پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
Forwarded from آذری‌ها |Azariha
یک عکس و چند نکته از ژئوپلیتیک انرژی در جنگ قراباغ

در سال 2006 یعنی زمانی که خط لوله باکو- تفلیس- جیحان گشایش یافت عکس یادگاری با نقشه خط لوله نفت با حضور رئیس جمهور وقت ترکیه،نخست وزیر ترکیه، رئیس جمهور گرجستان و باکو در نهایت لرد براون رئیس بریتش پترولیوم است.
این خطوط لوله داستان دور زدن ایران از طریق راه گرجستان بود. یعنی نفتی که از منافع خزر که بخشی از آن متعلق به ایران بود به شکلی از اروپا منتقل شد که حتی ایران از عواید ترانزیتی آن «محروم» بماند. ناگفته نماند که یکی از وعده های حیدرعلیف به ایران در ازای حمایت نظامی و سیاسی در جنگ اول قراباغ عبور همین خط لوله و میدا نفتی بود که اندکی بعدی به فراموشی سپرده شد.
در نقشه اخیر، مرز بین ایران-ارمنستان محو و به جمهوری باکو ملحق شده است. این همان دالان مورد نظر پان ترکیسم است که همواره مورد تایید بریتانیا نیز بود.

▫️بارها گفته شده است که جنگ اخیر،صرفا درباره قراباغ نیست بلکه اهداف ژئوپلیتیکی و دور برای آن تصور میرود. الحاق منطقه زنگزور به جمهوری باکو و محدود کردن مرزهای ایران به قفقاز صرفا از طریق این جمهور یکی از اهداف استراتژی پان ترکیسم است.
🆔@IR_Azariha
🔶 راه رستگاری

🔸 گفتار ششم : دو لغزشگاه (تکه‌ی یک از دو)


چون در تاریخ می‌نگریم همیشه آدمیان ـ چنانکه در نهاد ایشان نهاده شده ـ در جستجوی خدا بوده‌اند و از این راه بازنمی‌ایستاده‌اند‌. چیزی که هست در آغاز آن بیک لغزشگاهی برخورده و از پیشرفت بازمی‌مانده‌اند‌. زیرا مردمان دُژآگاه باستان جهان را نیک نشناخته آن را یک دستگاه نمی‌شمرده‌اند و از اینرو خدا را بیش از یکی می‌شناخته‌اند‌. آنگاه خدایانی که از پندار خود پدید می‌آورده‌اند آنها را همچون آدمیان دارای خشم و کینه و رشک و هوس و مهر و مانند اینها می‌شمارده‌اند و همیشه از آنها می‌ترسیده‌اند ، همواره قربانیها می‌گزارده‌اند ، در کارهای بزرگ شور از ایشان می‌خواسته‌اند و چون در جنگی فیروز می‌شده‌اند از یغما رسدی [سهم] از بَهر خدایان جدا می‌کرده‌اند‌. پیش هر سنگ و چوبی گردن کج کرده آبروی خود را بخاک می‌ریخته‌اند ، بدینسان بخیره[=بیجهت] خود را سنگین‌بار و گرفتار می‌ساخته‌اند‌.

این لغزشگاه ایشان بوده و از پیشرفتشان بازمی‌داشته‌. تا راهنمایان برخاسته‌اند و آنان را از آن لغزشگاه رهانیده و از آن سنگینیها سبکبارشان گردانیده‌اند‌.

سپس چون فهمها بیشتر گردیده و آگاهیها فزونی یافته این زمان در این راه لغزشگاه دیگری پدید آمده ـ لغزشگاه ژرفتر و بیمناکتری ـ و آن اینکه کسانی در پیشرفت اندازه نشناخته‌اند‌.

راه ما بسوی خدا چند گامی بیشتر باز نیست ، و فراتر از آن باید ایستاد و گام برنداشت. روشنتر بگویم : ما پی بآفریدگار از دیدن و سنجیدن اینجهان می‌بریم ، و از این سنجیدن بیش از آن درنمی‌یابیم که جهان را آفریدگار دانا و توانایی هست و جهان را از روی دانش و از بهر خواستی آفریده ، و می‌باید باین اندازه بس نموده بازایستیم. «خدا چیست؟.. جهان را کی آفریده؟» اینها و مانند اینها چیزهاییست که ما راه بسوی آنها نمی‌داریم و هرگز نباید بآنها پردازیم‌.

کسانی می‌گویند : چرا راز آفرینش را نجوییم؟!.. آیا چه زیانی از آن خواهد برخاست؟!..

می‌گویم : در جایی که راه نیست از پندار و انگار بیش از این بدست نیاید که یک رشته اندیشه‌های بسیار پستی را بیرون ریزند (همچون اندیشه‌های پست و سست بت‌پرستان) ، وانگاه چون میدان پندار و انگار بیکرانست هر کسی راه دیگری پوید و پراکندگیها بمیان آید‌. بی‌شُوَند [=بی‌سبب] نیست ما آن را لغزشگاه می‌نامیم‌. کوری که با پای لنگ در کوهستان ناهموار دویدن گیرد نادانتر از کسی نیست که در این زمینه‌ها باندیشه و جستجو پردازد و لگام پندار و انگار را رها سازد‌.

این خواست خداست که آدمیان باین جستجوها نپردازند‌. شما از کجا گوهر خدا را توانید شناخت؟!. از کجا پی بآغاز آفرینش و چگونگی آن توانید برد؟!. چه راهی بسوی اینها دارید؟!. در جهان صدها چیزهای نادانسته هست ، آیا با آنها چه می‌کنید؟!. آن نیروی کشش را که گفتیم نیوتن دریافت آیا کسی گوهر آن را می‌شناسد؟.. الکتریک که اینهمه بکار می‌رود آیا شما راز آن را می‌دانید؟!.. آیا از ناشناختن اینها و خاموشی در برابرشان چه زیانی مردمان راست تا از ناشناختن گوهر خدا و آغاز آفرینش درمیان باشد؟!.

لیکن کسانی بهوس باین چیزها برخاسته پنداربافیها نموده‌اند ، بلکه از انگار و گزافه بازنایستاده‌اند‌. این بیراهی نخست از یونانیان سر زده و کسانی از ایشان بنام فیلسوف باین زمینه‌ها درآمده‌اند و پندارهایی از خود بافته‌اند : «از یک چیز جز یک چیز پدید نیاید (1). خدا نمی‌توانست خویشتن جهان را آفریند ، او خرد نخست را آفرید و این خرد ، خرد دوم را با چرخ یکم آفرید و آن خرد سوم را با چرخ دوم پدید آورد». اینها همه پندار است ، همه افسانه است. کسی نپرسیده شما اینها را از کجا آوردید؟! این خردها که می‌گویید چیست و کجاست؟!. به بودن چرخهای نُه‌گانه جز انگار چه دلیل دیگری می‌دارید؟!.

این یک نمونه‌ی کوچکیست‌. این پندارها و گزافه‌ها را که نه دلیل همراه می‌داشت و نه نتیجه‌ای از آن برمی‌خاست بخیره «فلسفه» نامیدند و روزبروز بر دامنه‌ی آن افزودند ، و در زمانهای دیرتر از یونان به مصر آمده سپس بمیان شرقیان رسید ، که هرگاه کسی نیک بجوید یکی از گرفتاریهای شرق همین بوده‌.

پابرگی :
1ـ «الواحد لا یصدر عنه الاالواحد»
🔶 در پیرامون روان

🔸 نشست دوم : چگونه به هستی روان پی می‌بریم؟. ـ (تکه‌ی 4)

در سال سوم پیمان که نخست بار از این زمینه بسخن پرداختیم کسانی چون چیزی تازه می‌شنیدند بایرادهای خامی پرداختند که یکایک پاسخ دادیم ، و در اینجا آنها را نیز یاد می‌کنم :

برخی گفتند : ما در دلهای جانوران نیستیم. از کجا که آنها اندوه هم نمی‌خورند؟!. گوسفندی را که سر می‌برند از کجا که گوسفندان دیگر دلهاشان نمی‌سوزد؟!. پاسخ دادیم : سَهِشها[=احساسات] در دلهای جانوران (و همچنان آدمیان) نشانه‌هایی از آنها در بیرون نمودار است. گربه یا سگ که خشم گرفته یا ترسیده یا درپی چاپلوسیست ، هر یکی از آنها از بیرون پدیدار است. دلسوزی نیز اگر بودی پدیدار شدی.

برخی می‌گفتند : گاوی را که بکشند گاوهای دیگر خشم گیرند و دیوانه‌وار آوازهایی درآورند. اینست در روستاها چون گاوی را بکشند خاک بروی خونش ریزند که چشم گاوهای دیگر نیفتد. شبی در مهاباد یکی از ملایان آنجا این ایراد را می‌گرفت. پرسیدم آیا آزموده‌اید که خشم گاوها از پی بردن به کشتگی یک گاو است یا از دیدن خون سرخ؟!. گفت : نیازموده‌ایم. گفتم : همه شنیده‌ایم که گاو از رنگ سرخ برآشوبد و خشم گیرد. پس گمان بیشتر آنست که در دیدن خون نیز این شُوَند در کار است. اگر پی بردن به کشتگی گاو بودی ، پوشیدن روی خون سودی ندادی. از نبودنش به کشتگیش پی بردندی و آنچه بایستی کردندی.

برخی هوش تند و زیرکی برخی جانوران را به رخ ما می‌کشیدند. پاسخ دادیم : هوش چیز دیگر است و آنچه ما می‌گوییم چیز دیگر. بسیاری از جانوران دریافتهایی می‌دارند که در آدمی نیست و در همان حال از دلسوزی بیکدیگر و مانند اینها بی‌بهره می‌باشند. مثلاً سگ هوش شگفت‌انگیزی می‌دارد و امروز چه در جنگ و چه در کارهای پلیسی از هوش او سودجویی می‌شود. با اینحال در سگ‌کشیها می‌بینیم یکی را که زهر خورانیده‌اند و درغلتیده جان می‌کند ، سگهای دیگر در پهلوی آن بی‌هیچ اندوه و دلسوزی می‌ایستند.

برخی نیز مهری را که جانوران بجفتهای خود دارند و یا نگهداری را که از بچگان خود نمایند ، یادآوری کرده می‌گفتند : کبوتر یا دیگری از پرندگان چون جفتش ناپیدا باشد بیتابی نشان دهد. گربه یا ماکیان به بچگان خود همان پروا را نماید که آدمی به بچه‌اش نماید. گربه از راه دور گوشت برای بچه‌هایش آورد ، و اگرهم خود گرسنه باشد آن را نخورد. ماکیان در راه نگهداری جوجه‌هایش با آدمی به پیکار پردازد و بجان خود نترسد.

پاسخ دادیم : مهری که جانوران بجفت خود می‌دارند جز از روی خودخواهی نیست. جفتش را دوست نمی‌دارد. آن خوشی را که از زیستن با او و درآمیختن می‌خواهد دوست می‌دارد. دوست داشتن جانوران جفتهای خود را ، ماننده‌ی دوست داشتن ماست گلابی نطنز و خربزه‌ی گُرگاب را.

اما پرستش[=خدمت] و نگهداری که جانوران از بچگان خردسال خود می‌دارند آن راز دیگریست. آن نشانه‌ی سامانیست (1) که در اینجهانست. آفریدگار چون خواسته نژاد آنها بازماند ، این در نهادشان نهاده که به بچگان خود بپرستند و آنها را بپرورند. این کاریست که نافهمان و ناخواهان می‌کنند. از روی اندیشه یا دلسوزی بآنها نیست. وگرنه از چیست که به بچه‌ی دیگری از همجنسان خود نپردازند و نگهداری نکنند؟!. از چیست که همان بچگان خودشان چون بزرگ شدند و بی‌نیاز گردیدند دورشان رانند و بیگانه گردند.

ایراد بزرگتر آن بود که کسانی می‌گفتند : «آدمی چون ترقی کرده دارای صفات دلسوزی و نیکخواهی و مانند اینها که شما می‌گویید گردیده».

گفتیم : شما سخن ما را نفهمیده‌اید. «ترقی» و یا والاتری در جایی بودی که این چیزها که ما می‌گوییم در جانوران نیز بودی. در آنها کمتر بودی و در آدمی بیشتر می‌شدی. در حالی که ما گفتیم اینها در جانوران هیچ نیست. نه بیش و نه کم ، نشانی در آنها نمی‌بینیم.

اینها ایرادهای عامیانه‌ای می‌بود که می‌گرفتند. یک رشته گفتگو نیز از راه فلسفه‌ی داروین پیش می‌آمد. ایرادی نیز از آن راه گرفته می‌شد.

پابرگی از ویراینده :
1ـ سامان = نظم
کشتار بی‌زینهار بیماری کوید ـ 19

دکتر مصطفی جلالی فخر ، متخصص بیماری‌های داخلی :

♦️ماسک شرط کافی برای دچار بیماری نشدن نیست.

♦️دور ایستادن از یکدیگر به همان اندازه کارگر است.

دکتر مسعود مردانی ، عضو ستاد مقابله با کرونا :

🔻 مردم در شرایط کرونایی از خانه خارج نشوند.

🔻به‌ هیچ عنوان در تعطیلات آخر هفته به سفر نروند.
✴️ درباره‌ی بیماری کوید ـ 19 یا «کرونا»

از نخستین روزهای پیدایش این بیماری گفتیم که ما را در این زمینه سخنی نیست ، چه این زمینه‌‌ای از دانش پزشکی است و باید پزشکان به آن بپردازند. اکنون نیز همان را می‌گوییم. با اینهمه براین باوریم که می‌توانیم در این روزها که بیماری جان دست کم 400 تن از هم‌میهنان را در یک شبانروز می‌گیرد ، همان گفته‌های مسئولان و دست اندر کاران پیشگیری از بیماری را بگوشها برسانیم اثر بیشتری خواهد داشت و اینست از آوردن دستورهای بهداشتی آنان باید دریغ نکنیم.

دکتر مصطفی جلالی فخر ، متخصص بیماری‌های داخلی :

🔸ماسک شرط کافی برای دچار بیماری نشدن نیست.
🔸دور ایستادن از یکدیگر به همان اندازه کارگر است.

🔸متاسفانه باید اعلام کنم در حال فرو رفتن در باتلاق شکست در برابر کرونا هستیم. امروز از چهارصد کشته در روز عبور کردیم. در حالی که بر اساس خبر معاون وزیر بهداشت ، برای رسیدن به آمار واقعی ، باید این رقم را دوبرابر کنیم. داریم قتل‌عام می‌شویم.

🔸نکته بسیارمهم و موردغفلت‌ واقع شده این است که بسیاری از مبتلایان اخیر ، از ماسک هم استفاده کرده‌اند ، حتی به صورت منظم و دقیق. پس چرا کرونا گرفتند؟! عدم‌ کنترل بهداشتی کافی بر تهیه‌ی ماسک‌ها ، و عدم امکان مالی برای تعویض مکرر ماسک ، دو دلیل مهم‌اند اما علت مهم‌تر ، «عدم رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی» ست.
مردم دچار اشتباه بزرگ استراتژیک شده‌اند و فکر می‌کنند ماسک کافی‌ست و فاصله‌ی دو متر را رعایت نمی‌کنند. حتی در تجمعات و صف‌ها و مترو و اتوبوس و آسانسور و «غیره» ، سینه به سینه هم‌ می‌ایستند و به دلیل ماسک ، احساس نفوذناپذیری دارند. در حالی که حفظ فاصله‌ی اجتماعی ، به اندازه و چه بسا بیش از ماسک زدن ، اهمیت دارد. همچنین شستشوی دست‌ها به عنوان مکمل اصول سه‌گانه‌ی پیشگیری.

🔸اگر به سرعت و قاطعانه اقدام نکنیم، هفته‌هایی به‌مراتب خوف‌انگیزتر در انتظار همه است و می‌ترسم به جایی برسیم ‌که نه تنها تختی برای بستری، بلکه سردخانه‌ای برای اجساد هم خالی نباشد. کاش دولت بتواند و بخواهد وضعیت فوق‌العاده اعلام کند و قرنطینه‌ی اجباری و حداقل یکی دو هفته تعطیلی تمام مراکز ، تا شاید بتوانیم از این گرداب ویرانگر خارج شویم. فعلاً همه باهم ماسک و «فاصله‌ی اجتماعی»!

دکتر مسعود مردانی ، عضو ستاد مقابله با کرونا :

♦️ مردم تا می‌توان به مراکز درمانی نروند.

🔻مردم در شرایط کرونایی از خانه خارج نشوند. به‌ هیچ عنوان در تعطیلات آخر هفته به سفر نروند و فقط در خانه اقامت داشته باشند ، چون در غیر این صورت جمعیت مبتلایان به کرونا افزایش پیدا می‌کند.

🔻در شرایط کنونی برای مهار کرونا باید افراد همچون روزهای عید نوروز در منزل اقامت کرده تا بتوان آن را مهار کرد.

🔻در این شرایط افراد حتی از نزدیک مراکز درمانی هم عبور نکنند. برای مثال در این وضعیت افراد نباید برای چک آپ و دیگر اعمال غیرضرور به مراکز درمانی مراجعه کنند.

🔻افراد در مراکز درمانی از نزدیک شدن به بیماران کرونایی خودداری کنند و دست‌ها را به کررات شست‌وشو داده و ضدعفونی کنند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 11

3ـ در توده‌ای که نیک و بد روشن نبود از نیکان ارجشناسی نتوانند و جدایی میان آنان با بدان نگزارند و در نتیجه نیکان بسوزند و از میان روند و پس از آن کمتر نیکانی از میان آنان برخیزند.

این نیز اکنون هست و ما صد مثال برای این توانیم یاد کرد. کسانی که در جنبش مشروطه جانفشانیها کرده‌اند و ثقة‌الاسلام و ضیاء‌العلما و دیگران که در راه این توده بر سر دار رفته‌اند اگر ما ننوشته بودیمی نامهاشان نیز از میان رفتی ، و ما چون بنوشتن داستان آنان برخاستیم بدگوییها و زباندرازیها می‌شنیدیم و بسیاری آشکاره ناخرسندی می‌نمودند و چنانکه در جای دیگری نوشته‌ایم پیشنهاد می‌کردند که بجای داستان آنان گفته‌های سقراط و دیگران را آوریم. این بود اندازه‌ی بی‌پروایی و ناآگاهی مردم از جانفشانیها و نیکیهای آنان. (1)

4ـ در یک توده که نیک و بد شناخته نبود از داوری تاریخی که خود زمینه‌ی بسیار ارجداری می‌باشد بی‌بهره گردند. این نیز کنون هست و ما می‌بینیم کسانی را که نادرستیها و پستیهای بسیار بدی را در ایران انجام داده‌اند در کتابهایی که می‌نویسند به نیکی یاد می‌کنند. مردی که مغول را بر سر بغداد برده و خون صدهزاران بیگناهان را بگردن گرفته به بزرگیش یاد می‌کنند و کتابها بنام او می‌نویسند. (2) چنگیز و هلاکو که آن سیاهکاریها را در ایران کرده‌اند در کمتر جایی خواهید یافت که نامهاشان به بدی آورده شده. تیمور خونخوار را در همه جا بستایش یاد کرده‌اند و پیش از آنکه ما بنویسیم کسی او را به بدی نمی‌شناخت. (3) یاوه‌باف پستی را که در زمان مغول بوده و هیچ دلسوزی از خود بحال مردم نشان نداده و از پستنهادی زبان بستایش مغول باز کرده مایه‌ی سرفرازی ایران می‌شمارند. ولی از آنسوی شمس‌الدین طُغرایی و تیمورمَلِک و جلال‌الدین خوارزمشاه را بیکبار فراموش می‌کنند و از نادرشاه با آنهمه نیکیها کمتر نامی می‌برند. از اینگونه چندانست که اگر بشماریم سخن بدرازی انجامد.

هر یکی از اینها یک داستان جداییست و ما چون نمی‌خواهیم بآنها درآییم فهرست‌وار یاد کرده درمی‌گذریم. ولی این را یادآوری می‌کنیم که باین نادانیها و درماندگیها تنها عامیان گرفتار نیستند و کسان برجسته و شناخته بیشتر گرفتارند. ما بارها این را نوشته‌ایم که مردم عامی باری دریافتهای ساده‌ی خدادادی را از دست نداده‌اند ولی اینان ـ این درسخواندگان ـ آن دریافتهای ساده را از دست داده‌اند و بدانستنیهای سودمندی هم نرسیده‌اند. این ایرادهای چهارگانه که در اینجا یاد می‌کنیم بیش از همه خطای اینان می‌باشد ، و این خود دلیل دیگر است که از این چیزها که اینان یاد می‌گیرند سودی بدست نیاید. (4) دلیل دیگر است که هر توده‌ای را بیش از همه راه می‌باید وگرنه از کوششها جز زیان بدست نیاید.

👇
از سخن خود بازنمانیم : گفتیم باید بهمه‌ی اینها چاره کرد ، هم راه نیک و بد را روشن گردانید و هم مردم را براستی خواهان نیکی ساخت. کسانی این را دشوار می‌شمارند ولی ما دشوارش نمی‌دانیم. آری یک توده که هزار سالست همیشه گرفتار بدآموزان بوده و پیشامدهای جهان گزندهای بسیار باو رسانیده ، و صد درد و گرفتاریش بهم آمیخته پیراستن آن آسان نیست. لیکن ما همیشه گفته‌ایم با یاری خدا و همدستی و پاکدلی چه کاری که نتوان کرد؟!.. ما گفتیم دو چیز جلوگیر نیکی مردم می‌باشد و اینک از هر یکی از آنها جداگانه سخن می‌رانیم و به برداشتن آنها می‌کوشیم ولی چنانکه گفته‌ایم در این باره همیشه باید از خود آغاز کنیم و سپس بدیگران پردازیم و چون این راه را پیش گیریم بیگمان با یاری خدا فیروز خواهیم بود.


پابرگیها (همه از ویراینده) :

1ـ جنگ با عراق ، آزمایشی بود که نشان داد ایرانیان تا چه اندازه از راستیها بدورند. باآنکه هر غیرتمند و خردمندی بآسانی می‌توانست دریابد که اگر دلیرمردان جانفشان ایرانی نبودند دشمن بر جان و خاک و ناموس و دارایی ما چیره می‌گردید ، فراموش نکرده‌ایم بیدردانی را که به رزمندگانمان ناسپاسی دریغ نمی‌گفتند. فراموش نگردیده آن سخنان پوچ و بی‌مغزی که از دلهای سرد ایشان برمی‌خاست و تو گویی رزمندگان ما سربازان کشور بیگانه بودند که نه به کشته شدنشان افسوسی می‌خوردند و نه از جانبازیهای آنها دلشاد و سرفراز می‌گردیدند. فراموش نگردیده فلسفه‌بافیهای آنها را که همچون بلندگوهای بیگانگان به از جان گذشتگی و ایستادگی سربازان ایرانی ده‌ها عنوان نابجا می‌گزاردند و صدها خرده گرفته بجای ستایش و سپاسگزاری نمک بزخم خانواده‌هاشان می‌پاشیدند.

2ـ بلکه دانشگاهی را بنامش می‌کنند و برایش هفتصدمین سال زاییده شدن و «هفتصدوپنجاهمین سالگرد زندگی» می‌گیرند. (بماند که هیچ یک از این دو با سال زاییده شدن و مرگ او نمی‌سازد). بدتر آنکه برای پاک گردانیدن گناه تاریخی او چنین می‌نویسند : «او که در زمان هلاکوخان به وزارت رسید انتقام ایرانیان را از دستگاه خلافت و جور عباسیان گرفت و با کمک هلاکو توانست خلافت عباسیان را در بغداد پایان بخشد..!».
نمونه‌های دیگر هنوز می‌توان شمرد. برای مثال راهزنان و گردنکشان ایلها که با کشور و مردم این سرزمین ناراستی و جنایتها کرده‌اند اکنون درمیان دسته‌هایی «قهرمان ملی» گردیده‌اند. نامهاشان را با بزرگی یاد می‌کنند و با گردنی افراشته پیکره‌هاشان را قاب کرده در خانه‌هاشان می‌گزارند.

3ـ یک نمونه : درباره‌ی تیمور کتابی در آخرهای حکومت محمدرضاشاه چاپ شد. انبوهی از درسخواندگان و دانشگاه‌دیده‌ها که آن را خوانده بودند چون هیچ از خونخواری و نامردیهای تیمور نمی‌دانستند از تأثیر آن کتاب ، تیمور را مرد بزرگی شمرده داستانها از بزرگیش یاد می‌کردند. این بود نتیجه‌ی نوشته شدن آن کتاب و مانندهای آن.
از سوی دیگر ، ناآگاهی مردم از تاریخ کشور خود و بی‌پروایی بدشمنانشان ، جدا نبودن نیک و بد در نزد ایشان و بی‌بهرگی از داوری تاریخ را در نامهای چنگیز ، تیمور ، هلاکو و ... که ایرانیان بروی فرزندانشان می‌گزارند می‌توان دید.

4ـ این پرسش بجاییست که چرا برنامه‌ی کنونی آموزش و پرورش در کشور ما بچنین نتیجه‌ی تلخی می‌انجامد و راه چاره چیست. پاسخ اینها را در کتاب «فرهنگ چیست؟» بخوانید.
شادروان علی ثقةالاسلام
میرزا ابوالقاسم ضیاءالعلما
🔶 راه رستگاری

🔸 گفتار ششم : دو لغزشگاه (تکه‌ی دو از دو)


شرقیان در سایه‌ی اسلام یک دین ساده می‌داشتند ، دینی که با آیین خردمندانه برای زندگانی و با دستورهای روشن برای ستوده‌خویی توأم می‌بود ، مردمان خدای یگانه را پرستیده دوش از بار بت‌پرستی سبک می‌داشتند ، با دلهای روشن و آسوده سرفرازانه راه زندگی می‌پیمودند‌. ولی چون فلسفه‌ی یونان میان ایشان پراکنده گردید بسیاری آنها را سخنان پایه‌دار و استوار پنداشته سخت گرویدند و چون با باورهای ساده‌ی اسلامی سازش نمی‌داشت با دین بدگمان و در باورهای خود سست شدند و گمراهی و پراکندگی بمیان ایشان راه یافت‌.

یک دسته شاگردی افلاطون و ارسطو را پذیرفته و بیاد گرفتن و یاد دادن فلسفه پرداختند و آن را پیشه‌ای برای خود ساختند‌. اینها پندارهایی نیز از خود به پندارهای کهن یونانی افزودند‌. یک دسته گستاخ گردیده بدستاویز فلسفه در برابر دین راههای نوینی پدید آوردند‌. صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری و مانند اینها از آن راه پدید آمده‌. یک دسته آموزاکهای[تعلیمات] ساده‌ی دینی را گرفته چنین خواستند که با فلسفه سازش دهند و یک رشته نوشته‌های پوچ بیمعنایی بیرون داده‌اند‌. یک جمله بگویم : رواج فلسفه سادگی اسلام را بهم زد و بجای کار و کوشش که نتیجه‌ی باورها و دستورهای اسلامی بود مسلمانان را به پندار بافتن و باورهای درهم و پوچ پدید آوردن واداشت‌.

چون در آن زمان بدآموزیهای دیگری از راه کیشها درمیان مسلمانان پدید آمده بود اینها با آنها درآمیخته زمینه‌ای را که اسلام برای داشتن باورهای ساده و درآمدن بیک شاهراه و همدستی نمودن با یکدیگر باز کرده بود بهم زده از میان برد‌.

دانستنیست که کسانی که بنام فلسفه یا به هر نام دیگری باین زمینه‌های دربسته درآمدند نه تنها راه بجایی نبردند و در دوهزار سال که هزاران کسان کوشیدند یک آگاهی درستی بدست نیاوردند ، بیشتر ایشان خرد خود را نیز در آن راه باخته جز با مغزهای آشفته بازنگشتند ، و در زمینه‌ی زندگانی هر کدام نادانیهای دیگری از خود نمودند‌.

آن شنیده‌اید که خراباتیان می‌گفتند : «ما جستیم و اندیشیدیم آغاز و انجام جهان را نشناختیم‌. پس جهان هیچ و پوچ است‌. باید یاد گذشته نکرد و باندیشه‌ی آینده نپرداخت و دمی را که در دست است غنیمت دانست و جز درپی خوشی نبود». ببینید چگونه از پرداختن بزمینه‌های تاریک از خرد نیز بسی دور افتاده‌اند‌. کسی نگفته : ای بی‌مغزان گیرم که آغاز و انجام جهان را نشناختید و یک کوشش بیهوده کردید دیگر یاد از گذشته نکردن و باندیشه‌ی آینده نپرداختن از کجاست؟!.. آیا با این بیراهی کار یک توده بکجا انجامد؟!.. آیا این نه بآن می‌ماند که راهروی که از بیابان بیکرانی خواهد گذشت از راه پیچیده در این گوشه و آن گوشه بجستجوهای بیهوده پردازد و چون درماند و چیزی بدست نیاورد این زمان چنین گوید : «من چون نشناختم آغاز و انجام این بیابان چیست چرا دیگر راه پیمایم؟!.» بدین دستاویز گوشه‌ای را گرفته بخواب رود ، و چون شب فرارسید خوراک درندگان گردد‌.

یک دسته‌ی دیگر صوفیان بودند که از جستجوهای بیراه خود باین پندار رسیدند که آدمیان از خدا جدا شده‌اند و چون بکوشند و بخود سختی دهند بخدا بازپیوندند ، و بدین عنوان مردمان را از خانه و زندگی آواره کرده بخانقاهها کشیدند ، و صد تباهی پدید آوردند‌.

باطنیان و دیگران هر کدام بلغزش دیگری دچار آمدند و نادانیهای دیگری از خود نمودند ، و کسی که در تاریخ جستجو کند خواهد دید داستان دلگداز مغول را همینان پیش آوردند. زیرا این پندارهای بیهوده را که رواج دادند مردمان را از هم پراکندند ، و از اندیشه‌ی زندگانی و کوشش و مردانگی بازداشتند ، تا بدانسان زبون و درمانده‌شان گردانیدند وگرنه چگونه می‌شد که گروهی از آنسوی ترکستان برخیزند و چندین کشور را پامال سازند و باندک زمانی تا دروازه‌ی شام بدست گیرند؟!. چگونه می‌شد که چند صدملیون مردم آنهمه ستمهای جانسوز را بینند و بتکان نیایند؟!.

اینها نمونه‌ایست که کسانی که در اندیشه و جستجو اندازه نگاه ندارند با چه گمراهیها و نادانیها دچار آیند و چه زیانها بجهانیان رسانند. نمونه‌ایست که آدمیان چون سرخود باشند و راه روشنی در پیش ندارند چسان پراکنده و سرگردان شوند‌. کسانی می‌پندارند تنها مردم عامی براهنما نیاز دارند‌. شما می‌بینید که دانشوران بگمراهی نزدیکتر و براه و راهنما نیازمندترند ، می‌بینید در راه خداشناسی بدانسان که بت‌پرستان لغزیدند اینان نیز لغزیدند و چون بسنجید زیان اینان بیشتر از زیان بت‌پرستان بوده.
🔶 در پیرامون روان

🔸 نشست دوم : چگونه به هستی روان پی می‌بریم؟. ـ (تکه‌ی 5)


شما می‌دانید که ما بفلسفه‌ی داروین ارج می‌گزاریم ، داروین در سهم خود کاری سودمند و بزرگ بجهان انجام داده. مرا خشنود گردانید که دیدم جوانی از گیلان کتابی بنام «داروین چه می‌گوید؟» نوشته و بچاپ رسانیده و با زبانی ساده گفته‌های دانشمند انگلیسی را بازنموده. دوست می‌دارم یاران ما آن کتاب را بگیرند و بخوانند.

ما بگفته‌های داروین تا آنجا که از زمینه‌ی ما بیرون بوده گردن گزارده‌ایم. لیکن در یک جا هم که بزمینه‌ی دین برخورد داشته ، گفته‌اش را نپذیرفته ، لغزش او را بازنموده‌ایم. آن یک جا داستان برخاستن آدمی از بوزینه[=میمون از هر گونه] است. ما این را بدانسان که گفته‌ی داروین و پیروانش بوده نپذیرفته‌ایم و نبایستی بپذیریم.

می‌باید چگونگی را روشن گردانم : باید دانست گفتگوی ما در آن نیست که آدمی از بوزینه جدا شده و یا خود جداگانه آفریده شده. برای ما جدایی ندارد که چنانکه گفته‌ی کیشهاست خدا گِلی ساخته و قالبی از گِل پدید آورده و در آن جانی دمیده و یا چنانکه گفته‌ی دانشمندانست آن را از بوزینه‌ای جدا گردانیده باشد. این بما نخواهد برخورد که گفته شود آدمی از بوزینه جدا گردیده.

گفتگوی ما از جای دیگر است. ما می‌گوییم : آدمی اگرهم از بوزینه جدا گردیده خود «آفریده‌ی ویژه» ‌است. شما نتوانید گفت : «بدانسان که بوزینه از لیمور برخاسته هم بدانسان آدمی از بوزینه برخاسته ». میانه‌ی آدمی و بوزینه گودال بسیار بزرگی باز است و آن گودال را با «حلقه‌ی گمشده» نیز پر نتوان گردانید. در اینجا گفته‌ی خود داروین بجاست که «جهشی» رخ داده. در اینجا قانون سپهر[=طبیعت] روش خود را دیگر گردانیده. در اینجا دست آفریدگار در کارهای جهان نمودار گردیده. آدمی اگرهم از بوزینه است آفریده‌ی ویژه‌ایست. میوه‌ی درخت آفرش است ، برگزیده‌ی آفریدگانست.
چارلز داروین
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 12

نیک و بد را چگونه توان شناخت؟..

چنانکه گفته‌ایم در این باره باید بنیادی نهاد و ترازویی بدست داد. روشنتر گویم : نباید گفت : فلان چیزها نیک و فلان چیزها بد است. زیرا این کاریست که همه می‌کنند و ما گفتیم که نتیجه‌ی درستی ندارد ، بلکه باید بازنمود که یک کار از چه رو نیک یا بد باشد (1) و بنیادی پدید آورد که همه‌ی بخردان آن را بپذیرند ، و هرآینه از این راه است که می‌توان به نتیجه‌ای رسید و میدان باندیشه‌های پراکنده نداد. ما نیز از این راه پیش خواهیم آمد. چیزی که هست این کار ما را به یک زمینه‌ی دیگری خواهد کشانید.

زیرا این بسته بآنست که بدانیم از جهان چه می‌خواهیم و در این راه زندگی که می‌پیماییم درپی چه هستیم و معنی جهان و زندگی را چنانکه می‌باید بدانیم ، و تا اینها را ندانیم گفتگو از نیک و بد نخواهیم توانست. این پراکنده‌اندیشی درباره‌ی نیک و بد بیش از همه نتیجه‌ی شناخته نبودن معنی جهان و زندگی می‌باشد.

ببینید مادّیان چون جهان را جز ماده و نمایشهای آن نمی‌پندارند و در پشت سر اینجهان بهیچ چیزی باور نمی‌دارند و جدایی میانه‌ی آدمی و چهارپایان و ددان نمی‌شناسند و زندگی را جز نبرد نمی‌دانند اینست برآنند که هر کسی تنها دربند خود باشد و تا تواند بر دیگران چیرگی نماید ، و دروغگویی و دغلکاری و ستمگری و فریبکاری و ستیزه‌رویی و چاپلوسی و اینگونه چیزها را که مایه‌ی بهره‌مندی تواند بود بد نمی‌شمارند ، و دلسوزی بر ناتوانان و دستگیری از درماندگان و پابستگی براستی و درستی و نیکوکاری را که دیگران نیک می‌خوانند اینان آنها را مایه‌ی پس ماندن و نشان درماندگی و ناتوانی شمرده ریشخند می‌نمایند. از آن اندیشه است که باین نتیجه می‌رسند.

یک خراباتی جهان را دستگاه بیهوده‌ای می‌شناسد که از آغاز و انجام آن کسی را آگاهی نیست و چنین می‌داند زندگی دام اندوهیست که آدمی بآن افتاده و چاره را جز این نمی‌شمارد که با باده‌نوشی خود را سرگرم دارد و کمتر هوشیار باشد و اندوه زندگی را کمتر دریابد ، و اینست باده‌نوشی و مستی و بیهوشی را نه تنها بد نمی‌شمارد بلکه نیک می‌داند و چنین می‌خواهد که همه بآن گرایند و خرد و اندیشه و دانش و دربند گذشته و آینده بودن و اینگونه چیزها همه را بد می‌پندارد.

یک مسیحی دربند افسانه‌های توریت و انجیل است و بگمان او آدمی و حوایی بوده و آنان در باغ عدن بوده‌اند و در آنجا می‌بایسته از میوه‌ی یک درختی نخورند ولی بانگیزش شیطان خورده‌اند و اینست گناهکار شده‌اند و فرزندان ایشان همه گناهکار می‌زایند و خدا عیسا را که فرزند وی بوده به اینجهان فرستاده تا کفاره‌ی آن گناهان باشد و اینست همه‌ی مردمان باید عیسا را بشناسند و بفرزند خدا بودن وی بگروند و همیشه دل نزد او دارند و پیروی از خویهای او کنند و نیکی جز از اینها نیست.

یک شیعی دربند احادیث و کتابهای خود می‌باشد و بگمان او خدا جهان را بپاس پیغمبر اسلام و خاندان او آفریده و رشته‌ی کارها را بدست آنان سپارده و رستگاری جز در دوستاری آنان و جز بمیانجیگری آنان نیست و اینست نیکی را جز پرداختن بآنان و رفتن بزیارت بارگاههای ایشان و اینگونه کارها نمی‌داند ، و برآنست که هر گناهی که کند با میانجیگری آنان آمرزیده خواهد شد و نیک و بد را جز از خشنودی و آزردگی آنان نمی‌شمارد.

یک صوفی پیرو گفته‌های پلوتینوس و دیگران می‌باشد و بگمان او آدمی را با خدا پیوستگی درمیانست و این آلایشهای مادّیست که در میانه می‌ایستد و اینست هر کس چون از لذتهای مادی دوری گزیند و بپرورش روان پردازد آلودگی او کمتر و نزدیکیش بخدا بیشتر گردد بلکه تواند بخدا پیوندد ، و اینست نیکی را جز خزیدن به یک گوشه و پرداختن بخویشتن و سختی دادن بخود و دشمنی نمودن با جهان و اینگونه چیزها نمی‌داند ، و بیکار نشستن و زن نگرفتن و نان از دست مردم خوردن و دریوزه‌گردی را هم بد نمی‌شناسد.


پابرگی از ویراینده :
1ـ این همان روش دانش است. برای مثال جستار مثلث قائم‌الزاویه را در ریاضیات بدیده گیریم. اگر در این جستار فرمول آن را به شاگردان یاد ندهند ، باید یک جدول بسیار بزرگی فراهم آورند که ردیفهای آن اندازه‌ی یک ضلع و ستونهای آن اندازه‌ی ضلع دیگر زاویه‌ی قائم را نشان دهد. و جای برخورد ردیف و ستون نیز اندازه‌ی وتر باشد. تازه باز هم این برای ضلعهایی بکار می‌آید که اندازه‌ی آنها عدد درست (نه اعشاری) باشد.
🌑 بیماری کوید 19 : بیمها و امیدها

کوشاد تلگرام
: یکی از همراهان کانال ،‌ با آنکه به اندوه سختی دچار آمده ولی بایای آدمیگریش او را واداشته که درد خود را کنار نهاده هم‌میهنانش را با تجربه‌ای که بدست آورده آگاه کند.
🔸مایه‌ی خشنودی خواهد بود که خوانندگان با نوشته‌هاشان به روشن گردیدن زمینه‌هایی که در اینجا بازنموده می‌گردد بکوشند.

نوشته‌ی او در زیر آمده.

اولاً اینکه سختترین روزهای زندگی ما ماه مهر بود چون پدرم و برادر بزرگم را بخاطر کرونا از دست دادیم. تقریباً همه‌ی خانواده‌ی ما درگیر این ویروس شدن که انگیزه‌ی آن فقط یک چیز بود اول رعایت نکردن دستورهای پیشگیری ،
دوم بعد از اینکه به این بیماری دچار شدیم گول خوردیم ، «گمان» بردیم چون مهرماه است و فصل سرما خوردگی و آنفولانزا پس ما هم یک سرماخوردگی یا آنفولانزای ساده خوردیم همچون سالهای پیش.
اما این <<گمان >> بلای جان ما شد ، موجب آن شد دیر به بیمارستان مراجعه کنیم.
می‌دانیم به گفته‌ی پزشکان و تجربه‌های اندوخته شده در مبارزه با کرونا ، روزها و هفته‌ی اول برای درمان کرونا روزهای طلاییست اگر این روزهای طلایی گذشت و به هفته‌ی دوم وارد شدیم احتمال بیشتری دارد که ریه با شدت بیشتری درگیر این ویروس بشود و شانس درمان کمتر می‌شود.

تجربه‌ای که ما کردیم گرچه برای ما تلخ بود و به از دست رفتن پدر و برادر منجر شد اما درس‌آموخته‌هایی داریم که لازم می‌دانیم برای دوستان بپراکنیم تا دوستانمان در دام<< گمان >>نیفتند ،

🔸اولاً خود را سه روز معطل جواب تست کرونا نکنند به سرعت خود را به بیمارستان برسانند و حالشان را با پزشک کرونا در میان بگذارند که اگر پزشک تشخیص داد علائم کروناست که به سرعت سی تی اسکن می‌گیرند و با سرعت مراحل درمان را شروع می‌کنند ،

🔸دوم ، هیچ وقت ماسک رو فراموش نکنیم. بنده با توجه به اینکه یکماه با اعضای خانواده‌ام که همه کرونا داشتن مستقیم در تماس بودم اما چون ماسک و شیلد زده بودم و مرتب از مواد ضدعفونی استفاده می‌کردم به این ویروس مبتلا نشدم و خواهشم اینست که حتماً استفاده از ماسک را جدی بگیریم.
🔶 راه رستگاری

🔸 گفتار هفتم : راه دین جدا و راه دانش جداست (تکه‌ی یک از دو)


هم باید دانست دین از بهر بازنمودن رازهای نهفته‌ی جهان و یاد دادن دانش نیست. رازهای جهان بسیاری باز شدنی نیست و می‌باید همچنان سربسته بماند ، و آنچه باز شدنیست گفتگو از آنها کار دانشهاست.

دین چنانکه گفتیم ، بهر سامان دادن بزندگانی جهانیان و براه رستگاری آوردن ایشانست ، در گفتگویی که از آفرینش و آفریدگار می‌دارد از یکسو آدمیان را بخدای یگانه و خواستهای او ـ تا آنجا که راه باز است ـ آشنا می‌گرداند ، و این فیروزی بزرگی آدمیان راست که خدای آفریدگار را بشناسند و در شبان و روزان دل بسوی او دارند و خواستهای او را بجا آورند ، از یکسو نیز ایشان را از پرداختن به پندارهای بیهوده و اندیشه‌های پراکنده بازمی‌دارد ، که این نیز یکی از خواستهای دین می‌باشد.

داستان دین از اینرو داستان راه راستیست که از میان کویری پدید آورند و از آن دو چیز خواهند : یکی آنکه راهروان را بفرودگاه رساند تا از سود سفر بهره‌ور گردند ، دیگری اینکه آنان را از پیچیدن بچپ و راست بازدارد تا در نمکزار فرونروند. از دین نیز این دو چیز خواسته می‌شود و بس.

کسانی اینها را درنیافته‌اند و نه تنها خود برازهای بازنشدنی پرداخته‌اند و چنانکه گفتیم صد گمراهی پدید آورده‌اند ، دین را نیز از اینکه بآنها نپرداخته خوار داشته‌اند و از آن رو گردانیده‌اند. دشمنی خراباتیان با دین و زباندرازیهایی که کرده‌اند بیشتر از این راه بوده‌.

یک دسته نیز بهواداری از دین چیزهایی از خود بر آن افزوده‌اند و یا آن را با فلسفه‌ی یونان و دانشهای نارسای آنروزی بهم درآمیخته‌اند‌.

اینان همگی بیراهند‌. دین با دانش از هر باره جداست‌. دین سامان زندگی را خواستار است و بچیزهایی پردازد که جز با دریافتهای ساده و خردهای نیرومند دانسته نشود ، دانش درپی آگاهیست و راه آن جستجو و آزمایش می‌باشد‌. این دو را باهم پیوستگی کم تواند بود‌.

امروز دانشها براه باز و روشنی افتاده و پیشرفت تندی می‌کنند ، و چون آگاهیهایی که درباره‌ی زمین و آفتاب و ستارگان و ابر و باران و برف و صدها مانند اینها بدست آمده با پندارهای بیپای کیشها ناسازگار است کسانی پنداشته‌اند دانشها بنیاد دین را خواهد برانداخت و اینان بیکبار از دین نومیدند و چشم از آن پوشیده‌اند. کسان دیگری که به دین اندک گرایشی ، و از دانش و پیشرفت آن اندک آگاهی‌ای می‌دارند چنین می‌گویند : «دین در جای خود و دانش در جای خود» و به ناسازگاریهایی که درمیانست نپرداخته و پوچی و زشتی چنین گفته‌ای را درنمی‌یابند.

اگر راستی را بخواهند پیشرفت دانشها و آگاهیهایی که از آن راه بدست آمده با گوهر دین برخوردی ندارد ، و جز با پندارهای بیخردانه‌ای که این و آن افزوده‌اند ناسازگار نیست و ما بارها گفته‌ایم که دین از این پندارها بیزار است ، و این بسود دین می‌باشد که آنها از میان برخیزد.
🔶 در پیرامون روان

🔸 نشست دوم : چگونه به هستی روان پی می‌بریم؟. ـ (تکه‌ی 6)


نام «جهش» را که بردم می‌باید آن را روشن گردانم. این خود جُستاری ارجدار است.

چنانکه گفتیم این نام را داروین برده. ولی ما آن را گرفته بهتر و بیشتر بازنموده‌ایم. جهش آنست که در پیشرفت آفرش یا پیدایش آن گاهی چیزهای نابیوسیده[=غیرمنتظره] پدیدار شده. کارهای جهان که همچون حلقه‌های زنجیر بهم بسته است و هر یکی پدید آمده از دیگری می‌باشد ، گاهی چیزهایی پدیدار شده که همبستگی با چیزهای پیشتر نداشته که تو گویی زنجیر گسیخته شده و درمیان رخنه‌ی بزرگی پدید آمده.

برای این از گفته‌های خود دانشمندان مثل توان آورد. مثلاً تئوری لاپلاس که دیگران نیز پذیرفته‌اند داستان آفرش را چنین نشان می‌دهد :

خورشید و زمین و ماه و دیگر کره‌ها توده‌ی بخاری می‌بوده در فضا ایستاده. ناگهان تکانی درو پیدا شده و بدور خود چرخیدن گرفته.

پس از زمان بسیاری تکه‌ای از آن جدا شده و این نیز کره‌ای گردیده که هم بگرد خود و هم بگرد کره‌ی مادر چرخیدن آغاز کرده.

این کره زمان درازی تهی می‌بوده تا هنگامی رسیده که رُستنیها در آن پدید آمده.

باز زمان درازی گذشته تا هنگامی رسیده که زندگی در آن آغاز شده و جانوران پدید آمده‌اند.

باز زمان درازی گذشته تا آدمی رخ نموده و بزندگی پرداخته است.

اینها هر یکی کاری نابیوسیده بوده و جهش بشمار است. توده‌ی بخار که نمی‌چرخیده چه شده که چرخیدن گرفته؟!. چه شده که تکه‌ای از آن جدا شده و کره‌ای جداگانه گردیده؟!. تا بآخر همچنان توان پرسید.

پس در جایی که در پیشرفت آفرش چنین جهشهایی توانستی بود چه جای شگفتست که پیدایش آدمی نیز از آنها باشد؟!. چه جای شگفتست که او آفریده‌ی ویژه‌ای باشد؟!.

اینها چیزهاییست که دانشمندان گفته‌اند و ما نیز پذیرفته‌ایم و از روی آنها دلیل می‌آوریم و امروز هوده‌هایی می‌گیریم. با اینحال دور نمی‌دانیم که در آینده اینها از میان رود و دانشمندان زمانهای آینده ، آن رخنه‌هایی را که امروز در نظر ما پدیدار است از میان بردارند. مثلاً ما امروز پیدایش زندگانی را در روی زمین چیزی نابیوسیده می‌شناسیم. لیکن تواند بود در آینده زمینه روشنتر از این گردد و این دانسته شود که همان پیدایش زندگانی چیزی نابیوسیده نمی‌بوده. از همان پیشرفت کم‌کم باین هوده رسیده شده. چنین چیزی دور نیست. ولی این ، سخنان ما را دیگر نخواهد گردانید. زیرا چگونگی هرچه بوده باشد ، زندگی جز از نازندگیست و هیچگاه نتوان زندگی را با نازندگی به یک رشته کشید. همان حال را می‌دارد آدمی با جانوران. پیدایش آدمی از هر راهی بوده است باشد. جدایی او از بوزینه یا از هر چیز دیگر به هر گونه‌ای بوده است باشد. به هر حال آدمی جز از جانورانست و این را با آنها به یک رشته نتوان کشید.

دلیل همه‌ی اینها آن دستگاه روانست. این دستگاه آدمی را از جانوران بیکبار جدا گردانیده. اینها آدمی را بیکباره بالا برده. در اینجاست که ما می‌گوییم : «آدمی اگرهم از جنس جانورانست با آنان نه یکسانست».
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 13


اگر یکایک شماریم سخن دراز گردد. کوتاهش آنکه هر گروهی جهان و زندگی را بمعنی دیگری می‌شناسند و درباره‌ی آفرینش و آفریدگار اندیشه‌ی دیگری می‌دارند ، و خود در ترازوی آن اندیشه است که نیک و بد را می‌سنجند.

کسانی خواهند گفت : صوفیگری و باور داشتن بفرزند خدایی مسیح و اینگونه اندیشه‌ها کهنه شده و امروز کسی باینها نمی‌پردازد تا اثری در شناختن نیک و بد دارد. می‌گوییم : نه چنانست. اینها با همه‌ی کهنگی از کار نیفتاده است و چون در دلها جا گرفته هرآینه در گفتار و کردار کارگر باشد ، و همین امروز ملیونها کسان پیرو آن اندیشه‌ها می‌باشند ، و همینکه سخن از نیک و بد بمیان آمد آن اندیشه‌های کهن را بمیان کشند.

بارها گفته‌ایم : جنبش نوین اروپا و اندیشه‌های نوینی که از راست و کج پیدا شده پندارهای کهن را سست گردانیده ولی از میان نبرده ، و دارندگان آن پندارها اگرهم در کردار و رفتار پابسته‌ی آنها نباشند بهنگام اندیشه و گفتگو ناگزیر پابسته‌ باشند و پیروی نمایند. مثلاً یک صوفی اگرهم دستورهای صوفیگری را بکار نبندد و همیشه درپی خوشیها و هوسهای خود باشد باز در گفتگو از نیک و بد بنکوهش از جهان پرداخته ، و نیکی را دامن درچیدن از آن و بگوشه‌ای خزیدن و سختی کشیدن خواهد شمرد. مگر یکی از صوفیگری بیرون آید و بیکبار از آن بیزاری جوید ، و در آن هنگام نیز بمادیگری و بدآموزیهای آن گراییده و نیک و بد را در ترازوی مادیگری خواهد سنجید.

کسانی هم خواهند گفت : اینها نیست. مردم درپی هوسهای خود هستند و هر کسی هر چیز را که با هوس و خواهش خود سازگار یافت نیک نامد و هر چیز را که ناسازگار دید بد خواند. می‌گوییم : همه‌ی مردم چنین نیستند و ما می‌بینیم که درمیان توده‌ی انبوه هوس کمتر کارگر است و بسیاری از آنان راستی‌را خواهان نیکی می‌باشند و در جستجوی آن هستند ولی راه بسوی آن پیدا نمی‌کنند و از بیراهی هر دسته بسوی دیگری می‌افتند. آری یک گروهی چنانند که شما می‌گویید و جز دربند هوسهای خود نیستند. چیزی که هست اینان ـ این هوسمندان ـ نیز همان پندارهای پراکنده را دستاویز هوسهای خود می‌سازند و بدینسان پرده بروی هوسبازی خود می‌کشند. چنانکه گفتیم جوانی که رمان می‌نویسد بیگمان جز خودنمایی و هوسبازی او را باین کار وانداشته. لیکن می‌بینید همو نام ادبیات بروی رمان می‌گزارد و سخنانی را که در پیرامون ادبیات نوشته و آن را ستوده‌اند دستاویز کار خود می‌گرداند. همچنین مردی که بپول‌اندوزی می‌کوشد بیگمان او را آز واداشته. ولی می‌بینید بدآموزیهای مادیگری را بهانه می‌آورد و زندگی را نبرد نامیده بخود سزا می‌شمارد که دربند هیچ چیز و هیچ کس نبوده به اندوختن دارایی کوشد.