«فروغی آن دیباچه را بگلستان ـ گلستانی كه برای شاگردان دبیرستان میبوده ـ چرا نوشته؟. آنگاه از عشق سعدی چرا سخن رانده؟!. آیا نمیتوان گمان برد كه خواسته شده جوانان آلودهی آن پستی سعدی گردند؟!.. من با آگاهیهایی كه از رفتار و كردار دستهی بدخواهان میدارم بخود ناسزا نمیشمارم كه چنان گمانی برم. در جایی كه ما میبینیم برای رسوا گردانیدن این توده قمهزنی و زنجیرزنی را پس از رفتن بازمیگردانند[1] ، میبینیم برای رواج گدایی و مفتخواری ، نخستوزیر نوشته بدست نره سید گدا میدهد ، ... با این حال چه جای آنست كه خوشگمان باشیم و خود را از بدگمانی بازداریم؟!».[2]
فروغی در زمان نخستوزیریش به او چنین گفته بود :
«كسی كه میخواهد با سعدی و حافظ مبارزه كند باید قوهی بزرگی داشته باشد».[3]
«ما ریشهی بدبختیهای این توده را بدست آوردیم و یک چیستان[معما] تاریخی را بازنمودیم. سرچشمهی بدبختی ، این کیشها ، این کتابهاست ، این درسهاست ، این روزنامههاست ، این دستگاه فرهنگ نام است.
آری ما این را بدست آورده بآن شدیم که با همهی این چیزها نبرد کنیم و همهی بدآموزیها را براندازیم. چه آنهایی که بنام دین یا کیش رواج یافته ، چه آنهایی که بنام عرفان یا ادبیات پراکنده شده ، چه آنهایی که بنام اندیشههای نوین اروپایی بمیان آمده ـ همه را ریشهکن کنیم».[4]
کسروی دربارهی کسانی که به آنها عنوان «مفاخر ملی» دادهاند چنین میگوید :
«آن كسان چه كردهاند كه بزرگ شدهاند؟! آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثّری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست».[5]
او در کتابهای خود شرح داده که چگونه دولتهای اروپایی ، از خرافات و مذاهب رایج درمیان تودههای شرقی استفاده میکنند و میکوشند شرقیان را سرگرم ساخته و در نادانی و خرافات نگهدارند.
با اشاره به «اوقاف گیب» که یک بنیاد انگلیسی چاپ کتابهای کهن شرقیست ، میپرسد :
«چرا یك انگلیسی پولی از خود بیرون ریزد كه كتابهای شرقی را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نیكوكاری میبوده چرا نگفته از آن پول بیمارستان بسازند ، یا در راه رواج دانشها درمیان شرقیان بكار برند؟!. دوم آیا پرفسور براون زیان صوفیگری را (بویژه بشرقیان) نمیدانسته؟!. آیا چنین گمانی توان برد؟!.»[6]
[1] : در زمان رضاشاه قمهزنی و زنجیرزنی و نمایشهای بیخردانهی محرم ممنوع بود ولی پس از شهریور 1320 و رفتن او با دست وزیران خائن بازگردانیده شد.
[2] : کتاب «در پیرامون ادبیات»
[3] : همان
[4] : کتاب «دادگاه»
[5] : روزنامهی «پرچم» ش 126
[6] : کتاب در پیرامون «ادبیات»
فروغی در زمان نخستوزیریش به او چنین گفته بود :
«كسی كه میخواهد با سعدی و حافظ مبارزه كند باید قوهی بزرگی داشته باشد».[3]
«ما ریشهی بدبختیهای این توده را بدست آوردیم و یک چیستان[معما] تاریخی را بازنمودیم. سرچشمهی بدبختی ، این کیشها ، این کتابهاست ، این درسهاست ، این روزنامههاست ، این دستگاه فرهنگ نام است.
آری ما این را بدست آورده بآن شدیم که با همهی این چیزها نبرد کنیم و همهی بدآموزیها را براندازیم. چه آنهایی که بنام دین یا کیش رواج یافته ، چه آنهایی که بنام عرفان یا ادبیات پراکنده شده ، چه آنهایی که بنام اندیشههای نوین اروپایی بمیان آمده ـ همه را ریشهکن کنیم».[4]
کسروی دربارهی کسانی که به آنها عنوان «مفاخر ملی» دادهاند چنین میگوید :
«آن كسان چه كردهاند كه بزرگ شدهاند؟! آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثّری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست».[5]
او در کتابهای خود شرح داده که چگونه دولتهای اروپایی ، از خرافات و مذاهب رایج درمیان تودههای شرقی استفاده میکنند و میکوشند شرقیان را سرگرم ساخته و در نادانی و خرافات نگهدارند.
با اشاره به «اوقاف گیب» که یک بنیاد انگلیسی چاپ کتابهای کهن شرقیست ، میپرسد :
«چرا یك انگلیسی پولی از خود بیرون ریزد كه كتابهای شرقی را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نیكوكاری میبوده چرا نگفته از آن پول بیمارستان بسازند ، یا در راه رواج دانشها درمیان شرقیان بكار برند؟!. دوم آیا پرفسور براون زیان صوفیگری را (بویژه بشرقیان) نمیدانسته؟!. آیا چنین گمانی توان برد؟!.»[6]
[1] : در زمان رضاشاه قمهزنی و زنجیرزنی و نمایشهای بیخردانهی محرم ممنوع بود ولی پس از شهریور 1320 و رفتن او با دست وزیران خائن بازگردانیده شد.
[2] : کتاب «در پیرامون ادبیات»
[3] : همان
[4] : کتاب «دادگاه»
[5] : روزنامهی «پرچم» ش 126
[6] : کتاب در پیرامون «ادبیات»