پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 1)


می‌خواهم در این نشست به یک سخن دیگری پردازم. امروز می‌خواهم برخی دشمنان نهان خودمان را بشما نشان دهم. اینست دو داستان خواهم گفت.

نخست ، این گدایان که بدم در می‌آیند و یا شما در بیخ دیوارها با حال شکسته و گردن کج می‌بینید ، باشد چنین پندارید که آنان فروتنند و از خودخواهی و گردنکشی و همچشمی[=رقابت] و رشک و خشم برکنار می‌باشند. ولی نه چنانست. بلکه آنان همه‌ی این خیمها را می‌دارند ، بلکه فزونتر هم می‌دارند ، لیکن درمیان خودشان.

آنان خود را از شما پایینتر گرفته‌اند و با شما همسری نمی‌دارند و همچشمی نمی‌کنند. بهتر گویم : آنان برای خود پایگاه پستی برگزیده‌اند. ولی در آن پایگاه پست درمیان خود همه‌ی خیمهای خودخواهی و گردنکشی و رشک و خودفروشی را بکار برند.

نخست بار که من باین نکته هوش داشتم پانزده سال پیش بود : در آن زمان در دم در عدلیه دو گدا ، یکی زن و دیگری مرد ، ایستادندی که ما روزانه چند بار آنها را دیدیمی. این دو گدا همیشه باهم در کشاکش می‌بودند. یکی که صد دینار از کسی گرفتی آن دیگری رشک بردی و بآواز درآمدی : «پررو باز هم پیش افتادی و گرفتی».

آنهمه مردان با رختهای آراسته در درشکه‌ها و اتومبیلها آمدندی و رفتندی و آن مرد رشک نبردی و هیچی نگفتی. آنهمه زنان با چادرهای کرِپ دوشین (1) و کفشهای برقی گذشتندی و آن زن نگاهی بافسوس بروی آنها نکردی. ولی درمیان خودشان همیشه کشاکش و گفتگو می‌بودی و بهمدیگر برتریها فروختندی و رشکها بردندی. روزی دیدم آن مرد بزن می‌گوید : «می‌خواستی بمن سلامی دهی اقلاً ده سال از تو بزرگترم». بار دیگر آن زن خودفروشانه چنین می‌گفت : «مگر من مثل توأم که به هر کسی دست دراز کنم؟.».

شنیده‌ام این گدایان نشیمنگاهها می‌دارند. فلان کاروانسرای ویران را گرفته‌اند و هر یکی اتاقی ازآنِ خود گردانیده. اکنون اگر یکی از شما بآنجا برود خواهد دید برای خود توده‌ای پدید آورده‌اند. درمیانشان بزرگ و کوچک و نیک و بد می‌دارند. با یکدیگر دوستی و دشمنی می‌نمایند. همه‌ی چیزها که درمیان دیگرانست درمیان آنان هم هست.

این را مثل آوردم. درمیان توده‌ها نیز گاهی چنین حالی پیدا شود. توده‌ی ناتوان خود را از دیگران پست‌تر گرفته همسری با آنان را با خود سزا نشمارد و در آن پایگاهِ پست برای خود به بنیادگزاریها پردازد.

این یک بیماری زشتیست که توده‌ها گرفتار آن توانند بود ، و اگر بدتان نیاید خواهم گفت توده‌ی بدبخت ما باین بیماری نیز گرفتار است.

پابرگی :
1ـ گونه‌ای از پارچه‌ی گرانبها ـ ویراینده
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی هفت)

شنیدنیست که مادیگری به ایران رسیده و بسیاری از مردم (از همان ملایان نیز) گرفتار بدآموزیهای آن می‌باشند ، و با اینحال کم کسی می‌داند مادیگری چیست ، و کم کسی از زیان آن آگاهست.

کسانی که اندک‌آگاهی از معنی آن می‌دارند ، بیش از این نمی‌دانند که مادیگری جهان را جز همین دستگاه سترسای مادی نمی‌شناسد و خدا و جهان دیگر را نمی‌پذیرد ، و اینست با خشنودی بآن گرویده شانه‌ها را بالا می‌اندازند و می‌گویند : «خدا نباشد ، چطور می‌شود؟». در حالی که چنین نیست. این اژدهاگمراهی ، زیانهای بزرگی را درپی می‌دارد. این گمراهی آدمی را بسیار پست گردانیده با جانوران به یک پایگاه می‌رساند. این گمراهی جهانیان را از خوشیهای زندگانی بی‌بهره و از آسایش و خرسندی دور می‌گرداند.

مادیگری از دانشها سرچشمه گرفته و گرفتاران آن بیش از همه ، دانشمندان بوده‌اند. اینان از جستجوهای خود چنین نتیجه گرفته‌اند که جهان هستی جز همین دستگاه سترسای مادی نیست و چنانکه گفتم بخدا و جهان دیگر ، باوری نداشته‌اند و با دینها بدشمنی برخاسته‌اند. سپس در
این اندازه هم نایستاده بلغزشهای دیگری افتاده‌اند که در زندگانی یکسره (1) هَنایش (2) داشته. زیرا آدمی را نیز جز همین کالبد سترسای مادی نشناخته از دستگاه بسیار ارجدار روان و خرد که در اوست بیکبار ناآگاه مانده‌اند ، و شما ببینید که همین ناآگاهی چه زیانهای بزرگی را درپی داشته است.

از یکسو ، چون خرد را که داور نیک و بد و راست و کجست ، نشناخته‌اند ، از اینجا بخودِ نیک و بد و راست و کج باور نداشته‌اند.

از یکسو ، از دستگاه روان که ناآگاه مانده‌اند ، آدمی را با جانوران یکسان شناخته‌اند ، و چون سرچشمه‌ی کارهای جانوران خودخواهیست که هر یکی از آنها تنها خود را خواهد و هر چیزی را بهر خود خواهد ، و از اینرو زندگانی آنها جز نبرد با یکدیگر نیست (و نتواند بود) (3) ، آنان آدمیان را هم به سان[= حال] آنها پنداشته ، اینها را نیز در زندگانی ناچار از نبرد و کشاکش شمارده‌اند.

اینها لغزشهای بسیار بزرگیست. اینها لغزشهاییست که جهان را زیر و رو توانستی گردانید (چنانکه گردانیده). در نتیجه‌ی همینهاست که یک رشته بدآموزیهای زهرآلودی در سراسر جهان پراکنده شده :

«در جهان نیک و بدی نیست. هر کسی آنچه را بسود خود می‌یابد ، نیک می‌شمارد و آنچه را بزیان خود می‌بیند ، بد می‌شناسد».

«زندگانی نبرد است و هر کسی باید جز دربند خوشیهای خود نباشد و پروای کسی و چیزی نکند».
«هر ناتوانی خوراک تواناست».

«آدمی نیکی نپذیرد».

شما نیک اندیشید که این سخنان چه هنایشی در آزمندان و ستمگران و هوسمندان توانستی داشت ، و چه دستاویزی بدست آنان توانستی داد. در جایی که زندگانی نبرد است ، چرا آزمندان تا می‌توانند پول نیندوزند؟!. چرا پروای حال بینوایان و مستمندان کنند؟!. در جایی که ناتوانان خوراک توانایانند چرا ستمگران دست از ستم بازدارند؟!. چرا ناتوانان را در زیر پا نمالند؟. اگر در جهان نیک و بدی نیست چرا هر کسی هرچه دلش خواست نکند؟!. چرا جلو هوسهای خود را گیرد؟!.

در اینجاست که می‌گوییم : این بدآموزیها جهان را زیر و رو گردانیده. در اینجاست که می‌گوییم : اینها آموزاکهای زهرآلود می‌باشد.

در نتیجه‌ی همین بدآموزیهاست که نخست در خود اروپا و آمریکا ، و سپس در دیگر جاها ، «نبرد آدمیان» بسیار سخت و زندگانی بسیار دشوار گردیده. چون کسانی معنی «نبرد آدمیان» را نخواهند دانست و خواست ما را از آن نخواهند فهمید ، اینست ناچارم از آن نیز بگفتگو پردازم. بگفته‌ی عربها : «سخن ، سخن را آورد».

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یکسره = مستقیم
2ـ هناییدن (همچون خرامیدن) = اثر کردن ، تأثیر داشتن ؛ هنایش = اثر ، تأثیر
3ـ نتواند بود (bud) = سبک‌شده‌ی «نتواند بودن»
دردها و درمانها (پی دی اف هفتگی).pdf
277 KB
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 از گمان پیروی نباید کرد
🔸 دلگذر
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 1)


یکی دیگر از چیزهای گفتنی داستان بهره‌مندی یا برخورداری هر کسی از امکانات جهان و از خوشیهای زندگانیست. این یکی از موضوعاتیست که درباره‌اش بسیار فکر شده و سخنان بسیاری گفته‌اند. ما هم در این زمینه سخنانی داریم.

همانطور که گفتیم آدمها باید دست بهم داده کوشش کنند و کالاهایی تهیه کنند و به کارهایی مشغول شوند ، و آن وقت آنها را با هم معاوضه کنند. حالا سخن در دو چیز است : یکی آنکه اندازه‌ی برخورداری هر کسی از این کالاهای تهیه شده و از نتیجه‌ی کارها چه باشد؟.. به هر کسی چه اندازه سهم داده شود؟.. آیا در یک ملت همه یکسان باشند و به همه سهم یکسان داده شود و یا کمی و زیادی در میانشان باشد؟.. دیگری آنکه سهم دادن از چه راه انجام شود و سهم هر کسی یا هر خانواده‌ای چگونه بدست او برسد؟.. اینها دو داستانست و باید از هر یکی جداگانه سخن گفته شود :

نخست درباره‌ی اندازه‌ی برخورداری. آنچه ما می‌دانیم مساوات کامل در میان آدمها نشدنی است. روشنتر بگویم : مساوات کامل نه شدنیست و نه خوبست که بشود ، زیرا آدمها یکسان آفریده نشده‌اند و پیداست که آفریدگار یا طبیعت یکسانی آنها را نخواسته. چیزیست بسیار آشکار : کسانی در هوش و استعداد و یا در نیروی بدنی به دیگران برتری ‌دارند و معلومست که لیاقتشان بیشتر است و به تهیه‌ی کالاها و راه افتادن چرخ زندگانی و در ضمن به آبادی جهان بیشتر از دیگران می‌توانند کمک کنند.

در ضمن علوم و هنرها که مردم یاد می‌گیرند و در راه زندگانی استفاده می‌کنند یکسان نیست. یکی علم یا هنرش بیشتر است و دیگری کمتر ، یکی علم و هنرش سودمندتر است و دیگری کم‌سودتر.

از اینها گذشته ، اندازه‌ی کوششها هم یکسان نیست. کسی بیشتر دلسوزی به جامعه می‌نماید و بیشتر کوشش می‌کند و دیگری دلسوزی نمی‌نماید و جز کوششِ کمی نمی‌کند.

برای مثال می‌گویم : یک پزشک که صدها کسان را از مرگ یا از مرگ توأم با زجر نجات میدهد ، با یک خیاط که لباس می‌دوزد برای توده یکسان نیست. همان طور پزشکی که هر زمان نیاز افتاد از استراحت خود گذشته بر سر بیماران می‌رود با پزشکی که جز در ساعتهای خاصی کار نمی‌کند یکسان شمرده نمی‌شود.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 2)


سالها ایران توسری‌خور همسایگان (1) بوده. خود نیز کشوری پس‌افتاده و بی‌بهره از دانشها و هنرها[=صنعت]ست. اینها نتیجه داده که بیشتر مردم خود را و توده‌ی خود را پستتر از دیگران می‌گیرند و بآن پستی خرسند می‌باشند. می‌خواهند در همان پستی بمانند و در برابر بیگانگان فروتنی نمایند ، و در همان حال درمیان توده بیکدیگر خودنماییها کنند ، همچشمیها نمایند ، رشکها برند ، بزرگیها فروشند ، روزنامه نویسند ، حزب سازند ، به پیشوایی رسند ، وزارت پیدا کنند ، پرفسور باشند ، فیلسوف خوانده شوند ... همه‌ی این چیزها را در آن پایگاه پست می‌خواهند.

این بیماری که من نمی‌دانم چه نامی بآن دهم گریبانگیر ایرانیانست. شما نشانه‌های آن را در رفتار و گفتارشان توانید دید. وزیران که آن رفتار بدخواهانه را با کشور می‌کنند انگیزه‌اش بیش از همه این بیماریست. این توده را در پایگاه پستی می‌گیرند و حق همسری با توده‌های نیرومند بآن نمی‌دهند و اینست هر آنچه دلخواه بیگانگانست بیچون و چرا می‌پذیرند و داوطلبانه بکار می‌بندند ، و بچنین رفتار بسیار پست و شوم «سیاست» نام می‌دهند.

در اندیشه‌ی آنان ایران باید بسود دیگران گردد. اینست تنها سود آنها را بدیده می‌گیرند و پستنهادانه بیست‌ملیون توده را لگدمال بیگانگان می‌گردانند.

آن دشمنی‌ای که کسان بسیاری با ما می‌دارند بیش از همه از این راه است ، بیش از همه نتیجه‌ی آن بیماریست. روسیاهان نه تنها رشک می‌برند و گردنکشی می‌نمایند ، این بآنان گران می‌افتد که چنین سخنان بسیار ارجداری در ایران گفته می‌شود و چنین کوششهای بسیار نیک از ایران آغاز شده. این با آن اندیشه‌های پست آنان نمی‌سازد. آن بیماری درونیشان را بتکان می‌آورد.

بارها دیده شده همان را بزبان می‌آورند : «این حرفها خیلی بزرگست ، اینها را انگلیسیها یادش می‌دهند» ، «آقا اینها نمی‌شود ، مگر ما می‌توانیم بضد اروپا حرف بزنیم؟!..».

پابرگی :
1ـ خواست بیش از همه دو همسایه‌ی شمالی ، روس و جنوبی ، انگلیس است. ـ ویراینده
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی هشت)

باید دانست آدمیان در زندگانی دو گونه کوشش دارند : یکی در برابر سپهر برای بدست آوردن دربایستهای[مایحتاج] زندگانی (که ما آن را «نبرد با سپهر» می‌نامیم) ، و دیگری کوشش در برابر همجنسان برای پیش افتادن از ایشان و بهره‌ی بیشتر بردن ، و یا برای جلوگیری از پیش افتادن دیگران و بهره‌ی بیشتر بردن ایشان (که ما این را هم «نبرد آدمیان» می‌خوانیم).

روشنتر گویم : آدمی یک بار تخم می‌کارد ، یا درخت می‌نشاند ، یا پارچه می‌بافد ، یا خانه می‌سازد ، یا بچاره‌ی بیماری می‌کوشد ، یا بکارهایی از اینگونه می‌پردازد ، اینها نبرد با سپهر است. یک بار هم مردی را فریفته پولش را می‌گیرد ، یا نیرنگی بکار برده کالای خود را ببهای گرانتر می‌فروشد ، و یا بناتوانی چیرگی نشان می‌دهد ، یا با زور خانه‌ی کسی را از دستش درمی‌آورد ، یا در برابر اینگونه چیرگیها و بدیها ایستاده بنگهداری خود می‌کوشد ، اینها نیز نبرد با همجنسان می‌باشد.

اینهاست کارهایی که آدمیان در زندگانی می‌دارند. از این دو گونه است کوششهایی که می‌کنند.

هم باید دانست این دو کوشش ، یا این دو نبرد ، یکی نیست. نبرد با سپهر نبرد ورجاوندیست (1) و مایه‌ی آبادی جهان می‌باشد که هرچه بیشتر ، بهتر. نبرد با همجنسان نبرد پتیاره‌ایست و مایه‌ی رنج و گرفتاری می‌باشد که هرچه کمتر ، بهتر.

کسانی اگر نیک اندیشند ، بیشتر رنجهای زندگانی یا گرفتاریهای جهان ، نتیجه‌ی این پتیاره‌ی نبرد با همجنسان است. اینهمه جنگها و ویرانیها از آن برمی‌خیزد ، بینوایی و گرسنگی ملیونها و صدملیونها کسان از آن پدید می‌آید ، کشاکشها درمیان خانواده‌ها از آن سر می‌زند ، این دویدنها و کوششهای روزانه بیش از همه در راه آن می‌باشد. کوتاهتر گویم : اگر رنجهای زندگی را بصد بخش گردانیم ، نودش از این پتیاره‌ی نبرد آدمیان برمی‌خیزد. ما این را در [کتابِ] «ورجاوندْبنیاد» و دیگر جاها گشاده‌تر و روشنتر نوشته‌ایم. در اینجا بکوتاهی یادی از آن کردم.

پابرگی :
1ـ ورجاوند = ارجمند از دیده‌ی خداشناسی و دین ، مقدس ـ ویراینده
کار و پیشه و پول - گفتار چهارم.pdf
340.4 KB
🔸 کار و پیشه و پول

🔹 گفتار چهارم : پول وسیله‌ی معاوضه است ، ثروت نیست.

(همه‌ی تکه‌ها در یک فایل)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 2)


پس چون آدمها یکسان نیستند و دانسته‌ها و کوششهاشان هم یکسان نیست ، در برخورداری از امکانات جهان و از خوشیهای زندگانی هم نمی‌شود که یکسان باشند. در این باره راه عادلانه آنست که هم شایستگی خدادادی ، و هم اندازه‌ی کوشش هر کسی در نظر گرفته شود و قانون این باشد که «هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی شایستگی خود از داشته‌ها و خوشیهای جهان برخوردار شود» ، روشنتر بگویم : هر کسی هر اندازه که به آبادی جهان و گردش چرخ زندگانی اجتماعی کمک می‌کند به همان اندازه می‌تواند برخوردار باشد. بله راه عادلانه و قانون عادلانه اینست و کاری که باید کرد آنست که این قانون به اجرا درآید.

آمدیم بر سر آنکه این سهم دادن یا سهم بردن از چه راه انجام شود و سهم هر کسی چگونه بدست او برسد؟.. در این باره آنچه ما می‌دانیم خرید و فروش ، یا بازار و تجارت که گفتیم ، خود راهی برای تقسیم شدن کالاها و سهم یافتن هر کسی یا هر خانواده‌ای می‌باشد.

شما خوب فکر کنید که ما اگر بخواهیم یک روز دروازه‌های شهر تهران را ببندیم و هرچه بار از بیرون می‌آید در یک میدانی پایین بیاوریم و هرچه رسیده است ، از روغن و غله و هیزم و زغال و برنج و چیت و پارچه و قند و شکر و میوه‌ها و مانند اینها که شمردنش به درازی خواهد کشید ، در یک جا پهلوی هم بگذاریم و هرچه در شهر ساخته و تهیه شده از کفش و کلاه و رخت و فرش و ظروف مسی و بسیار مانند اینها ، بیرون برده پهلوی هم بگذاریم ، و آن وقت آغاز کنیم آنها را بخانواده‌ها تقسیم کردن و به هر یکی سهمی دادن ـ روشنست که برای چنین کاری هزار نفر بیشتر کارمند نیاز خواهیم داشت و هر اندازه که ملاحظه کنیم و بیشتر بکوشیم باز کار را آنطور که می‌بایست به انجام نخواهیم رسانید. گذشته از آنکه بسیار چیزهاست که تقسیم‌شدنی نیست و یقیناً مشکلات بسیاری به وجود خواهد آمد.

در حالی که الان از راه خرید و فروش ، همان کالاها روزانه خودبخود به خانواده‌ها تقسیم می‌شود بی‌آنکه مشکلی به وجود بیاید. اینست می‌گوییم : خرید و فروش خود راهی برای تقسیم شدن کالاها است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 3)


باشد شما می‌دانید که یک مهنامه‌نویسی در تهران از پارسال پیاپی در نوشته‌های خود بما نیش می‌زند و واژه‌هایی را که ما گزارده‌ایم و کارهایی را که در راه آراستن زبان کرده‌ایم بریشخند می‌گزارد. ما می‌جستیم که درد این مرد چیست؟. چرا از راه ریشخند و نیش‌زنی پیش آمده؟. (1) اگر بکارهای ما ایرادی دارد چرا با زبان ساده و دانشمندانه نمی‌نویسد؟. بتازگی دانسته‌ایم درد آقای دانشمند آنست که آراستگیها که ما در زبان فارسی پدید می‌آوریم هنوز در زبانهای اروپایی بکار بسته نشده. این گستاخی بزرگیست که ما کرده‌ایم و از اروپاییان جلوتر افتاده‌ایم. آری درد آقای دانشمند اینست و خود او بزبان آورده. در جایی که وزیران چنان باشند چرا دانشمندان چنین نباشند؟!. (2)

آن رفتار پستی که شش سال پیش در آغاز جنگ اروپا از بسیار ایرانیان درباره‌ی هیتلر دیده می‌شد جز نتیجه‌ی این بیماری ناپاک نمی‌بود. (3) آنان بر این گمانند که رهایی ایران باید از بیرون بیاید. از خود ایران نتواند بود. (4) مردان بی‌ارج با کوششهایی که ما می‌کنیم دشمنی می‌نمایند و کارشکنی می‌کنند ، و چون سراغ یک جاسوس آلمانی را گرفتند بدیدن او می‌شتابند و بنقشه‌های کودکانه‌ای می‌پردازند.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ ریشخند و دشمنی نمودن به «زبان پاک» کمابیش تا سال 57 شنیده می‌شد و از قلم برخی نویسندگان می‌تراوید. ولی از آن پس چون مردم گرایش بیشتری به زبان فارسی نشان دادند و واژه‌ها و عبارتهای بسیاری را که در زبان پاک بکار می‌رود خود بکار برده‌اند ، امروز مخالفت یا دشمنی با این شیوه‌ی نویسش کم دیده می‌شود بلکه بسیاری نیز بآن گراییده‌اند.

2ـ یکی از این دانشمندان که به وزیری نیز رسیده ، باین درد دچار بوده و از زور رشک و همچنین پست گرفتن پایگاه خود و توده ، در نوشته‌ای به کوششهای «زبان پاک» بدینسان ایراد گرفته : «اگر عیب زبانی این است [روان نبودن قاعده‌ها] ، خداوند هنوز زبان بی‌عیب در روی زمین نیافریده است و ملتهای بزرگ جهان ... هنوز نتوانسته‌اند افعال بی‌قاعده‌ی زبان خود را ... منظم کنند». معنی گفته‌ی او آنکه چون ملتهای بزرگ جهان هنوز نتوانسته‌اند زبان خود را از نابسامانیها بپیرایند ، ما نیز نباید بآن کوشیم! نباید گستاخی کنیم! این همان دردیست که آن یگانه‌مرد در اینجا بازمی‌نماید.
آیا چه پاسخی می‌داد اگر می‌پرسیدند : «آقای وزیر ، استاد زبان! زبان را خدا آفریده یا مردمان؟! گرفتیم که خدا آفریده. او اتومبیل و کشتی و هواپیما را نیز نیافریده. آیا چون او تنها پا را آفریده ،‌ آدمی نمی‌بایست اینها را بسازد؟!».
چون «وزیر دانشمند» از سال 1322 در مهنامه‌ای به کار گفتار‌نویسی آغاز کرده و تاریخ این نوشته‌ی او را سال 1323 نوشته‌اند ، این تواند بود که اشاره‌ی کسروی بهمین مرد باشد.
این بیماری «خود‌‌پست‌پنداری» که نویسنده در اینجا بازمی‌نماید ، تنها در این زمینه نیست. بسیاری از دولتیان بلندجایگاه ایران در سده‌ی اخیر نیز چون خود را پستتر از غربیان گرفته‌اند همیشه با چنین اندیشه‌ای تن بزیردستی داده تصمیمهای زبونانه گرفته مستقیم یا نامستقیم از میدان یافتن مردم جلو گرفته‌اند.
همچنین نشانه‌هایی از این بیماری را می‌توان در جنبندگان سیاسی نیز دید. اینها که بکوششهای کسروی و یارانش نزدیک نیامده بی‌پروایی کرده‌ از همان دور به ایرادگیریهای بیدلیلی زبان گشاده‌اند. پاره‌ای از آنها بهانه آورده‌اند که کوششهای او نه سیاسی بلکه «دینی و فرهنگی» و در نتیجه ناکارآمد بوده ولی از آنسو سخنان «هانا آرنت» و «سارتر» و «کافکا» و «راسل» و مانندگان ایشان را چون غربی بوده‌اند دُرّ و گوهر پنداشته پیاپی با آب و تاب برخ این و آن کشیده‌اند. با اینهمه اگر شما باینان بگویید : «بسیار نیک ، راهی که کسروی گشاده را کنار گزاردیم ، خود شما چه راهی برای رهایی توده از این بدبختیها می‌دانید و نشان می‌دهید؟!» ، بیگمان باشید راه روشنی نمی‌دانند و نشان نتوانند داد و تنها گیجسر و سرگردان سخنانی می‌رانند.

3ـ اینها را آلمانوفیل یا گرمنوفیل می‌نامیدند. یک دسته از ایشان از این راه فریب تبلیغ نازیها را خورده بودند که آنها ایرانیان را آریایی و همنژاد خود شمرده دیگر نژادها را پستتر می‌گیرند. یک دسته‌ی دیگر نیز هیتلر را هوادار اسلام دانسته در آن آرزو بودند که او کشورهای مسلمان و از جمله ایران را از دست «حکام جور» بگیرد و اسلام را زنده گرداند. یکی از آنها «آیت‌الله» کاشانی بود.

4ـ فراموش نشده که چون رئیس‌جمهور آمریکا ، بوشِ پسر ، ایران را بیم جنگ می‌داد بسیاری از ایرانیان در آن زمان از اینکه آمریکا با ایران جنگ خواهد کرد و بدینسان ملایان ناچار بدست شستن از حکومت خواهند شد خوشحالی می‌نمودند!
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 9)

اکنون سخن در آنست که مادیگری با بدآموزیهای خود ، این نبرد را بسیار سختتر گردانیده. همیشه کوششهای نیکخواهان جهان بکاستن از سختی آن می‌بوده. ولی مادیگری اروپا بسختی آن افزوده ، و این یکی از هوده‌های زیانمند دانشها بوده.

اما ماشینهای ریسندگی و بافندگی و کارندگی و راه‌آهن و تلگراف و تلفن و اتومبیل و دیگر اینگونه افزارها ، راستی‌را داستان آنها چیستانی[معما] گردیده. چیستانی که کم کسی پی به رازش تواند برد.

این افزارها از یکسو مایه‌ی آسانی کارهای آدمیانست و ما با دیده می‌بینیم که راهی را که از اینجا تا تبریز ، چهل سال پیش با اسب در هفده و هجده روز پیمودندی ، اکنون با اتومبیل در هفده و هجده ساعت می‌پیمایند و با هواپیما در دو ساعت بپایان می‌رسانند. مادران ما جفتی جوراب را با دست در چهار و پنج روز بافتندی. اکنون دختران ما با ماشین در یک روز هشتاد جفت جوراب بافته بیرون می‌ریزند. در دیگر جاها نیز چنینست و این ماشینها در هر رشته مایه‌ی آسانی کارهاست.

از یکسو هم اینها در هر کشوری یا شهری که بکار افتاده بدشواری زندگانی افزوده گرفتاری مردم را بیشتر گردانیده. این نیز چیزیست که با دیده می‌بینیم و خود آزموده‌ایم.

پس راز کار چیست؟.. راز کار آنست که این ماشینها و افزارها چنانکه در نبرد با سپهر بکار می‌رود ، در نبرد آدمیان با یکدیگر نیز بکار برده می‌شود ، و اینست چنانکه از یکسو سودمند است و مایه‌ی آسانی کار می‌باشد ، از سوی دیگر زیانمند است و بسختی نبرد آدمیان و بدشواری زندگانی می‌افزاید. مثلاً همان ماشین کارندگی ، از اینرو که زمین را شخم می‌کند و تخم می‌پاشد و از رنج آدمی می‌کاهد ، سودمند است. ولی سخن در آنست که کارندگان باین بس نمی‌کنند و از ماشین نامبرده نتیجه‌ی دیگری برمی‌دارند. بدینسان که هر یکی از ایشان زمینهای بسیار پهناوری را (که با بیل دستی یا با خیش گاوی شخم کردن و تخم افکندن نتوانستی) بدستیاری آن ماشین ، شخم می‌کند و تخم می‌افکند و پس از چند ماهی غله‌ی بسیار انبوهی بدست می‌آورد. در حالی که کشاورزان بی‌سرمایه که ماشین نمی‌توانند خرید ، بیکار می‌مانند و گرفتار بینوایی و گرسنگی می‌گردند.

همینست حال دیگر ماشینها که هر یکی بیش از همه در راه چیرگی به ماشین‌نداران بکار می‌رود ، و هر یکی افزاری در دست آزمندان و ستمگران می‌باشد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 3)


یکی از مباحثی که در میانه‌ی ما و دانشمندان سوسیالیستی است در این زمینه است که آنها بهتر دانسته‌اند در هر کشوری دولت کارها را بدست گیرد و مردم همه کارگر دولت باشند و برای او کار کنند و هرچه اینها تهیه می‌کنند و می‌سازند ، با دست دولت در میانشان تقسیم شود و به هر کسی سهمی برسد.

ولی ما می‌گوییم : این کار آزادی مردم را بیعلت از دستشان گرفتنست. آزادی مردم را گرفتنست در جایی که به آن نیاز نمی‌باشد. آن وقت این کار ضرر بزرگ دیگری نیز می‌تواند داشته باشد ، زیرا از استعدادها و نیروهای خدادادی مردم می‌تواند کم کند.

گذشته از اینها در آن حال دولت باید دستگاهی بزرگ برای تقسیم کارها و کسبها و گماشتن هر کسی به یک کاری و یا کسبی و نظارت به اندازه‌ی کوشش هر کسی برپا کند و به یک دستگاه بزرگ دیگری برای تقسیم کالا و سهم دادن به مردم نیازمند باشد. در حالی که در آزادی کار به اینها نیاز نیست و چنانکه گفتیم تقسیم کالاها نیز از راه خرید و فروش انجام می‌گیرد.

چیزی که هست و همه میدانیم آنست که الان که در ایران و کشورهای دیگر کار و کسب آزاد است و تقسیم کالا از راه خرید و فروش انجام می‌گیرد ، عدالت در میان نیست. بلکه بیعدالتیهای بسیار آشکار در میانست. در همین تهران که مثال زدیم ما هر روز می‌بینیم فلان زحمتکش و کارگر که ده ساعت بیشتر رنج برده و نیروهای بدنی خود را به کار برده هنگام غروب با یک مَن نان در زیر بغل خود به خانه برمی‌گردد. در همان حال فلان «مدیر کل» که در همه‌ی روز جز به کار کمی مشغول نبوده یا فلان تاجر که بیش از یک داد و ستد انجام نداده آسوده بخانه‌ی خود برمی‌گردد و با زن و فرزندان بر سر سفره‌ی رنگین می‌نشینند. این یک نمونه از هزار جور بیعدالتی‌هایی است که در این جامعه در زمینه‌ی برخورداری از داشته‌های جهان و خوشیهای زندگانی در جریان است و ما آنها را می‌بینیم. در اروپا بیعدالتیهای بالاتر از این هست. رواج ماشین و احداث کارخانه‌ها در آنجا پستی و بلندی را در میان ملتها هرچه بیشتر کرده.

همین بیعدالتیهاست که دانشمندان سوسیالیستی را به تکان آورده و به آن فکر (درباره‌ی دولتی بودن کارها و تقسیم کالاها را بدست دولت دادن) واداشته است. ولی ما می‌گوییم : بهتر است به این بیعدالتیهای زندگانی از راهش چاره کنیم تا نیاز به چنان کارهایی که آزادی مردم را گرفتن و بار دولت را بسیار سنگین کردنست نباشد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 4)


در این باره داستانهای بسیاری هست که اگر بگویم سخن بدرازی خواهد کشید. نخست بار که من بودن چنین بیماری را در ایرانیان دریافتم هنگامی بود که درمیان جستجوهای تاریخی گاهی لغزشهایی از شرقشناسان پیدا کرده گفتارهایی در آن باره در روزنامه‌ها می‌پراکندم. کسانی آن را گناهی بزرگ از من می‌شناختند و زباندرازیها می‌کردند.

هنگامی کتابی را که لی استرینج (1) شرقشناس انگلیسی درباره‌ی «خلافت شرقی» نوشته بدست آورده یک بخش آن را که درباره‌ی خوزستان است با اندیشه خواندم. دیدم لغزشهای بسیاری پدیدار است. اینبود آنها را گفتاری گردانیدم که در مهنامه‌ی «آینده» بچاپ رسد. کسانی ناخرسندی نموده بآقای دکتر افشار (دارنده‌ی آینده) گفته بودند : «معقول نیست یک ایرانی به یک اروپایی ایراد پیدا کند. مسلماً نویسنده‌ی این مقاله انگلیسی را خوب نمی‌فهمد و اشتباه از خود اوست». چون دکتر این را با من گفت ناچار شدم جمله‌های خود لی استرینج را بانگلیسی در پای ساتها[=صفحه‌ها] بنویسم که اگر کسی را درباره‌ی معنی آنها ایرادی هست بگوید.

هنگامی که درباره‌ی تاریخ مازندران جستجوهایی می‌داشتم چهار کتاب را برسیدگی گزاردم که یکی هم ترجمه‌ی کوتاه‌شده‌ی کتاب ابن‌اسفندیار بود که مستر براون (2) کرده. در یک خواندن در آن ترجمه [صدو]چهل‌ودو لغزش پیدا کردم. لغزشهای بسیار آشکار که همه را در دفتری گرد آورده بنزد آقای [محمد] قزوینی که دوست و همکار براون می‌بود فرستادم که باو برساند که اگر کتاب را دوباره چاپ کنند از آن لغزشها پیراسته باشد. آقای قزوینی ایراد گرفتن مرا به براون «دور از نزاکت» دانسته آن را نرسانیده بود که براون مُرد و از آن آگاه نگردید.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Guy Le Strange
2ـ Edward Granville Browne
محمد قزوینی
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 10)

پس می‌باید گفت : دانشها از یکسو با بدآموزیهای مادیگری ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدمیان می‌پا‌شد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلیر و گستاخ می‌گرداند ، و از یکسو با ساختن ماشینها افزارهای کارگر[= مؤثر] بدست آنان می‌سپارد و از همینجاست که نبرد آدمیان را از هر باره سختتر و زندگانی آنان را از هر رو ، دشوارتر می‌گرداند.

چنانکه در خود اروپا که گهواره‌ی دانشهاست ، در سایه‌ی همانها ، زندگانی بسیار دشوار گردیده و در سالهای پیش از جنگ بیکاران و گرسنگان در هر کشوری با ملیونها شمرده می‌شدند و اینها دسته‌ها بسته در شهرها نمایش می‌دادند. سالانه چهارملیون کمابیش از گرسنگی مرده و یا از بیم چنان مرگی خود را می‌کشتند. در شهری همچون نیویورک شماره‌ی بچگان بی‌خانمان ویلگرد به سیصدهزار می‌رسید. در سایه‌ی فشار زندگانی بسیاری از درسخواندگان و دانشمندان بدزدی و آدمکشی و کلاهبرداری برمی‌خاستند و دانشهای خود را در این راه بکار می‌بردند. اینها آگاهیهاییست که ما از این راه دور از روی تلگرافها و روزنامه‌های خودشان بدست آورده‌ایم.

فشار زندگانی بمردم اروپا چندان بوده که بسیاری از ایشان از شهریگری (تمدن) بیزاری می‌نمودند و از دانشها چشم پوشیده آرزوی بازگشت بزندگانی بیابانی هزار سال پیش را می‌داشتند. در هر کشوری گروهی برخاسته شهریگری را مایه‌ی بدبختی آدمیان می‌شماردند و می‌کوشیدند که مردمان را به بیابانیگری بازگردانند. در این باره بکارهای شگفت‌آوری می‌پرداختند.

آمدیم بر سر جنگ : این جنگها بیش از همه پدیدآورده‌ی دانشهاست. زیرا گذشته از آنکه سررشته‌داران دولتها نیز فریب مادیگری را خورده‌اند و زندگانی را جز نبرد و کشاکش نمی‌شناسند و برای توده‌ی خود راهی جز چیرگی و زورآزمایی نمی‌دانند ، این نکته نیز در کار است که چون دانشها افزارهای جنگی بسیار پدید آورده‌اند ، هر یکی از دولتهای بزرگ به پشتگرمی آن افزارها بآرزوی چیرگی بسراسر جهان افتاده و این یک آرمانی برای دولتهای بزرگ گردیده و بر سر همین آرمانست که پیاپی با همدیگر بجنگ می‌پردازند.

از آنسوی باز در سایه‌ی دانشهاست که چون جنگی درمی‌گیرد در اندک‌زمانی بهمه جای جهان ـ از آسیا و آفریکا و اقیانوسیا و آمریکا ـ دامنه می‌یابد و جهانگیر می‌گردد. همچنان در سایه‌ی دانشهاست که نه تنها در روی زمین ، بلکه در هوا و دریا و زیر دریا نیز ، پیکار و کشتار رواج می‌یابد ، و گزند جنگ ویژه‌ی جنگجویان نبوده ، مردم بی‌یکسو[= بیطرف] و بیگناه ، بلکه زنان و بچگان نیز گزندها می‌یابند.

جنگ از نخست درمیان آدمیان می‌بوده. ولی آن جنگها کجا و این جنگها کجاست؟!. اگر آنها جنگ می‌بوده ، پس اینها چیست؟!.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 4)


همانطور که گفتیم : در این زمینه راه عادلانه که فهم و خرد بما نشان می‌دهد آنست که در یک جامعه هر کسی به اندازه‌ی لیاقت خدادادی و به اندازه‌ی کوشش خود از داشته‌ها و خوشیهای جهان برخوردار شود و بیشتر از آن نتواند. این یک قانون است که گمان نمی‌رود کسی تصدیق و یا قبول نکند. همانطور که گفتیم تنها کاری که باید کرد آنست که این قانون در میان ملتها به کار بسته شود و در جهان اجرا شود و آنچه ما می‌دانیم این کار به آسانی می‌تواند اجرا شود و مشکلاتی در برابر اجرا شدن این قانون عادلانه در پیش نمی‌باشد.

معنی روشن این قانون آنست که در یک توده کسی کار نکرده سهم نبرد و بیش از آنچه سزاوار اوست برخوردار نشود. بهتر بگوییم : کلاً از مفتخوری و زیاده‌جویی جلوگیری شود ، و باید برای این كار (جلوگیری از مفتخوری و زیاده‌جویی) چند چیز را در نظر گرفت و با شدت و پافشاری به اجرا گذاشت ، و من اینک آن چیزها را می‌شمارم :

1) کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند هر کاری را که برای خود بهتر می‌شناسد و آن را بهتر می‌تواند انجام بدهد (جز از کارهای بیهوده) پیش گیرد. کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند شایستگی خدادادی و دانشهایی که بدست آورده‌ را نشان دهد و تا می‌تواند به کوشش و دلسوزی بپردازد.

2) از کارهای بیهوده که پیشتر شمرده‌ایم ـ روضه‌خوانی و رمان‌نویسی و ستایشگری و مداحی و نوحه‌خوانی و فالگیری و دعانویسی و ملایی و دست بدست گردانیدن کالاها (واسطه‌گری) و بسیار مانند اینها کلاً جلوگیری بشود. کسانی که به این کارها می‌پردازند کلاهبردار و مجرم شمرده شوند که اگر برنگشتند و دست برنداشتند مجازاتها داده شود.

3) مالکیت به معنی راستش شناخته شده زمینها جز در دست کشاورزان نباشد. هیچ کسی نتواند زمین را اجاره بدهد و از دسترنج کشاورزان زندگانی کند.

4) پول به معنی راست خود شناخته شده از رباخواری جلوگیری بشود. بکارهای بانکی ایراد نداریم. بانکها در کارهای دیگر خود آزاد باشند. ولی پول نزول دادن و از درآمد آن نان خوردن از میان برود.

چون از اینها در پیش از این گفتگو کرده‌ایم در اینجا خلاصه یاد کردم و به شرح نیاز ندیدم. اینها راههای مفتخوریست که باید بسته شود.

5) کسانی که مزد می‌گیرند به اندازه‌ی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب می‌گیرد و زندگانیش به خوبی تأمین می‌شود. برخی از پزشكان که شناخته شده‌اند مزد بیش از اندازه می‌گیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی می‌کنند پول‌اندوزی هم می‌کنند. از آن طرف هیزم‌شکن و چاه‌کن و خشت‌زن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزم‌شکن که شش ساعت تبر می‌زند و کوفته میشود ، در این موقع گرانی بیش از صد ریال مزد نمی‌گیرد که تنها ناهار و شام او و خانواده‌اش را می‌تواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.

ما عادت کرده‌ایم که به کارهای هیزم‌شکنی و چاه‌کنی و خشت‌زنی و مانند اینها اهمیت کم بگذاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را می‌دارند. ولی از نقطه نظر حقایق به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.

مثلاً امروز در تهران که یک خانواده‌ی متوسط روزانه چهارصد ریال خرج‌دارد و با کمتر از آن نمی‌تواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزم‌شکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمی‌تواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمی‌شود). دیگر کارها نیز همین طور است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 5)


یک مثل دیگر درباره‌ی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز می‌باشند ، و در همه جا شیوه‌ی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیده‌اند. در ایران می‌بینید که چادرنشین و کوچایند (1) و کارهاشان سبت‌فروشی (2) ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچه‌ی ویژه‌ای می‌دارند و کارهاشان همه زشتست.

در اروپا نیز همین حال را می‌دارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی می‌پردازند. پدیدآورده‌های اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونه‌ی پستی از آن برای خود درست کرده‌اند.

در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده می‌شوند که در کردستان زندگی می‌کنند. آنان نیز به همان حالند و پیشه‌شان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهنده‌ای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.

در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده درباره‌ی این سوزمانیها تکه‌ی شگفتی خواندم. می‌نویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بی‌آنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».

این نمونه‌ایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شاینده‌ی اینجا نمی‌بود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نماینده‌ی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود می‌کوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخست‌وزیر که یک توده را لگدمال می‌گرداند بسیار بی‌رگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو می‌دهد و کشوری را برسوایی می‌کشاند ، و چون پرسیده می‌شود بهانه آورده می‌گوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کوچا = همیشه کوچنده
2ـ سبت ، گویش دیگری از سبد است.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 11)

از سخن خود دور نیفتیم : اینها گرفتاریهاییست که جهان را امروز پیش آ‎مده ، گرفتاریهایی که ماننده‌ی آنها را تاریخ ندیده. (1) کسانی که بقرن بیستم می‌نازند از اینها ناآگاهند. کسانی که دانشها را به رخ ما می‌کشند نمی‌دانند که همان دانشها چه گره‌هایی در کار و زندگانی پدید آورده.

در راه چاره‌جویی بهمین گرفتاریهاست که در خود اروپا تکاپوها درمیان دانشمندان و نیکخواهان پیدا شده و تکانهایی بنام سوسیالیزم یا کمونیزم یا مانند آنها نمایان گردیده. ولی اینها چاره‌های کوتاهیست و دردها را از ریشه نتواند برانداخت.

از آنسو گرفتاری تنها اینها نیست و یک گرفتاری بسیار بزرگ دیگری درمیانست. یک گرفتاری‌ که دانشمندان و نیکخواهان جهان آن را ـ چندان که می‌بایست ـ نشناخته‌اند و کار آن را آسان شمارده‌اند. آن گرفتاری داستان دینهاست. دینهایی که می‌بودند و می‌باشند ، دینهای جهودیگری و مسیحیگری و اسلام و مانند اینها که در اروپا و آمریکا و آسیا و دیگر جا[ها] پراکنده می‌باشند.

ما درباره‌ی دین همیشه گفتگو داشته‌ایم و شما نیک می‌دانید که این دینها هر کدام بنیاد راستی داشته و یک دستگاه ارجدار می‌بوده. ولی با گذشت زمان آلودگیها در هر یکی از آنها پدید آمده و برخی از آنها بیکبار گوهر خود را از دست داده. با اینحال رویهم‌رفته آنها سودمند می‌بوده و هر یکی آیینی برای زندگانی دربر می‌داشته و مردمان را بهمدستی با یکدیگر و نیکخواهی برمی‌انگیخته و بدینسان از «نبرد آدمیان» که مایه‌ی رنجهاست ، می‌کاهیده. این چیزیست که پرده برویش نتوان کشید.

بویژه دین اسلام که باندازه‌ی دیگر دینها بهم نخورده ، توده‌های بسیاری را با یک رشته آموزاکهای ستوده و سودمند راه می‌بُرد و به نیکخواهی و نیکوکاری با یکدیگر برمی‌انگیخت.

پابرگی :
1ـ اینها همه در زمان جنگ جهانی دوم و یک دهه پیش از آن بوده. آنهمه کشته‌ها و ویرانیها و نکبتها همه آسیب و بدبختی بود ولی یک سود داشت که غرب از آن درس گرفت و در زمینه‌ی بیکاری و جنگ که دو گرفتاری بیم‌آور جهان می‌باشد به چاره‌جوییهایی برخاست. در زمینه‌ی بیکاری و رفاه دستمزدبگیران جای خشنودی است که قانونهایی گزارده شد و یک آسودگی نسبی بهره‌ی مردمشان گردید. ولی از بحرانی که از سال 2008 در غرب نمودار گردید و تا امروز ادامه دارد ، دانسته شد که آنها نیز چاره‌ی اساسی نیست و چاره‌جوییهای غربیان ریشه‌ای نبوده. یک علت آن اینست که به «پستی و بلندی در زندگانی» چاره‌ای نکردند (در پایان همین نشست در آن باره سخن رانده می‌شود). در زمینه‌ی جنگ و کشاکشها و جلوگیری از آن نیز یکی از دستاوردها ، سازمان ملل متحد بود که افسوسمندانه از جنگ و کشاکشها جز اندکی نکاست. می‌توان گفت درسی را که اروپاییان از آن جنگ گرفتند تنها برای خود بکار بستند : دیگر میان خود بجنگی برنخاستند ، بجای یک جنگ بزرگ یا جهانی درمیان خود ، در دهها کشور ناتوان دیگر آتش جنگهای توده‌برانداز برافروختند. هم از این رهگذر دمادم از آبرو و نفوذ سازمان ملل بویژه در سالهای اخیر کاسته‌اند. (ویراینده)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 5)


6) به دانشمندان و صنعتگران که در راه علم و صنعت می‌کوشند و چیزهای نامعلوم را پیدا می‌کنند و به علوم پیشرفت می‌دهند ، و یا ابزارهای نوینی برای زندگانی اختراع کرده به آسانی زندگانی و خوشی آن اضافه می‌کنند ، گذشته از نیکنامی و مقام عالی که در میان ملت پیدا می‌کنند پاداشهای مناسب داده شود.

7) در خرید و فروش و تجارت ، برای سرمایه اندازه تعیین شود. یعنی کسی آزاد نباشد که هر اندازه که می‌تواند سرمایه به کار بیاندازد و هرچه می‌تواند کالا بخرد و بفروشد. بلکه برای سرمایه اندازه‌ای گذاشته شود که هیچ کس بیش از آن نتواند به گردش بیاندازد. زیرا سرمایه ابزار کار است و یک کسی خواهد توانست با کمک سرمایه ، بسیار کم بکوشد و سود بسیار ببرد. یک کس بی‌استعداد و بی‌لیاقت خواهد توانست دست کسان بااستعداد و لایق را ببندد.

داستان سرمایه را همه میدانند. امروز یکی از گرفتاریهای جهان سرمایه‌دارانند. در اروپا از سالیان دراز ناله‌ها از ستم این گروه بلند است. ما نیز در ایران در این چند سال دیدیم که این گروه چه ستمگرانیند ، چه مصیبتهایی‌اند. دیدیم که چگونه بی‌بیل و کلنگ خانه‌ها را ویران‌ می‌کنند و زنان و بچه‌ها را به بیخ دیوارها می‌کشانند. دیدیم که هرچه پول بیشتر بدست می‌آورند و جمع می‌کنند ، جهنم حرصشان شعله‌ورتر می‌شود و صدای «هَلْ مِن مَزِیدٍ» (1) را بلندتر می‌کنند. اینان در ستمگری کمتر از چنگیز و تیمور و صمدخان نیستند.

روشنست که باید از این مصیبت جلوگیری کرد و بحثی که هست در راه جلوگیریست. آنچه ما می‌دانیم نخست باید برای سرمایه‌ها اندازه تعیین شود که هیچ کس بیشتر از آن ، نتواند به گردش بیندازد و نشود که سرمایه‌داران بزرگ به وجود بیایند ، و آن وقت کسان بسیاری توانند سرمایه‌ای تهیه کنند و به کار خرید و فروش و تجارت مشغول شوند و هوش و استعداد خود را به کار اندازند.

کسانی اگر پول بیشتری ‌دارند مال خودشانست. در راه خوشیهای خود بکار ببرند. ضرر بسیاری نخواهد داشت. ضرر بسیار آنست که آن پولِ بیشتر را در بازار بکار اندازند که باید جلوگیری کرد.

8) باید ماشینها را تا بشود کوچک کرد که هر کسی با سرمایه‌ی کم (سرمایه‌ای که تعیین شود) بتواند یکی را بکار بیاندازد ، ماشینهای بزرگ را جز شرکتها یا دولت به کار نیندازد. زیرا ماشین نیز ابزار کار است و چون آزاد گذاشته شود یک پولدار می‌تواند ماشینهای بزرگی راه بیاندازد و با کوشش کم سودهای هنگفتی بردارد و دست دیگران را که آن اندازه سرمایه نمی‌دارند ببندد. چنانکه اکنون چنانست و ماشین پس از سرمایه ، افزار ستمگری سرمایه‌داران می‌باشد که به کمک آنها ملتها را غارت می‌کنند و نظم زندگانی را بهم می‌زنند. ماشین که باید وسیله‌ی آسایش مردم باشد مایه‌ی رنج آنها شده. روشنست که از ماشین نمی‌توان چشم‌پوشی کرد و تنها راه همانست که گفتیم : ماشینها باید کوچک باشد که هر کسی با سرمایه‌ی کم نیز بتواند از آنها استفاده کند ، و ماشینهای بزرگ جز در دست شرکتها (که هر شریکی به اندازه‌ی تعیین شده سرمایه گذاشته است) و یا در دست دولت که نماینده‌ی ملت است نباشد.

اینها هشت چیز است که اگر در ملتی بکار بسته شود ، آن قانون عادلانه که گفتیم به اجرا درخواهد آمد و هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی هوش و استعداد خود و کوششی که در کارهای اجتماع به کار می‌برد از داشته‌های جهان و از خوشیها برخوردار شود و پستیها و بلندیهای بیرون از اندازه که امروز در میان اقشار ملت است ـ در یک اداره پیشخدمت زحمتکشِ متاهل ، ماهانه‌ چهارصد ریال می‌گیرد و فلان جوان پشت میزنشین مجرد به چهارهزار ریال نیز راضی نمی‌باشد ، و در جایی مانند آمریکا در زیر دیوار کاخهای هشتاد طبقه‌ی ملیونرها ، هزاران مردان و زنان بی‌خانمان می‌خوابند ـ از بین برود. برای نظم دادن به زندگانی این ساده‌ترین و آسانترین راه می‌باشد.

پابرگی :
1ـ آیا بیش از این هم هست؟ ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 6)


ببینید چه داستانیست : بتازگی آقای عبدالحسین بیات (1) از بروجرد بازگشته می‌گوید : «در آنجا همه‌ی گرمابه‌های نمره (2) بسته شده و خزینه‌ها باز گردیده ، حکم عدلیه اجرا نمی‌شود ، زنی روباز بیرون نمی‌آید ... چرا که حاجی‌آقاحسین (3) حکم کرده اینها خلاف شرعست».

این حاجی‌‌آقاحسین همان ملاییست که تا یک ماه پیش در تهران در بیمارستان فیروزآبادی می‌بود و شنیده‌اید که دولت چه پذیراییها ازو می‌کرد و چه کسانی بدیدن او می‌رفتند. (4) شنیده‌اید که چه پیشوازی در قم باو نمودند. خواندید آن روزنامه‌ی آزادیخواه را که چه ستایشها ازو کرده و چه امیدها بکارهای آن «حجةالاسلام‌ بزرگ» کرده بود.

رشته را کوتاه گردانیم : این بیماری در ایرانیان هست. یکی از چیزهاییست که ما باید چاره کنیم. این بیماری ، بدی بیشترش در آنست که کسی که بآن گرفتار است بگردن نخواهد گرفت. نشانه‌های بیماری از گفتار و کردارش پیداست. ولی اگر بگویید خواهد رنجید و انکار خواهد کرد.

به هر حال ما باید این طلسم را بشکنیم. ایرانیان باید خود را همسر دیگران شناسند. چیزی که هست این کار با لاف و گزاف نتواند بود. باید خود را شاینده‌ی همسری گردانند. باید آلودگیها را از خود دور گردانند و دانشها و هنرهای اروپایی را در کشور خود رواج دهند. این کوششها که ما می‌کنیم آن نتیجه را دربر خواهد داشت.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همانا یکی از همراهان کسروی بوده و باشندگان او را می‌شناخته‌اند.
2ـ آنها که دوش دارند.
3ـ آن که سپس «آیت‌الله بروجردی» شناخته گردید.
4ـ یکی از آنها محمدرضاشاه بود.