پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
شادروان یحیا افتخارزاده

پرچم نیمه‌ماهه درباره‌ی او چنین می‌نویسد :

آقای یحیا افتخارزاده از سه سال باز به پیمان و راه آن آشنا گردیده و در این زمان کم پیشرفت شایانی کرده و از آزمایشهایی درگذشته‌اند.

این جوان با فهم و آگاهی که ازو پدیدار است درخور آن می‌باشد که از کوششهای بخردانه‌ی او هوده‌های بس ارجداری بدست آید.

این نیکمردان و جوانان که تنها بنام پاکدرونی و آمیغ‌پژوهی خود را به رنج می‌اندازند بیگمان کوششهای ایشان بیهوده نخواهد ماند و بزودی هوده‌ی اینها پدیدار خواهد گردید.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست سوم (تکه‌ی 6)


من در شگفتم چرا این دانشمندان از آمیغها [=حقایق] چشم می‌پوشند؟!. چیزیست بسیار آشکار : آدمی دارای نیروهای مغزی بسیار است که یکی از آنها پندار است ، دیگری اندیشه است ، دیگری خرد است.

پندار آنست که کسی بنشیند و از مغز خود چیزهایی پدید آورد که خود پذیرد و بدیگران نیز بازگوید. افسانه‌ی گاوماهی پنداری بوده : مردم چون چگونگی زمین را نمی‌دانسته‌اند یکی با خود نشسته و چنین گفته : زمین بروی شاخ گاو ، و گاو بروی پشت ماهی و ماهی بروی آب دریا ایستاده. این را پنداشته و بمیان مردمان انداخته است.

اندیشه آنست که کسی از چیزی بچیز دیگری پی برد و از یک دانسته به یک نادانسته راه یابد. اینکه اسحاق نیوتن از افتادن سیبی به نیروی کشش (قوه‌ی جاذبه) راه یافت نتیجه‌ی اندیشه می‌بود.

خرد شناسنده‌ی راست و کج ، و نیک و بد ، و راهنمای آدمی بسوی آمیغهاست. اینکه نیوتن می‌دانست که در جهان چیزی یا کاری بی‌شُوند [=بی‌سبب] نتواند بود و بهمین عنوان از افتادن سیب باندیشه فرورفت و شُوند آن را جست ، نتیجه‌ی خرد می‌بود.

این نیروها همچون دیگر نیروهای آدمی همیشه در کار است ، و آنهمه نادانیها و دانشها که درمیان بوده بیش از هر چیزی نتیجه‌ی اینهاست.

پندار یکی از گرفتاریهای آدمی می‌باشد. اگر این نیرو در آدمیان نبودی زندگانی بسیار بهتر از این بودی.

ما چون بگذشته‌ی جهان می‌نگریم می‌بینیم همیشه نادانیها و گمراهیهایی که نتیجه‌ی پندار می‌بوده آدمیان را گرفتار می‌داشته ، و هر زمان یک بار کسی یا کسانی برخاسته با پشتیبانی خرد با آن نادانیها به نبرد می‌پرداخته. مثلاً چنانکه گفتیم در زمانهای باستان بت‌پرستی یکی از گرفتاریها می‌بوده. انبوه مردمان ، جهان را یک دستگاه نشناخته نیروهای بسیاری را در آن کارگر می‌پنداشته‌اند و از پندار خود خدایانی پدید آورده و تندیسهایی[مجسمه] ساخته خود را گرفتار آنها می‌گردانیده‌اند. از اینسو در برابر ایشان زردشت و موسا و دیگران برخاسته و خردها و اندیشه‌ها را بتکان آورده برهانیدن مردمان از بت‌پرستیها می‌کوشیدند.

اینست آنچه ما می‌بینیم ولی پیروان مادیگری از اینها ناآگاهند (و یا خود را بناآگاهی می‌زنند) و به یک رشته سخنان بیدلیل و زورکی می‌پردازند.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 2 ، تکه‌ها‌ی یک و دو از چهار

ـ1ـ
دوازده شماره درست[=کامل] است که ما گفتگو از شعر می‌داریم. راستی را که سخن بدرازا انجامیده و بیش از این نمی‌توان این گفتگو را دنبال نمود.

ما تخمهایی را پراکنده کردیم که بیاری خدا در زمین دلها روییدن گرفته در اندک زمانی درختهای باروری خواهد گردید و در آن هنگام است که ما گفتگوهای دیگری را در این زمینه خواهیم راند.

ما سخن را بزمینه‌ی بسیار روشنی کشانیدیم : «ادبیات چگونگی سخن است که تا سخن نباشد نیازی به آن نخواهیم داشت. سخن نیز قالب معنی است که تا معنی نباشد زبان بآن باز نخواهیم کرد. معنی نیز فرع پیشامد است که تا کاری در میان نباشد و اندیشه در دل پدید نیاید معنی پیدا نخواهد شد.» اینست معنی درست ادبیات.

اگر کسانی با این گفته همداستانند دیگر چه ایرادی بسخنان ما دارند؟!.. و اگر همداستان نیستند پس بگویند ادبیات چیست! آیا سخن می‌تواند کار جداگانه‌ای باشد و کسانی آن را پیشه‌ی خود سازند؟! بگویید تا ما نیز بدانیم!

ـ2ـ
رفتار ناهنجار کسانی ما را ناگزیر می‌سازد این مثل را (مثلی که هرگز روا نمی‌دیدیم) در اینجا یاد کنیم : کسی بیگانه‌ای را در باغ خود دیده پرسید : در باغ من چه کار میکنی؟! بیگانه بجای آنکه پاسخ آن را بدهد زبان بایراد گشاده چنین گفت :

تو چرا برای زنت کفش قرمز نخریدی؟!

این مثل نمونه‌ایست که چگونه در گفتگو سخن را پیچ داده از زمینه‌ی خود بیرون می‌کشند.

ما ادبیات را معنی کرده گفتیم : با اینحال شعرهایی که امروز سروده می‌شود و کسانی از شعرا همه دم از باده و ساده زده یاد محمود و ایاز و لیلی و مجنون و خضر و اسکندر می‌کنند از ادبیات بشمار نیست و هرآینه باید ترک آنها گفت و بیش از این عمر خود و دیگران را تباه نساخت. گفتیم در این دوره‌ی فیروزی ایران که ما باید جبران تباهکاریهای هزار ساله را بکنیم جوانان را براه بیهوده‌گویی کشانیدن و مغزهای آنان را فرسوده گردانیدن ، خیانت بایران است و باید هرچه زودتر دست از آن برداشت. گفتیم اگر مقصود شعر سرودنست راهش این نیست که شما پیش گرفته‌اید. گفتیم شعر سخن آراسته است و سخن نیز از بهر معنی باید بود نه آنکه کسانی آن را چیز جداگانه بینگارند و به بیهوده‌گویی برخیزند.

کسانی بجای آنکه این سخنان دلسوزانه‌ی ما را بپذیرند و یا اگر عذری دارند باز نمایند این زمینه را در اینجا رها کرده داستان عطار و مولوی را پیش می‌آورند! آیا این فریبکاری نیست؟! آیا این گریختن از پاسخ ایراد نیست؟! کسانی که ما گناهان ایشان را می‌شماریم آیا نبایستی نخست بخود پرداخته اگر عذری دارند بنمایند وگرنه بگناه خستو بوده و پشیمانی نمایند!

صوفیانْ دریوزه‌گردی را یکی از ریاضتهای بزرگ می‌شماردند و در همه‌ی کتابهای صوفی یاد آن کرده شده پس آیا ما بد کرده‌ایم که دو تن صوفی را گدا نام داده‌ایم؟!
یک تن از درویشان
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار دوم : آیا توان از جادو هوده‌ای برداشت؟.. (تکه‌ی 1)

چنانکه گفتیم پندارها بچند رشته است. رشته‌ی یکم در زمینه‌ی پیشگویی و ناپیدادانی می‌بود که از آنها سخن راندیم. رشته‌ی دیگر در زمینه‌ی جادو و کارهای بیرون از آیین سپهر است. چنانکه گفتیم اینجهان از روی یک آیینی می‌گردد و هر کاری در آن راهی می‌دارد. مثلاً کسی که بیمار است اگر بهبود خواهد ، باید بنزد پزشک رود و با دارو و درمان بهبود یابد. زنی که خواهان مهر شوهر است و می‌خواهد با آسایش و خوشی زید ، باید رفتار خود را بهتر گرداند و اگر شوهر بدرفتار است کسانی را به پند دادن باو وادارد. کسی که می‌خواهد توانگر گردد باید از راه کار و پیشه بکوشد و پول بیشتر بدست آورد. اینهاست راههای کارها.

اکنون باید دید آیا توان بکارهایی بیرون از این راهها برخاست و نتیجه‌ای برداشت؟!.. آیا توان بیماری را با نوشتن دعایی و آویختن ازو به بهبود رسانید؟!.. آیا توان با سوزانیدن استخوانی شوهری را مهربان گردانید؟!.. آیا توان با خواندن دعایی بتوانگری رسید؟!..

باید بهمه‌ی این پرسشها نیز پاسخ «نه» داد. باید گفت : «بیرون از آیین سپهر کاری نتواند بود». چون در این زمینه نیز پندارهای گوناگونی میان مردم روانست از یکایک آنها نیز سخن خواهیم راند.


1ـ جادو :

جادو در زبان مردم آن کارهای شیطانیست که جادوگران برای زنان و دیگران می‌کنند. آنچه ما درباره‌ی تاریخچه‌ی جادو دانسته‌ایم آنست که در زمانهای بسیار باستان که دانشها بسیار کم می‌بوده چون برای بیماریها دارویی یا درمان دیگری نمی‌شناخته‌اند هر کسی چیزی به پندارش می‌رسیده می‌کرده. مثلاً استخوانی سوزانیده دودش را به بیمار می‌داده‌اند. بگِردش چرخیده گاهی از رویش می‌جهیده‌اند. آبهای گندیده باو می‌خورانیده‌اند. هرگونه کاری از این گونه می‌کرده‌اند. سپس کسانی پیدا شده‌اند که بسر بیماران می‌رفته‌اند و با اینگونه کارهای پنداری بچاره‌ی بیماری می‌کوشیده‌اند و این پیشه‌ی آنان می‌بوده. سپس میدان را بزرگتر گردانیده جادو را نه تنها در بیماری ، در جاهای دیگر نیز کارگر[=مؤثر] شمارده‌اند. در توده‌های وحشی جادوگران جایگاه والایی می‌داشته‌اند.

سپس که دانشها پدید آمده و پزشکی رواج یافته ، جادوگری بیکبار از میان نرفته و در این گوشه و آن گوشه بازمانده.

سپس در آغاز اسلام درمیان مسلمانان پندار شگفتی در این زمینه پدید آمده و آن اینکه چون شیطان را دستِ دارنده در کارهای جهان می‌شمارده‌اند چنین دانسته‌اند که هنایش جادو از سوی اوست. در پندار ایشان اگر کسی بشیطان رو آورد و زیردستی او را پذیرفته بکارهای حرامی که دلخواه شیطانست پردازد ، شیطان باو جادو یاد دهد و او را به هر کاری توانا گرداند. از نادانی جادو را کارگر پنداشته و چون نمی‌توانستند آن را از خدا دانند از شیطان دانسته‌اند.

این نادانی هنوز درمیان مسلمانان ، بویژه زنان ، بازمانده. جادو را از خدا ندانند ولی آن را کارگر دانند. جادوگران بکسانی از زنان چنین گویند : «اگر تو می‌خواهی بمقصودت رسی باید یک کار حرامی کنی».

این اندکی از تاریخچه‌ی جادوست. اما رواج آن ، بیگمان نتیجه‌ی ناتوانی روانها و بیکارگی خردهاست. بیگمان نتیجه‌ی خودخواهیهاست. فلان زن از شوهرش بی‌مهری می‌بیند و بجای اینکه آن را نتیجه‌ی بدرفتاری یا ناپیراستگی خودش داند ، چون نمی‌تواند گمان بدی یا کمی بخود برد ، آن را از جادو می‌شمارد و درباره‌ی مادرشوهر و خواهرشوهر و هوو و جاری بدگمان گردیده چاره را نیز از جادو می‌طلبد. فلان مرد که تنگدستی می‌کشد چون نمی‌تواند آن را نتیجه‌ی سستی و یا ناتوانی خود شناسد گناه را بگردن بخت انداخته برای چاره دست بدامن دعاها و طلسمهای بخت‌گشا می‌زند.

هرچه هست جادو یکی از گرفتاریهای توده‌هاست. در همین تهران که پایتخت کشور ایرانست جادوگران بسیاری می‌باشند که از آن راه نان می‌خورند و برخی نیز بیشرمانه تابلو بدر خانه‌های خود زده‌اند. اینان هم فالگیرند و هم جادوگر. از چند راه بفریفتن مردان و زنان می‌کوشند.

اگر کسی بجوید صد سیاهکاری از هر یکی تواند یافت. چه‌‌بسا زنان و شوهران که کینه و دشمنی بمیانشان انداخته‌اند. چه‌‌بسا بیماران که از رفتن بنزد پزشک بازداشته بدست مرگشان سپارده‌اند. چه‌بسا زنان پاکدامن که براه ناپاکی انداخته‌اند. چنانکه نوشتیم در دادسرای تهران پرونده‌هایی از سیاهکاریهای اینان هست که نباید در اینجا سخن رانیم.
👇
یک چیز شگفتتر آنکه این جادوگران بیشترشان لات و بیچیزند و همین بسست که دانسته شود و دعوایشان از ریشه بیپاست. کسی که می‌تواند با سوزانیدن استخوانی ، یا رنگ کردن کله‌ی گوسفندی ، یا نوشتن طلسمی ؛ بدلها تکانی دهد و شوهری را بزنش مهربان گرداند ، چرا خود از آن هنر سود نمی‌جوید؟!.. چرا دلهای توانگران را بسوی خود نمی‌کشاند؟!.. کسی که می‌تواند دیگری را بدارایی رساند چرا درباره‌ی خود آن کار را نمی‌کند؟!..
🔶 دین و جهان

🔸 نشست سوم (تکه‌ی 7)


نخست آنان میانه‌ی پنداربافیهای یک دسته و آمیغ‌پژوهیهای دسته‌ی دیگر جدایی نمی‌گزارند و بدآموزیهای سودجویان و پنداربافان را با راهنماییهای نیکخواهان و دلسوزان به یک رشته می‌کشند. مثلاً صوفیان که بدستاویز «وحدت وجود» یا پندار بیپای دیگری جهان را خوار داشته مردمان را بگوشه‌گیری و بیکاری و چشم‌پوشی از خوشیها واداشته‌اند ، و بنیادگزاران دینها که بیکاری و گوشه‌گیری را بد شمارده مردمان را بکوشش در راه زندگانی برانگیخته‌اند ، دکتر ارانی همگی را به یک دیده می‌بیند و آمیغی در کارهای هیچ یکی از آنان سراغ نمی‌دارد.

هر کسی که نام «خدا» یا «روان» برده یا از جهان دیگری یادی کرده ، چه از راه پندار بوده و چه از روی دلیل ،‌ چه او از بدآموزان و فریبکاران می‌بوده و چه از نیکخواهان و راهنمایان ، دکتر ارانی همه را صوفی می‌شمارد و همه را به یک سنگ می‌سنجد.

در نزد اینان زیوس یا آتنا یا آپولون یا اوسیریس که یونانیان و مصریان می‌پنداشته‌اند با آهورامزدا یا یَهُوَه (1) یا الله که زردشت و موسا و محمد نام برده‌اند ، یک ارج می‌دارد و همگی در یک جایگاه می‌باشند.

دوم ، آنان همه‌ی اینها را ، چه فلسفه ، چه صوفیگری ، چه دین ، نتیجه‌ی نیازمندیها و سودجوییها (یا بگفته‌ی خودشان : نتیجه‌ی تأثیر محیط) شمارده ارجی به پندار یا اندیشه یا خرد یا دیگر نیروهای مغزی آدمی نمی‌گزارند‌ :

باور داشتن بجاویدانی روان و امید بستن بزندگانی آینده نتیجه‌ی بینوایی و بدبختیست که توده‌ی بردگان یا زیردستان یونانی دچار آن می‌بوده‌اند و با این امیدها خود را دلخوش می‌گردانیده‌اند.

برخاستن زردشت و آموزگاریهای او در سایه‌ی نیازی بوده که ایرانیان کوچ‌نشین بکشاورزی و دیه‌نشینی می‌داشته‌اند و زردشت جز همین را نخواسته.

پیدایش اسلام و برخاستن پاکمرد عرب بپاس سودی بوده که مردم قریش در مکه از آمدن عربها بزیارت کعبه می‌برده‌اند و در سایه‌ی بنیادگزاریهای اسلام و ایمنی و آرامی در عربستان بفزونی آن سود امید می‌بسته‌اند.

برای هر جنبشی از جنبشهای اندیشه‌ای ، چنین داستانی (یا بهتر گویم : افسانه‌ای) می‌سرایند. نمی‌دانم بکوششهای ما که سالهاست با نادانیها و گمراهیهای توده‌ها می‌جنگیم و همه‌ی دسته‌های زورمند کشور را با خود دشمن ساخته‌ایم و باینهمه گزند و زیان می‌شکیبیم چه داستانی خواهند سرود و چه شُوندها و یا انگیزه‌ها از پندارهای خود پدید خواهند آورد.

از آنان باید پرسید : اگر هر باوری نتیجه‌ی چیزهای بیرونیست پس افسانه‌ی گاوماهی چگونه پدید آمده؟!. چه چیزهایی آن را پدید آورده؟!. یونانیان و رومیان و توده‌های دیگر صدها باورهای بیپا می‌داشته‌اند. آیا می‌توان هر یکی از آنها را نتیجه‌ی چیزهای بیرونی دانست؟!.

یونانیان می‌پنداشته‌اند که پیش از رسیدن ایشان به یونانستان مردمی در آنجا نشیمن می‌داشته‌اند که دارای یک چشم و آن هم در پیشانیشان می‌بوده‌اند. آیا می‌توان باین پندار شُوندی درمیان آب و هوا و ساختمان دره‌ها و کوههای آن سرزمین و یا درمیان پیشامدهای زندگانی پیدا کرد؟!.

یکی از افسانه‌های یونانی که بکتابهای فارسی نیز درآمده ،‌ افسانه‌ی آمازونهاست. یونانیان می‌پنداشته‌اند کشوری در شرق هست که همه‌ی مردمش زنانند و یک مرد درمیان ایشان نیست. شاهشان زنست ، سپاهیانشان زنهایند ،‌ کارگران و کشاورزانشان زنهایند. این افسانه چندان شناخته می‌بوده که یکی از نویسندگانِ تاریخِ اسکندر او را بجنگ این زنان (یا آمازونها) نیز برده و ما این داستان بیپا را در شاهنامه‌ی فردوسی نیز می‌یابیم. آیا باین افسانه چه شُوندی درمیان چیزهای بیرونی توان پنداشت؟!.


پابرگی :
1ـ Yahovah ، نام خداست در نزد یهودیان
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 2 ، تکه‌ها‌ی سه و چهار از چهار

ـ3ـ

مرد آزاده که راه را گم کرده اگر گمراهیش را بازنمودی سرفرازانه آن را پذیرفته بشاهراه برمی‌گردد و هرگز آن را عار خود نمی‌شمارد. « راه را گم کردن عار نیست در گمراهی پافشاردن عار است». ولی مرد زبون و نادان چون گمراهیش را باز نمودی بجای آنکه براه برگردد بفریبکاریها برمی‌خیزد و همچنان راه گمراهی را می‌پیماید تا هنگامی که از چشم شما ناپدید شود و آنزمان دزدکی بشاهراه برگردد.

این رفتار را کسانی در برابر گفته‌های ما می‌نمایند و چنین می‌خواهند که امروز سخنان درهمی بهم ببافند و در اینجا و آنجا چاپ نمایند و کم‌کم رو بسوی گفته‌های ما آرند. ولی باید دانست که این خود دلیل زبونی و درماندگیست. مرد آزاده حق را بالاتر از همه چیز دانسته از پذیرفتن آن هرگز سر باز نمی‌زند. بهرحال باید دانست که شاهراه آنست که ما نموده‌ایم کسانی اگر یک گام آنسوتر بایستند از شمار گمراهان خواهند بود.

ـ4ـ

کسانی هم شرقشناسان اروپا و دلبستگیهای آنان را بادبیات ایران به رخ ما می‌کشند. می‌گوییم : چه دلیلی هست که شرقشناسان دل با ایران پاک دارند؟! از کجا که آنان زبونی و بدبختی ایرانیان را نخواهند و از آنجا که این ادبیات از دوره‌های زبونی بازمانده ، ایشان هوادار آن نباشند؟!

آنچه ما دانسته‌ایم نود درصد شرقشناسان بدخواه ایران هستند و به بیداری و پیشرفت ایرانیان خرسندی ندارند و اینست که همیشه بآتشهای خانمانسوز باد می‌زنند. (1)

ایران از دیده‌ی تاریخ زنده‌ی شاه اسماعیل و شاه عباس و نادرشاه و این گونه پادشاهان غیرتمند است. پس چرا شرقشناسان همه را گزارده تنها چند شاعری را مایه‌ی سرفرازی ایران برگزیده‌اند؟! آیا فداکاریهای این پادشاهان باندازه‌ی غزل و قصیده ارج و بها ندارد؟! وانگاه چگونه است که اینان بیشتر بشعرای زیانکار می‌پردازند و سنایی و مانندگان او را فراموش می‌سازند؟!

به هر حال ما باید خودمان نیک از بد جدا سازیم و سود و زیان خویش بشناسیم. این کار درماندگان و بیخردان است که گوش بدهان این و آن می‌بندند.

در پایان بار دیگر می‌گوییم : امروز فرصتی از زمانه بدست افتاده و ما باید بجبران گذشته بکوشیم. امروز باید گیاههای هرزه‌ای را که از قرنها در باغ زندگانی ایرانیان روییده از بیخ برکنیم. امروز باید بنیاد زندگانی آینده را بگزاریم.

ای ایرانیان فرصت را غنیمت شمارید و تا زود است ترک بیهوده‌کاریها گفته دست بهم داده بفیروزمندی ایران بکوشید!

ای برادران : تاریخ را جلو گزارده هوشیارانه داوری نمایید. هر آن توده که خرد را پایمال نموده از دست روزگار مشت سختی خورده.

آیا داستان دلگداز مغول بس نیست که شما را بیدار سازد و از این بیخردیها بیزار گرداند؟! ایران را زبون مغول نساخت مگر آن بیهوده‌کاریها و بیخردیها که امروز هم در میان است و شما از آن دست بر نمی‌دارید. این عذرها که شما می‌آورید هرگز روزگار در بند آنها نخواهد بود و چون روز تیره فرارسد هرگز پشیمانی سود نخواهد داشت.

هان ای ایرانیان درفشداری آسیا بنام شماست. ولی باید تکانی بخود دهید و گَرد زبونیها و نادانیهای قرنهای گذشته از خود دور گردانید. باید خرد را راهنمای خود گرفته از بیخردیها دوری جویید.

ما را نیز آرزو همانست و جز آن نمی‌خواهیم که شما خردمند و سزاوار باشید. جز از آن نمی‌خواهیم که ایران فیروزمند گردد.

پابرگی :
1ـ درباره‌ی شرقشناسان سخن گشاده‌تر در کتاب در پیرامون « ادبیات» آمده. ما که به فهرست پژوهشهای ایشان می‌نگریم بیش از همه کاوش در پراکندگیهای شرقیان را می‌یابیم. از کاویدن در اوستا و گاتها و زروانیگری و مهرپرستی و مانویگری گرفته تا صوفیگری و خراباتیگری و بابیگری و افزودن به کینه‌ی شیعه و سنی و بسیاری از این گونه زمینه‌ها.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار دوم : آیا توان از جادو هوده‌ای برداشت؟.. (تکه‌ی 2)

2ـ جنگیری :

جادوگران فریبکاریهای گوناگون می‌دارند. از جمله دعوا می‌کنند که آفریدگانی بنام جن هستند که همچون آدمیان خاندان بخاندان زندگی کنند و پادشاهان برای خود دارند ، و آنان درمیان مردم گردند ، چیزی که هست با چشم دیده نمی‌شوند. می‌گویند : اگر کسی نادانسته به یکی از آنان آسیب رسانید ـ مثلاً آب پاشید و بر سر او ریخت ، یا پا گزاشت او را لگد کرد ـ آن جن دشمن گردد و بآزار آن کس برخیزد که او را دیوانه گرداند یا به بیماری دیگری دچارش سازد و برای چاره باید بنزد جنگیر رفت که او دعایی نویسد یا جادویی کند تا جن دست بردارد.

این پندار درباره‌ی جن از باستان‌زمان می‌بوده. چون انگیزه‌ی برخی از بیماریهای ناگهانی را نمی‌دانسته‌اند آن را از آسیب جن می‌شمارده‌اند. اینست دیوانه را «جن‌زده» پنداشته‌اند که در عربی او را «مجنون» و در فارسی «دیوانه» نامیده‌اند. (جن در فارسی دیو نامیده می‌شود). درمیان ایرانیان افسانه‌هایی نیز بنام «پری» می‌بوده.

برخی از جادوگران دعوا می‌کنند که به جن‌ها چیره‌اند ، و هر یکی را که بخواهند توانند بنزد خود خوانند و فرمانها رانند و دستورها دهند ، یا از آنها پرسشهایی کنند و آگاهیها بدست آورند. اگر کالایی یا پولی دزدیده شده یکی از چاره‌ها آنست که جنگیری بیاورند و با دست او دزدنده و دزدیده شده را بشناسند و بچنگ آورند.

می‌باید گفت : همه‌ی اینها دروغست. داستان جن از ریشه بیپاست. ما می‌پرسیم چنان آفریدگانی کجایند؟!.. چه دلیل ببودن آنها هست؟!.. آنگاه چنان آفریدگانی درمیان مردم چه کار دارند تا آسیب بینند و دشمن گردند؟!.. گرفتم که اینها راستست و جنی چون از کسی آسیب دیده دشمن شده ، چرا او را نمی‌زند و نمی‌کشد و دیوانه‌اش می‌گرداند؟!.. مگر جن بمغز آدمی نیز راه می‌دارد؟!.. پس از همه‌ی اینها چه شده که جن از فلان دعا یا از فلان طلسم می‌ترسد؟!.. چه شده که آفریدگانی آنچنانی زیردست یک مرد لاتی شده‌اند؟!.. این افسانه‌ها کجایش راستست؟!..

می‌دانم کسانی آیه‌هایی را از قرآن پیش کشیده دلیل به هستی جن خواهند شمرد. اینست پاسخ داده می‌گویم : آن آیه‌ها در قرآن خود از دشواریهاست و باید پاسخی داده شود. به هر حال نتوان بپاس آنها از دانسته‌ها چشم پوشید. نتوان بدستاویز آنها بودن جن را پذیرفت. دوباره می‌نویسم : آفریدگان آنچنانی نبوده‌اند و نیستند.

آنگاه هستی جن‌ها کجا و این دعواهای گوناگون جنگیران کجاست؟!.. آیا باینها چه دلیلی توان پیدا کرد؟!..

درباره‌ی جن سخنانی در کتابهای ملایان و صوفیان نیز هست. برخی از ملایان دعوای آشنایی با جن‌ها می‌داشته‌اند. برخی نیز زن از جن‌ها گرفته بوده‌اند. درباره‌ی بسیاری از پیران صوفیان چنین نوشته‌اند که پیروانی از جن‌ها می‌داشته است و برخی روزها را بمیان ایشان می‌رفته‌اند و با سرسپردگان بسر می‌برده‌اند.

در کتابهای شیعی جن‌ها را به دو دسته گردانیده برخی را سنی و برخی را شیعی شمارده‌اند. افسانه‌ی شیرین «بِئرِالعَلَم» را شنیده‌اید که علی هفت شبانه‌روز شمشیر می‌زد تا جن‌ها را زیردست گردانیده باسلام آورد و اَصفَر و پسر او زعفر را بآنان فرمانروا گردانید. آن نیز شنیده‌اید که زعفر روز عاشورا با گروهی از جن‌ها به یاری حسین‌‌بن‌‌علی آمد. ولی آن امام جنگ جن‌ها را با آدمیان سزا نشمارده پرگ[=اجازه] نداد.

از همه شنیدنی‌تر آنکه در سی و چهل سال پیش ملایی در همدان چنین گفته که آگاهی از مرگ زعفر باو رسیده است و بهمین نام ختمی در خانه درچیده.
جنگ امام علی با جنها (از کتاب احسن الکبار)
آمدن زعفر جنی به یاری حسین‌بن‌علی در کربلا
🔶 دین و جهان

🔸 نشست سوم (تکه‌ی 8)


از اینها می‌گذریم. ما هم پذیرفتیم که زردشت را بآن کوششها و نبردها با نادانیها و بت‌پرستیها نیازمندی ایرانیان بکشاورزی برانگیخته و آن دینی که بنیاد گزارده جز باین آهنگ نبوده ، ولی می‌پرسیم : آنهمه آمیغها را باو که یاد داده بود؟!.

این که جهان یک دستگاهست و درو تنها یک نیرو کارگر می‌باشد ،‌ امروز چیز ساده و آشکاریست. ولی در آنزمان کسی این را نمی‌دانسته (1) و جای پرسشست که زردشت که بگفته‌ی اینان یک تن همچون دیگران می‌بوده ، آن را از کجا دانسته؟!.

همچنین پذیرفتیم که پیغمبر اسلام آرزویی جز ایمن شدن عربستان و فزونی سود قریش که نگاهبانان کعبه می‌بودند نمی‌داشته و تنها برای این خواست کوچک بآن کوششهای بزرگ برخاسته. لیکن می‌پرسیم : او آن نیرو را از کجا آورده؟!. آیا این کار آسانیست که کسی در برابر همگی ایستد و راه تازه‌ای برای زندگی باز کند و آیین نوی بنیاد گزارد؟!. پس چرا دیگران ماننده‌ی آن نتوانستند کرد؟!.

پیروان مادیگری این نخواسته‌اند که گامی پیش گزارند و داستان دینها را از نزدیک بسنجند و بفهمند. از دور ایستاده باینگونه سخنان بسیار خام پرداخته‌اند.

این داوریهای دکتر ارانی درباره‌ی دینها و بنیادگزاران آنها درست ماننده‌ی اینست که کسانی از جوانان بیمایه که کوششهای ما را می‌بینند و سخنانی را درباره‌ی شعر و رُمان و فرهنگ و دیگر زمینه‌ها می‌گوییم ، می‌شنوند از دور ایستاده با خود چنین می‌گویند : «بلی دیگر! مقصودشان شهرتست!».

این بتازگی رخ داده که یکی از آنان در نشستی نشسته و چنین می‌سروده : «در کتاب دوست‌یابی هم نوشته یکی از عواملی که انسانها را بکوشش وامی‌دارد آرزوی شهرت و بزرگیست. کسانی که از شعرا بد می‌گویند مقصودشان همینست و می‌خواهند از این راه شناخته و بنام گردند ...». یکی از شنوندگان پاسخ داده و چنین گفته : «آیا کسی هم بآرزوی شهرت خود را با هرگونه رنج و گزند دچار می‌گرداند؟!. مگر برای شناخته شدن راههای آسانتر دیگری نیست؟!. آنگاه گرفتم که سخن تو راستست و این دسته را بدشمنی با حافظ و خیام و سعدی آرزوی شهرت برانگیخته ، ولی بسخنانشان چه بگوییم که همه از روی دلیلست؟!. آیا اینها را نیز آرزوی شهرت یاد داده؟!.».

پابرگی :
1ـ نه تنها نمی‌دانسته بلکه چنانکه نویسنده نیز بازنموده ، پیشامدهای آخشیجِ[=ضدِ] هم ، همچون زایش و بالش کودک از یکسو و بیماری و مرگ او از سوی دیگر یا سر برآوردن و روییدن گیاه و از آنسو بارش تگرگ و کوفته و نابود شدن آن ، بیش از همه این اندیشه را می‌پرورده که اینها از نیروهای آخشیج هم سر می‌زند.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 در پیرامون سخن (تکه‌ی یک از دو)


یکی از خوانندگان پیمان می‌نگارد : این عبارت را مکرر آورده‌اید (سخن چیز جداگانه نیست) خوبست در اطراف آن شرحی بدهید. اینگونه مطالب کمتر بگوشها خورده اینست که باید دامنه‌دارتر باشد تا در ذهنها جا گیرد.

می‌گوییم : بسیاری از کارها اینحال را دارد که ما آنها را برای کارهای دیگری بجا می‌آوریم وگرنه خود آنها مقصود ما نیست. مثلاً خوردن از اینگونه کارهاست. خود آن مقصود ما نیست. بلکه برای آن می‌خوریم که تندرست باشیم و زنده بمانیم. از اینجاست که ما در خوردن آزاد نیستیم که هر زمان بخوریم و بی‌اندازه بخوریم و هرچه باشد بخوریم. بلکه ناگزیریم که جز هنگام گرسنگی نخوریم و بیش از اندازه نخوریم و آنچه را که زیان به تندرستی دارد نخوریم. اینست می‌گوییم : « خوردن کار جداگانه‌ای نیست»

اگر کسی خوردن را یک کار جداگانه‌ای بشناسد و هر زمان که بیکار است بچیز خوردن پردازد و هر خوراک خوبی که دید از خوبی آن نگذشته بخوردن آغازد چنین کسی پیروی از چهارپایان کرده و بزودی تندرستی خود را فدای نادانی خود خواهد ساخت.

سخن نیز همین حال را دارد. زیرا ما خودِ آن را دربایست نداریم بلکه برای فهمانیدن معنیهایی که در دل داریم نیاز بآن پیدا می‌کنیم. از اینجاست که در سخن راندن هم آزاد نیستیم که هر زمان که بیکار شدیم جمله‌هایی بهم بافیم و هرگونه سخنی توانستیم برانیم. بلکه باید در بند معنی و نیاز و اندازه بوده جز از روی معنی سخن نرانیم و بهنگام نیاز برانیم و باندازه‌ی نیاز بسنده کنیم. اینست که می‌گوییم : « سخن چیز جداگانه‌ای نیست».

سخن هرچه بهنگامتر گرانبهاتر. چرا گفته‌های طبیب آنهمه ارج دارد که جمله بجمله با پول می‌خرند؟.. نه برای آنست که سخن بهنگام می‌راند و از روی نیاز می‌راند؟.. اگر طبیبی بجای چاره‌ی درد بیمار غزل شیوایی بگوش او بخواند آیا باز ارجی خواهد داشت و پولی خواهد دریافت؟..

در رشته‌های دیگر زندگانی نیز اگر کسی دل بحال مردم سوزانیده گرفتاریهای آنان را دریابد و راه چاره بایشان بنماید گفته‌های او ارج بی‌اندازه دارد. ولی آنکه از بیکاری لب بسخن باز می‌کند و یا جمله‌هایی برای خوشایند این و آن می‌سراید گفته‌های او پاک بی‌ارج می‌باشد.

ببینید : راستی یکی از چهار پایه‌ی دین می‌باشد و خود درخور هرگونه ستایش می‌باشد. ولی فرض می‌کنیم دشمن بیک شهری رو آورده و مردم انجمن کرده گفتگو از جلوگیری دشمن دارند و کسانی ترس کرده دلیری خود را از دست داده‌اند شما هم در انجمن بوده بجای آنکه گفتگو از دلیری و گردنفرازی برانید و آن کسانی را از ترس بیرون آورید لب باز کرده گفتاری در ستایش راستگویی بپردازید کار بسیار بیجایی کرده آبروی خود را ریخته‌اید. پس ارج سخن بیشتر از اینست که بهنگام خود سروده شود.

بدانسان خوراک بهنگام نیاز مایه‌ی زندگیست و چون نابهنگام بخوری از تندرستی می‌کاهد و چه بسا که مایه‌ی مرگ باشد سخن نیز اگر بهنگام سروده شود چه بسا که ارزش دُر و گوهر دارد. ولی سخن نابهنگام مغز را می‌فرساید و بدترین گزند را بخرد می‌رساند. آنانکه سخن نه از روی نیاز می‌رانند و سخن را چیز جداگانه شمرده هر زمان که خواستند و هر سخنی که خواستند می‌پردازند بیگمان کوتاه خرد می‌باشند.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار دوم : آیا توان از جادو هوده‌ای برداشت؟.. (تکه‌ی 3)

۳ـ دعانویسی : (یک از دو)

دعانویسی راه دیگری از جادوست. این را دینداران پدید آورده چنین خواسته‌اند که کارهایی را که جادوگران با جادو می‌کنند ، اینان با دعا کنند. با دعا به بیماریها چاره کنند ، بیچیزان را بتوانگری رسانند ، وامداران را از وام آسوده گردانند.
نخست ملایان باین کار برخاسته در کتابهای خود برای هر دردی یا هر نیازی دعایی نوشته‌اند. دعای ام‌داود ، دعای ام‌الصِبیان ، جوشن کبیر ، جوشن صغیر ، حِرز جواد و مانند اینها که یکایک نتوان شمرد. ملایان بسیار بنامی از سید بن طاوس و مجلسی و ملا محسن فیض و دیگران کتابها در این زمینه پرداخته‌اند. سپس دعانویسانی آن را پیشه گرفته‌اند و در هر زمانی و در هر شهری یک یا چند تنی از اینان بوده‌اند.
انبوهی از زنان و مردان بدعانویسان دلبستگی بسیار می‌دارند. کسانی که بدر خانه‌ی فالگیر یا جادوگر نروند از رفتن بدر خانه‌ی دعانویس بازنایستند. این بدتر که این کار را از دینداری و خداشناسی پنداشته چنین می‌گویند : «ما چاره بدردهای خود از خدا می‌خواهیم».
ملایان بالای منبر زبان نکوهش بمردم گشاده چنین می‌گویند : «شما بخدا کم‌عقیده شده‌اید. هر وقت ناخوش شدید بدر خانه‌ی حکیم می‌روید. چرا با دعا معالجه نمی‌کنید؟!.»
ببینید نادانی تا چه اندازه است. اینان نمی‌دانند خدا برای هر کاری راهی نشان داده که باید پیروی کرد. نمی‌دانند که خدا چاره‌ی بیماری را درمان کردن و دارو خوردن گردانیده. اینان گستاخانه می‌خواهند که خدا آیین خود را دیگر گرداند و بدلخواه اینان رفتار کند.
کسانی ایراد گرفته چنین می‌گویند : «شما همه‌ چیز را انکار می‌کنید». می‌گویم : داستان من با شما داستان کسیست که بدهکار می‌بود و نمی‌داد ؛ و طلبکار که بدر خانه‌اش می‌آمد خشم گرفته می‌گفت : «تو هر روز بدر خانه‌ی من می‌آیی!». طلبکار پاسخ داده گفت : «پس چه کار کنم؟!.. مگر می‌خواهی پولم را ندهی و من هم هر روز نیایم؟!..». من نیز می‌گویم : «پس چه کار کنم؟!.. مگر می‌خواهید آنهمه نادانیها را که در مغزهای خود جا داده‌اید ما زبان بسته خاموش باشیم؟!.. یا یکی را گفته از یکی چشم پوشیم؟!.. این گناه شماست که آنهمه نادان و گمراه می‌باشید و ما ناچار شده‌ایم به هر کاری از شما ایراد گیریم».
می‌گویند : «پس چرا آنهمه علما نفهمیده‌اند؟!..». می‌گویم : «باید این را از خودشان پرسید. باید از خودشان پرسید که چرا اینها را نفهمیده‌اند؟!..».
نادانی ملایان در این زمینه بآن سادگی که پنداشته می‌شود نیست. همین نادانی دلیل روشنی به بیدینی ایشانست. زیرا دین برای شناختن آیین خدا و زیستن از روی آن آیین می‌باشد. راستی را دین برای اینست که مردمان جهان و زندگی را نیک شناسند و به هر کار از راهش درآیند. برای اینست که بجای درمان بجادو و دعا نپردازند. پس دعا خواندن و دعا نوشتن بجای درمان ، و آن را چاره پنداشتن خود بیدینیست ، و شما می‌بینید که ملایان همین را از دین می‌شمارند.
آن ملایی که بالای منبر می‌گوید : «شما بخدا کم‌عقیده شده‌اید. هر وقت ناخوش شدید بدر خانه‌ی حکیم می‌روید ...» ، این سخن معنایش آنست که «اینجهان و آیین آن از خدا نیست. اینکه داروها بیماری را از میان می‌برد و بیمار را به بهبود می‌رساند نهاده‌ی خدا نمی‌باشد». آیا چنین پنداری خداناشناسی و بیدینی نیست؟!..
دعانویسی یا دعاخوانی یا تب‌بندی یا طلسم‌نویسی و یا هرچه ماننده‌ی اینهاست همه بیپا و بیهوده می‌باشد. اینها گذشته از اینکه گمراهی و نادانیست زیانهایی نیز دربر دارد. چه‌بسا بیمارانی که باینها دلگرم شده پی درمان و دارو نرفته بدرود زندگی گفته‌اند. چه‌بسا نافهمانی که دل بدعا بسته و بکاری یا پیشه‌ای نپرداخته دچار بدبختیها گردیده‌اند.
از آنسوی یکی از انگیزه‌های سستی شرقیان در کار زندگانی اینگونه امیدها و دلگرمیهای بیپا بوده. دیگران بمانند ، پادشاهان و سررشته‌داران گرفتار این نادانیها می‌بوده‌اند و می‌باشند.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست سوم (تکه‌ی 8)


دکتر ارانی دلیل می‌آورد که زردشت که مردم را بمهربانی با سگ و گاو و ارج گزاردن بآب و پروردن درختها واداشته تنها از روی نیازمندی می‌بوده. می‌گوید : «اگر صرف ترحم بموجودات زنده از نظر اخلاق مورد توجه زردشت بود ممکن بود بجای سگ و گاو مثلاً سوسمار و وزغ را برای احترام پیشنهاد کند».

نمی‌دانم چرا دکتر نیندیشیده که زردشت و دیگر دین‌گزاران بآبادی جهان و نیکی زندگانی آدمیان می‌کوشیده‌اند و آرمانشان این می‌بوده. اینست سگ و گاو را چون بآن آرمان سودمند می‌دیده‌اند مردمان را بمهربانی با آنان وامی‌داشته‌اند. از وزغ و سوسمار چه سودی بآبادی جهان و نیکی زندگانی آدمیان توانستی بود؟!.

«بخشایش یا دلسوزی به باشندگان زنده» عنوانی در نزد خرد نمی‌دارد. درمیان باشندگان زنده چیزهایی هست که با آبادی جهان و نیکی زندگانی آدمیان نمی‌سازد و باید نابودشان ساخت.

می‌خواهم بگویم : زردشت و دیگر دین‌گزاران به یک آرمان بسیار بزرگ می‌کوشیده‌اند و خود ترازویی برای شناختن نیک از بد در دست می‌داشته‌اند. هیچگاه زبون چیزهای بیرونی (یا محیط) نشده‌اند. هیچگاه نیازمندیهای مادی سرچشمه‌ای برای اندیشه و کار ایشان نبوده.

زردشت و دیگران آدمیان را به نیکوکاریهایی واداشته‌اند که هیچ انگیزه‌ای از نیازمندیهای مادی برای آنها نتوان شناخت. بنیاد همه‌ی دینها بر اینست که آدمی جلو آز و هوس خود را گیرد و در کارها و کوششها خرد را راهنمای خود گرداند. این آموزاکها چه انگیزه‌ای از نیازمندیهای مادی تواند داشت؟!.

یک مَثَل دیگر از کتاب دکتر که سستی گفتارهای او را نیک می‌رساند جمله‌هاییست که درباره‌ی منصور حلاج می‌نویسد بدینسان : «منصور حلاج از طبقه‌ی متوسط بود و «أنا الحق» گفتن او حقیقتاً ادعای خدایی نبود. بلکه قیام بر علیه قدرت و اهمیت مخصوص خدا بود و اگر یک مرکز مقتدر خلافت بدست حامد بن ابی‌العباس وزیر خلیفه‌ مقتدر عباسی اقدام بکشتن وی می‌کند (سال 309 هجری) کاملاً برای حفظ قدرت مرکز خلافت است».

آیا این راستست؟!.. آیا داستان حلاج چنین رنگ سیاسی‌ داشته؟!.. آیا از یک جمله‌ی «أنا الحق» که گاهی حلاج و شِبلی ، نیمه‌نهانی ، بزبان می‌رانده‌اند از چیرگی و توانایی خلیفه‌های اسلامی توانستی کاست؟!. آیا اینها را توان پذیرفت؟!. آیا در شگفت نباید بود که دانشمندی بچنین گزارشهایی بی‌دلیل پردازد؟!. در شگفت نباید بود که دانشمندی از داستان روشنی چشم پوشد؟!.
قانون دادگری.pdf
1.6 MB
🔶 قانون دادگری

🖌 احمد کسروی

🔍 خرده‌گیری از قانونها و شیوه‌ی کار دادگستری و پیشنهاد اصلاح آنها

📊 شمار ساتها : 64

بازپسین پراکنش : فروردین 1399

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 در پیرامون سخن (تکه‌ی دو از دو)


همان مثل خوردن را برای روشن کردن معنای ادبیات هم می‌توان بکار برد : بدانسان که اختیار خوردن دست خود ما نیست بلکه ناگزیریم که بهنگام گرسنگی بخوریم و چون سیر شدیم دست نگهداریم ولی می‌توانیم خوراکی را که بهنگام گرسنگی بخوریم دقت در آن بکار برده چیز پاکیزه پیدا کنیم و آن را پخته و بر روی سفره‌ی پاکیزه بگزاریم و با قاشق و چنگال بخوریم همچنین سخنی که بهنگام نیاز می‌رانیم می‌توانیم آن را آراسته برانیم و مثالها برای روشنی آن یاد نماییم و اگر بیجا نباشد آن را برشته‌ی نظم بکشیم که همین آراستگی را «ادبیات» می‌نامیم.

اینست میدانی که می‌توان برای ادبیات باز کرد. ولی اینکه کسانی نابهنگام بنشینند و سخنانی پیوسته یا پراکنده(۱) بسازند چنین کاری با خرد سازش ندارد و اینست که چنان سخنانی را جز « یاوه‌گویی» نمی‌توان شمرد و نام ادبیات بآنها نمی‌توان داد.

این نکته را در جای دیگری یاد کرده‌ایم سخن گفتن دیوانگان را کار جداگانه است. بعبارت دیگر دیوانه از خود سخن گفتن لذت می‌برد و اینست که پیاپی زبانش کار می‌کند و سخنانی نابجا دمادم بیرون می‌ریزد. ولی خردمند جز بهنگام نیاز زبان بکار نمی‌برد و از سخن نابجا لذت نمی‌برد.

یکی از آزمایشهایی که بدان اندازه‌ی خردمندی کسی را می‌توان دانست همینست که سخن را جز در جای نیاز نگوید و بیش از اندازه‌ی نیاز نگوید. راستی را کسانی که سخن نابجا می‌رانند و با سخن بازی می‌کنند خردمند نمی‌توان شناخت.



کسانی هم می‌پندارند اگر بگوشه‌ای بنشینند و اندرزهایی درست کنند باکی بایشان نخواهد بود. ولی بهترین راه اندرز اینست که چون کسی را در گمراهی می‌یابی یا گرفتار گناهی می‌بینی در روبرو زبان باندرز گشایی. مگر در جایی که توده‌ی انبوهی گمراه یا گناهکار باشند که در این هنگام ناگزیر باید با نوشتن براهنمایی برخاست. بهمه حال این نکته فراموش نکردنیست که باید بچاره‌ی گرفتاریهای آنروزی کوشید. مثلاً امروز اگر کسی آهنگ اندرز و راهنمایی دارد باید دردهای امروزی را به پیش چشم آرد و بچاره‌ی آنها بکوشد. درست مانند طبیب که درد را شناخته درمان آن را می‌گوید یا می‌نویسد.

آن کسانی که شبانه در گوشه‌ای می‌نشینند و سخنانی بنام اندرز بدلخواه خود بهم می‌بافند این کار بدان می‌ماند که طبیبی شبانه نشسته بدلخواه نسخه‌هایی بنویسد و فردا میانه‌ی مردم پراکنده نماید.

گذشته از آنکه اندرز گفتن شرطهایی دارد. اندرزگو باید پاکدامن باشد و آنچه می‌گوید خویشتن بکار بندد. کسان تردامن و دزد و دغل و گدا و چاپلوس را چه جای اندرز گفتن است.

نیز از جوانان اندرز گفتن شایستگی ندارد. اینکه امروز جوانانی در ایران سخنانی می‌سرایند و یا می‌نگارند بسیار ساختگی و بسیار خنک است.

در این زمینه همین بس که از ایران در قرنهای گذشته ملیونها اندرزگو برخاسته ـ می‌گویم ملیونها ـ هزارها کتاب پر از سخنان اندرزآمیز در دست بوده. با اینهمه می‌دانیم که گرفتاری ایرانیان چه بوده. جز از خاندانهای دیندار دیگران دچار صد سیاهکاری بوده‌اند.

مؤلفان و نویسندگان و گویندگان بماند. واعظان که بر منبر می‌روند با آنکه بیشتر آیه‌ی قرآن می‌خوانند و گفته‌های پیغمبر بزرگوار اسلام را یاد می‌کنند با اینحال آیا چه اثری از وعظ‌های ایشان پدیدار است؟.. اگر اینان سخن از دردهای امروزه برانند و با زبان ساده‌ی توده‌فهمی معنای دین و سودهای آن را بمردم باز نمایند آن زمان خواهید دید که چه اثری بر گفته‌های ایشان بار است.

پابرگی :
۱ـ پیوسته و پراکنده = نظم و نثر
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار دوم : آیا توان از جادو هوده‌ای برداشت؟.. (تکه‌ی 4)

3ـ دعانویسی : (دو از دو)

شگفتتر از همه دروغهاییست که در این باره گفته‌اند و می‌گویند. اگر در نشستی گفتگویی بمیان آید داستانها از «تأثیر فلان دعا و مجرب بودن آن» گفته خواهد شد. کسان آبرومندی از دروغسازی در این باره خودداری نکنند. امیر عبدالرحمان پادشاه بنام افغانستان در یادداشتهای خود که بچاپ رسیده داستان شگفتی می‌سراید : شیخی دعایی باو داده که اگر با خود دارد گلوله باو کار نکند. امیر عبدالرحمان می‌گوید : برای آزمایش آن را بگردن گوسفندی بستم و گلوله‌ای زدم و کارگر نیفتاد.

ببینید یک پادشاه بنام چه دروغ بزرگی می‌گوید. اگر چنان دعایی بودی امیر عبدالرحمان توانستی با هزار تن سپاه انگلیسیان را از هندوستان دور راند و یک پادشاهی بسیار بزرگی بنیاد گزارد. چه به هر یکی از سپاهیان یک نسخه از آن دعا دادی که با خود دارد و گلوله باو کار نکند ، و هرچه دشمنان انداختند بزمین افتد و هرچه اینان انداختند دشمنان را از پا اندازد. اگر این داستان راست بوده پس چرا امیر عبدالرحمان بسودجویی از آن برنخاسته؟!..

آنگاه شیخی که چنان دعایی می‌دانسته خود می‌توانسته که پادشاه بزرگی گردد ، می‌توانسته که آسیا و اروپا و آمریکا را بگیرد ، می‌توانسته همه‌ی گنجهای جهان را بچنگ آورد. پس چه شده که نکرده و دست نیاز بسوی امیر عبدالرحمان دراز گردانیده.

این داستان یک چیز را نیک می‌رساند ، و آن اینکه امیر عبدالرحمان همچون بسیاری از شاهان ایران و هند و افغان ، پندارپرست می‌بوده و با شیخان فریبکار و درویشان ویلگرد آمیزش می‌داشته ، و خود جای پرسشست که یک پادشاهی با چنین حالی آیا می‌توانسته افزارهای نگهداری کشور را چندان که می‌بایسته ، آماده گرداند؟!.. آیا اینها مایه‌ی سستی اندیشه و آهنگ او نمی‌بوده؟!..

داستانی نیز در ایران بنام فتحعلی‌شاه و حاجی میرزا محمد اخباری شناخته گردیده. گفته می‌شود هنگامی که فتحعلی‌شاه با روسیان می‌جنگید و کار به ایرانیان دشوار شده بود ، حاجی میرزا محمد اخباری که یکی از ملایان می‌بوده بگردن گرفته که با چله‌نشینی و دعا سردار روس را که ایرانیان «ایشپِخدِر» می‌نامیدند بکشد که چهل‌روزه سر او به تهران رسد ، و این کار را کرده است. در ناسخ‌التواریخ این داستان را با آب و تاب بسیاری سروده چنین می‌نویسد : «از پس این واقعه امنای دولت از حاجی میرزا محمد خواستار شدند که بهتر از این قتل پادشاه روس است. فرمود پادشاهان را نتوان چنین سهل و آسان زیان کرد. هم در کیفر قتل ایشپِخدِر که سرداری بزرگ و نفسی قوی بود مرا مقتول خواهند ساخت ...».

ولی بیگمان این داستان بدانسان که نوشته شده راست نیست. بیگمان دروغهایی بآن افزوده گردیده. چنانکه گفته‌ایم دروغ‌نگویان نیز در این زمینه‌ها دروغ گویند. امیر عبدالرحمان‌ها نیز افسانه ‌بافند. از این داستان نیز تنها آن توان فهمید که فتحعلی‌شاه پندارپرست می‌بوده ، و بجای کوشیدن به بسیج سپاه و افزار باینگونه کارها دل می‌بسته است.

این گفتار را هم بپایان رسانیم. ما را برای بیپایی این پندارها یک دلیل بسیار استوار همگانی هست : کشوری که حاجی میرزا محمدها داشته ، صدها قطب آمده و رفته ، هزارها نایب امام ، مظهر خدا ، رکن رابع ، ولی امر از آن نان خورده ، صدها گنبدهای امام و امامزاده از آن سر برافراشته ، صدها کتابهای دعا تألیف گردیده ـ چنین کشوری امروز در این گرفتاری و زبونیست که همه می‌دانیم ، و این روشنترین دلیل است که از هیچ یکی از آنها سودی نبوده و نمی‌باشد و نخواهد بود.