Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
انکیزیسیون در ایران.pdf
3.7 MB
📘 انکیزیسیون در ایران
🖌 احمد کسروی
🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش
🖌 احمد کسروی
🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 10
الف ـ این معنی تازهایست که شما به دین میدهید. دینهایی که بوده هیچ یکی باین معنی نیست. شما میگویید : «دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن بآیین خرد است». این جمله را در کتابهای خود تکرار میکنید. بسیار نیک ، ولی آیا کدام دین دارای این معنیست؟!. مثلاً مذهب مسیحی ، آیا او معنی جهان را بمردم میشناساند؟!. آیا حقایق زندگی یاد میدهد؟!. آیا کشیشان یک راه خردمندانه بروی مسیحیان باز کردهاند؟!.
چرا دور میرویم و از دیگران سخن میرانیم. این مذهب که در کشور ماست کدام راهنمایی را در زندگانی بمردم میکند؟!.. کدام دستور خردمندانه بآنان میدهد؟.
ما چون نیک مینگریم و یکایک دینها را از دیده میگذرانیم چیزهاییست سربار زندگانی و مخالف خرد و دانش.
اینها را شما خودتان بیان کردهاید و من مقصودم این نکته است که موضوعی که شما بیان میکنید یک بحث بسیار مهم اجتماعیست ، پس چه لازم شده که نام آن را دین گزارید و دانشمندان را از خود رمیده سازید؟!.
شما یک رشته بیانات بسیار منطقی دارد. میگویید : در جهان حقایقی هست که مردمان باید آنها را درک کنند و در زندگی پیروی بآنها نمایند. میگویید : بشر دارای قوهی عقلست که میتواند سود و زیان و نیک و بد را بشناسد و باید مردمان این قوه را در زندگانی راهنمای خود گردانند.
اینها بیاناتیست که شما مبتکر هستید و الحق دلایل قوی برای اثبات آنها اقامه میکنید ، مطالبیست منطقی و بنفع جهان که مسلماً پیش خواهد رفت. اما سخن در اینجاست که چرا نام دین بآنها میگزارید؟!. اینها کجا و دین کجاست؟!.
شما با این رفتار خود از یکسو دانشمندان را از خود دور میگردانید و از یکسو ملاها و مردم عامی بازاری را بدشمنی خود تحریک میکنید. بعقیدهی من اگر شما نام دین نبرده بودید پیشرفت کارتان ده برابر حالا بود. (1)
آن خانم اروپایی که کتاب شما را همراه خود به فرانسه آورده بود و با من میخواند گفت : کوششی که این مرد ایرانی در راه نیکی جهان میکند و مقام بشریت را بالا میبرد جهاد بسیار مقدسیست که میکند.
این سخن مایهی سرفرازی من شد ، و اکنون چه اندازه مایهی افسوست که در ایران این کوششهای شما را به زنندهترین صورتی در ذهن عوام جلوهگر گردانیدهاند. گاهی گفتهاند دعوی نبوّت میکند. گاهی گفتهاند قرآن میسوزاند. پستترین توهینها را بشما کردهاند. چند روز پیش در حمام دیدم دلاک که کیسه به تن میکشد سخن از شما رانده از من میپرسد : «آقا ! میگویند پیغمبر تازهای پیدا شده بود کشتهاند». من درماندم که چه گویم و بیاد گفتهی آن خانم اروپایی افتاده پیش خود شرمنده شدم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ این گفتهها نشانیست از رمش درسخواندگان و اروپادیدگان از دین در نخستین سالهای پادشاهی محمدرضاشاه. ده سال پیش از آن که کسروی سخن از دین آغاز کرد این رمش باز هم بیشتر بوده. پاسخ نویسنده باین گفتهها میآید و خواهید دید چرا (در چنان زمانی) بنام دین بکوشش پرداخته. آنچه اینجا شرح آن میرود نبرد با گمراهیهای کیشی در ایرانست.
لیکن زمینههای دیگری نیز هست که نویسنده آنها را از دیده دور نداشته و در نوشتههای خود بآنها پرداخته. مثلاً این پرسش مهم که چرا در این دو سه قرن پیشرفت دانشها ، مسیحیگری از جا کنده نشده بلکه هنوز با آن دستگاه پرشکوهش در برابر دانشها ایستادگی میکند و یا اینکه چرا مشروطه نتوانست شیعیگری را براندازد ، نیز سختگیریهای رضاشاه (و همچنین آتاترک) تنها دست و بال ملایان را بست ولی آنها را ریشهکن نگردانید. هم آنکه کمونیستها (مثلاً در کشور شوروی) نبرد با کیشهای سراسر آلوده و برانداختن همهی آنها را وظیفهی خود میدانستند و از روزی که سررشتهی کارها را بدست گرفتند در این راه کوشیدند. ولی پس از چندی نومیدانه دست از آن شستند.
نویسنده باین جستارها که چیستانگونه است درآمده و راز آنها را روشن گردانده. همانجاها که از نبرد رو در رو سخن میراند این را نیز آشکار میگرداند که چارهی هر گمراهی را باید در جایی جست که شالودهاش را نهاده. پس دربارهی کیشها بیجهت نیست که روشن گردیدن معنی راست دین ، اثر بزرگی بجا گزارد و تنها از این راهست که میتوان بکیشها تکان سختی داد و امیدمند بود که ریشهشان کنده گردد.
🔸 تکهی 10
الف ـ این معنی تازهایست که شما به دین میدهید. دینهایی که بوده هیچ یکی باین معنی نیست. شما میگویید : «دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن بآیین خرد است». این جمله را در کتابهای خود تکرار میکنید. بسیار نیک ، ولی آیا کدام دین دارای این معنیست؟!. مثلاً مذهب مسیحی ، آیا او معنی جهان را بمردم میشناساند؟!. آیا حقایق زندگی یاد میدهد؟!. آیا کشیشان یک راه خردمندانه بروی مسیحیان باز کردهاند؟!.
چرا دور میرویم و از دیگران سخن میرانیم. این مذهب که در کشور ماست کدام راهنمایی را در زندگانی بمردم میکند؟!.. کدام دستور خردمندانه بآنان میدهد؟.
ما چون نیک مینگریم و یکایک دینها را از دیده میگذرانیم چیزهاییست سربار زندگانی و مخالف خرد و دانش.
اینها را شما خودتان بیان کردهاید و من مقصودم این نکته است که موضوعی که شما بیان میکنید یک بحث بسیار مهم اجتماعیست ، پس چه لازم شده که نام آن را دین گزارید و دانشمندان را از خود رمیده سازید؟!.
شما یک رشته بیانات بسیار منطقی دارد. میگویید : در جهان حقایقی هست که مردمان باید آنها را درک کنند و در زندگی پیروی بآنها نمایند. میگویید : بشر دارای قوهی عقلست که میتواند سود و زیان و نیک و بد را بشناسد و باید مردمان این قوه را در زندگانی راهنمای خود گردانند.
اینها بیاناتیست که شما مبتکر هستید و الحق دلایل قوی برای اثبات آنها اقامه میکنید ، مطالبیست منطقی و بنفع جهان که مسلماً پیش خواهد رفت. اما سخن در اینجاست که چرا نام دین بآنها میگزارید؟!. اینها کجا و دین کجاست؟!.
شما با این رفتار خود از یکسو دانشمندان را از خود دور میگردانید و از یکسو ملاها و مردم عامی بازاری را بدشمنی خود تحریک میکنید. بعقیدهی من اگر شما نام دین نبرده بودید پیشرفت کارتان ده برابر حالا بود. (1)
آن خانم اروپایی که کتاب شما را همراه خود به فرانسه آورده بود و با من میخواند گفت : کوششی که این مرد ایرانی در راه نیکی جهان میکند و مقام بشریت را بالا میبرد جهاد بسیار مقدسیست که میکند.
این سخن مایهی سرفرازی من شد ، و اکنون چه اندازه مایهی افسوست که در ایران این کوششهای شما را به زنندهترین صورتی در ذهن عوام جلوهگر گردانیدهاند. گاهی گفتهاند دعوی نبوّت میکند. گاهی گفتهاند قرآن میسوزاند. پستترین توهینها را بشما کردهاند. چند روز پیش در حمام دیدم دلاک که کیسه به تن میکشد سخن از شما رانده از من میپرسد : «آقا ! میگویند پیغمبر تازهای پیدا شده بود کشتهاند». من درماندم که چه گویم و بیاد گفتهی آن خانم اروپایی افتاده پیش خود شرمنده شدم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ این گفتهها نشانیست از رمش درسخواندگان و اروپادیدگان از دین در نخستین سالهای پادشاهی محمدرضاشاه. ده سال پیش از آن که کسروی سخن از دین آغاز کرد این رمش باز هم بیشتر بوده. پاسخ نویسنده باین گفتهها میآید و خواهید دید چرا (در چنان زمانی) بنام دین بکوشش پرداخته. آنچه اینجا شرح آن میرود نبرد با گمراهیهای کیشی در ایرانست.
لیکن زمینههای دیگری نیز هست که نویسنده آنها را از دیده دور نداشته و در نوشتههای خود بآنها پرداخته. مثلاً این پرسش مهم که چرا در این دو سه قرن پیشرفت دانشها ، مسیحیگری از جا کنده نشده بلکه هنوز با آن دستگاه پرشکوهش در برابر دانشها ایستادگی میکند و یا اینکه چرا مشروطه نتوانست شیعیگری را براندازد ، نیز سختگیریهای رضاشاه (و همچنین آتاترک) تنها دست و بال ملایان را بست ولی آنها را ریشهکن نگردانید. هم آنکه کمونیستها (مثلاً در کشور شوروی) نبرد با کیشهای سراسر آلوده و برانداختن همهی آنها را وظیفهی خود میدانستند و از روزی که سررشتهی کارها را بدست گرفتند در این راه کوشیدند. ولی پس از چندی نومیدانه دست از آن شستند.
نویسنده باین جستارها که چیستانگونه است درآمده و راز آنها را روشن گردانده. همانجاها که از نبرد رو در رو سخن میراند این را نیز آشکار میگرداند که چارهی هر گمراهی را باید در جایی جست که شالودهاش را نهاده. پس دربارهی کیشها بیجهت نیست که روشن گردیدن معنی راست دین ، اثر بزرگی بجا گزارد و تنها از این راهست که میتوان بکیشها تکان سختی داد و امیدمند بود که ریشهشان کنده گردد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 4
باز گواهی دیگری یاد میکنیم : در یکی از شهرهای بیرون از ایران از چند سال پیش دستهای (جمعیتی) پدید آمده که گویا چند صد تنی بآن پیوستهاند. اینان پیش خود بنگهداری دین میکوشند و با بیدینی نبرد میکنند و یکی از کارهای ایشانست که سالانه در ماه ربیعالاول کتابی چاپ میکنند. بدینسان که هشتاد و نود تن هر کدام گفتاری بدلخواه خویش در ستایش اسلام و پیغمبر اسلام مینگارند که همگی آنها را در یکجا گرد آورده کتابی میکنند و بچاپ میرسانند. لیکن باید هر گفتاری بنام نویسندهاش باشد و پیکرهاش[عکس] با ستایشهایی از اندازهی دانش و جایگاه او در بالای گفتار آورده شود تا خواننده او را نیک بشناسد.
اینان این کار را چرا میکنند؟!.. اگر از خودشان پرسیم خواهند گفت : «برای پشتیبانی از دین و نبرد با بیدینی» ، و شاید کسانی از درون دل همین باور را دارند. لیکن آیا این راست است؟!. آیا ما نیز توانیم باور کردن؟!... بهتر است چگونگی را بسنجیم و بیازماییم :
چنین انگاریم کسی با آن نویسندگان فراهم نشیند و چنین پیشنهاد کند «این راه کار نیست که شما پیش گرفتهاید. از این گفتارهای پراکنده که هر یکی بدلخواه از راه دیگری درآمده و چیزهای دیگری مینویسید نتیجهای بدست نیاید. هر یکی از شما بنوشتههای دیگران میخندد و جز بنوشتهی خود ارج نمیگزارد. اگر شما میخواهید راستیرا کاری انجام دهید باری نخست خودتان فراهم نشسته و باهم گفتگو کرده سخن یکی سازید و آن زمان گفتاری یا کتابی بنام دسته (جمعیت) بنویسید بیآنکه نامی از این و آن درمیان باشد ، و همگی دست بهم داده همان را رواج دهید» آیا این پیشنهاد را پذیرند؟!.. بیگمان نپذیرند و هر یکی بهانهی دیگری آورند.
دوباره میگویم : کسی که به یک کاری دلبستگی دارد راه آن را پیدا کند. اینان اگر راستیرا درپی نگهداری دین بودندی اندیشیدندی و این دریافتندی که دینی درمیان نمانده تا ایشان نگه دارند. دانستندی که امروز بدترین گرفتاری شرق همان کوششهای دلخواهانه و پراکندهایست که کرده میشود. آیا ستایشهای پیاپی از اسلام و پیغمبر اسلام چه گرهی از کار تواند گشود و جز اینکه مسلمانان دل خود را بآن شاد کنند و از چارهی دردها و گرفتاریها بازمانند چه نتیجهی دیگری تواند داد؟!.
آیا این بدان نمیماند که خاندانی که به نداری افتادهاند و سخت گرفتارند بجای کوشش و چارهجویی بستایشهای گزافهآمیز از گذشتگان خود پردازند و دلهای خود را بآن خوش کرده درپی هیچ کاری نباشند؟!..
پس پیداست که همهی این کارها چه در ایران و چه در شهرهای دیگر جز از راه هوسبازی و خودنمایی نیست. کسانی از اینان چندان سرگرم و گرفتارند که زندگی را جز بهر همین نادانیها نمیخواهند و همه را نیز مانند خود میپندارند. زمانی که ما بنگارش پیمان آغاز کردیم با آنکه از شمارهی نخست در دیباچه نوشتیم که این مهنامه از برای باز کردن یک راهی بروی جهانیان است و گفتارهای پراکنده از کسی نخواهد پذیرفت و کسانی اگر چیزی نویسند باید یا گفتههای ما را پذیرفته گواهی پاکدلانه دهند و یا اگر ایرادی دارند آنها را نگارند ـ با اینهمه مگر توانستیم جلو هوسهای نادانی را بگیریم. همینکه مهنامه پراکنده گردید پیاپی نوشته فرستادند ، شعرهای بیهوده آوردند ، هر کسی کالای پست خود را در دست گرفته رو بما آوردند. شگفت آن بود که مردی از بغداد گفتار درازی (1) فرستاد که در بالای آن در دو سطر درازی لقبهای خود را نگاشته بود : «بقلم مصلح شهیر علامهی کبیر فیلسوف اسلام معالی .....» ببینید این نادانیها تا چه اندازه بر ما سخت میافتاد و تا چه اندازه در رنج این پستیها میبودیم.
مردان بدنهاد در جایی که میبایست آواز بآواز ما اندازند و راستیپرستانه بما یاری کنند با این نادانیهای پست ما را میآزردند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اصل : «گفتاری درازی».
🔸 بیماریها تکهی 4
باز گواهی دیگری یاد میکنیم : در یکی از شهرهای بیرون از ایران از چند سال پیش دستهای (جمعیتی) پدید آمده که گویا چند صد تنی بآن پیوستهاند. اینان پیش خود بنگهداری دین میکوشند و با بیدینی نبرد میکنند و یکی از کارهای ایشانست که سالانه در ماه ربیعالاول کتابی چاپ میکنند. بدینسان که هشتاد و نود تن هر کدام گفتاری بدلخواه خویش در ستایش اسلام و پیغمبر اسلام مینگارند که همگی آنها را در یکجا گرد آورده کتابی میکنند و بچاپ میرسانند. لیکن باید هر گفتاری بنام نویسندهاش باشد و پیکرهاش[عکس] با ستایشهایی از اندازهی دانش و جایگاه او در بالای گفتار آورده شود تا خواننده او را نیک بشناسد.
اینان این کار را چرا میکنند؟!.. اگر از خودشان پرسیم خواهند گفت : «برای پشتیبانی از دین و نبرد با بیدینی» ، و شاید کسانی از درون دل همین باور را دارند. لیکن آیا این راست است؟!. آیا ما نیز توانیم باور کردن؟!... بهتر است چگونگی را بسنجیم و بیازماییم :
چنین انگاریم کسی با آن نویسندگان فراهم نشیند و چنین پیشنهاد کند «این راه کار نیست که شما پیش گرفتهاید. از این گفتارهای پراکنده که هر یکی بدلخواه از راه دیگری درآمده و چیزهای دیگری مینویسید نتیجهای بدست نیاید. هر یکی از شما بنوشتههای دیگران میخندد و جز بنوشتهی خود ارج نمیگزارد. اگر شما میخواهید راستیرا کاری انجام دهید باری نخست خودتان فراهم نشسته و باهم گفتگو کرده سخن یکی سازید و آن زمان گفتاری یا کتابی بنام دسته (جمعیت) بنویسید بیآنکه نامی از این و آن درمیان باشد ، و همگی دست بهم داده همان را رواج دهید» آیا این پیشنهاد را پذیرند؟!.. بیگمان نپذیرند و هر یکی بهانهی دیگری آورند.
دوباره میگویم : کسی که به یک کاری دلبستگی دارد راه آن را پیدا کند. اینان اگر راستیرا درپی نگهداری دین بودندی اندیشیدندی و این دریافتندی که دینی درمیان نمانده تا ایشان نگه دارند. دانستندی که امروز بدترین گرفتاری شرق همان کوششهای دلخواهانه و پراکندهایست که کرده میشود. آیا ستایشهای پیاپی از اسلام و پیغمبر اسلام چه گرهی از کار تواند گشود و جز اینکه مسلمانان دل خود را بآن شاد کنند و از چارهی دردها و گرفتاریها بازمانند چه نتیجهی دیگری تواند داد؟!.
آیا این بدان نمیماند که خاندانی که به نداری افتادهاند و سخت گرفتارند بجای کوشش و چارهجویی بستایشهای گزافهآمیز از گذشتگان خود پردازند و دلهای خود را بآن خوش کرده درپی هیچ کاری نباشند؟!..
پس پیداست که همهی این کارها چه در ایران و چه در شهرهای دیگر جز از راه هوسبازی و خودنمایی نیست. کسانی از اینان چندان سرگرم و گرفتارند که زندگی را جز بهر همین نادانیها نمیخواهند و همه را نیز مانند خود میپندارند. زمانی که ما بنگارش پیمان آغاز کردیم با آنکه از شمارهی نخست در دیباچه نوشتیم که این مهنامه از برای باز کردن یک راهی بروی جهانیان است و گفتارهای پراکنده از کسی نخواهد پذیرفت و کسانی اگر چیزی نویسند باید یا گفتههای ما را پذیرفته گواهی پاکدلانه دهند و یا اگر ایرادی دارند آنها را نگارند ـ با اینهمه مگر توانستیم جلو هوسهای نادانی را بگیریم. همینکه مهنامه پراکنده گردید پیاپی نوشته فرستادند ، شعرهای بیهوده آوردند ، هر کسی کالای پست خود را در دست گرفته رو بما آوردند. شگفت آن بود که مردی از بغداد گفتار درازی (1) فرستاد که در بالای آن در دو سطر درازی لقبهای خود را نگاشته بود : «بقلم مصلح شهیر علامهی کبیر فیلسوف اسلام معالی .....» ببینید این نادانیها تا چه اندازه بر ما سخت میافتاد و تا چه اندازه در رنج این پستیها میبودیم.
مردان بدنهاد در جایی که میبایست آواز بآواز ما اندازند و راستیپرستانه بما یاری کنند با این نادانیهای پست ما را میآزردند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اصل : «گفتاری درازی».
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکهی 3
چنانكه ميبينيد من كاري كه درخور شكايت باشد نكردهام و اين دو شكايت بيكبار بيپا ميبود. آنچه شكايت حاجيحبيب بود ، دعوي در محكمهي خود من نبوده و من رأيي دربارهي آن نداده بودم. آنكه ميگفت سپارش كردهام دليلي نميداشت. آنگاه پرونده بتميز رفته در آنجا نيز كه من نميبودم همان رأي را داده بودند. اما شكايت دوم ، دعوای رجوع پس از شوهر كردن زن چه معني توانستي داشت؟!. به هر حال يك دعواي حقوقي ميبود كه بايستي در محكمه رسيدگي شود. اينكه گفته بود من زن را وادار بطلاق خواستن كردهام بيكبار بيدليل ميبود. ولي من اكنون پيش شما خَستُوانم كه اين كار را كرده بودم. داستان اينست كه آن زن هنگامي كه براي وكالت دادن بخانهي من آمده بود از جمله از شوهرش شكايت ميكرد كه زن ديگري هم دارد و با اينحال پي كار نميرود و بارها ميآيد و افزار خانهي اين را برميدارد و ميبرد و ميفروشد. ميخواست در اين باره هم وكيلي گيرد. من گفتم : «چارهي اين كار طلاق خواستنست. چنان شوهري چه سودي دارد؟. آن پولي كه بوكيل خواهي داد بخودش بده و طلاق بگير». اين را من گفته بودم و اكنون پيش شما پنهان نميدارم. اكنون هم اگر زني چنان شكايتي از شوهرش كند من همان پاسخ را خواهم داد و اين گناهي نيست. همين دستور را قانون نيز داده است. شوهري كه به زنش خرج نميدهد بايد طلاق دهد. اين حكم قانونست.
از اين بارهها بيمناك نميبودم و ترسي بخود راه نميدادم. ولي داور و همدستان او ميكوشيدند. همان روزها احمدي را از كار برداشتند. سه چهار روز ديگر خود مرا «منتظر خدمت» گردانيدند. از فرداي آن روز در يكي از حياطهاي عدليه ادارهاي برپا گرديد براي رسيدگي بكارهاي من (يا بهتر گويم : براي بسيج پرونده). دو تن بازرس بهمهي وكلاي عدليه اخطار فرستادند كه اگر شكايتي از من دارند بنزد ايشان رفته بگويند. چهلودو پرونده رأيهاي مرا از دفتر خواسته بمحكمهي انتظامي فرستادند كه يكايك را بجويند و ببينند در كدام يكي «تخلفي» از من توانند يافت.
چون براي من «تهمت رشوه» نتوانستندي زد و بنافهمي و رأيهاي غلط گمان نميبردند تنها راهي كه بانديشهشان ميرسيد همبستگي با زنها و گراييدن بآنها ميبود ، و چون جوان ميبودم راه اين تهمت را باز ميپنداشتند. اينبود بيش از همه بآن زمينه چسبيده بودند. ليكن خدا را سپاس كه در همان زمينه نيز يك داستاني بيكبار جلوشان را گرفت.
روزي كه من از عدليه بيرون رفتم فردايش بازجويي بدفتر شعبهي نخست آمده با يك پرخاش بآقاي ميراحمديان مدير دفتر ، (كه اكنون يكي از قاضيان ديوان كيفر است) گفته بود : «آن فرعون از تخت افتاد؟!». چون اين بازجويان كه بدفتر آمدندي و خودفروشيها كردندي من بارها جلوشان را گرفته و گفته بودم از دفتر بيرونشان رانند. اكنون بكينهي آن مرا فرعون ميخوانده.
آقاي ميراحمديان گفته بود : «پس چرا ديروز نميتوانستي اين سخن را بگويي؟!». با پرخاش گفته بود : «هنوز هم طرفداري ميكني؟!». سپس گفته بود : «بما راپورت رسيده كه هرچه دوسيهي زنها بود بمحكمهي خودش ميانداخت. حالا بايد دوسيهها را بگردم و تفتيش كنم».
آقاي ميراحمديان خنديده و گفته بود : «برعكس ، ابلاغي بدفتر كرده بود كه هر دوسيهاي كه يك طرفش زنست بسه محكمه فرستاده نشود كه يكي از آنها محكمهي خودش بود و الان آن ابلاغ حاضر است و شما توانيد ديد». اين را گفته و آن ابلاغ را نشان داده بود.
داستان اين ابلاغ هم آن بود كه حيدرآقا (برادر دكتر شفق) كه اكنون مرده است با زن خود قدسايران كه اكنون زنده است (و چون زن درسخواندهايست كتابي هم بزيان بهائيها نوشته و بچاپ رسانيده) دعويهايي ميداشتند. روزهاي نخست كه من بعدليه رفتم بارها حيدرآقا را در آنجاها ميديدم.
🔸 تکهی 3
چنانكه ميبينيد من كاري كه درخور شكايت باشد نكردهام و اين دو شكايت بيكبار بيپا ميبود. آنچه شكايت حاجيحبيب بود ، دعوي در محكمهي خود من نبوده و من رأيي دربارهي آن نداده بودم. آنكه ميگفت سپارش كردهام دليلي نميداشت. آنگاه پرونده بتميز رفته در آنجا نيز كه من نميبودم همان رأي را داده بودند. اما شكايت دوم ، دعوای رجوع پس از شوهر كردن زن چه معني توانستي داشت؟!. به هر حال يك دعواي حقوقي ميبود كه بايستي در محكمه رسيدگي شود. اينكه گفته بود من زن را وادار بطلاق خواستن كردهام بيكبار بيدليل ميبود. ولي من اكنون پيش شما خَستُوانم كه اين كار را كرده بودم. داستان اينست كه آن زن هنگامي كه براي وكالت دادن بخانهي من آمده بود از جمله از شوهرش شكايت ميكرد كه زن ديگري هم دارد و با اينحال پي كار نميرود و بارها ميآيد و افزار خانهي اين را برميدارد و ميبرد و ميفروشد. ميخواست در اين باره هم وكيلي گيرد. من گفتم : «چارهي اين كار طلاق خواستنست. چنان شوهري چه سودي دارد؟. آن پولي كه بوكيل خواهي داد بخودش بده و طلاق بگير». اين را من گفته بودم و اكنون پيش شما پنهان نميدارم. اكنون هم اگر زني چنان شكايتي از شوهرش كند من همان پاسخ را خواهم داد و اين گناهي نيست. همين دستور را قانون نيز داده است. شوهري كه به زنش خرج نميدهد بايد طلاق دهد. اين حكم قانونست.
از اين بارهها بيمناك نميبودم و ترسي بخود راه نميدادم. ولي داور و همدستان او ميكوشيدند. همان روزها احمدي را از كار برداشتند. سه چهار روز ديگر خود مرا «منتظر خدمت» گردانيدند. از فرداي آن روز در يكي از حياطهاي عدليه ادارهاي برپا گرديد براي رسيدگي بكارهاي من (يا بهتر گويم : براي بسيج پرونده). دو تن بازرس بهمهي وكلاي عدليه اخطار فرستادند كه اگر شكايتي از من دارند بنزد ايشان رفته بگويند. چهلودو پرونده رأيهاي مرا از دفتر خواسته بمحكمهي انتظامي فرستادند كه يكايك را بجويند و ببينند در كدام يكي «تخلفي» از من توانند يافت.
چون براي من «تهمت رشوه» نتوانستندي زد و بنافهمي و رأيهاي غلط گمان نميبردند تنها راهي كه بانديشهشان ميرسيد همبستگي با زنها و گراييدن بآنها ميبود ، و چون جوان ميبودم راه اين تهمت را باز ميپنداشتند. اينبود بيش از همه بآن زمينه چسبيده بودند. ليكن خدا را سپاس كه در همان زمينه نيز يك داستاني بيكبار جلوشان را گرفت.
روزي كه من از عدليه بيرون رفتم فردايش بازجويي بدفتر شعبهي نخست آمده با يك پرخاش بآقاي ميراحمديان مدير دفتر ، (كه اكنون يكي از قاضيان ديوان كيفر است) گفته بود : «آن فرعون از تخت افتاد؟!». چون اين بازجويان كه بدفتر آمدندي و خودفروشيها كردندي من بارها جلوشان را گرفته و گفته بودم از دفتر بيرونشان رانند. اكنون بكينهي آن مرا فرعون ميخوانده.
آقاي ميراحمديان گفته بود : «پس چرا ديروز نميتوانستي اين سخن را بگويي؟!». با پرخاش گفته بود : «هنوز هم طرفداري ميكني؟!». سپس گفته بود : «بما راپورت رسيده كه هرچه دوسيهي زنها بود بمحكمهي خودش ميانداخت. حالا بايد دوسيهها را بگردم و تفتيش كنم».
آقاي ميراحمديان خنديده و گفته بود : «برعكس ، ابلاغي بدفتر كرده بود كه هر دوسيهاي كه يك طرفش زنست بسه محكمه فرستاده نشود كه يكي از آنها محكمهي خودش بود و الان آن ابلاغ حاضر است و شما توانيد ديد». اين را گفته و آن ابلاغ را نشان داده بود.
داستان اين ابلاغ هم آن بود كه حيدرآقا (برادر دكتر شفق) كه اكنون مرده است با زن خود قدسايران كه اكنون زنده است (و چون زن درسخواندهايست كتابي هم بزيان بهائيها نوشته و بچاپ رسانيده) دعويهايي ميداشتند. روزهاي نخست كه من بعدليه رفتم بارها حيدرآقا را در آنجاها ميديدم.
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 11
د ـ این موضوع جداییست و من باید بآن پاسخ دهم. باید دانست ما اصرار نداریم که بکوششها و راه خود نام دین گزاریم. ما به نتیجه بیشتر علاقهمندیم تا به نامگزاری. ما حقایقی را روشن میگردانیم و شاهراهی برای زندگانی جهانیان باز میکنیم که میتوان آن را «شاهراه رستگاری» یا «زندگانی پاک» یا «آیین خرد» یا مانند اینها نامید. اگر رمش دانشمندان از نامست چارهاش بسی آسانست.
اما اینکه ما نام دین بردهایم بجهاتی است که اینک برخی را یاد میکنم :
نخست : ما درمیان کوششهای خود چنانکه حقایق را روشن میگردانیم ، گمراهیها و بدآموزیها را که جلوگیر حقایقست نیز دنبال میکنیم. و چنانکه شما میدانید در برابر بیشتر آنها کتابها نوشتهایم. نبرد با نادانیها و گمراهیها خود موضوع مهمیست. یک حوض تا از لجن پاک نشود آب پاکیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت. اکنون سخن در آنست که در کشور ما بیشتر گمراهیها بعنوان دینست. سیزده یا چهارده کیش گوناگون که هست و ما همه را گمراهی و بدآموزی میشناسیم هر کدام به دینی بستگی دارد. از اینرو ما ناچار بودهایم از دین بسخن پردازیم و معنی راست آن را روشن گردانیده بهمه نشان دهیم که این کیشها که هست با دین ناسازگار است ، دین از آنها بیزار است ، همهی آنها بوارونهی دینست. این کاری بود که ناچار بودهایم بکنیم.
در هر موضوعی که اشتباهات و اختلافات بسیار بود برای حل قضیه باید موضوع را نیک روشن گردانید و حقیقت آن را بیرون آورد.
دوم : این راستست که این کیشها که هست هیچ یکی با آن معنای راست دین سازگار نیست. اینها نه تنها بمردمان حقایق یاد نمیدهند از حقایق دورشان میگردانند و خردها را بسیار پست میشمارند ، اینها درست بوارونهی دینست.
چیزی که هست بنیادگزاران اینها یا برانگیختگانی که بنیاد دین گزاردهاند ، هر یکی از ایشان جز این معنی راست را نخواستهاند.
باینمعنی هر یکی از آنها در زمان خود ، باندازهی اقتضای زمان ، بشناسانیدن حقایق زندگانی و تکان دادن بفهمها و خردها کوشیدهاند و منظورشان جز نظم دادن بزندگانی اجتماعی نبوده است.
این را اروپادیدگان و درسخواندگان بآسانی نتوانند پذیرفت. ولی در نزد ما مسلم است.
مثلاً همان مسیح که گفتگو از دینش رفت ، بیگمان منظور او از برخاستن و کوشیدن و رنج کشیدن بیان یک رشته از حقایق زندگانی و راه نمودن مردمان بسوی آنها و بتکان آوردن خردها بوده است.
از انجیلها که در دست ماست این را بآسانی نتوان فهمید. آنها بسیار دور از این معنیست. لیکن باید دانست این انجیلها صد سال پس از مرگ مسیح نوشته شده. قدیمترین آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسیح داشته است.
این خود داستان شگفتیست که مسیح باآنکه در زمان تاریخ برخاسته و در آن زمان ، هم رومیان و هم یهودیان تاریخشان روشن است ، با اینحال سرگذشت مسیح تاریکست و ما او را بسیار کم میشناسیم.
آنچه دانسته شده مسیح مرد بسیار مؤثری بوده و بشاگردان خود تأثیر بیاندازه داشته ، و چون با آن شکنجهها و رنجها که در تاریخ بیمانند است کشته شده این مظلومی او شاگردانش را چندان به هیجان آورده که میتوان گفت دیوانهشان گردانیده و دلهاشان پر از آتش ساخته که هر زمان بگزافهی دیگری دربارهی مسیح گراییده غلوهایی پیاپی کردهاند : فرزند خدایش خواندهاند ، از گور برانگیزانیده بآسمان عروجش دادهاند و در دست راست خدایش نشاندهاند ، افسانهی کفاره را برایش بافتهاند ، معجزهها برایش ساختهاند ، از آغاز کودکی تا انجام زندگی سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانیدهاند. بدینسان تاریخچهی او را سراپا تاریک ساختهاند.
داستانهای بسیاری در این انجیلهاست که از خرد دور است و تاریخ هم از آنها آگاهی ندارد. مثلاً رسیدن سه تن ایرانی به بَیتُاللَحم در شب زایش مسیح برای نماز بردن[=سجده کردن] باو ، کشتن هیریدوس حکمران یهود کودکان شیرخور را و مانند اینها چیزهاییست که تاریخ بیکبار از آنها ناآگاهست. در حالی که چنین چیزها اگر رخ دادی آوازهاش بهمه جا رسیدی و در تاریخها انعکاسی یافتی.
به هر حال این انجیلها پر از افسانههاست. آنچه در آنها از مسیح است آن اندرزهاست که آنها نیز هفتاد سال زبان بزبان نقل شده تا بروی کاغذ آمده.
با همهی اینها از همان انجیلها پیداست که منظور مسیح از آن برخاستن و کوشیدن ، واداشتن مردمان به نیکوکاری و برانگیختن آنان بهمدستی با یکدیگر و کشتن خوی پست خودخواهی در درونهای ایشان بوده است.
👇
🔸 تکهی 11
د ـ این موضوع جداییست و من باید بآن پاسخ دهم. باید دانست ما اصرار نداریم که بکوششها و راه خود نام دین گزاریم. ما به نتیجه بیشتر علاقهمندیم تا به نامگزاری. ما حقایقی را روشن میگردانیم و شاهراهی برای زندگانی جهانیان باز میکنیم که میتوان آن را «شاهراه رستگاری» یا «زندگانی پاک» یا «آیین خرد» یا مانند اینها نامید. اگر رمش دانشمندان از نامست چارهاش بسی آسانست.
اما اینکه ما نام دین بردهایم بجهاتی است که اینک برخی را یاد میکنم :
نخست : ما درمیان کوششهای خود چنانکه حقایق را روشن میگردانیم ، گمراهیها و بدآموزیها را که جلوگیر حقایقست نیز دنبال میکنیم. و چنانکه شما میدانید در برابر بیشتر آنها کتابها نوشتهایم. نبرد با نادانیها و گمراهیها خود موضوع مهمیست. یک حوض تا از لجن پاک نشود آب پاکیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت. اکنون سخن در آنست که در کشور ما بیشتر گمراهیها بعنوان دینست. سیزده یا چهارده کیش گوناگون که هست و ما همه را گمراهی و بدآموزی میشناسیم هر کدام به دینی بستگی دارد. از اینرو ما ناچار بودهایم از دین بسخن پردازیم و معنی راست آن را روشن گردانیده بهمه نشان دهیم که این کیشها که هست با دین ناسازگار است ، دین از آنها بیزار است ، همهی آنها بوارونهی دینست. این کاری بود که ناچار بودهایم بکنیم.
در هر موضوعی که اشتباهات و اختلافات بسیار بود برای حل قضیه باید موضوع را نیک روشن گردانید و حقیقت آن را بیرون آورد.
دوم : این راستست که این کیشها که هست هیچ یکی با آن معنای راست دین سازگار نیست. اینها نه تنها بمردمان حقایق یاد نمیدهند از حقایق دورشان میگردانند و خردها را بسیار پست میشمارند ، اینها درست بوارونهی دینست.
چیزی که هست بنیادگزاران اینها یا برانگیختگانی که بنیاد دین گزاردهاند ، هر یکی از ایشان جز این معنی راست را نخواستهاند.
باینمعنی هر یکی از آنها در زمان خود ، باندازهی اقتضای زمان ، بشناسانیدن حقایق زندگانی و تکان دادن بفهمها و خردها کوشیدهاند و منظورشان جز نظم دادن بزندگانی اجتماعی نبوده است.
این را اروپادیدگان و درسخواندگان بآسانی نتوانند پذیرفت. ولی در نزد ما مسلم است.
مثلاً همان مسیح که گفتگو از دینش رفت ، بیگمان منظور او از برخاستن و کوشیدن و رنج کشیدن بیان یک رشته از حقایق زندگانی و راه نمودن مردمان بسوی آنها و بتکان آوردن خردها بوده است.
از انجیلها که در دست ماست این را بآسانی نتوان فهمید. آنها بسیار دور از این معنیست. لیکن باید دانست این انجیلها صد سال پس از مرگ مسیح نوشته شده. قدیمترین آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسیح داشته است.
این خود داستان شگفتیست که مسیح باآنکه در زمان تاریخ برخاسته و در آن زمان ، هم رومیان و هم یهودیان تاریخشان روشن است ، با اینحال سرگذشت مسیح تاریکست و ما او را بسیار کم میشناسیم.
آنچه دانسته شده مسیح مرد بسیار مؤثری بوده و بشاگردان خود تأثیر بیاندازه داشته ، و چون با آن شکنجهها و رنجها که در تاریخ بیمانند است کشته شده این مظلومی او شاگردانش را چندان به هیجان آورده که میتوان گفت دیوانهشان گردانیده و دلهاشان پر از آتش ساخته که هر زمان بگزافهی دیگری دربارهی مسیح گراییده غلوهایی پیاپی کردهاند : فرزند خدایش خواندهاند ، از گور برانگیزانیده بآسمان عروجش دادهاند و در دست راست خدایش نشاندهاند ، افسانهی کفاره را برایش بافتهاند ، معجزهها برایش ساختهاند ، از آغاز کودکی تا انجام زندگی سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانیدهاند. بدینسان تاریخچهی او را سراپا تاریک ساختهاند.
داستانهای بسیاری در این انجیلهاست که از خرد دور است و تاریخ هم از آنها آگاهی ندارد. مثلاً رسیدن سه تن ایرانی به بَیتُاللَحم در شب زایش مسیح برای نماز بردن[=سجده کردن] باو ، کشتن هیریدوس حکمران یهود کودکان شیرخور را و مانند اینها چیزهاییست که تاریخ بیکبار از آنها ناآگاهست. در حالی که چنین چیزها اگر رخ دادی آوازهاش بهمه جا رسیدی و در تاریخها انعکاسی یافتی.
به هر حال این انجیلها پر از افسانههاست. آنچه در آنها از مسیح است آن اندرزهاست که آنها نیز هفتاد سال زبان بزبان نقل شده تا بروی کاغذ آمده.
با همهی اینها از همان انجیلها پیداست که منظور مسیح از آن برخاستن و کوشیدن ، واداشتن مردمان به نیکوکاری و برانگیختن آنان بهمدستی با یکدیگر و کشتن خوی پست خودخواهی در درونهای ایشان بوده است.
👇
این خود جُستار[=مبحث] بسیار مهمیست که آدمی دارای دو سرشت جانی و روانیست. و یک گام بزرگ در راه نیکی جهان اینست که روانها نیرومند گردد و زندگانی آدمیان از روی خواهشها و دریافتهای این سرشت باشد. ما این جُستار را در جاهای دیگر بتفصیل بازنمودهایم. (1) در اینجا مقصود آنست که کوششهای مسیح در همین زمینهی نیرومندی روانها بوده.
از همان انجیلها این اندازه پدیدار است.
پابرگی :
1ـ کتابهای «ورجاوندْبنیاد» بخش یکم ، «در پیرامون روان»
از همان انجیلها این اندازه پدیدار است.
پابرگی :
1ـ کتابهای «ورجاوندْبنیاد» بخش یکم ، «در پیرامون روان»
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 5
بدتر از اینها آنکه کسانی نگارشهای ما را دستاویز دیگری برای خودنمایی میپندارند و آنها را گرفته و برنگ دیگری انداخته گفتار مینگارند و یا بر سر منبرها سخن میرانند. (1) این بتازگی رخ داده که جوانی نزد من آمده میگوید : «گفتاری نوشته بودم فلان نامهنویس (2) آن را بنام خود چاپ کرده» من پاسخی ندادم. دوباره آغاز سخن کرد : «گفتار هم در زمینهی ارجداری بود باین عنوان نوشته بودم : سخن از بهر معنی است» ندانستم به جوان نادان چه پاسخی دهم و ناگزیر شده از نزد خود دور راندم.
آن روزی که ما نوشتیم : «سخن از بهر معنی است» و با یاوهبافان به نبرد برخاستیم جز دستهی اندکی به یاری ما برنخاست و دیگران پستنهادانه بخاموشی گراییدند ، ولی کنون آن گفتهها را گفتار میکنند و از دست همدیگر میربایند ، و از بس آلوده و نادانند میپندارند چنین بایستی بود و از سیاهکاری خود شرم نکرده داستان نزد ما میآورند.
بسخن بیش از این دامنه نمیدهیم. خودنمایی یکی از بیماریهاست که امروز بسیاری ـ بلکه بیشتری ـ از پیشافتادگان و سرجنبانان بآن گرفتارند. ما میدانیم آنان باین آسانی دست نخواهند برداشت و جلو هوسهای نادانی را نخواهند گرفت. چیزی که هست ما نیز روی سخن را با ایشان نمیداریم و بیش از همه برای آگاهی یک دسته مردان بخرد و پاکدل ـ مردانی که دل از درماندگی و زبونی شرقیان پردرد میدارند ـ مینگاریم. اینها را مینگاریم تا پاکدلان این نادانیها را نیک شناسند و دیگر ارجی باین کسان و کارهای ایشان نگزارند.
این پراکندهکاریها که امروز رواج دارد ، و هر کسی بدلخواه کار دیگری میکند و سخنان دیگری را رواج میدهد سراپا گمراهی و سراپا تباهکاریست ، و بیپرده میگویم که مایهی درماندگی و سرگردانی شرق همینست. ما از این زمینه سخن گشادهتر و درازتر خواهیم راند. در اینجا میخواهیم بگوییم که انگیزهی آن پراکندهکاریها جز خودنمایی نیست و آن بیماری بس سختی میباشد.
میخواهیم روشن گردانیم که یک حال بس بیمناکی که هر غیرتمندی باید تنش از یاد آن لرزد مایهی آن جز یک رشته هوسهای کودکانه نیست. هوسهای کودکانهای که مردان پنجاهساله و شصتساله بآنها گرفتارند.
باید دانست خودنمایی جز از خودخواهی است. از خودخواهی ما بارها سخن راندهایم و سپس نیز خواهیم راند. این ریشهدارتر از خودنمایی است و انبوه مردمان بآن دچارند. ولی خودنمایی بیش از همه گریبانگیر یک گروه پیشافتادهی جنبنده است.
اینان که هر کدام آگاهیهایی از اینجا و از آنجا ، و از کهنه و از نو ، از سودمند و زیانآور فراگرفتهاند چون سود دیگری از آنها نمیتوانند برداشت بخودنمایی میپردازند و بدینسان نادانیها بار میآورند.
هم باید دانست که خودنمایی تنها با گفتار نوشتن و کتاب پرداختن نیست. کسان بسیاری باین بسنده میکنند که در این نشست و آن نشست بسخنانی پردازند و گردن راست گرفته بخود بالند و خود را دانشمند نشان دهند. اینان همه بیمارند.
کسانی میگویند : خودنمایی در نهاد آدمی نهاده است. میگویم : راست است ولی هر آنچه در نهاد آدمی نهاده نه نیک است. ما این را روشن ساختهایم که آدمی چون سرشت جانی و سرشت روانی را توأم دارد یک رشته دریافتها و درخواستهای ناستوده دَرو هست که باید تا تواند جلو آنها را گیرد. خودنمایی نیز از آنهاست و از اینرو ما آن را هوس مینامیم.
شما میبینید کسانی که باین درد گرفتارند خودشان آن را پنهان میدارند و نام دیگری برویش میگزارند. چنانکه گفتیم اگر از این کسان که بنوشتن یا بگفتن خودنمایی میکنند بپرسید چنین گویند که بسود توده میکوشند. کمتر یکی از ایشان راستی را بگردن گرفته خَستُوان گردد که هوس او را بکار واداشته و جز درپی نام و آوازه نمیباشد. این دلیل است که خودنمایی جز یک هوس کودکانه نیست.
از آنسوی شما این را نیز بیندیشید که همین هوسبازیها بزرگترین زیان را درپی خود میدارد و به بهای بدبختی شرق سر میآید. آیا رواست که ما بعنوان آنکه خودنمایی در نهاد آدمی نهاده از چنین زیان بس بزرگی جلوگیری ننماییم؟!...
پابرگیها از ویراینده :
1ـ اینها که جز خودنمایی و تباهکاری ، این کارشان نیز دزدی بشمارست کم نبودهاند و خوانندگانِ آگاه برخی از اینها را که با چنان دزدیهایی برای خود آوازه بسیجیدهاند میشناسند.
2ـ «نامه» در اینجا معنی همگانی روزنامه ، هفتهنامه ، ماهنامه و مانند اینها را دارد.
🔸 بیماریها تکهی 5
بدتر از اینها آنکه کسانی نگارشهای ما را دستاویز دیگری برای خودنمایی میپندارند و آنها را گرفته و برنگ دیگری انداخته گفتار مینگارند و یا بر سر منبرها سخن میرانند. (1) این بتازگی رخ داده که جوانی نزد من آمده میگوید : «گفتاری نوشته بودم فلان نامهنویس (2) آن را بنام خود چاپ کرده» من پاسخی ندادم. دوباره آغاز سخن کرد : «گفتار هم در زمینهی ارجداری بود باین عنوان نوشته بودم : سخن از بهر معنی است» ندانستم به جوان نادان چه پاسخی دهم و ناگزیر شده از نزد خود دور راندم.
آن روزی که ما نوشتیم : «سخن از بهر معنی است» و با یاوهبافان به نبرد برخاستیم جز دستهی اندکی به یاری ما برنخاست و دیگران پستنهادانه بخاموشی گراییدند ، ولی کنون آن گفتهها را گفتار میکنند و از دست همدیگر میربایند ، و از بس آلوده و نادانند میپندارند چنین بایستی بود و از سیاهکاری خود شرم نکرده داستان نزد ما میآورند.
بسخن بیش از این دامنه نمیدهیم. خودنمایی یکی از بیماریهاست که امروز بسیاری ـ بلکه بیشتری ـ از پیشافتادگان و سرجنبانان بآن گرفتارند. ما میدانیم آنان باین آسانی دست نخواهند برداشت و جلو هوسهای نادانی را نخواهند گرفت. چیزی که هست ما نیز روی سخن را با ایشان نمیداریم و بیش از همه برای آگاهی یک دسته مردان بخرد و پاکدل ـ مردانی که دل از درماندگی و زبونی شرقیان پردرد میدارند ـ مینگاریم. اینها را مینگاریم تا پاکدلان این نادانیها را نیک شناسند و دیگر ارجی باین کسان و کارهای ایشان نگزارند.
این پراکندهکاریها که امروز رواج دارد ، و هر کسی بدلخواه کار دیگری میکند و سخنان دیگری را رواج میدهد سراپا گمراهی و سراپا تباهکاریست ، و بیپرده میگویم که مایهی درماندگی و سرگردانی شرق همینست. ما از این زمینه سخن گشادهتر و درازتر خواهیم راند. در اینجا میخواهیم بگوییم که انگیزهی آن پراکندهکاریها جز خودنمایی نیست و آن بیماری بس سختی میباشد.
میخواهیم روشن گردانیم که یک حال بس بیمناکی که هر غیرتمندی باید تنش از یاد آن لرزد مایهی آن جز یک رشته هوسهای کودکانه نیست. هوسهای کودکانهای که مردان پنجاهساله و شصتساله بآنها گرفتارند.
باید دانست خودنمایی جز از خودخواهی است. از خودخواهی ما بارها سخن راندهایم و سپس نیز خواهیم راند. این ریشهدارتر از خودنمایی است و انبوه مردمان بآن دچارند. ولی خودنمایی بیش از همه گریبانگیر یک گروه پیشافتادهی جنبنده است.
اینان که هر کدام آگاهیهایی از اینجا و از آنجا ، و از کهنه و از نو ، از سودمند و زیانآور فراگرفتهاند چون سود دیگری از آنها نمیتوانند برداشت بخودنمایی میپردازند و بدینسان نادانیها بار میآورند.
هم باید دانست که خودنمایی تنها با گفتار نوشتن و کتاب پرداختن نیست. کسان بسیاری باین بسنده میکنند که در این نشست و آن نشست بسخنانی پردازند و گردن راست گرفته بخود بالند و خود را دانشمند نشان دهند. اینان همه بیمارند.
کسانی میگویند : خودنمایی در نهاد آدمی نهاده است. میگویم : راست است ولی هر آنچه در نهاد آدمی نهاده نه نیک است. ما این را روشن ساختهایم که آدمی چون سرشت جانی و سرشت روانی را توأم دارد یک رشته دریافتها و درخواستهای ناستوده دَرو هست که باید تا تواند جلو آنها را گیرد. خودنمایی نیز از آنهاست و از اینرو ما آن را هوس مینامیم.
شما میبینید کسانی که باین درد گرفتارند خودشان آن را پنهان میدارند و نام دیگری برویش میگزارند. چنانکه گفتیم اگر از این کسان که بنوشتن یا بگفتن خودنمایی میکنند بپرسید چنین گویند که بسود توده میکوشند. کمتر یکی از ایشان راستی را بگردن گرفته خَستُوان گردد که هوس او را بکار واداشته و جز درپی نام و آوازه نمیباشد. این دلیل است که خودنمایی جز یک هوس کودکانه نیست.
از آنسوی شما این را نیز بیندیشید که همین هوسبازیها بزرگترین زیان را درپی خود میدارد و به بهای بدبختی شرق سر میآید. آیا رواست که ما بعنوان آنکه خودنمایی در نهاد آدمی نهاده از چنین زیان بس بزرگی جلوگیری ننماییم؟!...
پابرگیها از ویراینده :
1ـ اینها که جز خودنمایی و تباهکاری ، این کارشان نیز دزدی بشمارست کم نبودهاند و خوانندگانِ آگاه برخی از اینها را که با چنان دزدیهایی برای خود آوازه بسیجیدهاند میشناسند.
2ـ «نامه» در اینجا معنی همگانی روزنامه ، هفتهنامه ، ماهنامه و مانند اینها را دارد.
✴️ تیرهدرونان دیگر از جان این توده چه میخواهند؟!
آقای دارندهی گرامی پرچم :
پس از وقایع ناگوار شهریور 1320 که تودهی ایرانی میوههای تلخ بیراهی و هوسبازی مشتی تیرهدرون را چشید و میهن گرامی در یک چشم بهم زدن لگدمال بیگانگان شد ما گرویدگان براه رستگاری پیمان که آن استاد بزرگوار بر روی ایرانیان باز نموده و هشت سال تمام در پیشرفت آن کوشیده است چنین میپنداشتیم اکنون که درخت گمراهی و بدآموزیهای کهنه و نو با میوههای تلخ و جانگدازی ، خود کام ایرانی را هرچه تلختر ساخته دیگر این دستهی هوسباز و گمراه که مسبب اینهمه سیهروزی و سرافکندگی شدهاند شرمی کرده اقلاً خاموش و سرافکنده برجای خود مینشینند.
افسوس چنانکه میبینیم با اینهمه خواری که بار آوردهاند باز هم در هر یک از رشتههای زندگیِ توده بازار خیانتگری را هرچه گرمتر ساخته تا آنجا که گویی در گمراه کردن توده بسود دیگران هر کدام میکوشند بر همکاران پلید خود پیشی جویند و در مسابقهی خیانت و بدنهادی پیش اوفتند!! بیشرمی را نگرید در جایی که مانند آفتاب روشن شده که مؤثرترین دارویی که بدخواهان برای تخدیر روحیهی این مردم بکار بردهاند تا آنان را از فکر زندگی و پرداختن بکار بازدارند بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و فلسفهی شوم جبریگری در قالب تبلیغات یک سلسله شعرهای زهرآلود بظاهر آراسته است و دیگر پرده از روی این کار کاملاً برداشته شده باز هم این ناپاکان بنام ادبیات درخشان و مفاخر ملی و امثال اینگونه سخنان هیاهو برانگیخته معرکهگیری میکنند تا بآقایان بدخواهشان نیکوچاکری خود را هرچه بیشتر نشان دهند.
در ظاهر اینها میگویند حافظ و سعدی و خیام از بزرگان ما بودهاند و باید گفتههای آنان را گرامی داشت و حرز جان ساخت در صورتی که غرض درونیشان در باطنِ امر مسئلهی دیگریست و اینگونه کلمات پوچ را جز بمنزلهی وسیلهی پروپاگاندی برای ترویج منظور پست خود بکار نمیبرند.
اگر چنین نیست چگونه آن نویسندهی جهودمنش که تا دیروز پادشاه را دارای فرهی ایزدی و نمایندهی خدا در روی زمین میخواند امروز نادرشاه را دیکتاتور پولپرست مینامد!! تفو بر بیشرمی تفو!
اگر گفتگو بر سر بزرگان ایران است بیشک این مطلب ساده را میدانند که بزرگ کسی است که در روز سختی دستی از تودهی خود گیرد و کشور را از بدبختی رها کند و هرچه بیشتر کوشد و بهتر موفق شود بزرگتر باشد و نیز میدانستند که منظور از یاد کسانی بزرگی و تجلیل نام آنها برانگیختن این توده به پیروی از کردارشان است و الا نسبت به گذشتگان که پیوندشان از این جهان پاک بریده شده چه درود فرستید و چه ناسزا گویید تأثیری نخواهد داشت.
برای اینکه نیت سوء این آقایان در اینهمه طبل و سرنا زدن در پیرامون حافظها و خیامها بهتر روشن شود بذکر یک مثال میپردازم.
یکی از شعرهای حافظ که آن را از شاهکارهای این مرد میشناسند و بیش از اهمیتی که آمریکاییان به اختراعات ادیسن میگزارند بآن اهمیت میدهند اینست :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است
ببینیم معنی این بیت چیست؟ همه میدانند تعلق بمعنی دلبستگی است و بنیاد زندگی اجتماعی بر روی پارهای تعلقات استوار است که اهم آنها عبارت است از تعلق بهمسر که اساس تشکیل خانواده است و تعلق بکار که بنیاد زندگی خصوصی و گردش چرخ اقتصادی کشور است ، تعلق بپرورش فرزند که اساس نفوس و بقای نسل است ، تعلق بسرفرازی و شرافتمندی که بنیاد خویهای پاک است ، تعلق بمیهن که اساس بزرگی و سعادت هر توده است.
اکنون اگر کسی این دستور زهرآلود را بکار بندد و تا آنجا پیش رود که از رنگ هر تعلق آزاد گردد تا حافظ را غلام همت خود سازد ناچار باید بصحت و سلامت خود نپردازد ، کار نکند ، زن نگیرد ، خاندان بنیاد ننهد ، مقید بشرافت و بزرگواری نباشد ، بمیهن و زاد و بوم خویش علاقهای نداشته باشد یا بعبارت بهتر چون روباهی سر به بیابان نهد و دیوانهوار روز گزارد تا طعمهی ددان گردد.
فکر کنید اگر همهی مردم این دستور شوم را که این بدنهادان از مفاخر ملی میشمارند بکار بندند حال کشور بکجا خواهد انجامید؟! مطلبی باین روشنی و با این طرفداری آشکار و پنهانی که بدخواهان از آن دارند ، بدنهادی را تماشا کنید که کسانی آنها را مفاخر ملی نامیده و گویندگان تیرهدلشان را بزرگان کشور میشمارند و در ترویج گفتههای غیرتکش آنان اینهمه تلاش و کوشش میکنند.
آیا میتوان باور کرد که سنگ ترویج این بدآموزیها را بیغرض و نفهمیده اینهمه بسینه میزنند؟! آن هم در جایی که این پردهی تزویر در هشت سال پیش با خامهی نیرومند دارندهی پیمان دریده و جای کوچکترین تردیدی در زیانمندی این گفتهها نمانده است.
👇
آقای دارندهی گرامی پرچم :
پس از وقایع ناگوار شهریور 1320 که تودهی ایرانی میوههای تلخ بیراهی و هوسبازی مشتی تیرهدرون را چشید و میهن گرامی در یک چشم بهم زدن لگدمال بیگانگان شد ما گرویدگان براه رستگاری پیمان که آن استاد بزرگوار بر روی ایرانیان باز نموده و هشت سال تمام در پیشرفت آن کوشیده است چنین میپنداشتیم اکنون که درخت گمراهی و بدآموزیهای کهنه و نو با میوههای تلخ و جانگدازی ، خود کام ایرانی را هرچه تلختر ساخته دیگر این دستهی هوسباز و گمراه که مسبب اینهمه سیهروزی و سرافکندگی شدهاند شرمی کرده اقلاً خاموش و سرافکنده برجای خود مینشینند.
افسوس چنانکه میبینیم با اینهمه خواری که بار آوردهاند باز هم در هر یک از رشتههای زندگیِ توده بازار خیانتگری را هرچه گرمتر ساخته تا آنجا که گویی در گمراه کردن توده بسود دیگران هر کدام میکوشند بر همکاران پلید خود پیشی جویند و در مسابقهی خیانت و بدنهادی پیش اوفتند!! بیشرمی را نگرید در جایی که مانند آفتاب روشن شده که مؤثرترین دارویی که بدخواهان برای تخدیر روحیهی این مردم بکار بردهاند تا آنان را از فکر زندگی و پرداختن بکار بازدارند بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و فلسفهی شوم جبریگری در قالب تبلیغات یک سلسله شعرهای زهرآلود بظاهر آراسته است و دیگر پرده از روی این کار کاملاً برداشته شده باز هم این ناپاکان بنام ادبیات درخشان و مفاخر ملی و امثال اینگونه سخنان هیاهو برانگیخته معرکهگیری میکنند تا بآقایان بدخواهشان نیکوچاکری خود را هرچه بیشتر نشان دهند.
در ظاهر اینها میگویند حافظ و سعدی و خیام از بزرگان ما بودهاند و باید گفتههای آنان را گرامی داشت و حرز جان ساخت در صورتی که غرض درونیشان در باطنِ امر مسئلهی دیگریست و اینگونه کلمات پوچ را جز بمنزلهی وسیلهی پروپاگاندی برای ترویج منظور پست خود بکار نمیبرند.
اگر چنین نیست چگونه آن نویسندهی جهودمنش که تا دیروز پادشاه را دارای فرهی ایزدی و نمایندهی خدا در روی زمین میخواند امروز نادرشاه را دیکتاتور پولپرست مینامد!! تفو بر بیشرمی تفو!
اگر گفتگو بر سر بزرگان ایران است بیشک این مطلب ساده را میدانند که بزرگ کسی است که در روز سختی دستی از تودهی خود گیرد و کشور را از بدبختی رها کند و هرچه بیشتر کوشد و بهتر موفق شود بزرگتر باشد و نیز میدانستند که منظور از یاد کسانی بزرگی و تجلیل نام آنها برانگیختن این توده به پیروی از کردارشان است و الا نسبت به گذشتگان که پیوندشان از این جهان پاک بریده شده چه درود فرستید و چه ناسزا گویید تأثیری نخواهد داشت.
برای اینکه نیت سوء این آقایان در اینهمه طبل و سرنا زدن در پیرامون حافظها و خیامها بهتر روشن شود بذکر یک مثال میپردازم.
یکی از شعرهای حافظ که آن را از شاهکارهای این مرد میشناسند و بیش از اهمیتی که آمریکاییان به اختراعات ادیسن میگزارند بآن اهمیت میدهند اینست :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است
ببینیم معنی این بیت چیست؟ همه میدانند تعلق بمعنی دلبستگی است و بنیاد زندگی اجتماعی بر روی پارهای تعلقات استوار است که اهم آنها عبارت است از تعلق بهمسر که اساس تشکیل خانواده است و تعلق بکار که بنیاد زندگی خصوصی و گردش چرخ اقتصادی کشور است ، تعلق بپرورش فرزند که اساس نفوس و بقای نسل است ، تعلق بسرفرازی و شرافتمندی که بنیاد خویهای پاک است ، تعلق بمیهن که اساس بزرگی و سعادت هر توده است.
اکنون اگر کسی این دستور زهرآلود را بکار بندد و تا آنجا پیش رود که از رنگ هر تعلق آزاد گردد تا حافظ را غلام همت خود سازد ناچار باید بصحت و سلامت خود نپردازد ، کار نکند ، زن نگیرد ، خاندان بنیاد ننهد ، مقید بشرافت و بزرگواری نباشد ، بمیهن و زاد و بوم خویش علاقهای نداشته باشد یا بعبارت بهتر چون روباهی سر به بیابان نهد و دیوانهوار روز گزارد تا طعمهی ددان گردد.
فکر کنید اگر همهی مردم این دستور شوم را که این بدنهادان از مفاخر ملی میشمارند بکار بندند حال کشور بکجا خواهد انجامید؟! مطلبی باین روشنی و با این طرفداری آشکار و پنهانی که بدخواهان از آن دارند ، بدنهادی را تماشا کنید که کسانی آنها را مفاخر ملی نامیده و گویندگان تیرهدلشان را بزرگان کشور میشمارند و در ترویج گفتههای غیرتکش آنان اینهمه تلاش و کوشش میکنند.
آیا میتوان باور کرد که سنگ ترویج این بدآموزیها را بیغرض و نفهمیده اینهمه بسینه میزنند؟! آن هم در جایی که این پردهی تزویر در هشت سال پیش با خامهی نیرومند دارندهی پیمان دریده و جای کوچکترین تردیدی در زیانمندی این گفتهها نمانده است.
👇
بیش از این باین تاریخچهی ملالتبار دامنه نمیدهم فقط از نظر اینکه اعتراف بگناه موجب بخشایش است میگویم نویسنده نیز تا هشت سال قبل شعر میگفته و رمان مینوشتهام و اکنون بخود میبالم و سرافرازم که در پرتو رهنماییهای پیمان از آن ورطهی هولناک رها شدهام.
بندر شاهپور ـ محمدعلی امام شوشتری
(پرچم روزانه ش 169)
بندر شاهپور ـ محمدعلی امام شوشتری
(پرچم روزانه ش 169)
کوشاد تلگرام : کسانی که از نخستین سالهای کوشش کسروی با وی همراهی و پشتیبانی کردند مردان ارجمندی هستند که باید نامهاشان در تاریخ جاویدان بماند.
ما نیز در اینجا میکوشیم یاد آن بزرگمردان را زنده نگاهداریم. هفتهی گذشته از راهبران پیمان یاد کردیم و پیکرهای از آنان آوردیم. در این هفته از چند تن از پشتیبانان پیمان که در بازپسین شمارهی سال پنجم مهنامه شناسانیده شده یاد خواهیم کرد. از دیگران در هفتههای آینده یاد خواهیم کرد. باید دانست ما از همهی آنان پیکره در دست نمیداریم.
✴️ پشتیبانان پیمان
چنانكه در جای دیگری هم گفتهایم در این پنج و شش سال آزادمردانی در تهران و دیگر شهرها به پشتیبانی پیمان برخاسته و هر یكی باندازهی توانایی خویش كوششهایی در راه رواج مهنامه بكار بردهاند و در این چند سال ما همیشه بسپاسگزاری نهانی بسنده كرده و نامی از آنان نبردهایم. ولی اكنون كسانی بهتر میدانند كه نامهای آنان برده شود. میگویند : گذشته از سپاسگزاری آشكار در آینده چون كسانی خواهند تاریخچهی مهنامه را نویسند بشناختن این آزادمردان كه مایهی پیشرفت مهنامهاند نیاز خواهند داشت و این برای روشنی تاریخ پیمان است كه باید یادآوری از آنان كرده شود.
ما این گفته را میپذیریم ولی آن كار نه چیزیست كه در یك بار و در یك شماره انجام گیرد. كسانی كه پشتیبانی از پیمان نمودهاند و مینمایند بسیارند كه یك دسته از سال نخست باین كار برخاستهاند و یك دسته سپس پیش آمدهاند و برخی از آنان كنون از ما روگردانند. همهی اینان را به یك رشته نتوان كشید. و آنگاه كسانی از راه آموزگاری نیز بما یاوریها مینمایند و اینان جایگاه دیگری میدارند.
به هر حال این كار را باید كمكم انجام دهیم و بهتر است نخست به پیشینیان پرداخته تا سپس بیاد دیگران آییم. نیز كسانی را كه از راه آموزگاری و با دانشهای خود بما یاری مینمایند جدا گیریم.
باید دانست چون در سال 1312 بچاپ مهنامه برخاستیم در هر شهری یكی از دوستان نمایندگی آن را بگردن گرفت. ولی سپس كسانی از میان خوانندگان خود بهواداری برخاستند و پشتیبانی بگردن گرفتند. اگرچه در آن میان برخی پستیهایی نیز نموده شد و از جمله یكی از هواداران مهنامه مرد بنامی را در تربت حیدریه بهواداری و پشتیبانی بما شناسانید و ما چون 15 دوره از مهنامه را نزد او فرستادیم بیشرمانه تاكنون پاسخی بما نداده و از اینگونه از چند كسی پدیدار گردید. ولی اینها در برابر مردانگیها كه از دیگران نمودار شد درخور چشم پوشیدن بود و ما نیز درپی آنها نشدیم و اگر در اینجا یاد میكنیم برای آنست كه آیندگان بدانند حال توده چه بوده و اینكه ما از مردانگیهای كسانی سپاس میگزاریم یك كار بیهودهای نمیباشد.
باری بسخن خود برمیگردیم : در تبریز نخست كار پیمان با آقای علیاصغر خازنی بود كه با همهی گرفتاریهای فراوان برادرانه این رنج را بگردن گرفتند. لیكن در همان هنگام آقای محمدعلی اخباری خود بهواداری برخاستند و با كوششهای ارجدار خود كمكهای بسیاری بما نمودند و هنوز هم مینمایند. نیز آقای حاجی محمدعلیآقا حیدرزاده چنانكه شیوهی ایشانست پشتیبانیهای رادمردانه نمودند. آقای اسماعیل واعظپور و آقای محمدعلی مهدوی و آقای تقی فروتن هر كدام كمكهای دیگری بگردن داشتند و تاكنون میدارند.
در مشهد نخست رنج مهنامه را بگردن آقای محمود كسرایی انداختیم ولی چون او از مشهد رفت در این میان آقای علیزاده آزادمردانه بهواداری و پشتیبانی برخاستند و یك رشته كمكهای ارجداری نمودند و هنوز هم مینمایند.
(511467)
ما نیز در اینجا میکوشیم یاد آن بزرگمردان را زنده نگاهداریم. هفتهی گذشته از راهبران پیمان یاد کردیم و پیکرهای از آنان آوردیم. در این هفته از چند تن از پشتیبانان پیمان که در بازپسین شمارهی سال پنجم مهنامه شناسانیده شده یاد خواهیم کرد. از دیگران در هفتههای آینده یاد خواهیم کرد. باید دانست ما از همهی آنان پیکره در دست نمیداریم.
✴️ پشتیبانان پیمان
چنانكه در جای دیگری هم گفتهایم در این پنج و شش سال آزادمردانی در تهران و دیگر شهرها به پشتیبانی پیمان برخاسته و هر یكی باندازهی توانایی خویش كوششهایی در راه رواج مهنامه بكار بردهاند و در این چند سال ما همیشه بسپاسگزاری نهانی بسنده كرده و نامی از آنان نبردهایم. ولی اكنون كسانی بهتر میدانند كه نامهای آنان برده شود. میگویند : گذشته از سپاسگزاری آشكار در آینده چون كسانی خواهند تاریخچهی مهنامه را نویسند بشناختن این آزادمردان كه مایهی پیشرفت مهنامهاند نیاز خواهند داشت و این برای روشنی تاریخ پیمان است كه باید یادآوری از آنان كرده شود.
ما این گفته را میپذیریم ولی آن كار نه چیزیست كه در یك بار و در یك شماره انجام گیرد. كسانی كه پشتیبانی از پیمان نمودهاند و مینمایند بسیارند كه یك دسته از سال نخست باین كار برخاستهاند و یك دسته سپس پیش آمدهاند و برخی از آنان كنون از ما روگردانند. همهی اینان را به یك رشته نتوان كشید. و آنگاه كسانی از راه آموزگاری نیز بما یاوریها مینمایند و اینان جایگاه دیگری میدارند.
به هر حال این كار را باید كمكم انجام دهیم و بهتر است نخست به پیشینیان پرداخته تا سپس بیاد دیگران آییم. نیز كسانی را كه از راه آموزگاری و با دانشهای خود بما یاری مینمایند جدا گیریم.
باید دانست چون در سال 1312 بچاپ مهنامه برخاستیم در هر شهری یكی از دوستان نمایندگی آن را بگردن گرفت. ولی سپس كسانی از میان خوانندگان خود بهواداری برخاستند و پشتیبانی بگردن گرفتند. اگرچه در آن میان برخی پستیهایی نیز نموده شد و از جمله یكی از هواداران مهنامه مرد بنامی را در تربت حیدریه بهواداری و پشتیبانی بما شناسانید و ما چون 15 دوره از مهنامه را نزد او فرستادیم بیشرمانه تاكنون پاسخی بما نداده و از اینگونه از چند كسی پدیدار گردید. ولی اینها در برابر مردانگیها كه از دیگران نمودار شد درخور چشم پوشیدن بود و ما نیز درپی آنها نشدیم و اگر در اینجا یاد میكنیم برای آنست كه آیندگان بدانند حال توده چه بوده و اینكه ما از مردانگیهای كسانی سپاس میگزاریم یك كار بیهودهای نمیباشد.
باری بسخن خود برمیگردیم : در تبریز نخست كار پیمان با آقای علیاصغر خازنی بود كه با همهی گرفتاریهای فراوان برادرانه این رنج را بگردن گرفتند. لیكن در همان هنگام آقای محمدعلی اخباری خود بهواداری برخاستند و با كوششهای ارجدار خود كمكهای بسیاری بما نمودند و هنوز هم مینمایند. نیز آقای حاجی محمدعلیآقا حیدرزاده چنانكه شیوهی ایشانست پشتیبانیهای رادمردانه نمودند. آقای اسماعیل واعظپور و آقای محمدعلی مهدوی و آقای تقی فروتن هر كدام كمكهای دیگری بگردن داشتند و تاكنون میدارند.
در مشهد نخست رنج مهنامه را بگردن آقای محمود كسرایی انداختیم ولی چون او از مشهد رفت در این میان آقای علیزاده آزادمردانه بهواداری و پشتیبانی برخاستند و یك رشته كمكهای ارجداری نمودند و هنوز هم مینمایند.
(511467)