پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیه‌گاه یا پشتیبان خواهد

... چنانکه گفتیم انبوه درسخواندگان گرفتار گمراهیند. یک دسته از اینان مادیگری را یک چیز بیچون و چرا می‌شناسند و راستی را جز آن نمی‌دانند و اینست بنیاد زندگانی خود را بروی آن گزارده‌اند و آشکاره از آن هواداری می‌نمایند ، و اگر گاهی بگفتگو از راستی و درستی و نیکوکاری برخیزند جز برای فریب دیگران و یا بنام ریشخند نمی‌باشد. یک دسته‌ی دیگری با زبان هواداری از آن نمی‌نمایند و باشد که هیچ آگاهی روشنی از آن نمی‌دارند ولی در نتیجه‌ی هیاهو نافهمیده بآن گرویده‌اند و بنیاد رفتار و کردارشان بر آن می‌باشد و جز بخوشی خود نمی‌کوشند. یک دسته‌ی دیگری با زبان نکوهش از آن می‌نمایند و خود را خواهان راستی و درستی و نیکوکاری نشان می‌دهند و باشد که دروغ نمی‌گویند ولی در سایه‌ی برخورد با بدآموزیهای مادیگری خواه و ناخواه تکانی پیدا کرده‌اند و دلبستگی که براستی و درستی نشان می‌دهند چندان استوار نیست که جلو آز و هوس را گیرد و اینست اگر پایش افتد هم ‌ایشان از دزدی و دغلکاری بازنخواهند ایستاد.

بسیاری از کسانی که با گفتن یا بنوشتن بمردم پند راستگویی و درستکاری می‌دهند و یا درس غیرت و میهن‌دوستی می‌آموزند خود باوری بآنها ندارند و این چیزها را پوچ و فریب می‌شمارند و اینست همینکه دو یا سه تن باهم نشسته بدرد دل پردازند سخنشان جز آن نخواهد بود که باید زیرک بود و از هر راهیست پول بدست آورد. زندگانی نبرد است راستی و درستی چیست؟!.. مگر با اینها زندگی توان کرد؟!.. نمی‌بینید فلان کس از نیرنگبازی بکجا رسیده و بهمان مرد از چاپلوسی چه دارایی اندوخته؟!.. اینها سخنانیست که روزانه هزار بار گفته می‌شود و بگوشها برمی‌خورد. کار بجاییست که اگر کسی دربند درستکاری باشد و از یک سودی چشم پوشد و یا یک زیانی را بخود هموار گرداند بجای ستایش ازو آشکاره نکوهش کنند و او را نافهم و بیخرد خوانند. اگر کسی در نتیجه‌ی درستکاری کمچیز باشد و رخت و کلاه گرانبها نپوشد پاسش ندارند و ارجش کم کنند.

صدها کسان را توان شناخت که خود مردان نیکند و همیشه هواداری از نیکی نمایند ولی چون پایش افتد خود از نادرستی بازنتوانند ایستاد و از ناتوانی و سستی‌ای که در باورهاشان می‌باشد همچون دیگران آلوده‌ی دزدی و پستی شوند. مرا دوستی بود از اینگونه ، روزی به یک نادرستی برخاست و نزد من بهانه می‌آورد : «ای آقا ! مگر می‌شود با درستی راه رفت؟!.. داروین راست گفته که زندگانی نبرد است».

در جای دیگری هم گفته‌ام نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیه‌گاه یا پشتیبان خواهد. در یک توده هنگامی نیکی رواج گیرد که زندگی بروی نیکی بنیاد نهاده شود و مردم براستی نیکی را خواهند و نیکان را ارجمند شمارند و از بدی بیزاری جویند و بدان را خوار دارند. کسی که اگر دروغی گوید و یا ستمی روا دارد بسودی رسد یک چیزی باید ، تا او از آن سود چشم پوشد و از دروغگویی و یا ستمگری بازایستد وگرنه چگونه از یک سود چشم پوشد؟!..این راست است که آدمی سرشت روانی دارد و این سرشت خود خواستار نیکوکاریست ، ولی فراموش نباید کرد که در پهلوی آن ، سرشت جانی نیز هست که آز و هوس و کینه و خشم و مانند اینها را با خود دارد و این سرشت خواستار سودجوییست. آری در یک دسته از آدمیان سرشت روانی چندان نیرومند باشد که سرشت جانی را بر آن چیرگی نتواند بود و اینان بی‌آنکه چیزی از کنار وادارشان کند خود خواهان نیکیها باشند. چیزی که هست این دسته بسیار کمند و چنانکه بارها گفته‌ایم انبوه مردمان نه چنانند و اینست برای آنکه نیک باشند به یک تکیه‌گاهی نیاز دارند و باری این خواهند که چون نیکی می‌کنند نزد مردم ارجمند باشند و اگر در نتیجه‌ی نیکوکرداری و پرهیزکاری به کمچیزی افتادند و یا رختهای گرانبها نداشتند به دیده‌ها خوار نباشند ، وگرنه هرگز نشدنیست که اینان از آز و هوس و کینه و خشم و دیگر خویهای ناستوده که دارند خود را بازدارند و از سودجویی و هوسبازی و کینه‌خواهی بازایستند.
👇
این چیزیست که بیچون و چرا می‌باید پذیرفت ، و کنون شما ببینید که فلسفه‌ی مادی می‌گوید زندگانی نبرد است و هر کسی باید تنها دربند خوشیهای خود باشد و در این راه از هیچ کاری نپرهیزد و هیچ کس را بدیده نگیرد ، و باور بخدا و جهان دیگر و پاداش و کیفر را بیپا می‌شمارد ، و خرد و روان را نمی‌پذیرد ، و یک کلمه گویم از هر راه باد بآتش خویهای جانوری آدمی می‌زند و هر چیزی که مایه‌ی نگهداری آدمی از بدیها تواند بود از کار می‌اندازد و باین بدآموزیهای خود رنگ دانش و فلسفه می‌دهد و بدانسان با آب و تاب در دلها جایگزین می‌گرداند ، با چنین گمراهی‌ای از مردم چه چشم نیکی توان داشت؟!.. ببینید در جایی که به نیکوکاری ارجی گزارده نمی‌شود و کسی که در سایه‌ی پرهیزکاری کمچیز گردیده همه خوارش می‌دارند و زباندرازیها می‌کنند به نیکی چه امیدی توان بست؟!.. ببینید بآن اندرزهای سست که از دلهای تهی از باور بیرون می‌آید چه ارجی توان نهاد؟!..

از شگفتیهاست کسی که امروز به پندآموزی برخاسته و مثلاً بمردم سخنی از راستگویی و پرهیزکاری و مانند اینها می‌راند فردا می‌بینی بیاد دادن بدآموزیهای مادیگری برخاسته سخن را تا بآنجا می‌رساند که شرم یک بیماریست و باید بدرمانش کوشید. بدینسان سست‌باوری و نادانی خود را بهمه نشان می‌دهد. ببینید چگونه سررشته گم شده؟!.. ببینید کار درماندگی بکجا کشیده؟!..
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 61ـ حکمی که به زیان دربار دادم (تکه‌ی یک از دو)

چنانکه گفتم رأی امین صلح گذشته از آنکه از روی ترس می‌بود ، منطق غلطی را در برمی‌داشت. زیرا چنانکه گفتم این یکی از غلط‌فهمیهای عدلیه می‌بود که حکمی بزیان کسی می‌دادندی و خانه یا زمینی را از دست دارنده‌اش که در آن محاکمه پا درمیان نداشته درمی‌آوردندی و آنگاه می‌گفتندی «برو بعدلیه و بعنوان اعتراض ثالث عرضحال بده» ، و گفتم که این غلط می‌بود. از آن گذشته چنانکه نوشتم در محاکمه‌ی اوین تنها ده تن از خرده‌مالکان بدادگاه آمده و پیداست که حکم تنها درباره‌ی زمینهایی می‌بوده که آنان در دست می‌داشته‌اند. بزمینهای دیگران همبستگی نمی‌داشته. اینست کار اجرا که همه‌ی زمینها را از دست کشاورزان گرفته بود از هر باره بیرون از قانون بشمار می‌رفت.

راه نزدیکترش آن بودی که دادخواهان از کار اجرا به «رئیس کل بدایت» که من می‌بودم شکایت کنند و بازگردانیدن آن را بخواهند. ولی چون آن راه را ندانسته و بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه شکایت کرده بودند جلوگیری از قانون نمی‌داشت که امین صلح برسیدگی درآید و رأی به «رفع مزاحمت» دهد. حکمی که از شعبه‌ی یک داده شده بود جلوگیر چنان رأیی نتوانستی بود.

به هر حال من دیدم گذشته از آنکه خود داستان وقف دانسته نیست و اگرهم دانسته‌اش گیریم تازه کاری بیخردانه بوده که از کسی سر زده و اکنون نتیجه‌ی آن اینست که مشتی از کشاورزان و رنجبران که زمینهایی را آباد گردانیده‌اند و می‌کارند و می‌دروند که هم بتوده یاوری می‌کنند و خوراک می‌بسیجند و هم خودشان با خانواده‌هاشان با دلی خرسند و خوش می‌زیند ، زمینهاشان از دستهاشان گرفته شود و بنام اجاره‌دار ، سالانه بخشی از دسترنج آنان بهره‌ی مفتخوران مشهد گردد ـ با چشم‌پوشی از آنها شیوه‌ی محاکمه و اجرای حکم از راه قانون نبوده. از اینرو راهی ندیدم جز اینکه رأی صلحیه را بشکنم و خود رأی به «رفع مزاحمت» دهم ، و چون چنان رأیی دادم دانسته شد اداره‌ی اجرا نمی‌خواهد آن را بکار بندد. اینبود هنگام عصر خود همراه مأمور اجرا به اوین رفتم و آنجا می‌بودم تا حکم بکار بسته شد. در آن روز میان نقیب‌زاده و خالصی‌زاده گفتگوهایی رفت و نیشهایی بهم زدند که بسیار شیرین می‌بود. ولی اینجا فرصت نوشتن نیست.

چنانکه نوشتم این حکم همچون توپ ترکید. فردایش شنیدیم هم وزارت عدلیه و هم دربار سخت خشمناک گردیده. فاضل‌الملک بدادگاه آمد و چنین گفت : «اعلیحضرت بسیار عصبانیست. بوزیر عدلیه ، بوزیر دربار ، بمن ، به اسدی ، پرخاش بسیار فرمودند». گفتم : چرا؟. گفت : «بخاطر حکمی که داده‌اید و خودتان بمحل رفته اجرا کرده‌اید». من پاسخی نداده تنها گفتم : «خواهشمندم آقای وزیر دربار وقت دهند و من ایشان را ببینم».
Adliye 7-10.pdf
553 KB
🔸 زندگانی من (ده سال در عدلیه)

🔹 7ـ یک نمونه از بدخواهی سررشته‌داران
🔹 8ـ آزمایش داوران
🔹 9ـ سفر زنجان
🔹 10ـ گردن‌ستبران زنجان
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 6

گاهی هم کسانی می‌گویند : «شما در کتابهای خود می‌نویسید : من باین کار بخواست خدا برخاستم. این معنایش پیغمبریست». می‌گویم : چه گناه بزرگی از من گرفته‌اید!. پس بگویید که تاب شنیدن نام خدا را ندارید!. بگویید شنیدن نام پاک‌خداست که شما را ناآسوده گردانیده!.

ببینید گرفتاری تا چه اندازه است. در چنین زمانی که خداناشناسی و بیدینی جهان را فراگرفته و انبوه مردمان هستی خدا را نمی‌پذیرند و سالانه هزارها کتاب در توهین بخدا و دین انتشار می‌یابد ، کسی اگر بالا افرازد و با پیشانی باز از هستی خدا سخن راند و دست او را در کارهای جهان نشان دهد گناهی بزرگ کرده است!.

من اگر گفته بودم اینها را در خواب از فلان امام شنیده‌ام و کارهای خود را بفلان مرده منسوب داشته معجزه‌هایی نیز برایش یاد کرده بودم گناهی نداشت. ولی چون نام خدا را می‌برم گناهی بزرگ کرده‌ام!.

من در این باره دفاعی ندارم. اگر پیغمبری همینست مرا از آن بیزاری نیست. بار دیگر می‌گویم : من این کارها را با خواست خدا کردم.

شگفتتر از اینها آنست که کسانی می‌آیند و بمن راهنماییها می‌کنند. یکی می‌آید و می‌گوید : «شما اصل اسلام را بگیرید. اسلام را اصلاح کنید». می‌گویم : آن را هم شما کنید. همه‌ی کارها را که نباید یک تن کند. می‌گوید : «آخر ما اهلش نیستیم». می‌گویم : چیزی که اهلش نیستید چگونه دستورش می‌دهید؟!.

این در کجاست که بیماران به پزشک دستور دهند؟!.

دیگری می‌آید و می‌گوید : «شما بگویید من مصلحم ، نام خود را مصلح گزارید». می‌گویم : من بهیچ نامی نیاز ندارم. اینها چیزهاییست که شما می‌اندیشید. شما دین را بازیچه گردانیده برایش این تشریفات را قائل شده‌اید. دین در پیش ما شناختن حقایق زندگانی و زیستن از راه خرد است. باینگونه چیزها که شما می‌اندیشید نیازی نیست.

بجای اینها شما بکوشید و حقایق زندگانی را دریابید. بکوشید و این گمراهیهای گوناگون را از خود دور گردانید. بکوشید و آن سیزده کیش را از میان خود بیرون رانید.

شما اینهمه نام خدا را می‌برید ، در حالی که او را نشناخته‌اید و در توی بت‌پرستیها و نادانیها دست و پا می‌زنید. بسیار نادانیست که اینها را گزارده و آنهمه گرفتاریها را بروی خود نیاورده تنها درپی این باشید که نام من چیست و عنوان کارم چه خواهد بود.

داستان شما داستان آن کسانیست که در توی لجنزاری افتاده و تا گلو فرورفته باشند و کسی که دست برای رهایی آنان می‌یازد با او بگفتگوهای فلسفی پردازند و از نام و عنوانش جستجو کنند و یا در آن کوششی که برهایی آنان می‌کند دستورهایی دهند ـ بجای بیرون جستن از آن گودال باین خودنماییها پردازند.

شما امروز گرفتارترین مردمانید و باید بیش از همه در اندیشه‌ی رهایی و رستگاری خود باشید.


اگر این غوغاهای شما با من بر سر دین است شما هنوز معنی دین را نمی‌دانید و نخست چیزی که بر شما واجبست آنست که معنی دین را شناسید.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 امروز پایه‌ای برای نیک و بد درمیان نیست

در جای دیگری هم گفته‌ایم ، یکی از گرفتاریها اینست که پایه‌ای برای نیک و بد درمیان نیست و هر کسی بدلخواه چیزهایی را نیک یا بد می‌شمارند و جز سود و هوس خود را بدیده نمی‌گیرند و در این باره دیندار و بیدین یکسانند و هر دسته بنادانیهای دیگری گرفتار می‌باشند. این خود دلیل است که آدمیان بسر خود رستگار نگردند و نیک از بد و سود از زیان بازنشناسند. ببینید در همه‌ی کیشها کسی یا کسانی می‌باشند که باید دوستشان گیرند و نامهایشان همیشه بر زبان دارند و بدیدن بارگاههای ایشان روند ، و مایه‌ی رستگاری همینها را می‌شمارند. ما می‌پرسیم اینها برای چیست و چه سودی از آنها تواند بود؟!.. خواهند گفت : خدا آنان را برگزیده و دوستاریشان را مایه‌ی رستگاری گردانیده. می‌گوییم همین سخن پوچ است. همین سخن بیفرهنگی با خداست. چنان کاری اگر از یک آدمی سر زند کمی او باشد ، چه رسد بخدای فرزانه که هیچ کار او بی‌انگیزه و بی‌سود نیست. ببینید اگر فرمانروایی با زیردستانْ دربندِ نیکوکاری و بدکرداری آنان نباشد ، و بآبادی و ویرانی شهرشان نپردازد و بآنان چنین گوید : «شما باید فلان خویشاوند مرا دوست دارید و همیشه نام او را بر زبان رانید. اگر این کار کنید من بشما پاداشها دهم و اگر نکنید بکیفر رسانم» ، آنان بچنان فرمانروایی چه گویند؟!. آیا او را جز دیوانه‌ی بلهوس شمارند؟!. اسکندر پسر فیلیپ در دوهزار سال پیش یک چنین نادانی از خود نموده و در مرگ یک دوستی بنام هیفاستیون یال و دم اسبها و استرها را بُرانیده و دیرزمانی مردم را بسوگواری برانگیخته و از زدن نای و سرنا بازداشته ، هنوز این نادانی ازو بر سر زبانهاست و هر شنونده‌ای از نکوهش و سرزنش بازنمی‌ایستد. نادان شما که چنین کاری را بخدا می‌بندید و زشتی این گستاخی و بیفرهنگی را نمی‌شناسید.

آری کسی که در راه غیرت کشته گردیده باید او را دوست داشت و به ستمدیدگیش دل سوزانید. ولی این رفتار را باید با همه نمود و تنها به مسیح و حسین‌بن‌علی بس نکرد ، و به هر حال این جز از آنست که مسیحیان و شیعیان می‌دارند و دوست داشتن اینان و گریستن بایشان را بتنهایی سرمایه‌ی رستگاری می‌شمارند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 61ـ حکمی که به زیان دربار دادم (تکه‌ی دو از دو)

فردا آقای فاضل دوباره آمد و گفت : «آقای وزیر دربار امروز منتظر شماست». هنگام عصر بدربار رفتم. همانکه از در رسیدم تیمورتاش با لحن پرخاش گفت : «آقا چرا بر ما می‌تازید؟!.». گفتم : «اگر نظر حضرت اشرف بموضوع اوین است بهتر است توضیح دهم». گفت : «بفرمایید». گفتم : «قاضی در رأی خود آزاد است». سخن مرا بریده گفت : «قاضی در رأی خود آزاد است؟!. قاضی مستخدم دولتست!». گفتم : «قاضی مستخدم دولت نیست. قضاوت خودش قوه‌ی جداییست». گفت : «اینها حرفهای دمکراتهاست». گفتم : «حرفهای قانونست. قاضی تا آزاد نباشد قاضی نتواند بود. خواهشمندم حرفهایم را تا بآخر گوش دهید». چون دیگر خاموش ایستاد بسخن خود دامنه داده گفتم :

«اولاً اینکه اعلیحضرت وکیل می‌گیرد و در عدلیه عرضحال می‌دهد. این معنایش آنست که می‌خواهد پیروی از قانون کند. شما اگر می‌خواستید پیروی از قانون نکنید چرا عرضحال دادید و بعدلیه آمدید؟!. اگر می‌خواستید پیروی از قانون کنید پس چه گله‌ای از من دارید؟!.

ثانیاً پس چرا شما آنرویش می‌بینید که من حکمی داده‌ام و دیهی را از تصرف دربار خارج گردانیده‌ام. ولی آنرویش نمی‌بینید که همان حکم من و اجرای آن چه تأثیری در دلهای مردم خواهد داشت و چه نام نیکی را برای دولت تهیه خواهد کرد؟!.

ثالثاً من رأی درباره اصل وقفیت نداده‌ام. آن موضوع درمیان نبوده. رأی من در زمینه‌ی چگونگی اجرا بوده. در آن باره هم اگر گناهی هست بگردن وکیل دربار است. فاضل‌الملک نه خودش قانون می‌داند و نه شاگردهایش. عرضحالهایی می‌دهد پر از نواقص و توقع دارد که قضات به احترام او چشم از آن نواقص پوشند و این هم کار هر کس نیست. در همان دوسیه‌ی اوین بجای آنکه از همه‌ی خرده‌مالکین تظلم کند تنها از چند تن تظلم کرده. ولی در مرحله‌ی اجرا حکم را بر علیه همه اجرا کرده‌اند ، و این کار غلط بوده که من بازگردانیدم.

رابعاً من خودم به دیه رفتم و دیدم. این کشاورزان زمینها را آباد گردانیده‌اند ، ریشه بروی زمین می‌دارند ، درختهای کهنسال می‌دارند ، خانه‌ها ساخته‌اند. دربار هر کاری که می‌کند اقلاً باید بهای ریشه و درخت و خانه‌ی آنها را بپردازد. رفتار خشونت‌آمیز خالصی‌زاده جز ظلم صریح نیست.

همه چیز بکنار ، این چه صورتی دارد که یک دسته کشاورزان و رنجبران بنام اینکه شاه و دربار بآنها ظلم کرده در شهر بگردند و همه جا ناله کنند و در همه جا گفته شود بروید بعدلیه ، در عدلیه هم بتظلمشان گوش نداده محکومشان کنند و بازگردانند ـ آیا این بآبروی دولت برنمی‌خورد؟!.».

اینها را که می‌گفتم نیک گوش می‌داد و رام شده بود. اینبود گفت : «من می‌دانستم که شما آدم خامی نیستید و البته ملاحظه‌ای داشته‌اید. آمدند و گفتند شما می‌خواهید شهرت پیدا کنید ، می‌خواهید راه مدرس را پیش گیرید. اعلیحضرت را هم عصبانی کردند ... حال تکلیف چیست؟!.».

گفتم : «اگر نظر مرا می‌پرسید بهتر است کمیسیونی تشکیل دهید و نمایندگان کشاورزان را هم بخواهید و به هر حال آنها را راضی گردانید که باز بتوانند بکار کشاورزی خود پردازند».

گفت : «این کار را می‌کنیم. ولی باید خود شما در آن کمیسیون باشید». گفتم : «حاضرم».

این گفتگوها رفت و من برخاستم. پس از من فاضل‌الملک را خواسته و پرخاش سخت کرده گفته بود : «آقا شما قانون نمی‌دانید و کارهای دربار را ضایع می‌کنید ، آن وقت می‌آیید و می‌گویید قاضی مغرضست ، و اعلیحضرت را عصبانی می‌گردانید». فاضل‌الملک بدست و پا افتاده و گفته بود : «شاهد من حضرت آقای داور است. ایشان هرچه فرمودند قبول دارم». داور در این هنگام در اتاق دیگری می‌بوده فرستاده‌اند دنبالش ، آمده و در سر پا گفته : «خیر ، گناه در قاضیست. این قاضی اخلاق مخصوص دارد و عدلیه را دچار اشکال ساخته. با حضرت اشرف صحبت خواهم کرد». این را گفته و بازگشته.

پس از آن چه گفتگو شده من ندانستم. اما بیرون آمدن من از عدلیه که چندی پس از آن رخ داده چون خود آن داستان دراز می‌دارد این کتاب را در اینجا بپایان می‌رسانم تا آن را در کتاب دیگری جداگانه بنویسم.

[پایان]
گفتگو یا خودنمایی.pdf
330.2 KB
🔶 دردها و درمانها - بخش ۴
(یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔹 گفتگو یا خودنمایی - به چندین دروغ برخیزند تا یک راستی را نپذیرند

🖌 احمد کسروی
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 7

الف ـ می‌خواهم من هم سئوالی کنم : من پیش از آنکه باروپا بروم درباره‌ی دین چشم‌بسته عقیده‌ای داشتم. باروپا که رفتم در آنجا دیدم عقیده‌ی دانشمندان ، دیگر است. بعقیده‌ی دانشمندان اروپا دین یادگار زمانهاییست که دانشها نبوده و مردمان در تاریکی بسر می‌برده‌اند و پس از آنکه دانشها رواج گرفته و روشنایی در جهان پدید آمده یکی از چیزهایی که باید از میان برود آن بوده ، این عقیده‌ی انبوه ایشانست. من در اروپا کسی از دانشمندان را ندیدم که عقیده بدین دارد ، ولی چون به ایران بازگشتم و گاهی از نوشته‌های شما بدست آورده می‌خواندم دیدم از دین پشتیبانی می‌نمایید و چون علت آن را ندانستم اکنون از خودتان می‌پرسم.

د ـ این ایراد را بسیاری از درسخواندگان گرفته‌اند. ولی باید دانست ما دین را بآن معنی که شناخته‌ی دیگران است نمی‌گوییم.

شما می‌گویید : بعقیده‌ی دانشمندان اروپا دین یادگار زمانیست که دانشها نبوده. باید دید آنها کدام دین را می‌گویند؟. کدام دین در برابر آنها بوده است که چنین باوری پیدا کرده‌اند؟.

پیداست که دانشمندان اروپا در برابر خود دین مسیحی را داشته و ناچار بوده‌اند درباره‌ی آن دین چنان باوری پیدا کنند. دین مسیحی ـ یا بهتر گوییم : دستگاهی که پاپ و کشیشان برپا گردانیده‌اند ـ از هر باره جای ایراد است و بیجهت نبوده که دانشمندان آن را بدانسان خوار گرفته‌اند.

آن دین عنوانش اینست : آدم و حوا در بهشت از درخت گندم خوردند و گناهکار شدند ، فرزندان آنها نیز گناهکارند. خدا یگانه پسر خود را فرستاد که کشته شود و کفاره‌ی گناهان فرزندان آدم باشد ، عیسا فرزند خدا بود و چون کشته شد روز سوم بمرگ چیره درآمد و از میان مردگان برخاست و بآسمان بالا رفت و در دست راست خدای پدر جا گرفت ، فرزندان آدم باید باو ایمان آورند تا از گناه پاک باشند و در آنجهان با شفاعت عیسا به بهشت روند. این برداشت دین مسیحیست.

اینها در پیش دانشمندان از آغاز تا انجام افسانه‌های بیپاست. دانشها از داستان آدم و حوا ناآگاهست. اگر آدم و حوا گندم خورده گناهکار شده‌اند بفرزندانشان چه ارتباط دارد؟!. فرزند خدا بودن عیسا ، از گور برخاستن او ، داستان کفاره و شفاعت ؛ هر کدام جداگانه جای ایراد است.

شما خدا را چه پنداشته‌اید که برایش فرزند می‌سازید؟!. یک مرده از گور چگونه تواند برخاست؟!. کفاره چیست و چه معنایی معقول برای آن توان پنداشت؟!.

از آنسو مطالبی که در تورات و انجیل درباره‌ی زمین و آسمانها و آفرینش جهان و دیگر موضوعهاست یکسره با دانشها ناسازگار است. خدا زمین و آسمانها را در شش روز آفرید و روز هفتم استراحت کرد ـ اینها در نظر دانشمندان افسانه‌های خنکیست. در انجیل سخن از مرده زنده گردانیدن مسیح می‌راند ، در حالی که تاریخ بیکبار از آن ناآگاهست. در چند جا از بیرون آوردن جن‌ها از دلهای بیماران گفتگو می‌کند که در برابر پزشکی جز مایه‌ی ریشخند نیست.

دانشمندان که در راه جستجو از حقایق رنجها برده و پس از قرنها کوشش درباره‌ی چگونگی زمین و خورشید و ماه و ستارگان و مانند اینها بحقایق ارجداری دست یافته‌اند پیداست که نوشته‌های توریت (1) و انجیل در پیش آنها بیش از افسانه‌های پیره‌زنان ارزشی ندارد و رویهم‌رفته مایه‌ی نفرت آنهاست.

همه‌ی مذهبها همین حال را دارد و با دانشها ناسازگار است. ما نیز هواداری از آنها نمی‌نماییم. گفتگوی ما از دین عنوانش جداست.

پابرگی از ویراینده :
1ـ نام و تلفظ دیگر «تورات»
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها - تکه‌ی 1

خویهای نیک و بد به بیماری و تندرستی ماند و کوشش درباره‌ی‌ آنها مانند پزشکی است. پزشک یک بار به بیماران پردازد و دردهای ایشان را جسته و بچاره کوشد. یک بار نیز تندرستان را بدیده گرفته راه نگهداری تندرستی و پرهیز از بیماریها را بایشان آموزد. پیداست که دو کار از هم جداست و هر یکی راه دیگری دارد ، و یک پزشک که تندرستی مردم را آرزومند است باید به هر دوی آنها پردازد.

درباره‌ی خویها نیز همین است و باید به هر دو کار پرداخت. بلکه باید گفت پرداختن به بیماریهای توده‌ها و کوشیدن بچاره‌ی آنها بالاتر و ارجدارتر است و باید نخست بآن پرداخت. زیرا یک مردمی که آلوده و گرفتارند گفتگو از نیکخویی با ایشان جز کار بیهوده نباشد و جز زیان سودی از آن بدست نیاید. ...

این بیماریها را که خواهیم شمرد مردم کمتر آگاهی از آنها می‌دارند و برخی را هیچ نمی‌شناسند. و چون کسانی این گفتارها را بخوانند خواهند دید که چگونه مردم از راستیها بیکبار دورند و چگونه چشم‌بسته و سرگردان گامهایی برمی‌دارند.


خودنمایی : یکی از گرفتاریهای توده‌ها خودنماییست. شاید کسانی آن را نشناسند و یا ارج نگزارند ولی خواهند دید چه گرفتاری بزرگی است و چه زیانی را با خود دارد.

این بدتر که بیش از همه پیش‌افتادگان بآن دچارند و کسانی که دعوی راهبری دارند خود بیمارند.
اینان چون هر کدام آگاهیهایی ـ بیش یا کم ـ از کهنه و نو ، از سودمند و بیهوده فراگرفته‌اند ، از ناتوانی روانها دچار درد خودنمایی گردیده‌اند. برای آنکه سخن روشن گردد اینک مثالهایی را می‌نگاریم :

مردم ساده و بی‌آلایش چهار تن چون گرد هم آیند ، اگر آشنایند باهم گرم حالپرسی گردند و از گذشته و آینده سخن رانند ، و هرگاه ناآشنایند کم‌کم بآشنایی پردازند و از نام و جا و پیشه و داستان یکدیگر پرسشهایی کنند. چه آشنا و چه بیگانه این در نهاد آدمی نهاده که چون باهم رسند به یکدیگر پردازند و همدیگر را نوازند و خوشی و شادی نمایند ، و اگر در انجمنی باشند یکی را که از دیگران داناتر است برگزینند و همه رو باو آورند و گوش بگفتار او دارند ، و هرگاه همگی به یک پایه باشند به نوبت سخنان شیرینی رانند و از پیشامدها و از سرگذشتها بازگویند.

این شیوه‌ی مردان ساده است ـ مردانی که بدرد خودنمایی دچار نمی‌باشند. ولی نمی‌دانم آیا بانجمنی از این پیش‌افتادگان برخورده‌اید؟!.. آیا دیده‌اید که اینان چه رفتاری باهم کنند و چگونه هر یکی بر آن کوشند که میدان یافته بگفتار پردازند و بر دیگران برتری فروشند و سخن یکدیگر را ناانجام گزارند ، و چون یکی بسخنی پرداخت دیگران رو ترش کنند و با چشم و ابرو رنجیدگی نمایند؟!.. در بیشتر نشستها این حالست. بارها دیده شود که یکی که سخن از شعر می‌راند و آگاهیهای خود را بیرون می‌ریزد دیگری سخن او را بریده گفتگوی جغرافی بمیان آورد. آن دیگری میدان نداده از فلسفه بگفتار پردازد. هر یکی آنچه را یاد گرفته بمیان آورد و تنها باین کوشد که دانش خود را بدیگران نشان دهد و دربند هیچ چیز دیگر نباشد و بگفته‌های دیگران هیچ ارجی نگزارد.

شاید این یک مثل بس نباشد و اندازه‌ی گرفتاری مردم را باین بیماری و زیانهای آن را روشن نگرداند و می‌باید با مثالهای دیگری آن را هرچه روشنتر گردانید. در یک زمینه مثالها هرچه بیشتر باشد روشنتر گردد بویژه در اینگونه زمینه‌ها که تاکنون گفتگو از آنها نشده و سخنانی که رانده می‌شود بگوش نخورده اینست ما باید آن را هرچه روشنتر نگاریم.

از چیزهایی که امروز رواج یافته چیزنویسی است. کسان بسیاری گفتارها نوشته باین روزنامه و آن مهنامه می‌فرستند. بسیاری از آنان در زمینه‌ی تاریخ و دانش و اینگونه چیزهای پایه‌دار می‌نگارند و اینان از گفتار ما بیرونند. لیکن بسیاری نیز بگفته‌ی خودشان گفتارهای «اجتماعی و اخلاقی» می‌نویسند و عنوان پیشوایی و پندآموزی بنگارشهای خود می‌دهند. ببینیم این کار را چرا می‌کنند و آیا انگیزه‌ی آن چیست؟!. اگر از خودشان پرسیم خواهند گفت : «از برای نیکی توده» (اصلاح جامعه) ، و منّتها نیز بار خواهند کرد. لیکن آیا این دعوی راست است؟!. آیا ما می‌توانیم باور نماییم که اینان به نیکی توده می‌کوشند؟!.
👇
بهتر است نیک بسنجیم و در داستان داوری کنیم. نخست می‌گوییم : کسی که خواهان نیکی توده است و گفتار باین خواست می‌نویسد باید در جستجو باشد که گفتار او چه اثری در مردم کرده و هرگاه دید اثری نکرده انگیزه‌ی آن را جوید و این زمان از راه دیگری خواست خود را دنبال کند. ولی آیا شما کسی را از این گفتارنویسان سراغ دارید که درپی چنین کاری باشد؟! آیا نه اینست که هر کدام چون گفتاری نوشت و در یک روزنامه یا مهنامه چاپ یافت همان را بدست گرفته انجمنها را می‌گردد و نوشته‌ی خود را بهمه کس خواند و چون بآشنایانش رسد چنین گوید : «گفتار مرا در فلان نامه خواندید؟!. خوب بود؟!.»

دوم : کسی که خواهان نیکی توده است و باین خواست گفتار می‌نویسد هرگز نتواند آن را فراموش کرده پس از چند روزی وارونه‌ی آن را نویسد. لیکن کدام یکی از اینان است که سخنی که می‌نویسد بر روی آن ایستادگی کند و وارونه‌ی آن را ننگارد؟!.. اینان چندان از این زمینه‌ها بدورند و چندان در تاریکی نادانی غوطه‌ور شده‌اند که اگر یکی ایراد گیرد که آنچه هفته‌ی پیش نوشته بودی آخشیج[=ضد] اینست که امروز نوشته‌ای بَرو بتوپند و چنین پاسخ دهد : «آن نظریه‌ی دیگری بود و این نظریه‌ی دیگریست» و چه‌بسا نام ایراد گیرنده را «خشک» گزارند.

سوم : کسی که براستی خواهان توده است و دلش بحال مردم می‌سوزد باید با خود نشیند و دمی باندیشه پردازد و این داند که از چند گفتار پا در هوایی که او یا دیگران نویسد هیچ نتیجه‌ای در دست نباشد و هرگز بچنان کار بیهوده‌ای نپرداخته به نیکی توده از راهش کوشد.

پس پیداست که اینان درپی نیکی توده نیستند و آنچه اینان را باین نگارشها برمی‌انگیزد بیگمان درد خودنماییست. شاید خودشان این را درنمی‌یابند ولی ما از جستجوی خود آشکار می‌بینیم که انگیزه‌ی دیگری در کار نیست.

بارها می‌بینیم کسی که گفتاری در یک زمینه نوشته و نزد ما آورده که ما در پیمان چاپ کنیم و ما چون پاسخ می‌دهیم که این نگارش شما نادرست است و با راهی که مهنامه‌ی ما می‌پیماید ناسازگار است درزمان پاسخ داده می‌گوید : «باکی نیست گفتار دیگری بدانسان که خواست شماست نوشته می‌آوردم» و ما می‌بینیم که بیچاره تنها درپی آن است که نامش در شماره‌های پیمان آمده باشد.
🔸 «چرا از عدلیه بیرون آمدم»

از سه سال باز برخی کسان پست و خیره‌رو که خود را دشمن ما گردانیده‌اند گاهی در روزنامه‌ها یادی از بیرون آمدن من از عدلیه می‌کنند و از بس خیره‌رو و بی‌شرمند ، آن را عنوان عیبجویی درباره‌ی من می‌گردانند. داستانهایی را که باید مایه‌ی سرفرازی من و خانواده‌ام ، بلکه کشور و توده‌ام شمارند ، دستاویزی برای عیبجویی می‌گیرند.

چون بسیاری از مردم از آن داستانها آگاه نیستند کسانی از یاران خواستار شدند که خودم آنها را بنویسم. من نمی‌خواستم بنویسم. زیرا داستانهای درازیست. آنگاه دوست نمی‌داشتم نیکیهای خود را بشمارم. ولی چون یاران خواستند پذیرفتم و کتابی بنام «زندگانی من» آغاز کردم که چون گنجایش همه‌ی نوشتنی‌ها را نمی‌داشت ، آن را بپایان رسانیده ، کارها و سرگذشتهای عدلیه‌ای خود را بکتاب دیگری با نام «ده سال در عدلیه» نوید دادم که اینک بچاپ رسیده و بیرون داده می‌شود.

چیزی که هست داستان بیرون آمدنم از عدلیه در این کتاب جا نگرفت. زیرا سخن بسیار شد و بسیارتر از آن نتوانستی بود. آنگاه من دوست داشتم که چون داستان بیرون آمدن خود را از عدلیه با همه‌ی گوشه‌ها و کنارهایش بنویسم و بپراکنم ، گذشته از هر داوری که هر خواننده باید کند ، از وزارت عدلیه یا از دولت درخواست کنم که نشستی برای داوری برپا گرداند. کسانی که در آن داستان با من درافتادند برخی مرده‌اند ولی بیشتر زنده‌اند. آنگاه چه مرده و چه زنده بداوری توان کشید.

چون گمان بیشتر آنست که وزارت عدلیه یا دولت نپذیرد ، در این حالت باید خودمان چنان نشستی را برپا گردانیم ، و چون این کار به یک زمینه‌ای نیاز می‌دارد که باید آماده گردانیم ، این شُوند دیگری بود که بهتر دانستم آن بخش از سرگذشت و تاریخچه را جدا گیرم.

اینست پس از این ، کتابی زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم» خواهد بود که چگونگی را در آن با درازی و گشادی بنویسم.

چنانکه یاران می‌دانند کوتاه‌شده‌ی آن داستان در گفتاری از من یاد کرده شده که در دفتر «یکم آذر23» بچاپ رسیده و اینست شتابی نیز در آن باره در کار نیست.

کسروی

[از فردا ما آن تکه از دفتر یکم آذر ۲۳ را آوریم.]
در پیرامون مادیگری.pdf
436.1 KB
📘 در پیرامون مادیگری

🖌 احمد کسروی

📖 24 سات

🔍 جستار : فلسفه مادی
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 8

دوازده سال پیش هنگامی که من می‌خواستم بکوشش برخیزم یکی از دشواریهای کار این بود. این کیشها را با اینحال جز گرفتاری برای جهانیان نمی‌دیدم.

چیزی که هست ما می‌دیدیم دین معنای دیگری داشته که بسیار ارجدار است و جهانیان بآن نیازمندند و از این معنی بود که هواداری می‌نمودیم (و اکنون هم می‌نماییم.)

خواهید گفت : «کدامست آن معنی؟..». می‌گویم : بهتر است نخست مثلی یاد کنم و سپس بآن معنی پردازم.

شما می‌‌دانید که زیست آدمی از دیده‌ی تقید به آداب تندرستی و دستورهای پزشکی به دو گونه تواند بود. یکی آنکه هر کس تا آن اندازه که در دسترس اوست از ساختمان تن و اندامهای خود و از چگونگی گردش خون و مانند اینها آگاهی پیدا کند ، و آدابی را که پزشکان برای نگهداری تندرستی یاد کرده‌اند فراگیرد و آنها را بکار بندد ، و بپاکیزگی و مبارزه با بیماریها علاقه نشان دهد ، و تندرستی خود را مربوط به تندرستی دیگران دانسته بچیزی که باعث بروز بیماریهاست برنخیزد ، آبهای بدبو را به [آب]انبارهای دیگران راه ندهد. آبهای روان را آلوده نگرداند ، هر زمان که بیمار شد بنزد پزشک رود و بچاره و درمان پردازد.

این یک راه است و یک راه دیگر همانست که شما در بیشتر ایرانیان می‌بینید : از ساختمان تن‌های خود کمترین آگاهی ندارند ، زیستن را جز پر کردن شکم از هرچه بود نمی‌دانند ، هر یکی هرچه خواست می‌خورد ، هر کاری خواست می‌کند ، دستورهای پزشکان در نزد آنها افسانه است. اگر یکی بیمار شد بجای پزشک بنزد جادوگر یا دعانویس می‌رود. بیشترشان پاکیزگی را نمی‌شناسند و آنها که می‌شناسند بیش از این نمی‌فهمند که آبهای گندیده‌ی حوض خود را بیرون کشند و آن را به آب‌انبار همسایه راه دهند ، از آلوده گردانیدن آبهای روان خودداری نمی‌کنند ، پروایی به تندرستی دیگران نمی‌نمایند.

این مثَل نیکیست. زندگانی اجتماعی نیز بهمین‌گونه از دو راه تواند بود : یکی آنکه آدمیان جهان را تا آنجا که راه باز است بشناسند و حقایق زندگانی را که بسیار ارجدار است بدانند ، هر کس آسایش خود را در آسایش دیگران دیده در کارهایش تنها سود خود را بدیده نگیرد ، آبادی جهان و آسایش جهانیان را آرمان خود سازد ، با بدیها و بیماریها همیشه در نبرد باشد ، از دروغ و دغل و ستمگری و رشک و مانند اینها خود را دور دارد ، خردها نیرومند بوده جهانیان همه از روی خرد زندگی کنند ، در هر توده‌ای آیین خردمندانه روان باشد ـ این زندگانی ، زندگانی دینیست. ما دین اینگونه زیستن را می‌گوییم.

یک راه دیگر اینست که مردم دربند شناختن جهان و پی بردن بحقایق زندگی نباشند و هر کس همانکه سر برافراشت دنبال هوسهای خود را گیرد و هر کس جز دربند سود خود نباشد. توانایان ناتوانان را لگدمال گردانند ، هر گروهی باندیشه‌های دیگری گرایند و فلسفه‌های دیگری برای خود پدید آورند. چه توده‌ها و چه افراد بجای همدستی با یکدیگر همیشه در کشاکش باشند ، خردها ناتوان گردیده آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی درمیان نباشد. این زندگانی ، زندگانی بیدینی است. ما بیدینی جز این را نمی‌شناسیم.

در اینجا هم می‌توان از ایرانیان مثَل آورد. انبوه ایرانیان از دین بی‌بهره‌اند. زیرا جهان را نمی‌شناسند ، از حقایق زندگانی بی‌بهره‌اند ، هر کس جز درپی سود خود نیست ، یک آیین بخردانه درمیان نمی‌باشد.
در این توده هیچ یکی از شئونات زندگانی ، از کشاورزی ، کار و پیشه ، زناشویی ، فرهنگ ، حکومت ؛ بمعنی راست خودش شناخته نشده است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها تکه‌ی 2

شاید کسانی از آنان اینها را بخوانند و چنین پندارند که خواست ما «خرده‌گیری» است و این نیز یک گونه نویسندگی است. ولی نه چنانست. ما هرگز سر خرده‌گیری بکسی نداریم و این از دشوارترین کارهاست که از یک دسته نکوهش نگاریم. ولی چه باید کرد. امروز از همین راه زیانهای بی‌اندازه برمی‌خیزد و هزاران کسان در سایه‌ی گرفتاری بدرد خودنمایی از یکسو خودشان از درآمدن براه رستگاری بیکبار بی‌بهره شده‌اند و از یکسو سنگ راه دیگران می‌باشند.

اینها را که ما می‌نگاریم یک رشته راستیهاییست که کمتر کسی می‌داند و ما این می‌خواهیم که همگی اینها را بدانند و این بیماریها را دنبال کنند و ریشه‌کن گردانند.

یک کار دیگر اینان کتاب‌نویسی است. در اینجا نیز کتابهایی که در زمینه‌ی تاریخ و دانشها نوشته می‌شود از سخن ما بیرونست. آن کتابها را می‌گوییم که در زمینه‌ی نیکخویی و دین و آیین زندگانی و مانند اینها نگارش می‌شود. از اینهاست که می‌خواهیم گفتگو نماییم. در اینجا نیز اگر بپرسید : برای چه این کتابها را می‌نویسید؟ پاسخ خواهند داد : «از برای نیکی توده». این خود از شگفتیهاست که هزاران کسان برای نیکی توده می‌کوشند و هیچ اثری درمیان نیست.

در اینجا نیز ما همان داوری را توانیم کردن و به همان نتیجه که رسیدیم توانیم رسیدن. آیا کدام یکی از اینهاست که کتابی را که می‌نویسد و پراکنده می‌کند درپی آن باشد که چه اثری در مردم کرده؟!. همیشه دیده شده کتابی را که می‌نویسند همه برآنند که ستایش آن را بشنوند و از یاران خود چشم «تقریظ» می‌دارند و آشکاره بهم گفتگو می‌کنند که من بکتاب شما تقریظ نوشتم شما نیز بکتاب من بنویسید! پس چگونه می‌توان پذیرفت که اینان نیکی توده را خواسته‌اند؟! چگونه می‌توان درنیافت که جز خودنمایی خواست دیگری نمی‌دارند؟!..

گفتیم و دوباره می‌گوییم : کسی که به یک کاری دلبستگی دارد راه آن را پیدا کند. اینان را اگر اندک‌دلسوزی بحال توده بودی و از کوششهای خود (اگرچه پنجاه درصد باشد) سود مردم را خواستندی بیگمان راه کار را پیدا کردندی. این را هر کسی داند که از این کتاب‌نویسیها و پراکنده‌کوشیها هیچ سودی نتواند بود و اگر کسانی براستی آرزومند نیکخویی و رستگاری مردم می‌باشند باید نخست یک راه روشنی درمیان باشد و دستورهایی برای رفتار و کردار داده شود که پیش از همه خود آن کسان پذیرند و بکار بندند و سپس پاکدلانه آنها را بمردم یاد دهند و همگی یک سخن گویند و هرگز دربندِ من و تو نباشند. این چیزی نیست که کسانی آرزومند نیکی توده‌ها باشند و این را ندانند. آنان که نمی‌دانند و هیچگاه خود را باین راهها نمی‌زنند خود دلیل است که جز دربند خودنمایی نیستند و این نادانی دیگری از ایشانست که دعوی دلبستگی به نیکی توده می‌نمایند.

شما به هر کدام از اینان برسید ناله از پاشیدگی خویها می‌دارند و از مردم گله می‌نمایند. لیکن همه‌ی اینها دروغ است و دلهاشان از آن آگاهی ندارد. اگر می‌خواهید دروغشان آشکار گردد پیشنهاد کن که بیاید ده تن از شما فراهم نشینید و یک رشته خویها و کارهای نیک را برگزینید که پیش از همه خودتان آنها را بکار بندید و سپس همگی یکدل و یکزبان برواج دادن آنها کوشید. چنین پیشنهادی را بکن تا ببینی چه پاسخی می‌شنوی!