوست می‌دارید. بگویید : انگیزه‌ی اینها چیست؟.. از رادمردی آن توانگر هندی و یا از راستگویی این نیکمرد مصری شما را چه سود است؟!..

می‌شنوید دو تن باهم اَنباز (2) بوده‌اند و یکی بر دیگری چیرگی نموده و ستم روا داشته ، و آن ستمگر را دشمن می‌دارید و بر ستمدیده دلسوزی می‌نمایید. بگویید ، این برای چیست؟!..

می‌شنوید فلان کشور بسیار آباد و ایمن است و مردمان در آن آسوده می‌زیند و شادمان گردیده آرزو می‌کنید همه‌ی کشورها چنان باشد. آیا این از چه راه است؟!..

می‌شنوید در نهاوند سیل آمده و مردم را بی‌خانمان ساخته و دلتان سوخته و خود را در تنگی گزارده پول بدستگیری بی‌خانمانان آنجا می‌پردازید و با زیان خود سود آنان را می‌خواهید. این با عنوان خودخواهی چه سازش دارد؟!..

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خوانندگان می‌توانند کتاب «در پیرامون روان» را بدست آورده بخوانند.
2ـ انباز = همباز = شریک
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 43ـ سه روزی که در شیروان ماندیم (تکه‌ی یک از دو)

بازپرس بکار خود می‌پرداخت. من نیز تلگرافی با رمز آماده گردانیده بعنوان راپورت بوزارت عدلیه فرستادم. شیروان بتکان آمده بود و دسته دسته بدیدن ما می‌آمدند. نخست نایب‌الحکومه اجازه خواسته بود. گفتم : بیاید. مردیکه بودجه از دولت نمی‌داشت ده‌ دوازده تن را هم بپشت سر خود انداخته بود. سپس اعیانها و سران ایلها می‌آمدند. یکی ضرغام نامی می‌بود. نایب علی‌اصغرخان گفت : «از کشندگان کلنل است». گفتم : «از در بازگردانند». هیئت تجار آذربایجان نامه نوشته بودند. چون آمدند دانسته شد پس از شورش بالشویکی از عشق‌آباد کوچیده بآنجا آمده‌اند. می‌گفتند : «معجزه است. زنی بی‌کس در آخرین گوشه‌ی کشور ستم دیده و شما از تهران برای خونخواهی او آمده‌اید». سپس گفتند : «زنهای ما بارها خواسته بودند به این زن عزایی برپا گردانند. ولی می‌ترسیدند. اکنون اجازه دهید بزم عزای باشکوهی برپا گردانیم». گفتم : این زن که در راه پاکدامنی جان خود داده من دوست می‌دارم با او پاسداریها رود. ولی تا ما در اینجاییم نه نیکست. ما سه روز بیشتر نخواهیم ماند. روز چهارم که روز چهلم آن زن نیز هست ، ما بامداد راه خواهیم افتاد. زنهای شما بر سر خاک او روند و پاسداریها نمایند. گفتند : «چادری فرستیم ، شیرینی و حلوا آماده گردانیم».

سپس نمایندگانی از خود شیروانیان آمدند. گله‌مند می‌بودند که من بزنان آذربایجانی اجازه‌ی سوگواری داده و به زنهای ایشان نداده‌ام. گفتم : زنهای شما نیز هرچه پاسداری توانند بکنند. جدایی درمیانه نیست. ارمنی نوشابه‌فروش که برای گواهی خوانده بودیم می‌گفت : «آن شب که صادق آمد و مست کرد و آن سخنان را گفت من پندش دادم. گفتم : شما مسلمانها چه سنگدلید ، مگر آدم را هم شکنجه کنند ، ولی به پند من گوش نداد». سپس گفت : «ما هم تبریزی هستیم. زنم و بچه‌هایم می‌خواهند دست شما را ببوسند. باید بخانه‌ی ما بیایید. زنم مربا پخته». بشوخی پاسخ دادم : «ما اگر بخانه‌ی شما بیاییم مردم خواهند پنداشت برای نوشابه خوردن آمده‌ایم».

همان روز داستان دلسوز دیگری رخ داد ، و آن اینکه همسر رئیس شهربانی که زن جوان کمسالی می‌بوده ، به دم در آمد و چون از حال شوهرش آگاه شد جیغی کشید و افتاد و از خود رفت. من دلم بسیار سوخت. شوهرش را بالا سرش فرستادیم و زنهایی نیز آمدند و بحالش آوردند و بپاس حال او چنان نهادیم که شوهرش را در خانه‌اش بازدارند. آقانصرالله ژاندارم را که جوانی نیکنهاد می‌بود همراه او فرستادیم. چون دانسته شد تهیدست نیز هستند ، گفتم شام و ناهارشان را از ما ببرند.

سه روز با این کارها گذرانیدیم. روز چهارم بامدادان صارمی و حسین را بژاندارمها سپردیم که پست به پست بمشهد آورند. از صادق که عنوان قانونی بزه‌اش کمتر می‌بود «کفیل» گرفتیم و رها کردیم. میرزاحسنخان را با زن آشفته‌حالش در اتومبیل خود نشانده راه افتادیم.
adloye 1-2.pdf
933.9 KB
🔸 ده سال در عدلیه
🖌 احمد کسروی

(پیشگفتار و بندهای یک و دو یکجا در یک فایل)

🔹 درباره‌ی این کتاب
🔹 ۱- چگونه به تبریز بازگشتم؟
🔹 ۲- چگونه سختیها پیش آمد؟
✴️ محرم رسید و دیگ بیخردیهای ملایان بجوش آمد

🔸 به سخنان این ملا گوش کنید. ببینید چند رشته نادانی و نافهمی از آن پدیدارست.

نخست ، می‌گوید چه اشکالی دارد که در «مجالس اهل بیت» کسانی کرونا بگیرند؟!.

همه‌ی سازمانهای دولتی و مردمی و نیروهای انتظامی در جهان شش ماه بیشتر است با یک بیماری مرگ‌آوری می‌نبردند و همه‌ی کوششهاشان برآنست تا می‌توانند جلو جان باختن بیماران را بگیرند. در حالی‌ که هزاران دانشمند شبانه‌روز می‌کوشند تا واکسن و یا دارویی برای درمان این بیماری پیدا کنند ، این نافهم می‌گوید چه اشکالی دارد در مجالس اهل بیت کسانی هم کرونا بگیرند! تو گویی سخن از سرماخوردگی می‌راند. این نادان از واگیری و همه‌گیری بیماریها و کشندگی آنها هیچ آگاهی ندارد. اگر ازو بپرسند افزایش تصاعدی را شرح دهد ، درماند و نتواند. مگر یکی از همین دستاربندان نبود که در تلویزیون در برنامه‌ای ازو خواستند عددی را میان (مثلاً) 1000 و 1500 بگوید و نمی‌توانست؟! اینان در بسر بردن در تاریکیهای نادانی همه کمابیش در یک رده‌اند. آن درسهایی که اینها خوانده‌اند جز بکار روضه‌خوانی و بیرون ریختن این بدآموزیها نمی‌آید. این نمی‌داند با چنین تهیدستی از دانش به راهنمایی مردم برخاستن همچون آن کارگر ساختمانیست که پندارد از عهده‌ی برج ساختن برخواهد آمد. نمی‌داند همین سخنان پست و بی‌مغزش همه‌ی کوششهای کارکنان بیمارستانها را تباه می‌گرداند.

دوم ، اگر بپرسید : مجالس اهل بیت یا بهتر بگوییم این نمایشهای محرم و مانندهای آنها مگر چیست که مردم باید جانشان را برای آن به بیم اندازند؟ آیا بهتر از رهبرش تواند گفت : «این محرم و صفر است که اسلام را نگاه داشته»؟ در آن حال توان گفت : کیش شما که اسلام نیست. کیش شما بت‌پرستی است. اگر اسلام امروز پدیدار می‌شد نخست کارش نبردی سخت با کیش شما می‌بود. اگر عرب لات و هبل و عزّا را می‌پرستید ، شما نیز بارگاهها و گورها و مردگان را می‌پرستید. اگر شما بهانه می‌آورید که ما اینها را نمی‌پرستیم بلکه به ایشان «توسّل» می‌کنیم ، آنها نیز همین بهانه را در برابر پاکمرد عرب می‌آوردند. پس چنانکه اسلام کمر به نابودی بتها بست و بتخانه‌های فَلس و مَنات و ذوالخُلُصه و دیگر را ویران گردانید ، بیگمان شیعیگری را نیز تاب نیاوردی و بتخانه‌هاتان را برانداختی.

با چنین حالی آن کدام اسلامست که محرم و صفر زنده‌اش نگاه داشته؟! سخن شما از کدام اسلام است؟! اسلام دو تاست. یکی آن دینیست که چهارده سده پیش پاکمرد عرب بنیاد گزارد و دیگری کیشهای اسلام‌نام است که کنون در کارست. هر دو اسلام خوانده می‌شود ولی یکی نیست. اگر خواستتان این اسلام است ، این اسلام چه محرم و صفر درمیان باشد و چه نباشد بحال خود هست و اگر خواست شما از «زنده ماندن» در توی منجلاب بدبختی و خواری زیستن مسلمانان کنونیست ، آری ، در آن حال زنده است ـ بامحرم یا بی‌محرم. و اگر خواست آن اسلام راست ، دینی که پاکمرد عرب بنیاد گزارد ، می‌باشد چنان اسلامی دیگر نیست و اگر بازمانده بود از این کیش شما سخت بیزار بود. خوانندگانی که کتاب «در پیرامون اسلام» را خوانده‌اند این گفته‌های ما بر آنان بیگانه نیست.

سوم ،‌ اگر پا فشاری کرده بپرسید : گیریم اینها اسلام را زنده می‌گرداند. گذشته از آنکه می‌دانیم شما نام سودجوییهای خود را اسلام گزارده آن دین پاک خدایی را بدنام گردانیده‌اید ولی چنین می‌انگاریم که سخن شما راست است. اکنون بگویید : این اسلام به چه کاری می‌آید؟! مگر نه آنکه ارج و ارزش هر چیز از روی سودی که برای مردم دارد بدست می‌آید؟!

خواهد گفت : اینها دین ماست. ما باید دین خود را نگاه داریم. ...
سپس بپرسید : دین برای چیست؟ شما از دین چه سودی را چشم دارید؟ دین برای آنست که مردم حقایق جهان و زندگی را بدانند و از روی آنها و به پیروی از خرد زندگی کنند ، این کدام دینست که مردم را به بیمار شدن و مردن یا دیگران را دچار بیماری گردانیدن برمی‌انگیزد؟!

شما داستان دلگداز امام حسین را برای خود پرده‌ی فریبکاری ساخته‌اید. پرده ساخته‌اید که عنوان کنید هر ساله باید بیاد آن افتاد و «غیرتمندی» کرد. ولی این سخنان و این کارهای شما همه بیغیرتی و بیخردیست.

غیرت آنست که چشم باز کنید و ببینید که جهانیان چگونه می‌کوشند که خود را از بیماریهای مرگ‌آور دور گردانند. چگونه می‌کوشند که اقتصادشان روزبروز بهتر و خود بی‌نیازتر گردند. نه آنکه با پیشفروش کانها و داشته‌های کشورشان با صد سختی روز بگذرانند. نه آنکه در منجلاب فساد و دزدی و تباهی بسر برند و بروی خود نیاورند بلکه سیل فساد در کشور را نیز عادی شمارند و دلیل آورند : یک سوم نهج‌البلاغه درباره‌ی فساد حاکمان بوده (سخنی که یکی از این دینفروشان بتازگی بزبان آورده).

خرد از این سخنان و کارهای شما بیزار است.
👇👇
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 299
🔸 در پیرامون کافنامه

1ـ عینک : در شوشتر عینک را «عاینک» میگویند و از اینرو گمان شما از اینکه عینک در اصل آیینک بوده است درست می‌آید.

2ـ گوزک : در نیمزبان خوزستان قوزک پا را گوزک میگویند گویا از این است که مانند گردو است.
3ـ شنبه : هنوز در اینجا (خوزستان) شنبه را «شنبد» میگویند.

4ـ چنکه : کف زدن را در اینجا چنکه میگویند.

5ـ پیمانه : در اینجا پیمانه نیز بجای کپیه بکار میرود.

6ـ غرغره : در زیر پل دزفول سرداب مانندی است که همیشه پر از آب بوده و آن را غرغره میگویند.

7ـ در اینجا مادر را «دا» و «ودایه» خطاب میکنند و دایه را «تایه» میگویند. در اینجا بی‌مناسبت نیست خطابهایی که بخویشاوندان نزدیک کرده می‌شود بنگارم : پدر را «به‌به» ، مادر را «مه‌مه» ، برادر بزرگتر را «گه‌گه» یا «یه‌یه» ، خواهر بزرگتر را «ده‌ده» میگویند. پدربزرگ را «بابا» و مادربزرگ را «بی‌بی» و «نه‌نه» می‌نامند.

9ـ مایه : در اینجا ماده را «مایه» و مادینه را «ماینه» میگویند و همچنین «مهره بنخ رشته کشیدن» را «ماییدن» گفته که فعل امرش «مای» می‌شود ، آیا می‌شود از این چیزی دریافت؟.


پیمان :

در همه جا و میانه‌ی همه‌ی مردمانی که ما می‌شناسیم کودکان زبان جداگانه‌ای دارند. باین معنی مادران و دایگان نخست که زبان بکودک یاد میدهند کلمه‌های خاصی را بکار می‌برند و این کلمه‌ها همیشه یک حرفی و دو حرفی و مکرر است : ماما ، بابا ، نه‌نه ، نی‌نی ، لالا ، به‌به ، په‌په ، مه‌مه ، ده‌ده ، چی‌چی ، بی‌بی و مانند اینها. در زبانهای اروپایی نیز هست.

مقصود باز کردن این نکته است که گاهی این کلمه‌ها را با کلمه‌های زبان بزرگان بهم درمی‌آمیزند و فرق در میانه نمی‌گزارند. مثلاً چه‌بسا «بابا» را با «پدر» و «نه‌نه» را با «مادر» فرق نگزارند و چه‌بسا این کلمه‌ها را در فرهنگها بیاورند بی‌آنکه بنگارند زبان کودکانست.

اما کلمه‌ی «ماییدن» و معنایی که از آن میتوان فهمید این را بخوانندگان وامیگزاریم.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 12

چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم یکی از خویهای آدمی راستی‌پرستی اوست که چون سخن راستی را شنید بآن گرود و پروای سود و زیان خود نکند. هرگاه یکی را دید که بنیکی جهان می‌کوشد به یاری او برخیزد و در آن راه جانفشانیها نماید. آیا اینها ز چه روست؟!..

اینها همه از روانست و ما از اینجا می‌گوییم : روان خواهان نیکی و راستی است. آدمی با همه‌ی خویهای جانوری که داراست این نیرو را هم دارد ، و از اینرو ما او را دارای دو سرشت می‌خوانیم.

باید دانست بیشتر مردم آنچه را که همیشه دیده‌اند و با آن آشنایند از انگیزه‌اش جستجو نکنند و چنین پندارند که همچنان بایستی بود ، و اگر کسی از انگیزه‌ی آن پرسید در شگفت شوند و بَرو خرده گیرند. شما اگر از یک عامی بپرسید : «از چیست در هر بیست‌وچهار ساعت گاهی شب می‌شود و گاهی روز؟..» از این پرسش در شگفت شود و پاسخ دهد : «این هم پرسیدن دارد؟!. پس میخواهی چه بشود؟!.». ولی اگر گویید : «بر روی زمین جایی هست که شش ماه یکسره روز است» ، سخت در شگفت شده از انگیزه‌ی آن پرسشها کند.

درباره‌ی این سخنها نیز چون بیشتر مردم بخویها و کارهای خود از نیک و بد خو گرفته‌اند و همیشه با آنها آشنایند انگیزه‌ی آنها را نیندیشند و چنین پندارند که جز اینها نبایستی بود. و ما می‌بینیم گاهی کسانی پاسخهای عامیانه بنگارشهای ما می‌دهند.

هنگامی که ما می‌نویسیم : «از چیست آدمیان با یکدیگر همدردی دارند و بیکی چون گزندی رسید دیگران را دل بدرد آید. لیکن جانوران این همدردی را ندارند؟...» آنان پاسخ داده می‌گویند : «آدمی چنین باشد. پس شما جدایی میانه‌ی آدمی و چهارپایان نمی‌گزارید؟!..» چنین سخن عامیانه را به رخ ما می‌کشند.

امروز یکی از گرفتاریهاست که بسیاری از مردمان با همه‌ی بیمایگی و ندانی خود را دانا می‌شمارند و اینان به هر گفتاری می‌رسند نه درپی آنند که بخوانند و بیندیشند و بفهمند ، بلکه درپی آنند که نافهمیده ، بلکه تا بپایان نخوانده خرده گیرند ، و بر نویسنده‌ی آن ، هر کسی که بود ، برتری فروشند ، و از روی این هوس نادانیست که بدانسان بایرادهای عامیانه برمی‌خیزند.

چیزیست بسیار روشن : هر کاری انگیزه‌ای دارد. اینکارهای آدمی نیز بی‌انگیزه نتواند بود ، و ما از این جستجوی خود بیک نتیجه‌ی بس بزرگی می‌رسیم. زیرا یکی از پایه‌های فلسفه‌ی مادّی عنوان «خودخواهی» است. می‌گویند : سرچشمه‌ی همه‌ی کارها در جهان خودخواهی است. هر جنبنده‌ای در جهان تنها خویش را خواهد و همه چیز را از بهر خویش خواهد. پیروان آن فلسفه از روی این عنوان جهان را جز نبردگاهی نمی‌شناسند و زندگی را جز نبرد زندگان نمی‌دانند ، و اینست امید نیکی بجهان نبسته هر کوششی را در راه نیکی آن بیهوده می‌انگارند. نیز جدایی میانه‌ی آدمی و جانوران ننهاده ارجی به خرد نمی‌گزارند ، بلکه هستی خرد را باور نمی‌دارند. جدایی میانه‌ی خویهای نیک و بد نمی‌بینند. بلکه همیشه می‌خواهند خویهای ناستوده را فزونتر گردانند.

این گمراهیها که تاکنون بی‌پاسخ مانده تنها پاسخ درستی که دارد همانست که ما سرشت روانی آدمی را که از «خودخواهی» آزادست و همیشه خواهان راستی و نیکی می‌باشد بآنان بشناسانیم و کارهایی را که آدمی از روی این سرشت انجام می‌دهد یادآوری نماییم تا بیراهی خود را دریابند.

در گفتگو از نیکخویی و بدخویی نیز پایه‌ی سخن همینست. زیرا گذشته از آنکه از این راه انگیزه‌ی خویهای نیک و بد بدست آید کسانی تا معنی آدمیگری را نشناسند و جدایی میانه‌ی آدمی و چهارپایان نگزارند چشم نیکخویی از آنان نتوان داشتن. هر گونه کوشش و گفتاری درباره‌ی نیکی یا رستگاری آدمیان بسته بشناختن گوهر آدمی می‌باشد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 43ـ سه روزی که در شیروان ماندیم (تکه‌ی دو از دو)

نزدیک به نیمه‌ روز که به قوچان می‌رسیدیم آقای دبیر سهرابی اتومبیلی بجلو ما فرستاده پیام داده بود که «آمدن شما آوازه‌اش به دیه‌ها افتاده. روستاییان دسته‌دسته به قوچان ریخته‌اند که در بازگشت جلو شما را گیرند. من برای آنکه به رنج نیفتید در باغ خود در کنار شهر نشیمن برای شما آماده گردانیده‌ام ، یکسر بآنجا بیایید». از پذیرایی و مهربانی او خشنود شدیم و خواهشش را پذیرفتیم.

ولی تازه بباغ رسیده بودیم و ناهار آماده نشده بود که گفته شد مردم در بیرون در ، انبوه شده‌اند. من خود بیرون آمدم ، یک دسته از حال و بدبختی که می‌داشتند و از ستمهای ستمگران که در این کشور فراوانند می‌نالیدند. یک دسته از نبودن عدلیه شکایت کرده می‌گفتند : «عدلیه که بسته شده پیش از آمدن شما باز اداره‌ی حکمرانی یا ژاندارمری بدادخواهیها می‌رسیدند. از هنگامی که شما آمده‌اید می‌ترسند و آنها نیز نمی‌رسند. پس ما چه کار کنیم؟!.» از دیهی هم کشته‌ای را که روز پیش کشته شده بود آورده بودند و کسانش فریاد و ناله می‌کردند ، همه‌شان را آرام گردانیده گفتم : «من مدعی‌العموم خراسان نیستم که بتوانم بشکایتهای شما برسم. درباره‌ی نبودن عدلیه همین امروز تلگرافی از زبان شما فرستم. پس از همه‌ی اینها شما شکایتهاتان بنویسید. من هر کدام را بنتیجه‌ای رسانم». درباره‌ی کشته هم دستوری به اداره‌ی ژاندارم دادم.

چون بازگشتم و بسر ناهار نشستیم گفتگو شد که چرا داور عدلیه‌های شهرستانها را باز نمی‌کند و مردم را بدینسان در فشار گزارده؟. گفتم : «داور در تهران سرگرم هوسبازیست و مردم می‌باید بآتش بدبختی سوزند. چون برای عدلیه‌ی تهران دستگاه پهناوری چیده و همه‌ی دوستان و آشنایان خود را با ماهانه‌های گزاف در آن جا داده ، برای آنکه سر سال بودجه کم نیاید ناچار شده عدلیه‌های شهرستانها را تا تواند دیرتر باز کند. روزی که ما بخراسان رسیدیم رئیس شهربانی می‌گفت هفتصد تن زندانی می‌داریم که همه «بلا تکلیف» می‌باشند. می‌پرسید : پس عدلیه کی باز خواهد شد؟».

دبیر سهرابی گفت : «راستی داور عدلیه را اصلاح کرده؟». گفتم : «رویه‌اش را آبرومندتر گردانیده. ولی برای آنکه از کارهای او آگاه باشید یک مثل یاد می‌کنم : وحید دستگردی که می‌شناسید شاعر است. محمدهاشم‌میرزا برای او از داور کار خواسته. داور «ابلاغ ریاست محکمه‌ی جنحه» را با رتبه‌ی شش برایش فرستاده. کسی را که کوچکترین آگاهی از قانون و فقه نمی‌دارد ، بچنان کار ارجدار و دشواری برگزیده. این کار چندان بی‌معنی بوده که خود وحید نپذیرفته و چنین پیام داده : من که قضاوت نمی‌دانم. من گفتم کاری بمن بدهید که حقوقش را بگیرم و بنشینم و به ادبیات خدمت کنم. این هم پیام او بوده. صد از اینگونه کارها از داور سر زده».

شب را نیز میهمان دبیر سهرابی می‌بودیم. نوشته‌های بسیاری از مردم رسید که خود پرونده‌ی بزرگی شد. فردا بامداد راه افتاده بمشهد بازگشتیم.
گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی 👇👇
گاهنمای_زندگانی_و_کوششهای_احمد_کسروی.pdf
437.6 KB
🔶 گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی

🖌 کوشاد تلگرام

🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
✴️ زیانهایی که از شیعیگری برمی‌خیزد

🔸گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند»
(تکه‌ی یکم)

شیعیگری گذشته از آنکه با خرد ناسازگار است و از این راه ایرادهای بسیاری بآن توان گرفت ، بزندگانی نیز زیانهای فراوان می‌دارد ، و ما اینک برخی از آنها را در این گفتار یاد خواهیم کرد :

نخست : این کیش پیروان خود را بگمراهی انداخته از دین دور می‌گرداند. شیعیان خود را «فرقه‌ی ناجیه» نامیده دین را جز همان کیش خود نشناسند. ولی راستی به آخشیج[=ضد] آن می‌باشد و اینان بیکباره از دین بیرونند.

دین چیست؟.. مردم معنی دین را نمی‌دانند و آن را یک چیز بی‌ارجی وامی‌نمایند ، ولی ما دین را به یک معنای بسیار والایی می‌شناسیم.

دین یک چیز است : «شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد». لیکن از آن ، دو رشته نتیجه بدست آید : یکی «خدا را شناختن و بخواست او پی‌بردن و آیین او را دانستن». دیگری «آمیغهای[حقایق] زندگی را شناختن و آنها را بکار بستن و جهان را آباد گردانیدن و از آسایش و خرسندی بهره یافتن».

این دو رشته است هوده‌هایی که از دین بدست آید. ولی شیعیگری بوارونه‌ی همه‌ی اینهاست. آنچه شناختن خدا و آیین اوست ، ما نشان دادیم [1] که سران این کیش خدا را نشناخته و او را بسیار خوار داشته‌اند. نشان دادیم که چه گستاخیها با خدا کرده‌اند ، چه دروغهایی باو بسته‌اند ، چه ریشخندهایی سزا شمارده‌اند. گاهی خدا را پادشاه مغولی پنداشته‌اند که بنزدش میانجی باید بُرد. گاهی اسکندر مقدونیاش دانسته‌اند که بَهر چند تن کشته ، هزار سال سوگواری می‌خواهد. گاهی خود را یاوران او گردانیده‌اند. گاهی آفرش را بپاس هستی خود شمارده‌اند. از هر باره خدا و دستگاهش را افزاری برای پیشرفت کار خود گردانیده‌اند.

ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیده‌اند : «هر که حسین را در کربلا زیارت کند ماننده‌ی کسیست که خدا را در عرش زیارت کرده». «با هستی امامست که زمین و آسمان پایدار می‌باشد و بپاس اوست که مردم روزی می‌خورند». «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا شود». باید پرسید :
چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافه‌دهی از خدا چه سزاست؟!.
«هر که بزیارت رود همه‌ی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه می‌بایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه می‌سزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!...

داستان مرگ اسماعیل فراموش نشدنیست : «خدا از گُزیر[=تصمیم] خود درباره‌ی اسماعیل بازگشت». برای آنکه پرده بلغزش خود کشند بخدا نام پشیمانی نهاده‌اند. گستاخی بالاتر از این چه تواند بود؟!..

چنانکه گفتیم داستان امام ناپیدا و هرچه درباره‌ی زندگانی هزارساله ، و درباره‌ی پیدایش او ، و درباره‌ی بازگشت امامان گفته‌اند سراپا بیرون از آیین خداست.

آمدیم بشناختن آمیغهای زندگانی و کوشیدن بآبادی جهان که رشته‌ی دیگری از نتیجه‌های دینست ، شیعیگری بیکبار از آنها بیگانه است. در این کیش نه سخن از نیکی زندگانی رود و نه پروایی بآبادی جهان شود. آموزاکهای آن جز اینها نمی‌باشد : جهان بپاس هستی «چهارده معصوم» آفریده شده. هر کسی باید آنان را بشناسد ، و یاوران خداشان داند ، نامهاشان از زبان نیندازد ، بدشمنانشان نفرین و دشنام دریغ نگوید ، به کشتگانشان سوگواری کند ، هر زمان که توانست بزیارت گنبدهاشان رود ، در آنجهان امیدمند بمیانجیگریشان باشد. اینهاست آموزاکهای شیعیگری.

اینهاست دستورهای آن کیش ، و ما که در ایرانیم و درمیان شیعیان زندگی می‌کنیم ، هوده‌ی این دستورها را در بیرون با دیده می‌بینیم. یک شیعی که در کیش خود پایدار است او را آرزویی جز روضه‌خوانی برپا کردن و یا بزیارت رفتن نمی‌باشد. دیگر کارها در دیده‌ی او بی‌ارجست.

[1] : در بخشهای یکم و دوم کتاب داوری.
🔶 زبان ایرانی : 300
🔸 شمال ‌، جنوب‌ ، مشرق ، مغرب (تکه‌ی 1)

در فارسی کنونی چهار سمت جهان را شمال و جنوب و مشرق و مغرب می‌خوانیم. ولی این کلمه‌ها هر چهار آن عربی است و بی‌شک در فارسی نامهای دیگری بجای اینها بوده. آیا چه بوده آن نامها؟

اگر از فرهنگها و گفته‌های شعرای فارسی در این باره بجستجو پردازیم بیک رشته شگفتیها برخورده دچار حیرت خواهیم گشت.

اینک نتیجه‌ای که از آن جستجو بدست خواهد آمد :

1ـ شمال نام پارسی ندارد!

2ـ جنوب نام پارسی ندارد!

3ـ شرق را خاور یا خاوران خوانده گاهی نیز باختر نامیده‌اند.

4ـ غرب را باختر نامیده‌اند. گاهی هم خاور خوانده‌اند.

فردوسی که در شناختن زبان پارسی بر دیگران پیشواست در یک جا میگوید :

بخفت و چو خورشید از خاوران برآمد بسان رخ دلبران1

باز گوید : چو فردا برآید خور از خاوران برانیم یکسر بمازندران2

باز گوید : ز خاور چو خورشید بنمود تاج گل زرد شد بر زمین رنگ ساج3

باز گوید : چو خورشید در باختر گشت زرد شب تیره گفتش که از راه کرد4

خاقانی گوید : ماه چون در جیب مغرب برد سر آفتاب از جانب خاور رسید5

اسعد گرکانی گوید : چو خورشید جهان در باختر شد چو روی عاشقان هم رنگ زر شد

چنانکه می‌بینیم در این شعرها خاور یا خاوران بجای شرق و باختر بجای غرب بکار رفته است. ولی فردوسی در جای دیگر میگوید :

چو مهر آورد سوی خاور کریغ هم از باختر برزند باز تیغ6

باز گوید : چو خورشید برزد سر از باختر برآورد رخشنده‌ی زرین‌کمر7

لامعی گوید :

خورشید را چون پست شد در جانب خاور علم پیدا شد اندر باختر بر آستین شب علم8

در این شعرها نیز باختر بجای شرق و خاور بجای غرب آمده.

در اینجا دو چیز شگفت هست. یکی آنکه زبان کهن پارسی که از هزاران سال زبان یکی از بزرگترین کشورها بوده چگونه برای شمال و جنوب کلمه نداشته؟ آیا می‌توان باور کرد که ایرانیان پیش از زمان اسلام نام این دو سمت جهان را بر زبان نمی‌آورده‌اند؟! دیگری آنکه چگونه شرق و غرب که دو سمت ضد همدیگر است نامهای آنها با یکدیگر عوض می‌شود؟ اگر در جمله‌ای قرینه در کار نباشد آیا از کجا دانسته خواهد شد که مقصود چیست؟ مثلاً در این جمله «از سوی باختر ستاره پدید می‌آید» چگونه می‌توان دانست که مقصود شرق یا غرب است؟

این خود شگفت است که مردی همچون فردوسی که در زبان پارسی استاد بوده نتوانسته نام درست شرق و غرب را پیدا بکند و بدانسان که دیدیم تناقض‌گوییها کرده. و این شگفتی بیشتر می‌گردد هنگامی که بدانیم که کلمه‌ی باختر که این شاعر استاد بجای غرب یا شرق بکار برده بمعنی هیچیک از شرق و غرب نیست بلکه نام پارسی شمال است.

شگفت‌تر از همه‌ی اینها آنکه موضوع شمال و جنوب و شرق و غرب در زمان ساسانیان اهمیت دیگری داشته که بایستی هرگز نامهای آنها فراموش نشود. قضا را همان اهمیت باعث از میان رفتن آن نامها شده و این نتیجه‌ی امروزی را داده است. پس باید نخست داستان آن نامها را در زمان ساسانیان بازگوییم تا موضوع چندانکه می‌باید روشن گردد و این اشتباه بزرگ از زبان پارسی برداشته شود.

1ـ شاهنامه‌ی خاور ، ج1 ، ص 184.
2ـ شاهنامه‌ی خاور ، ج1 ، ص 261.
3ـ شاهنامه‌ی خاور ، ج4 ، ص 165 و 166.
4ـ همان.
5ـ فرهنگ سروری کلمه‌ی خاور.
6ـ ویس و رامین ، چاپ هند ، ص 41.
7ـ شاهنامه‌ی خاور ، ج4 ، ص 383.
8ـ فرهنگ سروری کلمه‌ی باختر.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 13

راست است که مردمان ساده نیازی بدانستن اینها ندارند و آنان با همه‌ی بیدانشی از روی دریافتهای خدادادی این دانند که در جهان نیکیها و بدیها باهم توأم است و باید آدمی تا تواند از بدیها دوری گزیند و ما اگر از راهش درآییم بآسانی توانیم این مردمان ساده را به نیکیها رسانیم و از خویهای ناستوده رهاشان گردانیم. سختی اینجاست که دسته‌های انبوهی از سادگی بیرون آمده و آن دریافت خدادادی را از دست هِشته‌اند و از اینسوی بدانشهایی نرسیده‌اند ، و از بهر این کسان است که ما ناگزیریم در گفتگو از خویهای نیک و بد باین زمینه درآییم و روان و خرد را بآنان بشناسانیم. بسیاری از اینان چون گفته‌های فیلسوفان مادّی را شنیده‌اند خرد را باور نمی‌دارند ، جدایی میانه‌ی آدمی و چهارپایان نمی‌گزارند ، و نیک را از بد بازنمی‌شناسند. بارها دیده می‌شود می‌گویند : «من چنین می‌دانم. شما آنچنان می‌دانید بدانید». یا می‌گویند : «هر کسی در اندیشه‌ی خویش آزاد است من این کار را نیک می‌شناسم شما بد می‌شناسید بشناسید». یا می‌گویند : «آدمی هیچگاه نیک نشده و نخواهد شد». از اینگونه سخنان بی‌پایه و زیان‌آور همیشه بر سر زبانهاست. و چون نیک بسنجید همگی از روی گمراهی و سرگردانیست.

بسخن خود بازگردیم : نتیجه‌ی این سخنها آنست که آدمی چون دارای دو سرشت جانی و روانی است از اینرو دارای دو رشته خویهای نیک و بد می‌باشد : خویهای نیک ازآنِ روان و خویهای بد ازآنِ تن و جان ، و این دو سرشت همیشه باهم در نبرد می‌باشند و نیکخویی آدمی بهنگامی است که سرشت روانیش نیرومند باشد.

ببینید : در شهری بینوایانی که هستند هر کسی دلش بآنان سوخته آرزو خواهد کرد دست ایشان را گیرد ، ولی از آنسوی خوی آز که در نهاد هر آدمی نهاده جلو را گرفته چنان خواهد خواست که هر کسی هرچه دارد از بهر خود نگه دارد. کنون اگر کسی را سرشت روانی چیره‌تر و نیرومندتر است گوش بخواهش آز نداده دست بینوایان را خواهد گرفت و چه‌بسا کسانی خود را گرسنه گزارده هرچه می‌دارند بآنان خواهند داد. از آنسوی کسانی را سرشت جانی چیره درآمده از نیکوکاری به بینوایان بازخواهد داشت. همین حالست درباره‌ی همه‌ی نیکیها و بدیها.

از اینجا روشن می‌گردد که نیکخویی با دانستن نیست. بسیاری می‌پندارند همینکه مردم خویهای نیک را شناختند نیکو خواهند گردید ، و اینست بجای هر کاری تنها بشمردن خویهای نیک و خویهای بد و نکوهش کردن از آنها و ستایش نمودن از اینها بسنده می‌کنند. ولی این یک کار بیهوده‌ای بیش نیست. زیرا ما آشکار می‌بینیم که نتیجه‌ای از آن پدیدار نیست. خود بدخویان خویهای نیک و بد را بر سر زبان می‌دارند و خود آنان بر دیگران پندآموزی می‌نمایند. از آنسوی چنانکه بازنمودیم دانستن را اثری درمیان نتواند بود. زیرا چنانکه گفتیم بدخوییها یا بدکرداریها نتیجه‌ی سرشت جانی آدمی است و کسی که سرشت جانی او زورمند است خواه و ناخواه بآن بدیها خواهد برخاست و دانستن جلو آن را نتواند گرفت.

ببینید : دزدان نه اینست که زشتی کار خود را نمی‌دانند. دزدی نه چیزیست که کسی زشتی آن را نداند و از آن ننگش نیاید. با اینهمه چون پایش افتاد خواه و ناخواه خود را آلوده‌ی آن می‌سازند. دروغ را کیست که بد نشمارد و ننکوهد؟!.. با اینهمه انبوه مردمان گرفتار آن می‌باشند. این است میگوییم که نیکخویی تنها با دانستن نیست و این راه که بسیاری پیش گرفته‌اند و همیشه با زبان ستایش و نکوهش از نیکخویی و بدخویی می‌نمایند یا کتاب می‌نویسند چندان سودی را دربر نمی‌دارد ، بلکه زیانهایی را با خود می‌دارد. یگانه راهِ نیکی خویها آنست که در آدمیان سرشت روانی نیرومندتر گردد و بر سرشت تن و جان فرمانروا باشد.

خواهید پرسید : از چه راهست که سرشت روانی نیرومندتر گردد و بر سرشت تن و جان فرمانروا باشد؟. ما پاسخ این پرسش را در گفتار دیگری خواهیم داد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 44ـ سفر قوچان

از تهران پاسخی بنوشته‌های من نرسیده بود. دانسته شد وزارت عدلیه نمی‌خواهد من به تهران بازگردم. پسر صدرالاشراف نقشه‌ی خود را پیش برده. دانسته شد بازپرسی که همراه من آمده بیش از همه برای جاسوسی بوده. برای آن بوده که اگر کارهای ناستوده‌ای از من دید رنگ و رویی دهد و به وزارت عدلیه نویسد و کارهای ناستوده‌ای که از من دیده آن بوده که بر سر خاک شهربانو رفته‌ام ، علی‌اکبر را خودم از زندان بیرون آورده‌ام. اینگونه چیزها را برنگهای دیگری به تهران نوشته. با مهربانیها که از من دیده شکایت کرده که به او سخت می‌گیرم.

من تلگرافی فرستادم که کارهای ما در خراسان پایان پذیرفت و اینک آماده‌ی بازگشتیم. فردایش پاسخ رسید که کارهای دیگری هست و بشما «ارجاع» خواهد شد. همان روز تلگراف دیگری رسید در این زمینه : «علمای قوچان در تلگرافخانه نشسته از حکمران آنجا شکایت می‌کنند. شما به قوچان رفته رسیدگی کنید».

این تلگراف نیک می‌رسانید که رفتار وزارت عدلیه چیست؟. من که مدعی‌العموم تهران می‌بودم ببازرسی در قوچانم می‌فرستاد. جا می‌داشت که سختی نشان دهم و نپذیرم ولی خواستم نرمخویی نمایم. از آنسو قوچان را که شهر تازه و خوش‌هواییست دوست داشته بدم نمی‌آمد که یکی دو هفته در آنجا بمانم. نامه‌ای بوزارت نوشته رنجش خود را از آن رفتار بازنمودم ، و در همان حال نایب ‌علی‌اصغرخان را با پسرش همراه برداشته روانه‌ی قوچان شدم. بازپرس را در مشهد گزاردم که راپورتهای بدخواهانه‌ی خود را نویسد.

در قوچان میرزامحمودخان کسرایی (اکنون در تهران دستیار دادسراست) که مدیر دفتر عدلیه‌ی پیش می‌بود ، چون آگاهی داده بودیم خانه‌ای برای ما گسترده و میز و صندلی فراوان گزارده و آشپزخانه راه انداخته دستگاه باشکوهی درچیده بود. علما که شنیده بودند آمدند. دانسته شد عون‌السلطنه حکمران قوچان بدرد صارمی گرفتار است. ماهانه‌ای که از دولت می‌گیرد ده ‌برابر آن دررفت زندگانی می‌دارد. بنام آنکه زنم شاهزاده است در جایی همچون قوچان دو یا سه کالسکه نگه می‌دارد. اندرونی و بیرونی باشکوهی درست گردانیده. نوکر و کلفت فراوان می‌دارد. اینبوده ناچار شده دست ستم باز کند و از مردم پولها گیرد.

خودش پیام داده بود در این زمینه : «من دلال بانک روس می‌بودم و درآمد بسیار می‌داشتم. بانک از میان رفت و من ناچار شدم که کارمند دولت باشم. ولی من آبرو می‌دارم ، زنم شاهزاده است. من که نمی‌توانم با ماهی صد تومان و اندی زندگی کنم. بپاس آبروی خود پولهایی گرفته‌ام». گفتم : «این فلسفه‌ی بسیاری از ایرانیانست. آبرو را رخت گرانبها و سفره‌ی رنگارنگ و خودنمایی بی‌معنی می‌شناسند». شکایتها را شنیده و آنچه دانسته بودم نوشته به تهران فرستادم. یک روز هم عون‌السلطنه بدیدن ما آمد و با پذیرایی و مهربانی بازگشت.

این کارها در سه روز پایان پذیرفت. ولی خواستیم در قوچان بمانیم. شهری تازه‌ساخت و هوای خنک و سازگار و همراهان پاکدرون و مهربان مرا دلخوش می‌داشت. گذشته از نایب‌ علی‌اصغرخان و آقای کسرایی ، شادروان عبدالله‌میرزا شهردار قوچان که شاهزاده‌ی نیکنهادی می‌بود بما پیوسته ، مهربانیهای او و شیرین‌زبانیهای دختر کوچکش فروغ‌خانم خوشی دیگری برای من می‌بود. با آقای کسرایی شوخی کردم و گفتم : «اگر آشپزخانه‌ی ما به این درازا و پهنا بماند ما نیز بدرد عون‌السلطنه گرفتار خواهیم بود». چنان نهادیم که کمی از آن بکاهند. بدینسان پانزده روز در قوچان ماندیم که از خوشترین روزهای زندگانی من بوده.

من فرصت یافته درباره‌ی زمین‌لرزه‌ی بسیار سخت که قوچان کهنه را زیر و رو گردانیده و من در بچگی داستان آن را در تبریز شنیده بودم جستجوها کردم. چه درباره‌ی آن قوچان و چه درباره‌ی این قوچان (که پس از آن زمین‌لرزه بنیاد نهاده شده) آگاهیهایی بدست آوردم و یادداشتهای بسیار کردم.

پس از پانزده روز که با خوشیها گذرانیده بودیم بشاهزاده عبدالله‌میرزا و خانواده‌اش و بآقای کسرایی بدرود گفته بمشهد بازگشتیم. در مشهد محرم رسیده (1) دُژخوییهای شیعیان چند برابر شده بود. همه چیز بکنار مانده. جز سخن از سینه‌زنان و زنجیرزنان ، و از روضه‌خوانیهای توانگران دیده نمی‌‌شد. ما را نیز میخواندند که برویم «مستفیض» شویم.

درباره‌ی بازگشت از وزارت عدلیه هنوز پاسخی نرسیده بود. این مرا سخت می‌آزرد. من که از شنیدن نام داور بدم آمدی ، اکنون چنین زورآزمایی و نیرنگبازی ازو می‌دیدم. ناچار شدم از در ایستادگی درآیم. چون رویه‌ی تلگرافها را نگاه نداشته‌ام از یکایک آنها سخن نمی‌رانم. چهار تلگراف پی هم فرستادم. چون پاسخ تلگراف چهارم چنین می‌بود : «بی‌اجازه حرکت نکنید». من تلگراف پنجم را چنین نوشتم : «وزارت جلیله‌ی عدلیه ، بی‌اجازه حرکت کردم».

پابرگیها :
1ـ دهم تیرماه 1306 ـ و