Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
فریبکاری ملایان و شوم بودن این تیره از آنجا دانسته میشود که هیچکدام از آنها مردم را از وحشیگریهایی همچون قمهزنی بازنمیدارند. یکی از آنان دورویی بیشتر گردانیده و گفته : «در این مقطع صلاح نمیباشد».
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٩ـ پروندههای شناسنامهای و داستان آنها (تکهی دو از دو)
روزی محاکمهی بازرگانزادهای میبود و هفت هشت تن ملا و حاجی و مشهدی برای گواهی آمده بودند. گواه یکم را خواستیم و او چنین آغاز سخن کرد : «این آقا محمدباقر همسایهی ماست. وقتی که این متولد شده بود دوازدهم رجب سال ١٣٢٠ بود. شب ششمش ما نیز بودیم. شام خوردیم. بعد از شام خدا رحمت کند آخوند ملاغفور ، روضهی علیاصغر خواند. بعد مرحوم پدرش گفت آن قرآن را بیاورید تاریخ ولادت این بچه را بنویسم. قرآن آوردند در پیش ما نوشت. قرآنی بود جلد قرمزی داشت. حالا هم ببینم میشناسم.». قرآنی را که آورده بودند و روی میز میبود نشان داده گفتم : «همینست؟». گفت : «آری ، آری همینست». سپس قرآن را گرفت و نوشتهی پشتش را نشان داده و گفت : «این هم خط آن مرحوم است. آن شب پیش ما نوشت. مثل اینکه دیروز بود». بدینسان بازی خود را بپایان رسانید.
گفتم : شما تو گفتیی پیشبینی کرده بودید که روزی نیاز بگواهی شما خواهد افتاد و چیزهای کوچک را نیز بیاد سپردهاید. گفت : «حافظهی من بد نیست. کمتر چیزی را فراموش میکنم».
گفتم : «این در چه فصل سال میبود؟.. در تابستان یا زمستان یا پاییز یا بهار؟». از این پرسش یکه خورده و چون در آن باره چیزی از بر نکرده بود درماند و گفت : «آنجایش دیگر یادم نیست. آخر این صحبت بیستوهفت سال پیش است. همه چیز که در یاد آدم نمیماند». گفتم : چگونه است که تاریخ روز و ماه و سال در یادتان مانده ، ولی این در یادتان نمانده؟. هنگامی که تابستانست رخت آدمی سبک باشد ، درها و پنجرههای اتاق باز باشد ، بمیهمان میوه و شربت آورند. ولی در زمستان رخت آدمی سنگین باشد ، درها و پنجرهها بسته باشد ، در اتاق کرسی یا بخاری گزارند ، بمیهمان شیرینی و چای آورند. این چیزها که سَتَرساست (1) ، چه شده که شما بیاد خود نسپردهاید ، ولی چیزهای ناسترسا را سپردهاید؟!.. چون پاسخی نمیداشت گفتیم برخیزد و برود.
با گواه دوم نیز همان رفتار رفت و او در پاسخ پرسش گفت : «بهار بود» که میبایستی گفت : «بسیار پرتست».
بدینسان یکایک آنان را رسوا گردانیدیم. چند محاکمه بدینسان گذشت. کمکم به این نیز چاره اندیشیدند. دروغی که میساختند تابستان یا زمستان بودنش را نیز یاد میگرفتند. ولی این بار ما نیز از راه دیگری میآمدیم. مثلاً میپرسیدیم : «از پیشامدهای بزرگ آن سال یا سال پیش از آن چه در یاد میداری؟.» ، که درمیماند. میگفتیم : «پس چه شده داستانهای بزرگ از یادت رفته. ولی زاییده شدن بچهی فلان همسایه در یادت مانده؟!.».
روزی از یکی پرسیدم : «چند فرزند داری؟.» گفت : «سه تا». گفتم : «تاریخ ولادت آنها را بگو» درماند. گفتم : «پس چه بوده که تاریخ ولادت فرزندان خود را بیاد نسپردهای ، ولی تاریخ ولادت پسر همسایه را سپردهای؟!.»
بدینسان بیشتر آن دعواها را تباه گردانیده از میان بردیم. به مستشاران تمیز که گواهی نوشته بودند پیام دادم : «بهتر است آقایان بدادگاه نیایند و من به همان عنوان ، گواهی آنان را رد کنم که بآنان برنخورد. این پیام را پذیرفتند ولی پیداست که چه کینهای در دل گرفتند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سَتَرسا = محسوس
🔸 ٤٩ـ پروندههای شناسنامهای و داستان آنها (تکهی دو از دو)
روزی محاکمهی بازرگانزادهای میبود و هفت هشت تن ملا و حاجی و مشهدی برای گواهی آمده بودند. گواه یکم را خواستیم و او چنین آغاز سخن کرد : «این آقا محمدباقر همسایهی ماست. وقتی که این متولد شده بود دوازدهم رجب سال ١٣٢٠ بود. شب ششمش ما نیز بودیم. شام خوردیم. بعد از شام خدا رحمت کند آخوند ملاغفور ، روضهی علیاصغر خواند. بعد مرحوم پدرش گفت آن قرآن را بیاورید تاریخ ولادت این بچه را بنویسم. قرآن آوردند در پیش ما نوشت. قرآنی بود جلد قرمزی داشت. حالا هم ببینم میشناسم.». قرآنی را که آورده بودند و روی میز میبود نشان داده گفتم : «همینست؟». گفت : «آری ، آری همینست». سپس قرآن را گرفت و نوشتهی پشتش را نشان داده و گفت : «این هم خط آن مرحوم است. آن شب پیش ما نوشت. مثل اینکه دیروز بود». بدینسان بازی خود را بپایان رسانید.
گفتم : شما تو گفتیی پیشبینی کرده بودید که روزی نیاز بگواهی شما خواهد افتاد و چیزهای کوچک را نیز بیاد سپردهاید. گفت : «حافظهی من بد نیست. کمتر چیزی را فراموش میکنم».
گفتم : «این در چه فصل سال میبود؟.. در تابستان یا زمستان یا پاییز یا بهار؟». از این پرسش یکه خورده و چون در آن باره چیزی از بر نکرده بود درماند و گفت : «آنجایش دیگر یادم نیست. آخر این صحبت بیستوهفت سال پیش است. همه چیز که در یاد آدم نمیماند». گفتم : چگونه است که تاریخ روز و ماه و سال در یادتان مانده ، ولی این در یادتان نمانده؟. هنگامی که تابستانست رخت آدمی سبک باشد ، درها و پنجرههای اتاق باز باشد ، بمیهمان میوه و شربت آورند. ولی در زمستان رخت آدمی سنگین باشد ، درها و پنجرهها بسته باشد ، در اتاق کرسی یا بخاری گزارند ، بمیهمان شیرینی و چای آورند. این چیزها که سَتَرساست (1) ، چه شده که شما بیاد خود نسپردهاید ، ولی چیزهای ناسترسا را سپردهاید؟!.. چون پاسخی نمیداشت گفتیم برخیزد و برود.
با گواه دوم نیز همان رفتار رفت و او در پاسخ پرسش گفت : «بهار بود» که میبایستی گفت : «بسیار پرتست».
بدینسان یکایک آنان را رسوا گردانیدیم. چند محاکمه بدینسان گذشت. کمکم به این نیز چاره اندیشیدند. دروغی که میساختند تابستان یا زمستان بودنش را نیز یاد میگرفتند. ولی این بار ما نیز از راه دیگری میآمدیم. مثلاً میپرسیدیم : «از پیشامدهای بزرگ آن سال یا سال پیش از آن چه در یاد میداری؟.» ، که درمیماند. میگفتیم : «پس چه شده داستانهای بزرگ از یادت رفته. ولی زاییده شدن بچهی فلان همسایه در یادت مانده؟!.».
روزی از یکی پرسیدم : «چند فرزند داری؟.» گفت : «سه تا». گفتم : «تاریخ ولادت آنها را بگو» درماند. گفتم : «پس چه بوده که تاریخ ولادت فرزندان خود را بیاد نسپردهای ، ولی تاریخ ولادت پسر همسایه را سپردهای؟!.»
بدینسان بیشتر آن دعواها را تباه گردانیده از میان بردیم. به مستشاران تمیز که گواهی نوشته بودند پیام دادم : «بهتر است آقایان بدادگاه نیایند و من به همان عنوان ، گواهی آنان را رد کنم که بآنان برنخورد. این پیام را پذیرفتند ولی پیداست که چه کینهای در دل گرفتند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سَتَرسا = محسوس
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
K^rvande Kasravi.pdf
16 MB
📚 کاروند کسروی
🖌 احمد کسروی
🔹 گردآورنده : یحیای ذکا
🖌 احمد کسروی
🔹 گردآورنده : یحیای ذکا
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی دهم)
از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچهها و کاروانسراها و در خانههای مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضهخوانیها آغاز یافتی. بازار روضهخوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضهخوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.
در همان هنگام از هر کویی دستهای راه افتادی. سینهزنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بیآنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچهها و خانههای مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.
هنگام شام در هر کویی و کوچهای دستهی شاهحسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضهخوانی رفتی.
از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علیاکبر و قاسم و زینالعابدین بیمار و زینب و امکلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.
روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دستهی شاهحسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمهزنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خونآلود بیرون آمدندی. مردم قرهباغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل بِرو مالیده بجلو دستهها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دستههای گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمهزنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.
در بسیاری از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانیدندی. یک چیز بسیار بزرگ و سنگینی از چوب ساخته «نخل» نامیدندی. هر کویی نخلی داشتی و در آن روز بیست و سی تن یا بیشتر بزیرش رفته آن را برداشتندی و در کوچهها گردانیدندی و چون دو نخل بهم رسیدی بیکدیگر راه نداده به پیکار برخاستندی و سر و روی همدیگر را خستندی. گاهی نیز خون ریختندی.
در شهرهایی که دوتیرگی حیدری و نعمتی از میان نرفته بود ، هر ساله در روز عاشورا پیکار بمیان افتادی و سرها شکسته و تنها کوفته شدی.
از این نادانیها چندان بودی که اگر کسی بشمارد و داستان همه را بنویسد یک کتاب بزرگی باشد. این نادانیها در ایران رواج میداشت تا رضاشاه پهلوی جلو گرفت که ده سال بیشتر ، کم نشانی از این نمایشها دیده شدی. ولی چنانکه میدانیم پس از رفتن او دولت بجلوگیری نمیکوشد و ملایان میکوشند که بار دیگر آنها را رواج دهند و چنانکه میشنویم در بسیاری از شهرها آغاز یافته در محرم همان نمایشها بمیان میآید. (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویهکنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
2ـ جای افسوس فراوانست که محمدرضاشاه پهلوی نتوانست همچون پدرش به جلوگیری از ارتجاع پردازد. بزرگا دردا که به ملایان پر و بال هم میداد و باید گفت مار در آستین پرورد. درین باره کتاب «دولت بما پاسخ دهد؟» دیده شود.
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی دهم)
از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچهها و کاروانسراها و در خانههای مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضهخوانیها آغاز یافتی. بازار روضهخوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضهخوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.
در همان هنگام از هر کویی دستهای راه افتادی. سینهزنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بیآنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچهها و خانههای مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.
هنگام شام در هر کویی و کوچهای دستهی شاهحسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضهخوانی رفتی.
از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علیاکبر و قاسم و زینالعابدین بیمار و زینب و امکلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.
روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دستهی شاهحسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمهزنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خونآلود بیرون آمدندی. مردم قرهباغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل بِرو مالیده بجلو دستهها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دستههای گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمهزنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.
در بسیاری از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانیدندی. یک چیز بسیار بزرگ و سنگینی از چوب ساخته «نخل» نامیدندی. هر کویی نخلی داشتی و در آن روز بیست و سی تن یا بیشتر بزیرش رفته آن را برداشتندی و در کوچهها گردانیدندی و چون دو نخل بهم رسیدی بیکدیگر راه نداده به پیکار برخاستندی و سر و روی همدیگر را خستندی. گاهی نیز خون ریختندی.
در شهرهایی که دوتیرگی حیدری و نعمتی از میان نرفته بود ، هر ساله در روز عاشورا پیکار بمیان افتادی و سرها شکسته و تنها کوفته شدی.
از این نادانیها چندان بودی که اگر کسی بشمارد و داستان همه را بنویسد یک کتاب بزرگی باشد. این نادانیها در ایران رواج میداشت تا رضاشاه پهلوی جلو گرفت که ده سال بیشتر ، کم نشانی از این نمایشها دیده شدی. ولی چنانکه میدانیم پس از رفتن او دولت بجلوگیری نمیکوشد و ملایان میکوشند که بار دیگر آنها را رواج دهند و چنانکه میشنویم در بسیاری از شهرها آغاز یافته در محرم همان نمایشها بمیان میآید. (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویهکنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
2ـ جای افسوس فراوانست که محمدرضاشاه پهلوی نتوانست همچون پدرش به جلوگیری از ارتجاع پردازد. بزرگا دردا که به ملایان پر و بال هم میداد و باید گفت مار در آستین پرورد. درین باره کتاب «دولت بما پاسخ دهد؟» دیده شود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 22
ما این را بارها نوشتهایم که مردمان به سه گروهند : گروهی آنان که بدی را در نهاد خود دارند و هیچگاه نیک نگردند ، و گروهی آنان که نیکی را در نهاد خود دارند و هرگز بد نگردند. این دو گروه بسیار کم باشند. همیشه انبوه مردمان کسانیند که اگر راهی برویشان باز باشد نیک گردند ، وگرنه بد باشند.
در اینجا هم سخنمان از این گروه انبوه میباشد. دربارهی اینان میگوییم که نیکخویی تکیهگاه خواهد. وگرنه هستند نیکانی که همیشه نیکند و بدانی که همواره بدند.
برای آنکه معنی تکیهگاه و اثر آن نیک شناخته شود یک مثال کوچکی یاد میکنیم :
چنین انگارید دیهی بر سر راهی نهاده و گروهی از مردم آنجا به راهزنی میپردازند و از سالها آن را پیشهی خود میدارند ، و یک مرد دانا و غیرتمندی بآن دیه درآمده و نشیمن میگیرد ، و چون از بدکاری آن گروه آگاه میشود مردانه بالا افراشته بجلوگیری برمیخیزد ، و زبان باز کرده راهزنی را مینکوهد و راستی و درستی را میستاید ، و ترس بخود راه نداده و پروای این و آن نکرده آشکاره پستی و زشتی دزدان و راهزنان را به رخشان میکشد ، و اینکار را از روی راستی میکند و خود مرد پاکدلی میباشد ـ بیگمان این کوششهای پاکدلانه و مردانهی او کارگر افتد و نیکمردان با او همآواز گردند و راهزنان از زشتکاریهای خود شرمنده گردیده دست بردارند و پی برزگری و یا پیشهی دیگری روند. اگر برخی از ایشان خیرهرویی کنند و دست از دزدی برندارند باری پرده بروی کار خود کشند و دیگر نتوانند آشکاره بآن برخیزند. سپس اگر چنین انگاریم آن مرد پاکدل از دیه بیرون رود و رخت بجای دیگری کشد و پس ازو کسی بنکوهش دزدان نپردازد بیگمان بیشتر دزدان دوباره به زشتکاری برگردند و باز براهزنی پردازند ، چرا که درستکاری تکیهگاه خود را از دست داده ، چرا که دیگر کسی پشتیبانی از نیکخویی نمینماید.
چنانکه گفتیم این یک مثال کوچکیست. ولی بارها چنین داستانی رخ داده است. بارها رخ داده که یک مرد بخرد استواری مایهی رستگاری هزاران کسان گردیده.
سخن کوتاه میکنم : آدمی خویهای بد را که خودخواهی و خشم و کینه و آز و رشک و دزدی و دغلکاری و نیرنگ و دروغگویی و دورویی و جز اینها باشد از سرشت تنی[جانی] خود دارد. اینها خویهاییست که جانوران دارند و آدمی با آنها اَنباز باشد. چیزی که هست آدمی ، دارای سرشت دیگری نیز هست که روان و خرد باشد و اینها از آن خویها بیزار است و خود خواهان راستی و نیکی و غمخواری است ، و از اینرو همیشه آدمی در کشاکش این دو باشد ، و برای آراستگی خویها یگانه راه این است که روانها نیرومند گردند و از بهر نیرومندی روانها نیز سه چیز باید که یکی معنی جهان و زندگی را دانستن ، و دو دیگر سود و زیان خویها را چنانکه هست شناختن ، و سه دیگر تکیهگاهی داشتن است.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 22
ما این را بارها نوشتهایم که مردمان به سه گروهند : گروهی آنان که بدی را در نهاد خود دارند و هیچگاه نیک نگردند ، و گروهی آنان که نیکی را در نهاد خود دارند و هرگز بد نگردند. این دو گروه بسیار کم باشند. همیشه انبوه مردمان کسانیند که اگر راهی برویشان باز باشد نیک گردند ، وگرنه بد باشند.
در اینجا هم سخنمان از این گروه انبوه میباشد. دربارهی اینان میگوییم که نیکخویی تکیهگاه خواهد. وگرنه هستند نیکانی که همیشه نیکند و بدانی که همواره بدند.
برای آنکه معنی تکیهگاه و اثر آن نیک شناخته شود یک مثال کوچکی یاد میکنیم :
چنین انگارید دیهی بر سر راهی نهاده و گروهی از مردم آنجا به راهزنی میپردازند و از سالها آن را پیشهی خود میدارند ، و یک مرد دانا و غیرتمندی بآن دیه درآمده و نشیمن میگیرد ، و چون از بدکاری آن گروه آگاه میشود مردانه بالا افراشته بجلوگیری برمیخیزد ، و زبان باز کرده راهزنی را مینکوهد و راستی و درستی را میستاید ، و ترس بخود راه نداده و پروای این و آن نکرده آشکاره پستی و زشتی دزدان و راهزنان را به رخشان میکشد ، و اینکار را از روی راستی میکند و خود مرد پاکدلی میباشد ـ بیگمان این کوششهای پاکدلانه و مردانهی او کارگر افتد و نیکمردان با او همآواز گردند و راهزنان از زشتکاریهای خود شرمنده گردیده دست بردارند و پی برزگری و یا پیشهی دیگری روند. اگر برخی از ایشان خیرهرویی کنند و دست از دزدی برندارند باری پرده بروی کار خود کشند و دیگر نتوانند آشکاره بآن برخیزند. سپس اگر چنین انگاریم آن مرد پاکدل از دیه بیرون رود و رخت بجای دیگری کشد و پس ازو کسی بنکوهش دزدان نپردازد بیگمان بیشتر دزدان دوباره به زشتکاری برگردند و باز براهزنی پردازند ، چرا که درستکاری تکیهگاه خود را از دست داده ، چرا که دیگر کسی پشتیبانی از نیکخویی نمینماید.
چنانکه گفتیم این یک مثال کوچکیست. ولی بارها چنین داستانی رخ داده است. بارها رخ داده که یک مرد بخرد استواری مایهی رستگاری هزاران کسان گردیده.
سخن کوتاه میکنم : آدمی خویهای بد را که خودخواهی و خشم و کینه و آز و رشک و دزدی و دغلکاری و نیرنگ و دروغگویی و دورویی و جز اینها باشد از سرشت تنی[جانی] خود دارد. اینها خویهاییست که جانوران دارند و آدمی با آنها اَنباز باشد. چیزی که هست آدمی ، دارای سرشت دیگری نیز هست که روان و خرد باشد و اینها از آن خویها بیزار است و خود خواهان راستی و نیکی و غمخواری است ، و از اینرو همیشه آدمی در کشاکش این دو باشد ، و برای آراستگی خویها یگانه راه این است که روانها نیرومند گردند و از بهر نیرومندی روانها نیز سه چیز باید که یکی معنی جهان و زندگی را دانستن ، و دو دیگر سود و زیان خویها را چنانکه هست شناختن ، و سه دیگر تکیهگاهی داشتن است.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی یک از دو)
این را بنویسم که آلودهترین بخش عدلیه «دیوان تمیز» میبود. راستست که «مستشاران» آنجا در بیرون پاکدامن شناخته شده بودند. ولی در نهان ناپاکتر از دیگران میبودند و در راه سود خود بقانون و دادگستری ارجی نگزاردندی. نخست آنان افزار دست وزیران میبودند که دستورهای دلخواهانهی آنان را بجای قانون بکار بستندی. وزیران نیز ارجشناسی نموده به ایشان پولها میرسانیدندی. مثلاً ببازرسی فرستادندی و «خرج سفرِ» گزاف میپرداختندی. پسرها و خویشانشان را بکارهای بزرگ برمیگماردندی ، یا آنان را با پول دولت به اروپا فرستادندی. داور که قانون «حَکَمیت» را گذرانید ، بیش از همه برای این بود که بکسانی که میخواهد از آن راه سودهایی رساند. از جمله بدادگاهها سپرده بود که «حَکَم» را جز از داوران تمیز و چند کس دیگر از دوستان او برنگزینند. دوم همان «مستشاران» رشوه هم میگرفتندی. چیزی که هست استادی بکار بردندی که بزبانها نیفتد. من اینک داستانی برایتان مینویسم :
بازرگانی در تبریز بنام دیلمَقانی یکصدوهشتادهزار تومان (که بحساب امروز بیشتر از هجده میلیون ریال بلکه دو سه برابر آنست) کلاه بازار تبریز را برداشته و ورشکستگی آشکار گردانیده بود. طلبکاران بجوش آمدند و هنگامهای شد که سالیان دراز کوشش و کشاکش درمیان میبود و بجایی نرسید ، چرا که «مستشاران تمیز» پشتیبانی آشکار به دیلمقانی مینمودند. طلبکاران چند سال رنج برده و دویده و حکمی بدست میآوردند. دیلمقانی تمیز میخواست و مستشاران چشم رویهم گزارده ببهانهای آن را میشکستند. سه بار بیشتر این کار را کردند و نتیجه آن بود که دیلمقانی یک شاهی بطلبکاران نداد.
چرا این کار را میکردند؟.. من اینک برایتان بگویم : روزی رفته بودم بدیدن میرزا رضاخان نایینی مدعیالعموم. خواست از پاکدامنی خودش سخن راند و گفت : «حکایت عجیبیست : چندی پیش دیدم رئیس کابینه آمد که تاجری از تبریز آمده که فرش کهنه میخرد ، میخواهید بیاید فرشهای شما را ببیند؟. گفتم بیاید. فردا جمعه دیدم در زدند و همان تاجر آمد. فرشهای ما را دید و پسندید. ولی من میدیدم قیمتی که میگزارد گزاف است. مثلاً فرشی که در نظر من بیش از پانصد تومان قیمت ندارد ، او دوهزار تومان قیمت میگزاشت. من گفتم شاید ناشی است. به هر حال فرشها را دید و رفت. فردا صبح دیدم در زدند و گفته شد همان تاجر دیروزیست. میگوید پول آوردهام فرشها را ببرم. من چون در تعجب بودم ، گفتم بپرسید اسم شما چیست؟!. آمدند که میگوید اسم من حاجی محمد دیلمقانی است. من فوری بیاد افتادم که این مرد دوسیهی بزرگی در دیوان تمیز دارد و این معاملهی فرش برای رشوه دادنست. گفتم : بگویید لازم نیست ، من معامله نمیکنم. بعد که تحقیق کردهام معلوم شد بخانهی صدرالاشراف هم رفته ...». نایینی این داستان را میگفت و در آن میان میفهمانید که صدرالاشراف و دیگران فرشهاشان فروختهاند.
اینست یک نمونه از سودجوییهای تمیزیان. اینست که بیشتر آنان آخوند لاتی بوده که بعدلیه آمده و پس از چند سال دارایی هنگفت اندوختهاند که اکنون هم میدارند. همان نایینی که آن ستایش را از پاکدامنی خود مینمود هنگامی که مُرد ، آقای بهرامی در شگفت میبود و میگفت : «این از نایین با دست تهی آمده بود و حالا که مرده ثروت هنگفتی از خود بازگزارده».
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی یک از دو)
این را بنویسم که آلودهترین بخش عدلیه «دیوان تمیز» میبود. راستست که «مستشاران» آنجا در بیرون پاکدامن شناخته شده بودند. ولی در نهان ناپاکتر از دیگران میبودند و در راه سود خود بقانون و دادگستری ارجی نگزاردندی. نخست آنان افزار دست وزیران میبودند که دستورهای دلخواهانهی آنان را بجای قانون بکار بستندی. وزیران نیز ارجشناسی نموده به ایشان پولها میرسانیدندی. مثلاً ببازرسی فرستادندی و «خرج سفرِ» گزاف میپرداختندی. پسرها و خویشانشان را بکارهای بزرگ برمیگماردندی ، یا آنان را با پول دولت به اروپا فرستادندی. داور که قانون «حَکَمیت» را گذرانید ، بیش از همه برای این بود که بکسانی که میخواهد از آن راه سودهایی رساند. از جمله بدادگاهها سپرده بود که «حَکَم» را جز از داوران تمیز و چند کس دیگر از دوستان او برنگزینند. دوم همان «مستشاران» رشوه هم میگرفتندی. چیزی که هست استادی بکار بردندی که بزبانها نیفتد. من اینک داستانی برایتان مینویسم :
بازرگانی در تبریز بنام دیلمَقانی یکصدوهشتادهزار تومان (که بحساب امروز بیشتر از هجده میلیون ریال بلکه دو سه برابر آنست) کلاه بازار تبریز را برداشته و ورشکستگی آشکار گردانیده بود. طلبکاران بجوش آمدند و هنگامهای شد که سالیان دراز کوشش و کشاکش درمیان میبود و بجایی نرسید ، چرا که «مستشاران تمیز» پشتیبانی آشکار به دیلمقانی مینمودند. طلبکاران چند سال رنج برده و دویده و حکمی بدست میآوردند. دیلمقانی تمیز میخواست و مستشاران چشم رویهم گزارده ببهانهای آن را میشکستند. سه بار بیشتر این کار را کردند و نتیجه آن بود که دیلمقانی یک شاهی بطلبکاران نداد.
چرا این کار را میکردند؟.. من اینک برایتان بگویم : روزی رفته بودم بدیدن میرزا رضاخان نایینی مدعیالعموم. خواست از پاکدامنی خودش سخن راند و گفت : «حکایت عجیبیست : چندی پیش دیدم رئیس کابینه آمد که تاجری از تبریز آمده که فرش کهنه میخرد ، میخواهید بیاید فرشهای شما را ببیند؟. گفتم بیاید. فردا جمعه دیدم در زدند و همان تاجر آمد. فرشهای ما را دید و پسندید. ولی من میدیدم قیمتی که میگزارد گزاف است. مثلاً فرشی که در نظر من بیش از پانصد تومان قیمت ندارد ، او دوهزار تومان قیمت میگزاشت. من گفتم شاید ناشی است. به هر حال فرشها را دید و رفت. فردا صبح دیدم در زدند و گفته شد همان تاجر دیروزیست. میگوید پول آوردهام فرشها را ببرم. من چون در تعجب بودم ، گفتم بپرسید اسم شما چیست؟!. آمدند که میگوید اسم من حاجی محمد دیلمقانی است. من فوری بیاد افتادم که این مرد دوسیهی بزرگی در دیوان تمیز دارد و این معاملهی فرش برای رشوه دادنست. گفتم : بگویید لازم نیست ، من معامله نمیکنم. بعد که تحقیق کردهام معلوم شد بخانهی صدرالاشراف هم رفته ...». نایینی این داستان را میگفت و در آن میان میفهمانید که صدرالاشراف و دیگران فرشهاشان فروختهاند.
اینست یک نمونه از سودجوییهای تمیزیان. اینست که بیشتر آنان آخوند لاتی بوده که بعدلیه آمده و پس از چند سال دارایی هنگفت اندوختهاند که اکنون هم میدارند. همان نایینی که آن ستایش را از پاکدامنی خود مینمود هنگامی که مُرد ، آقای بهرامی در شگفت میبود و میگفت : «این از نایین با دست تهی آمده بود و حالا که مرده ثروت هنگفتی از خود بازگزارده».
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی یازدهم)
چنانکه گفتیم این کارها زیانهایی را درپی میداشت و اینک آنها را فهرستوار بکوتاهی میشماریم :
1ـ داستانی که هزاروسیصد سال پیش رخ داده بآن پرداختن و بگریه و سوگواری برخاستن ، از خرد رو گردانیدن و آن را لگدمال ساختنست. اینکه پنداشتهاند که خدا از این گریه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی دیگری از آنان میباشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخیزد. گریه و مویه به یک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!.. چرا خدا بآن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسین ، خودشان پس از یکی دو سال ، پیشامد را فراموش ساختند و بزندگی پرداختند. چنانکه گفتیم علیبنالحسین با یزید آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکینه دختر حسین که بگفتهی روضهخوانان در ویرانهی شام مرده است ، و باشد که شیعیان باین مرگ او خروارها اشک ریختهاند ، سالها پس از آن زیسته و زن مصعببنزبیر شده بود که سپس نیز زنعبدالملکبنمروان گردید و با خوشیها زندگی بسر داد.
ولی شیعیان پس از هزاروسیصد سال آن داستان را فراموش نمیکنند و آیا این دلیل روشنی به سبکمغزی و بیخردی یک مردمی شمرده نخواهد بود؟!..
2ـ بسینه زدن ، زنجیر بتن کوفتن ، گل بِرو مالیدن ، خاک بسر ریختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعرهها کشیدن و اینگونه کارها جز نشان دُژخویی (1) و بیابانیگری[=وحشیگری] نیست. شیعیان اینها را هنری پنداشتندی و اگر درمیان تماشاچیان یک یا چند تن اروپایی بودی بنام خودنمایی بیشتر کوفتندی و زدندی و بلندتر نعرهها کشیدندی. ولی راستی آنست که همین نادانیها و مانندهای آن دستاویز بدست اروپاییان داده که ایرانیان و دیگر شرقیان را «نیمهوحشی» شمارند و بزندگانی آزاد شاینده ندانند.
اروپاییان از سالها کوشیدهاند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشتهاند و میدارند پایدار گردانند و از این رفتار دو نتیجه خواستهاند : یکی آنکه شرقیان در سایهی همین نادانیها ، ناتوان و درمانده باشند و بآسانی گردن به یوغ چیرگی آنان گزارند. دیگری اینکه بهانه در دست باشد و به «نیکخواهان جهان» که در اروپا نیز فراوانند پاسخی توانند داد.
اینکه از صد سال باز اروپاییان که به ایران و هند آمدهاند داستانها از این نمایشها و نادانیهای شیعیان در کتابهاشان نوشتهاند و پیکرهها برداشته بچاپ رسانیدهاند (2) ، اینکه برخی از شرقشناسان بستایشهایی از شیعیگری و از این نمایشها پرداختهاند ، همه از این راه بوده است.
دو تن از شرقشناسان که یکی مسیو ماربین آلمانی و دیگری دکتر جوزف فرانسهای بوده ، در کتابهای خود از کیش شیعی و از این نمایشهای شیعیان ستایشها نوشتهاند ، و اینها عنوانی بدست ملایان داده که آن دو نوشته را که بفارسی ترجمه شده در دفتری بنام «سیاستالحسینیه» بچاپ رسانیدهاند. ولی ما نیک میدانیم که این شرقشناسان از کارکنان سیاسی میباشند و نوشتههاشان جز از راه فریبکاری نیست.
بگفتهی مسیو ماربین ، نصیرالدین توسی کار بسیار نیکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کینهی شیعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بسر بغداد برده و کینه از دشمنان خاندان علی جسته است. این بوده آرزویش که شیعیان همیشه چنان باشند و هیچگاه کینهی سنّیان را از دل بیرون نکرده بکارهای دیگری نپردازند.
بگفتهی دکتر جوزف ، شیعیگری در نتیجهی روضهخوانی پیشرفت بسیاری کرده ، و او آرزومند میبوده که شیعیان در این راه ، پیشرفت را از دست ندهند و بشمارهی شیعیان (که بکار سیاست اروپایی نیک میخورند) بیفزایند.
پابرگیها :
1ـ دژخوی = دارای عادت بد توأم با درشتی. (ویراینده)
2ـ پیكرههایی را كه ما در این كتاب از قمهزنان و قفل بتنان و از جنازهی قاسم و عروس قاسم آوردهایم از مهنامهی «توردوموند» فرانسه است كه هشتاد سال پیش در پاریس بنیاد یافته بود و سالها پراكنده میشد. و آن نیز از كتاب یكی از جهانگردان روسی برداشته. این جهانگرد در قفقاز گردیده و برای آنكه بیابانیگری قفقازیان را نشان دهد از اینگونه پیكرهها برداشته و در كتاب خود بچاپ رسانیده است.
[این سخن دربارهی پیکرههای شمارههای 4 ، 6 ، 10 ، 12 و 13 میباشد که در اصل کتاب بوده. دیگر پیکرهها را ما افزودهایم.]
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی یازدهم)
چنانکه گفتیم این کارها زیانهایی را درپی میداشت و اینک آنها را فهرستوار بکوتاهی میشماریم :
1ـ داستانی که هزاروسیصد سال پیش رخ داده بآن پرداختن و بگریه و سوگواری برخاستن ، از خرد رو گردانیدن و آن را لگدمال ساختنست. اینکه پنداشتهاند که خدا از این گریه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی دیگری از آنان میباشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخیزد. گریه و مویه به یک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!.. چرا خدا بآن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسین ، خودشان پس از یکی دو سال ، پیشامد را فراموش ساختند و بزندگی پرداختند. چنانکه گفتیم علیبنالحسین با یزید آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکینه دختر حسین که بگفتهی روضهخوانان در ویرانهی شام مرده است ، و باشد که شیعیان باین مرگ او خروارها اشک ریختهاند ، سالها پس از آن زیسته و زن مصعببنزبیر شده بود که سپس نیز زنعبدالملکبنمروان گردید و با خوشیها زندگی بسر داد.
ولی شیعیان پس از هزاروسیصد سال آن داستان را فراموش نمیکنند و آیا این دلیل روشنی به سبکمغزی و بیخردی یک مردمی شمرده نخواهد بود؟!..
2ـ بسینه زدن ، زنجیر بتن کوفتن ، گل بِرو مالیدن ، خاک بسر ریختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعرهها کشیدن و اینگونه کارها جز نشان دُژخویی (1) و بیابانیگری[=وحشیگری] نیست. شیعیان اینها را هنری پنداشتندی و اگر درمیان تماشاچیان یک یا چند تن اروپایی بودی بنام خودنمایی بیشتر کوفتندی و زدندی و بلندتر نعرهها کشیدندی. ولی راستی آنست که همین نادانیها و مانندهای آن دستاویز بدست اروپاییان داده که ایرانیان و دیگر شرقیان را «نیمهوحشی» شمارند و بزندگانی آزاد شاینده ندانند.
اروپاییان از سالها کوشیدهاند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشتهاند و میدارند پایدار گردانند و از این رفتار دو نتیجه خواستهاند : یکی آنکه شرقیان در سایهی همین نادانیها ، ناتوان و درمانده باشند و بآسانی گردن به یوغ چیرگی آنان گزارند. دیگری اینکه بهانه در دست باشد و به «نیکخواهان جهان» که در اروپا نیز فراوانند پاسخی توانند داد.
اینکه از صد سال باز اروپاییان که به ایران و هند آمدهاند داستانها از این نمایشها و نادانیهای شیعیان در کتابهاشان نوشتهاند و پیکرهها برداشته بچاپ رسانیدهاند (2) ، اینکه برخی از شرقشناسان بستایشهایی از شیعیگری و از این نمایشها پرداختهاند ، همه از این راه بوده است.
دو تن از شرقشناسان که یکی مسیو ماربین آلمانی و دیگری دکتر جوزف فرانسهای بوده ، در کتابهای خود از کیش شیعی و از این نمایشهای شیعیان ستایشها نوشتهاند ، و اینها عنوانی بدست ملایان داده که آن دو نوشته را که بفارسی ترجمه شده در دفتری بنام «سیاستالحسینیه» بچاپ رسانیدهاند. ولی ما نیک میدانیم که این شرقشناسان از کارکنان سیاسی میباشند و نوشتههاشان جز از راه فریبکاری نیست.
بگفتهی مسیو ماربین ، نصیرالدین توسی کار بسیار نیکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کینهی شیعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بسر بغداد برده و کینه از دشمنان خاندان علی جسته است. این بوده آرزویش که شیعیان همیشه چنان باشند و هیچگاه کینهی سنّیان را از دل بیرون نکرده بکارهای دیگری نپردازند.
بگفتهی دکتر جوزف ، شیعیگری در نتیجهی روضهخوانی پیشرفت بسیاری کرده ، و او آرزومند میبوده که شیعیان در این راه ، پیشرفت را از دست ندهند و بشمارهی شیعیان (که بکار سیاست اروپایی نیک میخورند) بیفزایند.
پابرگیها :
1ـ دژخوی = دارای عادت بد توأم با درشتی. (ویراینده)
2ـ پیكرههایی را كه ما در این كتاب از قمهزنان و قفل بتنان و از جنازهی قاسم و عروس قاسم آوردهایم از مهنامهی «توردوموند» فرانسه است كه هشتاد سال پیش در پاریس بنیاد یافته بود و سالها پراكنده میشد. و آن نیز از كتاب یكی از جهانگردان روسی برداشته. این جهانگرد در قفقاز گردیده و برای آنكه بیابانیگری قفقازیان را نشان دهد از اینگونه پیكرهها برداشته و در كتاب خود بچاپ رسانیده است.
[این سخن دربارهی پیکرههای شمارههای 4 ، 6 ، 10 ، 12 و 13 میباشد که در اصل کتاب بوده. دیگر پیکرهها را ما افزودهایم.]
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 23 از 23
میتوان باین زمینه از راه دیگری هم درآمد. و آن اینکه داستان نیکخویی و بدخویی چیز جداگانهای نیست ، بلکه با دین و آیین بهم پیوسته است که تا آنها درست نشود و یک بنیاد استواری برای زندگانی توده درمیان نباشد از یکایک مردم چشم نیکخویی نتوان داشتن و هرچه کوشش در این باره شود بیهوده خواهد بود.
مرا شگفت میافتد که میبینم کسانی در این انجمن و آن انجمن سخن از درستکاری و راستگویی و نیکوکاری میرانند ، و یا خامه بدست گرفته گفتار در پیرامون آنها مینویسند. اگرچه بیشتر اینها بهوس خودنمایی است و نتیجهی دیگری از آنها خواسته نمیشود ، لیکن برخی نیز از هوس بدورند و براستی خواهان نیکی مردم میباشند ، در جایی که از این کوششها کوچکترین سودی در دست نتواند بود و زیانها نیز خواهد برخاست. زیرا گذشته از آنکه گفتگو از خویهای نیک و بد باین آسانی نیست و کار هر کسی نمیباشد ، این نکته هم در کار است که در یک توده تا راهی برای زندگانی باز نباشد و مردم امیدی را دنبال نکنند هرگونه کوشش دربارهی نیکی مردم هدر باشد.
روزی یکی با من گفتگو میکرد. چون گلهها از آلودگیهای مردم کرد و سخنان بیجای درازی راند آن زمان چنین گفت : «میباید کتابی در اخلاق نوشت و چاپ کرد». چون از آشنایان بود و از من پاسخ میخواست گفتم : «آن کتاب را نوشته و چاپ شده گیر ، آیا چه سودی خواهد داشت؟!. اینهمه کتابها نوشتهاند یکی هم آن خواهد بود». چون خواست مرا درنیافت ناگزیر شدم بسخن گشادهتری پردازم. گفتم امروز انبوهی از مردم ، جهان را یک دستگاه بیهوده میشمارند و بسامان و دانشی در آن باور نمیدارند و میانهی آدمیان با چهارپایان و ددان جدایی نگزارده بزندگی جز نبرد و کشاکش زندگان معنای دیگری نمیدهند. آیا از چنین کسانی میتوانیم چشم نیکوکاری داشت؟!. بیگمان نمیتوانیم. اگر برخی از آنان با زبان دم از نیکی زنند ، درونشان از آن آگاهی نخواهد داشت. درمیان چنین مردمی اگر چند تنی دربند نیکوکاری و راستگویی باشند آنان نیز بسختی افتند.
یک توده نخست باید دین دارد. دین را بآن معنایی که شما میفهمید نمیگویم : باید مردم معنی جهان و زندگی را شناخته بدانند که اینجهان دستگاه بیهودهای نیست و از روی سامان و دانشی پدید آمده و میگردد. نیز معنی آدمیگری را شناخته بدانند که آدمی برگزیدهی آفریدگار است و هرگز نباید خود را بپای چهارپایان و ددان برد و معنی روان و خرد را دانسته هوادار آنها باشد. نیز راز زندگی را شناخته این بداند که یک توده که در جایی زندگی میکند باید یکایک آنان دربند آسایش همگان باشد و هیچگاه بهرهمندی خود را جلوتر از بهرهمندی توده نگیرد.
باید قانونها و آیین زندگانی نیز بر روی اینها باشد و درستکاری و راستگویی و نیکوکاری نزد انبوه توده ارج دارد و هرگاه کسی از راه پرهیزکاری به نداری افتاد باری پیش مردم خوار نباشد. پس از اینهاست که میتوان بمردم یاد نیکخویی داد. شما که از اینها هیچ آگاهی نمیدارید تنها بآن میکوشید که سخنانی بهم بافته بیرون ریزید.
امروز در ایران چندین چیز بهم درآمیخته : شیعیگری که کیش دیرین مردم میباشد ، صوفیگری که صدها کتاب از آن در دستهاست و اینهمه برواج آن کوشیده میشود ، خراباتیگری که چندین کتاب از آن در دست است و اینهمه هیاهو دربارهی آنها راه انداختهاند. فلسفهی مادّی اروپا که روزانه گفتارها در پیرامون آن پراکنده میکنند. هر یکی از اینها آدمی را برویهی دیگری میخواهد و دستورهای دیگری برای خویها میدهد. شیعیگیری پیشتر از همه این را میخواهد که هر کسی مهر چند تن را در دل خود جا دهد و هر زمان پول پیدا کرد بدیدن بارگاه آنان رود. صوفیگری آن را میخواهد که یک کس گفتههایی را از شبلی و بایزید و مولوی و مانند آن بسینه سپارد و جز بآنها نپردازد و یکی را هم به پیری شناخته نان او را دهد. خراباتیگری آن میخواهد که هر کس از گذشته و آینده چشم پوشد و هرگز درپی هیچ چیزی نباشد و دم را غنیمت دانسته روز با میگساری بسر برد. فلسفهی مادّی اروپا جهان را پوچ و هیچ شناخته جز این نمیآموزد که هر کسی زندگانی را یک میدان نبردی شناخته و تا بتواند همه را زیر پا گزارده خویشتن جلو رود.
اکنون تو که میخواهی کتاب دربارهی نیکخویی نویسی بگو ببینم کدام یکی را پیروی خواهی کرد؟!..
آن بیچاره که اینها را نمیدانست تا بتواند پاسخی دهد و شاید آنچه گفتم نفهمید. همین اندازه پرسید : پس دیگران که کتاب مینویسند چه میکنند؟!.. گفتم : آنان نیز نادانسته گامهایی برمیدارند و چند سخنی از اینجا و از آنجا برداشته بهم میبافند. مگر اینکارها از روی فهم است که شما راه آن را پرسید؟!. کسانی که خود کور و درماندهاند بدیگران راه مینمایند!
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 23 از 23
میتوان باین زمینه از راه دیگری هم درآمد. و آن اینکه داستان نیکخویی و بدخویی چیز جداگانهای نیست ، بلکه با دین و آیین بهم پیوسته است که تا آنها درست نشود و یک بنیاد استواری برای زندگانی توده درمیان نباشد از یکایک مردم چشم نیکخویی نتوان داشتن و هرچه کوشش در این باره شود بیهوده خواهد بود.
مرا شگفت میافتد که میبینم کسانی در این انجمن و آن انجمن سخن از درستکاری و راستگویی و نیکوکاری میرانند ، و یا خامه بدست گرفته گفتار در پیرامون آنها مینویسند. اگرچه بیشتر اینها بهوس خودنمایی است و نتیجهی دیگری از آنها خواسته نمیشود ، لیکن برخی نیز از هوس بدورند و براستی خواهان نیکی مردم میباشند ، در جایی که از این کوششها کوچکترین سودی در دست نتواند بود و زیانها نیز خواهد برخاست. زیرا گذشته از آنکه گفتگو از خویهای نیک و بد باین آسانی نیست و کار هر کسی نمیباشد ، این نکته هم در کار است که در یک توده تا راهی برای زندگانی باز نباشد و مردم امیدی را دنبال نکنند هرگونه کوشش دربارهی نیکی مردم هدر باشد.
روزی یکی با من گفتگو میکرد. چون گلهها از آلودگیهای مردم کرد و سخنان بیجای درازی راند آن زمان چنین گفت : «میباید کتابی در اخلاق نوشت و چاپ کرد». چون از آشنایان بود و از من پاسخ میخواست گفتم : «آن کتاب را نوشته و چاپ شده گیر ، آیا چه سودی خواهد داشت؟!. اینهمه کتابها نوشتهاند یکی هم آن خواهد بود». چون خواست مرا درنیافت ناگزیر شدم بسخن گشادهتری پردازم. گفتم امروز انبوهی از مردم ، جهان را یک دستگاه بیهوده میشمارند و بسامان و دانشی در آن باور نمیدارند و میانهی آدمیان با چهارپایان و ددان جدایی نگزارده بزندگی جز نبرد و کشاکش زندگان معنای دیگری نمیدهند. آیا از چنین کسانی میتوانیم چشم نیکوکاری داشت؟!. بیگمان نمیتوانیم. اگر برخی از آنان با زبان دم از نیکی زنند ، درونشان از آن آگاهی نخواهد داشت. درمیان چنین مردمی اگر چند تنی دربند نیکوکاری و راستگویی باشند آنان نیز بسختی افتند.
یک توده نخست باید دین دارد. دین را بآن معنایی که شما میفهمید نمیگویم : باید مردم معنی جهان و زندگی را شناخته بدانند که اینجهان دستگاه بیهودهای نیست و از روی سامان و دانشی پدید آمده و میگردد. نیز معنی آدمیگری را شناخته بدانند که آدمی برگزیدهی آفریدگار است و هرگز نباید خود را بپای چهارپایان و ددان برد و معنی روان و خرد را دانسته هوادار آنها باشد. نیز راز زندگی را شناخته این بداند که یک توده که در جایی زندگی میکند باید یکایک آنان دربند آسایش همگان باشد و هیچگاه بهرهمندی خود را جلوتر از بهرهمندی توده نگیرد.
باید قانونها و آیین زندگانی نیز بر روی اینها باشد و درستکاری و راستگویی و نیکوکاری نزد انبوه توده ارج دارد و هرگاه کسی از راه پرهیزکاری به نداری افتاد باری پیش مردم خوار نباشد. پس از اینهاست که میتوان بمردم یاد نیکخویی داد. شما که از اینها هیچ آگاهی نمیدارید تنها بآن میکوشید که سخنانی بهم بافته بیرون ریزید.
امروز در ایران چندین چیز بهم درآمیخته : شیعیگری که کیش دیرین مردم میباشد ، صوفیگری که صدها کتاب از آن در دستهاست و اینهمه برواج آن کوشیده میشود ، خراباتیگری که چندین کتاب از آن در دست است و اینهمه هیاهو دربارهی آنها راه انداختهاند. فلسفهی مادّی اروپا که روزانه گفتارها در پیرامون آن پراکنده میکنند. هر یکی از اینها آدمی را برویهی دیگری میخواهد و دستورهای دیگری برای خویها میدهد. شیعیگیری پیشتر از همه این را میخواهد که هر کسی مهر چند تن را در دل خود جا دهد و هر زمان پول پیدا کرد بدیدن بارگاه آنان رود. صوفیگری آن را میخواهد که یک کس گفتههایی را از شبلی و بایزید و مولوی و مانند آن بسینه سپارد و جز بآنها نپردازد و یکی را هم به پیری شناخته نان او را دهد. خراباتیگری آن میخواهد که هر کس از گذشته و آینده چشم پوشد و هرگز درپی هیچ چیزی نباشد و دم را غنیمت دانسته روز با میگساری بسر برد. فلسفهی مادّی اروپا جهان را پوچ و هیچ شناخته جز این نمیآموزد که هر کسی زندگانی را یک میدان نبردی شناخته و تا بتواند همه را زیر پا گزارده خویشتن جلو رود.
اکنون تو که میخواهی کتاب دربارهی نیکخویی نویسی بگو ببینم کدام یکی را پیروی خواهی کرد؟!..
آن بیچاره که اینها را نمیدانست تا بتواند پاسخی دهد و شاید آنچه گفتم نفهمید. همین اندازه پرسید : پس دیگران که کتاب مینویسند چه میکنند؟!.. گفتم : آنان نیز نادانسته گامهایی برمیدارند و چند سخنی از اینجا و از آنجا برداشته بهم میبافند. مگر اینکارها از روی فهم است که شما راه آن را پرسید؟!. کسانی که خود کور و درماندهاند بدیگران راه مینمایند!
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی دو از دو)
همان جوان محاسباتی که یاد کردم و گفتم من دعویش را نپذیرفتم ، از رأی من «استیناف» خواست. از روی قانون رأیهایی که دربارهی شناسنامه داده میشد «استیناف و تمیز» نمیداشت. ولی چون داور پافشاری مینمود ، دادگاه «استیناف» قانون را بکنار نهاده و داوران آن دادگاهِ والاتر ، از رأیفروشی بازنایستاده عرضحال او را پذیرفتند و «حُکم» مرا شکسته بدلخواه آن جوان رأی دادند. وکیل «سجل احوال» از آن حُکم تمیز خواست. تمیزیها عرضحال او را نپذیرفته نوشتند : «احکامی که در مورد سجل احوال صادر میشود قابل تمیز نیست». در حالی که چون استیناف ، قانون را بدیده نگرفته از چنان حکمی استیناف پذیرفته و رأی داده بود ، تمیز هم میبایست بپذیرد و آن حکم استیناف را بشکند و از میان بَرَد.
عدلیه که رفتار استینافش و تمیزش و وزیرش این میبود و برای آنکه پسرکی را از نظام وظیفه بازرهاند بدینسان قانون را زیرپا میگزاشت ، چه رویهکاریها میداشت. «محکمهی انتظامی» آن بالا نشسته میپایید که مبادا یک قاضی «تخلفی» کند. ادارهی بازرسی با آن درازا و پهنا در سوی دیگر میایستاد. آقای وزیر به اینها بس نکرده «ادارهی بازرسی نهانی» بنیاد میگزاشت ، ادارهی «بازرسی کل» پدید میآورد. این رویهکاریها (1) که خود «ریشخند کردن بآیین سپهر (2)» یا بهتر بگویم «مشت زدن بکوه» میبود ، مرا سخت میآزرد. گاهی نیز خودداری نمیتوانستم و با گفتار و کردار خود کینهها و دشمنیها را فزونتر میگردانیدم.
«ادارهی بازرسی نهانی» که نامش بردم داستانش اینست : گویا در آغازهای ١٣٠٨ بود که داور درمیان دیگر خودنماییهایش چنین گزیریده (3) بود که گروهی از داوران را که بافهم و دانش میشناخت ، برگزیند و ماهی دو پرونده بنزد هر یکی فرستد که بخواند و اگر بیقانونی رخ داده یا ستمی رفته بنویسد و با پروندهها بنزد وزیر فرستد و این کارها در نهان باشد که جز داور کسی آگاه نگردد و آن بازرسان هر یکی جز خودش را نشناسد. «نظامنامه»ی این در مجله رسمی بچاپ رسید. روزی هم دو پرونده با یک نامه برای من آوردند. دانسته شد من نیز از آن بازرسانم. پروندهها را که باز کردم دیدم از پروندههای «صلحیه» است. هر یکی را خوانده و ایرادهایی گرفته یادداشت کردم ، و چون میخواستم بازگردانم ، در پاسخ نامهی وزیر سخنانی در این زمینه نوشتم : «خشنودم که آقای وزیر بمن خوشگمانی نموده بچنین کاری برگزیدهاند. ولی این از من هنری نیست که بپروندهی فلان امین صلح ایراد گیرم. امین صلحها بیشترشان قاضیان ناآزموده و تازهکارند و لغزش و نفهمیدن از آنها درخور چشمپوشیست. آقای وزیر چرا بپروندههای دیوان عالی تمیز نمیپردازند که آشکاره قانونشکنی میکنند؟. خواهشمندم این بار برای من از پروندههای تمیزی بفرستند».
این نامه بداور برخورده بود و با زبان آقای بهرامی پیام داده بود : «خودش از دوسیههای تمیز دو تا را انتخاب کند و تنظیم راپورت نماید». من پروندهی همان دیلمقانی را با یک پروندهی دیگری (که اکنون بیادم نمانده) برگزیدم و نمرههای آنها را یادداشت کرده فرستادم که این بار آنها را برای من فرستند. ولی دیگر پاسخی نرسید و من ندانستم آیا «بازرسی نهانی» پایان پذیرفت یا تنها مرا برکنار گردانیدند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ؛ رویهکاری = ظاهرسازی
2ـ سپهر = طبیعت
3ـ گُزیریدن = تصمیم گرفتن
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی دو از دو)
همان جوان محاسباتی که یاد کردم و گفتم من دعویش را نپذیرفتم ، از رأی من «استیناف» خواست. از روی قانون رأیهایی که دربارهی شناسنامه داده میشد «استیناف و تمیز» نمیداشت. ولی چون داور پافشاری مینمود ، دادگاه «استیناف» قانون را بکنار نهاده و داوران آن دادگاهِ والاتر ، از رأیفروشی بازنایستاده عرضحال او را پذیرفتند و «حُکم» مرا شکسته بدلخواه آن جوان رأی دادند. وکیل «سجل احوال» از آن حُکم تمیز خواست. تمیزیها عرضحال او را نپذیرفته نوشتند : «احکامی که در مورد سجل احوال صادر میشود قابل تمیز نیست». در حالی که چون استیناف ، قانون را بدیده نگرفته از چنان حکمی استیناف پذیرفته و رأی داده بود ، تمیز هم میبایست بپذیرد و آن حکم استیناف را بشکند و از میان بَرَد.
عدلیه که رفتار استینافش و تمیزش و وزیرش این میبود و برای آنکه پسرکی را از نظام وظیفه بازرهاند بدینسان قانون را زیرپا میگزاشت ، چه رویهکاریها میداشت. «محکمهی انتظامی» آن بالا نشسته میپایید که مبادا یک قاضی «تخلفی» کند. ادارهی بازرسی با آن درازا و پهنا در سوی دیگر میایستاد. آقای وزیر به اینها بس نکرده «ادارهی بازرسی نهانی» بنیاد میگزاشت ، ادارهی «بازرسی کل» پدید میآورد. این رویهکاریها (1) که خود «ریشخند کردن بآیین سپهر (2)» یا بهتر بگویم «مشت زدن بکوه» میبود ، مرا سخت میآزرد. گاهی نیز خودداری نمیتوانستم و با گفتار و کردار خود کینهها و دشمنیها را فزونتر میگردانیدم.
«ادارهی بازرسی نهانی» که نامش بردم داستانش اینست : گویا در آغازهای ١٣٠٨ بود که داور درمیان دیگر خودنماییهایش چنین گزیریده (3) بود که گروهی از داوران را که بافهم و دانش میشناخت ، برگزیند و ماهی دو پرونده بنزد هر یکی فرستد که بخواند و اگر بیقانونی رخ داده یا ستمی رفته بنویسد و با پروندهها بنزد وزیر فرستد و این کارها در نهان باشد که جز داور کسی آگاه نگردد و آن بازرسان هر یکی جز خودش را نشناسد. «نظامنامه»ی این در مجله رسمی بچاپ رسید. روزی هم دو پرونده با یک نامه برای من آوردند. دانسته شد من نیز از آن بازرسانم. پروندهها را که باز کردم دیدم از پروندههای «صلحیه» است. هر یکی را خوانده و ایرادهایی گرفته یادداشت کردم ، و چون میخواستم بازگردانم ، در پاسخ نامهی وزیر سخنانی در این زمینه نوشتم : «خشنودم که آقای وزیر بمن خوشگمانی نموده بچنین کاری برگزیدهاند. ولی این از من هنری نیست که بپروندهی فلان امین صلح ایراد گیرم. امین صلحها بیشترشان قاضیان ناآزموده و تازهکارند و لغزش و نفهمیدن از آنها درخور چشمپوشیست. آقای وزیر چرا بپروندههای دیوان عالی تمیز نمیپردازند که آشکاره قانونشکنی میکنند؟. خواهشمندم این بار برای من از پروندههای تمیزی بفرستند».
این نامه بداور برخورده بود و با زبان آقای بهرامی پیام داده بود : «خودش از دوسیههای تمیز دو تا را انتخاب کند و تنظیم راپورت نماید». من پروندهی همان دیلمقانی را با یک پروندهی دیگری (که اکنون بیادم نمانده) برگزیدم و نمرههای آنها را یادداشت کرده فرستادم که این بار آنها را برای من فرستند. ولی دیگر پاسخی نرسید و من ندانستم آیا «بازرسی نهانی» پایان پذیرفت یا تنها مرا برکنار گردانیدند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ؛ رویهکاری = ظاهرسازی
2ـ سپهر = طبیعت
3ـ گُزیریدن = تصمیم گرفتن
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
دادگاه.pdf
1.4 MB
🔶 دادگاه
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : داستان کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
📊 شمار ساتها : ۷۶
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : داستان کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
📊 شمار ساتها : ۷۶
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.