پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
image_2021-04-14_15-23-20.png
456.1 KB
«رونمایی» از سهم تازه‌ی ایران از دریای خزر در شبکه‌ی سه‌ی تلویزیون
✴️ یادآوری زیانهای «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای کاسپین»

🔸نویسادِ کانال : در 21 مردادماه 1397 دولت جمهوری اسلامی «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای کاسپین» را در قزاقستان امضاء کرد. ما در همان زمان دفتری در این زمینه نوشته و تاریخچه این گفتگوها و زیانهای این پیماننامه را برای ایران بازنمودیم. پس از آن در بهمن ماه 1398 بود که در صدا و سیمای جمهوری اسلامی نقشه ای از ایران نمایش داده شد که در آن مرزهای ایران در دریای کاسپین با نقشه های رسمی و دولتی که پیش از این از سوی سازمانهای دولتی چاپ میگردید، جدایی آشکار داشت. ما در همان زمان در این کانال نوشتیم که تغییر یافتن نقشه های رسمی کشور یکی از نتیجه های امضاء «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» است.

اینک وزیر خارجه روسیه خواستار تصویب هرچه زودتر این پیمان زیانمند در مجلس جمهوری اسلامی گردیده است. ما از یاد نبرده ایم که در مجلس گذشته اعتراضی در این زمینه نشد، بلکه تنها پرسشی از وزیر خارجه شد که نتیجه آن هم خرسندی از پاسخ وزیر بود . پیداست که نتیجه فرستادن چنین «لایحه» بمجلس چه خواهد بود. از این رو بجاست یکبار دیگر زیانهای این پیمان را یادآوری نماییم.

اگر بخواهیم آنچه در «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» برای ایران رخ داده را در یک جمله بازنماییم، باید بگوییم «جمهوری اسلامی، حقوق ایران را در دریای کاسپین بکشورهای همسایه و کمپانیهای نفتی پاک باخت». این سند خیانت بزرگی بود زیرا دولت جمهوری اسلامی همه خواستهای چهار دولت دیگر همسایه را پذیرفت و از همه دعاوی و مواضع گذشته خود درباره حقوق ایران در این دریا چشم پوشید. با امضاء این کنوانسیون معاهدات 1921 و 1940 میان ایران و شوروی کنار نهاده شد و قراردادهای دو یا سه جانبه ای که پس از فروپاشی شوروی، میان روسیه و قزاقستان و جمهوری آران درباره تقسیم دریا بسته شده بود، برسمیت شناخته شد.

در این کنوانسیون دولت جمهوری اسلامی، رژیم حقوقی دوگانه را برای سطح و بستر دریا که خواست روسیه بود، پذیرفت. بدین معنی که در سطح دریا باریکه ای 15 مایلی از خط مبداء بعنوان مرز دولتی و دریای سرزمینی شناخته شد و بازمانده دریا مشاعی میان هر پنج دولت ساحلی پذیرفته شد. ترتیبی که نه تنها مرزهای دریایی ایران را کاهش داد بلکه امنیت و تمامیت قلمرو خشکی ایران را نیز دچار خطر و تهدید ساخت، زیرا ناوگان جنگی روسیه و دیگر همسایگان مجاز گردیدند تا 15 مایلی خط مبداء سواحل ایران پیشروی نمایند.

در این پیمان برای تقویت نیروی دریایی ایران در دریای کاسپین، محدودیتی پیش بینی شده. ما فراموش ننموده ایم که چندماه پیش از امضاء این پیمان، در دی ماه 1396 ناو جنگی دماوند نیروی دریایی ایران در حادثه ای مشکوک در ساحل بندر انزلی غرق شد، رویدادی که بسیار مایه بدگمانی میباشد. ما در همان زمان در دفتر خود نوشتیم که چه بسا همسایگان ما چشم دیدن این ناو را نداشته اند و باشد که نابودی ناو دماوند نیز از بندهای «محرمانه» و پنهانی این پیمان بوده است.

درباره تقسیم بستر و زیر بستر دریا که مقصود از آن تقسیم کانهای نفت و گاز دریا میباشد، دولت جمهوری اسلامی از یکسو قراردادهای تقسیم بستر دریا میان دولتهای دیگر را که پیش از این باطل و غیرقانونی میدانست، برسمیت شناخت و متعهد شد که برای تقسیم بستر دریا «بر پایه موازین عموماً شناخته شده حقوق بین الملل» با دو دولت ترکمنستان و آران قرارداد ببندد که در نتیجه معنایی جز محروم گردیدن ایران از سرمایه بزرگ نفت و گاز کاسپین ندارد.

کوتاه سخن در این کنوانسیون هم مرزهای کشور کاهش یافت، هم امنیت استانهای شمالی کشور بخطر افتاد و هم ایران از منابع سرشار نفت و گاز کاسپین محروم گردید. منابعی که در برخی از اسناد از آن بعنوان سومین منبع انرژی جهان پس از خلیج فارس و دریای شمال یادشده. 👇
در سال گذشته نیز در پی جنگ میان دولت آران و ارمنستان، قراردادی میان طرفین با روسیه بسته شد که همانا نتیجه آن بریده شدن مرز ایران و ارمنستان و پیوستن خاک باکو به نخجوان و ترکیه (راه پان ترکی) خواهد بود. نیاز بگفتن ندارد که چنین تغییری نه تنها در آینده، امنیت استانهای شمال غربی ایران را دچار تهدید خواهد ساخت، بلکه زمینه را برای لغو و منتفی شدن بسیاری از قراردادهای انتقال گاز ایران فراهم ساخته و همچنین راه دسترسی ایران بقفقاز و اروپا را از راه کشور دوست ارمنستان دچار اشکال خواهد ساخت و از این پس کشور را برای دسترسی بقفقاز و اروپا نیازمند دولتهای بدخواه باکو و آنکارا خواهد گردانید. خوانندگان برای اینکه زیانهای چنین وضعی را نیک دریابند، بتاریخچه روابط ایران و شوروی در دوره شادروان رضاشاه بنگرند که دولت شوروی چگونه با بستن مرزها و راه ترانزیت ، دولت ایران را زیر فشار گزارده و بباج خواهی می‌پرداخت. بدینسان جمهوری اسلامی یکبار دیگر حقوق ایران را در برابر دولت باکو و آنکارا و کمپانی بریتیش پترولیوم واگزار نمود.
پیماننامه_وضعیت_حقوقی_دریای_کاسپین.pdf
1.2 MB
📘 پیماننامه‌ی وضعیت حقوقی دریای کاسپین یا ترکمانچایی دیگر

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔑 در پیرامون پیماننامه‌ی وضعیت حقوقی دریای کاسپین و گفتگوهای ایران با دیگر کشورهای عضو پیمان در سال ۱۳۹۷

🔸 شهریور ماه ۱۳۹۷

🔸 ۴۲ صفحه
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟»
🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی 2)


می‌گوییم : بحکم خرد بیهوده‌گویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. می‌گوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینکه آن را یک مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزند و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.

ما می‌گوییم : اگر کسی بیمار است و می‌خواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده می‌خواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر کسی گرفتار عشق گردیده می‌خواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر می‌کنند بکنند با شعر می‌کنند بکنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است که کسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است که کسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است که کسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بی‌جهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است که یک پیرمرد شصت ساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بناله‌ها پردازد.

برای آنکه موضوع نیک روشن گردد یک مثلی یاد می‌کنم ـ مثلی که خود شاعرانه است و باریکی مطلب ، مرا بیاد کردن آن وامی‌دارد : شما اگر از جلو یک مغازه‌ی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازه‌دار یکسو کره را در ظرفی توده‌وار ریخته و گزارده و یکسو هم کره‌های قالبی را رویهم چیده. شما می‌توانید آن کره‌ی توده‌وار را به نثر و این کره‌ی قالبی را بشعر تشبیه کنید. پیداست که کره‌ی قالبی همان کره است ، نهایت با وزن و شکل خاصی. نیز پیداست که کره‌ی قالبی خوشنماتر از کره‌ی توده‌وار می‌باشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.

ولی در اینجا چند نکته ای هست : نخست اینکه کره‌ی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بکار نمی‌برند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراک آن را بکار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پاره جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود می‌خوانند ، در موسیقی آواز می‌خوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیکن چیزی که هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر کشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها که شعر بسیار بیجهت است.

نکته‌ی دوم اینکه در کره‌ی قالبی ارزش مال کره است. نهایت قالب هم اندکی بآن افزوده. مثلاً فرض کنید کره سیری یک ریال است ، کره‌ی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یک پنج‌یک ببهای کره افزوده خواهد شد.

در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود (1) ، نهایت وزن و قافیه ‌اندکی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید به یک مطلب لازم و سودمندی پرداخت که خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین می‌پندارند که ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینکه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نکرده‌اند ، و اینست هرچه باندیشه‌شان رسیده برشته‌ی شعر کشیده و در دیوانها یادگار گزارده‌اند ، و این داستان آن کسیست که چنین داند در کره‌ی قالبی همه‌ی ارزش مال قالب است و اینست یک قالبی بدست گیرد و خاک و خاکستر و پهن و گچ و آهک و هرچه پیدا کرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار کشد که خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ باید بود (bud) سبک شده‌ی باید بودن است.


.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکه‌ی چهارم

2ـ مسلمانان تن بزبونی داده‌اند

بدتر از همه زبونی و خواری مسلمانانست. امروز مسلمانان در هر کجا که هستند (جز از ترکیه) در زیر دست اروپاییانند و باین خواری و زبونی تن درداده‌اند و کسی از آنان در اندیشه‌ی آزادی نیست. روشنتر گویم : امروز مسلمانان از آنکه یک کشور آزادی بنام اسلام باشد چشم پوشیده‌اند ، و چنان آرزویی را هرگز در دلهای خود نمی‌دارند. بلکه راستی آنست که امروز میانه‌ی مسلمانی و دلبستگی بآزادی جدایی افتاده و مسلمانان در هر کشوری که هستند به دو دسته‌اند : یک دسته آنان که در آرزوی آزادی کشور و سرفرازی توده‌ی خود می‌باشند ، و در آن راه می‌کوشند ، ولی اینان از دین رو گردانند ، دسته‌ی دیگری آنان که به دین پابستگی می‌دارند (یا می‌نمایند) ، ولی دلهاشان از آرزوی آزادی و سرفرازی تَهیست و با آن دسته‌ی آزادیخواه دشمن می‌باشد.

چرا چنین است؟.. این یک تاریخچه می‌دارد که می‌باید بکوتاهی یاد کنیم : در پنجاه یا شصت سال پیش که دانشهای اروپایی و اندیشه‌های نوین اروپاییان درمیان مسلمانان رواج یافت و در همه‌ی کشورها جنبشی بنام میهن‌پرستی یا مشروطه‌خواهی یا مانند اینها پدید آمد ، ملایان یا پیشروان اسلام در همه جا آن اندیشه‌ها و جنبشها را با دستگاه خود ناسازگار یافتند و در همه جا با آن اندیشه‌ها و جنبشها دشمنی نشان دادند ، و در نتیجه‌ی این کارها جدایی بمیانه‌ی دینداری و آزادیخواهی و میهن‌پرستی افتاد ، و ملایان برای آنکه دستگاه خود را نگه دارند در همه جا بآن کوشیدند که پیروان خود را (که دینداران همانانند) از دلبستگی بکشور و توده و این گونه چیزها بکنار گردانند ، بلکه بدشمنی وادارند ، اینست تاریخچه‌ی آن جدایی.

راستی آنست که اسلام با حال امروزی جهان نه شاینده‌ی آنست که خود دارای کشور بزرگ آزادی بنام «جهان اسلام» باشد ، و نه شاینده‌ی اینکه مسلمانان در کشورهایی که امروز می‌دارند آن دین را نگه دارند و کشور خود را بآیین آن آزادانه راه برند. بنیادگزاریهای سیاسی اسلام (یا تشکیلات حکومتی آن) برای امروز نمی‌بوده و اکنون کشوری را با آن راه نتوان برد. از اینجاست که ناچار جدایی بمیان می‌آید. کسانی که معنی آزادی و جداسری[=استقلال] یک کشور و ارج آن را می‌دانند و غیرت و مردانگی از گردن گزاردن به یوغ بیگانگان بازشان می‌دارد خواه و ناخواه از دین روی می‌گردانند ، و از آنسوی ملایان و دیگران که از دین روگردانی نمی‌توانند یا نمی‌خواهند ناچار می‌شوند که از آزادی و جداسری و میهن‌پرستی و این گونه چیزها چشم پوشند ، برای آنکه دین خود را نگه دارند بزیردستی بیگانگان خرسندی می‌نمایند.

اگر شما جستجو کنید و نیک اندیشید امروز مسلمانان (دینداران ایشان) در هر کجا که هستند و هر نژاد که می‌دارند ، آرمانشان[1] آنست که به مسجدهای آنان پاس گزارده شود ، راه مکه بروی آنان بسته نگردد ، گنبدها (یا بگفته‌ی خودشان مشاهد متبرکه) بحالی که بوده و هست بازماند ، به روز آدینه و عیدهای اسلامی ارج گزارده گردد ، در رادیو شب یا بامداد قرآن خوانده شود ، گاهی کسانی از اروپاییان گفتارهایی در ستایش اسلام و بنیادگزار آن بنویسند. همین چند چیز است که آرمان مسلمانان دیندار می‌باشند ، و با همین چند شرط همگی آنان بزیردستی هر دولتی از اروپایی و آسیایی آماده می‌باشند. این چیزی است بسیار آشکار که درباره‌اش بیش از این سخن نباید راند.

[1ـ آرمان = هدف ، ایده‌آل ، آرزوی بزرگی گه بدیده گیرند و در راهش کوشند. ـ و]
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 16


ما از رضاشاه یادداشتهایی در دست داریم که می‌نویسد : «در قضیه‌ی جمهوریت فلان مرد آمد و از من پول خواست و من چون ندادم رفت و از محمدحسن‌میرزا گرفت و بطرفداری از او برخاست». مقصودش یکی از پیرامونیان مدرس است که من در اینجا نامش را نمی‌برم.

از سوی دیگر یک تلگرافی رمزی در دست ماست که در همان قضیه‌ی جمهوریت محمدحسن‌میرزا ببرادر خود احمدشاه که در پاریس بود فرستاده و در آن می‌گوید : «سی‌هزار تومان که باطرافیان مدرس دادیم کافی نیست. باز می‌خواهند. یک حواله‌ی دیگری بفرستید». در این زمینه من از آقای دکتر صحت که آن زمان از نزدیکان محمدحسن‌میرزا بود پرسیدم ، او نیز تأیید کرد که چنان پولی داده شده است.

اینست حال مدرس. از طرف دیگر اساساً کسی که بسیاست وارد شد کشته شدن برای او حادثه‌ی شگفتی نیست. در سیاست هر کسی حریف خود را از میان برمی‌دارد اگرچه با کشتن باشد. نمی‌گویم مدرس را کشته‌اند ، چنین چیزی باورکردنی نیست و چنانکه آقای محیط و دیگران شرح دادند قضیه مصنوعی است. مدرس در آن حالی که بوده نیازی بکشتن او نبوده. می‌گویم : این شکایتها از آنکه بمدرس تیر انداخته‌اند یا او را دستگیر کرده بخراسان فرستاده‌اند مستوجب گله و ناله نتواند بود. کسی که در سیاست کار می‌کند آن هم با تهور شادروان مدرس باید از کشته شدن هم باک نداشته باشد.

خلاصه آنکه این چهار موضوع آدمکشی نه تنها از نظر اصول قضایی درخور اعتماد نیست و نمی‌توان بدلایل پرونده‌ها استناد نموده رأی داد بلکه وقتی که آدم همه‌ی اطراف قضایا را بدیده می‌گیرد عکس مقصود دادستان بدست آمده و مصنوعی بودن اتهامات روشن می‌شود. اینست در این باره درخواست تبرئه برای هر دو از موکلینم می‌نمایم.
از راست : محمدحسن‌میرزا و احمدشاه
✴️ بیرون راندن بدآموزیها از مغزها جز بدستیاری حقایق نتواند بود

(تکه‌ی 5 از 5)

چنانکه دیده می‌شود کتابسوزان بی‌مقدمه نبوده. در همه‌ی زمینه‌ها بهنگام بازنمودن حقایق زندگی سخن از بدآموزیها نیز رفته است. خوانندگان می‌دانند که ما یک کتاب تنها از پرچم روزانه در این زمینه بنام «حقایق زندگی» گرد آورده‌ایم که در این کانال هم آمده. این گذشته از حقایق ارجدار بسیاریست که کسروی در زمینه‌ی دین و جهان در پیمان و دیگر کتابها بازنموده و اندیشه‌ها را روشن و چشمها را بینا گردانیده که گمراهیها را بشناسند و زیان آنها را دریابند.

اساساً بنیاد کار جز یاد دادن حقایق نیست. لیکن از آنجا که گمراهیها و بدآموزیها جلوگیر پیشرفت و رواج حقایق است ،‌ به نبرد با آنها نیاز می‌افتد. به گفته‌ی آن یگانه‌مرد : «یك حوض تا از لجن پاك نشود آب پاكیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت». اینست انگیزه‌ی نبرد سختی که با بدآموزیها (هرچند به بهای جانش) کرده است.

پس از اینهاست که ما آواز به آواز کسروی انداخته می‌خواهیم کسانی که این حقایق را دانسته‌اند خانه‌های خود را از کتابهای زیانمند پاک گردانند. بهتر آنکه برای نابودی کتابهای بدآموز ، آنها را بسوزانند تا فرومایگی و خواری آنها هرچه نمایانتر گردد ، تا بانگ این جنبش خفتگان را بیدار گرداند و خردمندان به ارج این جنبش و نتیجه‌های خجسته‌‌اش پی برند.

یکی از نتیجه‌های خجسته‌ی این جنبش آنست که بسیاری از مردم خواهند فهمید تاکنون در اشتباه بوده‌اند که کتاب را بخودی خود نیک می‌دانسته‌اند.

کتاب چیست؟!.. آیا نه آنست که کتاب دربر دارنده‌ی اندیشه‌های نویسنده‌ی آنست؟!. آیا برای آن نیست که ما را از حضور نویسنده بی‌نیاز گرداند؟! هر کسی در هر گوشه از جهان ،‌ فرسنگها دور از نویسنده بلکه پس از مرگ او هم بتواند از اندیشه‌هایش آگاه گردد؟!. پس در آن حال ارزش کتاب از اندیشه‌هاییست که در آن می‌باشد.

اکنون جای پرسشست :‌ در جایی که برخی اندیشه‌ها بدآموز و زیانمند تواند بود ، چگونه است که چون به رویه‌ی کتاب درآمد ، نیک و از هر گونه بدی پیراسته می‌گردد؟!..

از نتیجه‌های این جنبش یکی اینست که دریابند «کتاب ، یار مهربان» را درباره‌ی هر کتابی نتوان گفت. هر کتابی را نمی‌توان یک ارمغان نیکی دانست. غلطست آنکه گفته‌اند «کتاب ، بهترین هدیه». چه فراوانند کتابهایی که کجترین راه را پیش پای خواننده گزارند و او را جاویدان بدبخت و تیره‌روز گردانند. از نتیجه‌های خجسته‌ی این جنبش یکی هم اینست که مردم بدانند در دیگر زمینه‌ها نیز همچون کتاب باید پروای نیک و بد و سود و زیان کارها را کرد.

آیا بیاد می‌دارید آن شعر دبستانی را : من یار مهربانم ـ دانا و خوش زبانم ـ گویم سخن فراوان ـ با آنکه بی‌زبانم ـ من دوستی هنرمند ـ با سود و بی‌زیانم؟!. آری ، برجستگان توده نیز ، همچون شاعر این شعر‌ ، کتاب را بی‌زیان می‌دانستند و هنوز هم می‌دانند. عادت کتابداری ـ بی‌آنکه سودمند از زیانمند جدا گردانند ـ عادت ریشه‌داریست که بسیار کسان را از دریافت حقیقت کتاب بازمی‌دارد. از نتیجه‌های خجسته‌ی کتابسوزان یکی هم به آشکار آوردن ناستودگی این عادتست.

مردمی‌ که به هر آلودگی خود نام فریبنده‌ای داده‌اند : سستی و چاره‌اندیشی نکردن را «قضا و قدر» ، شعرهای بیهوده سرودن و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» ، کهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» ، بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری را «عرفان» ، اندیشه‌های غیرتکش خراباتیگری و خودخواهیها و بی‌پروایی به هم‌‌میهنان را «لذت بردن از زندگی» ، ولایت فقیه را «مردمسالاری دینی» ، گمراهیهای پراکنده و کشاکشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» ، پیش افتادگان در این راهها را «بزرگان ایران» و «مفاخر ملی» شمارده کتابهایی را که رواج‌دهنده‌ی این آلودگیهاست «قرآن فارسی» می‌شمارند ، به چه زبانی باید از این اندیشه‌های بنیادبرافکن دور گردانید؟!

مردمی که هنوز نفهمیده‌اند بدبختیهایی که به سرشان آمده از سرگرم بودنشان به بدآموزیهاییست ، از باور داشتن به قضا و قدر است ، از انتظار مهدی را کشیدنست ، از اینست که از رهگذر آنها به ده پانزده دسته پراکنده شده‌اند و نمی‌توانند دست یگانگی بهم دهند و به رهایی خود بکوشند ،‌ به چنین مردمی چه بجاست که با فریاد و بانگ بلندتری سرچشمه‌های بدبختیشان را بیادشان آورد.

شما صد بار این سخنان را ‌شنیده‌اید : «کتاب ، دروازه‌ای به سوی جهان گسترده‌ی دانش و معرفت است» یا «یکی از علل بدبختیهای ما ایرانیها اینست که کتاب نمی‌خوانیم» و مانندگان این که بسیارست. (اگر هم بپرسید : چه کتابی باید خواند؟ می‌گویند : کتابهای ادبی! حافظ! مثنوی! گلستان! ...) 👇
اینست اندازه‌ی آگاهی مردم از بدبختیهاشان و راه چاره به آن. آیا نابجاست که بزبان کتابسوزان به چنین مردمی فهمانید همان بنیاد اندیشه‌شان که هر گونه کتابی را مایه‌ی رهایی می‌دانند سراپا پوچست ، سراپا زیانست؟!.. آیا نابجاست دریابند که باید به هر کاری از دیده‌ی سود آن به توده بنگرند؟!

سخن را کوتاه گردانیم. ما در زمینه‌ی کتابسوزان در این کانال بیش از ده گفتار نوشته و تاکنون به پرسشهایی در این باره پاسخ داده‌ایم. ما خود خواهانیم هر گونه تاریکی در این زمینه بروشنی آید. اینست خواهشمندیم خوانندگان از پرسیدن پرسشهای خود و نوشتن ایرادهاشان دریغ نکنند.



پایان
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟»
🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی 3)


اینکه ما می‌گوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیده‌اند. آنان از روز نخست شعر را یک چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» داده‌اند ، و به همین جهت هر یکی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزارده‌اند. بلکه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اکنون شاعری را کار یا پیشه‌ای پنداشته جز بآن نپرداخته‌اند.

مثلاً می‌گویند سحابی استرآبادی 70000 رباعی ساخته. اگر این راست است باید گفت کاری جز این نمی‌کرده. صائب شاعر اسپهان 100000 شعر سروده. پیداست که پیشه‌اش جز همین نبوده. امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطان‌حسین بایقرا چهار دیوان بزرگی (بترکی جغتایی) پرداخته و شعرهای دیگری نیز بسیار دارد. یقین است که از وزارت جز نام آن را نمی‌داشته. محمدعلی حزین در زمان استیلای افغان باسپهان ، از آن شهر بیرون آمده و در شهرهای ایران می‌گردیده و بگفته‌ی خودش در همان هنگام آشوب ، همه چیز را فراموش ساخته پیاپی شعر می‌سروده و دیوان می‌پرداخته.

در نظر آنان همینکه شعر دارای وزن و قافیه‌ی درستی بود و شرایط شعری را داشت کافیست و جای ایرادی نمی‌باشد ، و اگر دارای یک مضمونی بود دیگر بهتر است. اینان بمضمون اهمیت بسیار می‌دهند. مثلاً همان شعری که دیروز نوشتیم :

به شب‌نشینی زندانیان برم حسرت
که نقل مجلسشان دانه‌های زنجیر است

از نظر ما یک سخن بیهوده‌ای بیش نیست ، و از آنسوی معنایش بسیار رکیک است. یک کسی چقدر سبکمغز باشد که بحال زندانیان حسرت برد و آن را آرزو کند. ولی از دیده‌ی یک شاعر چون دارای یک مضمونیست و دانه‌های زنجیر به نقل تشبیه شده ، یک شعر خوبی می‌باشد.

این داستان مضمون در نزد شاعران اهمیت بی‌اندازه دارد. چنانکه اگر بزیان خودشان هم باشد از آن نمی‌گذرند. یک شاعر شیرازی بنام میرزا تقی‌خان ضیاءلشگر که در سالهای نخست مشروطه در تهران بوده و شعرهایی می‌سروده و بروزنامه‌ها می‌فرستاده در یک جا دیدم چنین شعری سروده :

بر شاعر و سگ تا بتوانی مگذر هیچ
ور می‌گذری بر دمشان پا نگذاری

شعری باین زشتی را ساخته و در روزنامه بچاپ رسانیده تنها برای آنکه یک مضمونی را دربر دارد.

فراموش نمی‌کنم در سالهایی که تازه بتهران آمده بودم این را در مجلسی بگفتگو گزارده می‌گفتم : چرا باید کسی باین زشتیها تنزل نماید؟.. یکی از خود شاعران پاسخ داده گفت : «به هر حال یک مضمون تازه‌ای را بکار برده».

در هنگامی که ما از شعر گفتگو می‌کردیم و این سخنان خود را می‌نوشتیم دیدیم کسانی از شعرای تهران شعرها در نکوهش شعر (بلکه در هجو شاعران) نوشتند و آوردند و از ما درمی‌خواستند که آنها را بچاپ رسانیم.

روزی یکی از یاران گفت : مضمونهای تازه‌ای بدست شعرا دادید. دیگری گفت : یک زمینه‌ی نوینی پدید آوردید.

در سال 1313 که ما در پیمان از شعرا بنکوهش پرداختیم در ایران شعرگویی و علاقمندی بشعر تا باندازه‌ی دیوانگی رسیده بود. زیرا گذشته از آنکه داستان شعر و شاعری در ایران ریشه دارد و از زمان سلجوقیان باین طرف از این کشور ده‌ها هزار شاعر برخاسته و چنانکه گفته می‌شود دیوانهای شش‌هزار بیشتر از شاعران ، امروز در دست است دخالت شرقشناسان اروپا باین موضوع و کتابهایی که مستر براون و دیگران در این زمینه نوشتند تأثیر بسیار بزرگی را دربر داشته بود. در نتیجه‌ی آنها در دبیرستانها «تاریخ‌الشعرا» از دروس شمرده می‌شد. وزارت فرهنگ اهتمام بی‌اندازه‌ای باین کار نشان داده کسان بسیاری را بتألیف کتاب درباره‌ی شعر و شاعران وامی‌داشت . روزنامه‌ها ستونهای خود را با شعرهای تازه می‌آراستند. برخی روزنامه‌ها تنها برای چاپ کردن شعر برپا شده بود. چند مجله برای همین کار چاپ می‌یافت.


.
ادوارد براون
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکه‌ی پنجم

3ـ مسلمانان به نادانیهای خود می‌نازند

چنانکه گفتیم باورهایی که مسلمانان امروزی می‌دارند و دین ، آنها را می‌شمارند (چه درباره‌ی خدا و چه درباره‌ی برانگیخته ، و چه در زمینه‌ی زندگانی ، و چه در زمینه‌ی آنجهان) همه کج و همه نادانی است ، و همین نادانیهاست که از پیشرفت بازشان داشته و بدینسان خوار و زبونشان گردانیده. از آنسوی چنانکه خواهیم گفت پیشرفت زمان ، اسلام و دیگر دینها را در پس گزارده است. ولی مسلمانان اینها را نمی‌دانند ، بلکه از نافهمی به همان نادانیهای خود می‌نازند و خود را در رستگاری پنداشته آرزو می‌کنند که اروپاییان باسلام بیایند. اینان شنیده‌اند که اسلام چون برخاست مردم دسته دسته بآن دین گراییدند ، می‌پندارند که اکنون نیز همان باید بود ، بی‌آنکه بدانند نه اسلام آن اسلامست و نه زمان آن زمان می‌باشد. بارها دیده می‌شود که آخوندبچه‌های هوسمند باین آرزو افتاده‌اند که به اروپا رفته در آنجا به «تبلیغ اسلام» پردازند. بارها دیده می‌شود که کسانی با یک افسوسناکی می‌گویند : «آخر این اروپاییها چرا مسلمان نمی‌شوند؟!...».

بسیاری از ایشان همیشه امیدمندند که دیر یا زود ، یکی از پیشوایان نیرومند اروپایی مسلمان خواهد شد و باسلام رواج خواهد داد. در جنگ جهانگیر گذشته که قیصر آلمان ، تنها برای فریب مسلمانان اسلامخواهی می‌نمود ، مسلمانان با یک روی خندان و گشاده به یکدیگر مژده می‌رساندند و در همه جا هواداری از آلمان نشان می‌دادند. سپس که موسولینی و هیتلر پیدا شدند این بار امیدشان را باینان بستند. در این جنگ که اکنون در کار است و در آغازِ آن آلمانها پیشرفت تندی می‌کردند ، مسلمانان در همه جا ، بیشترشان «هیتلرستایی» پیشه کرده بودند ، و کسانی چنین می‌گفتند : «خدا او را برانگیخته است ، خواهید دید مسلمان هم خواهد کرد».

روزی مردی که از بازرگانانست و در هندوستان و روسستان نیز بوده بنزد من آمد ، و درمیان گفتگو ستایشها از هیتلر آغاز کرد و سپس گفت : «تنها یک چیز مانده و آن اینکه مسلمان شود و اسلام را به اوج عظمت خود برساند». این سخن نه آن بود که من پاسخی گویم. سزای این نادانی جز خاموشی نمی‌بود. ولی چون رشته را رها نکرده بسخنان پوچتر دیگری می‌پرداخت ، برای جلوگیری گفتم : «هیتلر چگونه اسلام را به اوج عظمت برساند؟!...» گفت : «قوه دارد ، هر کاری تواند کرد». دیدم بدتر گردید. ناچار شده گفتم : «این گفتگو را بکنار گزارید».

.
✴️ پاسخ خرده‌گیران

نویسندگان و گویندگان بر دو دسته‌اند : یکی آنان که چشمشان بدهان توده است ، هر طور اینان بخوانند آنان می‌زنند. اگر روزی بازار دین بی‌رواج باشد هفته‌ها و ماه‌ها می‌گذرد که نام دین در قلم و زبان آنها دیده نمی‌شود و چون دین خریدار پیدا کند جلودار آن می‌شوند. اگر روزی ستایش شاه مُد شود توده را هیچ و شاه را همه‌چیز می‌شمارند و چون نکوهش او خریدار پیدا کند کارهای نیک او را هم بد شمارند و همه‌ی خرابیها را بگردن او گزارند.

اینان مردمیند بازیگر که در یک ساعت بچند رنگ درمی‌آیند یا مانند گربه که از هر طرف بزمین افتد با دست و پا بزمین می‌رسند. اینان گرچه در زندگی کمتر عقب می‌مانند ولی چون گفته‌هاشان از روی حقیقت نیست در توده اثری ندارد. برای آنکه اینان تا این اندازه هم ما را فراموشکار و گول‌خور ندانند چه خوب است کسانی که دست دارند کتابی نویسند که در یک صفحه گفتار و کردار اینان را پیش از شهریور[1] و در صفحه‌ی دیگر رفتار آنها را پس از شهریور یاد کنند تا آنها را بهتر بشناسد ـ گرچه اینان بیگمان در جواب خواهند گفت که گفته‌های آن روز ما از روی جبر بوده و امروز از روی اختیار است ، ولی ما در جواب دوره‌های چندین ساله‌ی پیمان را جلو آنها می‌گزاریم و می‌گوییم مگر پیمان در همین آب و خاک منتشر نمی‌شد؟! در آن روزی که اگر کسی یک کتاب چند صفحه‌ای می‌نوشت یک صفحه‌ی آن ، عکس شاه بود دارنده‌ی پیمان جز در [کتاب] «قانون دادگری» (چاپ خودِ آن در آن هنگام نشان دیگریست بر شهامت او) نامی از شاهِ پیش نبرده و امروز هم که بازار نکوهش او رواج دارد چیزی نگفته.
بسیاری از همین بدگویان همان ستایشگران پیشینند که نان را به نرخ روز می‌خورند.

دسته‌ی دوم کسانیند که درد و راه درمان آن را شناخته‌اند و خود را هم برای چاره آماده کرده‌اند. اینان می‌دانند که درمان دوا می‌خواهد و دوا هم تلخ است و هم تند. می‌دانند که اندام فاسد بریدن و دریدن می‌خواهد و این کار هم داد و فریاد دارد از اینرو خود را آماده و سپس وارد کار شده‌اند. آری می‌توان بکودک نادان بجای دوای تلخ ، شربت شیرین دارد و او را خشنود کرد ولی یک پزشک وظیفه‌شناس آیا حاضر است برای آسودگی خود دیگران را فریب دهد؟!

راهی را که امروز پیمان و پرچم در پیش دارد نبرد با پندارها و عقیده‌های بیپایی است که برای توده عادت هزارساله و برای رهبران سرمایه‌ی روزی و مقام است از اینرو ناچار با هو و جنجال برابر خواهد شد. گرچه این روش چون برخلاف میل بیشتر مردم است پیشرفت آن کندتر است ولی چون با نیروی خدایی یعنی حقیقت همراهست اثر آن عمیق و پایدار است. اینهمه گفتارها و سخنرانیها که هر روز باقتضای وقت گفته و نوشته می‌شود می‌بینید که اثر آن خیلی کم یا هیچ است ولی اثر این نوشته‌ها در اعماق دلهاست.

در اینجا می‌خواهم به بعضی از نویسندگان که بی‌ادبانه اعتراضهایی کرده‌اند با رعایت ادب عرض کنم که اگر بخواهیم یک یک نوشته‌های پرچم و اعتراضهای شما را بنویسم مطلب دراز می‌شود. شما اگر می‌خواهید تنها به قاضی نروید خوب است هنگام اعتراض عین عبارت پرچم یا اقلاً شماره و تاریخ روزنامه‌ی مورد اعتراض را یاد کنید تا علاقه‌مندان بتوانند این دو گفتار را پهلوی هم گزارند و درست قضاوت کنند.

این کار خیلی دور از انصاف است که شما دو جمله را که بهم بستگی دارد تنها یکی را برای دستاویز می‌آورید و دیگری را که دنباله‌ی آنست ذکر نمی‌کنید.

چون ستایش به هر اسم باشد بر من گرانست ، می‌خواهم گفتار خود را با اعتراض بپایان رسانم : بعقیده‌ی من و خیلی از دوستان ، کسی که می‌خواهد بار سنگینی را براه دوری رساند باید هر کس را که هر اندازه برای همراهی حاضر است بپذیرد ولی آقای کسروی بجای پذیرفتنْ چنین کسانی را سخت می‌رنجاند و این خود باعث خیلی از گله‌ها و رنجیدگیها شده. آموزگار نمره که می‌دهد مناسب با استعداد شاگردانست نه خود او ، ولی ایشان می‌گویند همه باید مانند من باشند و این هم شدنی نیست.
حَکَمی‌زاده[2]

پرچم : باین اعتراض آقای حکمی‌زاده زبانی پاسخ داده شده. یک دسته می‌خواهند از حقایق آنچه را که پسندیده با میل خود سازگار یافتند بپذیرند و آنچه را که نه چنانست نپذیرند ، یا می‌خواهند در حقایق با میل خود تصرف کنند. این کسانست که ما نمی‌پذیریم و از خود دور می‌گردانیم و باید هم چنین کنیم. همین رفتار دلیلست که آنان دست از هوسبازی برنداشته‌اند ، دلیلست که هنوز در برابر حقایق ایستادگی دارند.

ما اگر باینان روی همراهی نشان دهیم همه‌ی رنجهای خود را هدر گردانیده‌ایم زیرا باز رشته در دست دلخواه و هوس خواهد بود. آری ، اگر کسانی هوس را کنار گزارده و رو بحقیقت‌پرستی آورده‌اند و در آن راه گام بگام پیش می‌آیند ما باید با آنان مدارا کنیم و این چیزیست که همیشه بکار می‌بندیم.
(پرچم روزانه ، ش ۱۰۷) 👇
[1] : خواست نویسنده پیشامدهای ننگین شهریور 1320 است که دو دولت انگلیس و روس لشکرهاشان را به ایران آوردند و رضاشاه را برانداختند. همینکه او برافتاد ، یک انبوهی از دغلبازان و رویه‌کاران چهره‌ی راست خود را نشان دادند. همانها که تا رضاشاه بر سر کار بود ستایشگر او بودند ، بیکبار نکوهشگر او گردیدند.

[2] : علی‌اکبر حکمی‌زاده ملایی بود که به نوشته‌های پیمان نزدیک آمده گاهی هم گفتارهایی به پرچم می‌فرستاد. سپس هم کتاب هیاهو‌برانگیزی بنام «اسرار هزارساله» در نکوهش گمراهیهای شیعیگری نوشت. این همان کتابست که ملایان بزرگ حوزه بپاسخگویی آن برخاستند.

کتاب «کشف اسرار» یکی از آن پاسخهاست که نویسنده‌اش را روح‌الله خمینی شناسانیده‌اند. لیکن از خاطرات سید حسین بُدَلا و مهدی حائری چنین برمی‌آید که یک گروهی از ملایان بزرگ حوزه نوشته‌اند : «خلاصه تشتتی در حوزه‌ي علمیه ایجاد شد. سرانجام بزرگان حوزه تصمیم گرفتند که یک جوابیه‌ی کامل و بی‌نقصی که دربر گیرنده‌ي مواضع حوزه‌ی علمیه باشد ، تدوین کنند ، و بقیه‌ی جوابها را اگر چاپ شده ، جمع آوری نمایند ، و اگر چاپ نشده ، از چاپ آن ممانعت کنند». (سید حسین بدلا ، هفتاد سال خاطره ، ص 196- 197) ، و نیز سخنان مهدی حائری درباره‌ی آن جوابیه‌ها ، هر دو از کتاب علی‌اکبر حکمی‌زاده در چهار پرده ،‌ رسول جعفریان ص 114 و 115)

چاپخانه‌ی پیمان کتاب اسرار هزارساله را چاپ کرده همراه با آخرین شماره‌ی پرچم نیمه‌ماهه بیرون داد ـ همان شماره‌‌ای که پرچم درپی آن بازداشت گردید. چاپ این کتاب در چاپخانه‌ی پیمان ، چاپخانه‌ای که کتابهای کسروی را چاپ می‌کرد ، گواه همان «مدارایی» است که در پاسخ پرچم باین گفتار آمده.

حکمی‌زاده در جوانی روزنامه‌ی همایون را بیرون ‌داده و در همانجا از خرافات و گمراهیهای شیعی انتقاد می‌کرده. از نیکیهای او یکی آنکه مفتخور نبوده و همیشه بکارهایی همچون آموزگاری ، دفتریاری ،‌ کارکن اداره‌ی مالیه و کشاورزی پرداخته و زندگانی خود را راه می‌انداخته. پس از کشته شدن کسروی ، حکمی‌زاده بیکبار از گرد گفتگوهای دینی پرهیاهو دست کشید. رخت ملایی از تن درآورد و به کار در اداره‌ی کشاورزی و سرانجام به کار مرغ‌داری و دانش‌اندوزی در این پیشه پرداخت.
علی‌اکبر حکمی‌زاده‌ی جوان در رخت ملایی
علی‌اکبر حکمی‌زاده پس از درآوردن رخت ملایی
شادروان جوانشیر از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی این یار دیرین چنین می‌نویسد :

آقای جوانشیر اگرچه تازه با پیمان و راه آن آشنا گردیده با فهمی و دانشی که از ایشان پدیدار می‌باشد شاینده است که از یاران ارجدارش شماریم. خوانندگان پرچم بنام آقای جوانشیر آشنا می‌باشند و گفتار او را در یکی از شماره‌ها خوانده‌اند. آقای جوانشیر نیز از کسانیست که در پیشامد یکم‌ دی‌ماه بوده و از آن رنج و زیان بی‌بهره نمانده‌اند.
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 17


می‌آییم بر سر پرونده‌های دیگر آقای مختار. من باید درباره‌ی آنها به یک کلیاتی اکتفا کنم زیرا دفاع مفصل را آقایان وکلای دیگر خواهند کرد. در زمینه‌ی این پرونده گفتگو از شاه گذشته و کارهای او نیز بمیان آمد در حالی که نیازی بآن نبود. باعث این ، گفته‌های آقای دادستان در ضمن بیان ادعا بود که از موضوع بیرون رفتند. به هر حال من نیز ناگزیرم چند جمله در آن زمینه بگویم :

می‌بینم بسیاری از مردم گفتگو از زمان آن شاه و کارهایش می‌کنند و کسانی نیز درخواست محاکمه می‌کنند. من می‌گویم خوشا بحال ایرانیان که [خود را به] چنین شایستگی برسانند و بتوانند پادشاهان خود را محاکمه کنند. ولی درباره‌ی رضاشاه پهلوی محاکمه به یکی از دو راه تواند بود : نخست آنکه یک دیوان عدالت بزرگی برپا گردد که در آن کارهای رضاشاه از نیک و بد و همچنین کارهای همه‌ی کسانی که با او بودند ، از وزیران و نمایندگان و دیگران برسیدگی آید و از روی دقت و عدالت حکم و تصمیم صادر گردد. دوم آنکه یک کسی یا یک جمعی کارهای بیست‌ساله‌ی آن شاه و وزیران و دیگران را برشته‌ی نوشتن کشند و یک داوری تاریخی نماید. هر دوی اینها مهم است ولی افزار بسیار می‌خواهد. از جمله این نکته را فراموش نباید کرد که هر کاری که در ایران یا در کشورهای دیگری رخ می‌دهد یک رویه‌ی بیرونی دارد و یک رویه‌ی درونی. به اینمعنی حوادث و وقایع که ما در بیرون می‌بینیم در واقع نتیجه‌ی یک رشته کارها و اندیشه‌ها و کوششهای نهانیست که در پشت پرده‌ی سیاست انجام می‌گیرد. بخصوص در کارهای ایران که این نکته بسیار مهم است.

کنون مقصودم این است که کسانی که بخواهند کارهای رضاشاه و دیگران را محاکمه کنند باید از جریانهای سیاسی کشور نیز آگاه باشند و متأسفانه در این باره آگاهی بسیار کمست. من خود می‌خواستم برای آگاهی ایرانیان در این باره شرحهایی بنویسم ولی دیدم دسترس بآگاهیهای سیاسی ندارم ولی در شگفتم که مردم بی‌آنکه آگاهی داشته باشند در این زمینه سخن می‌گویند و اظهار عقیده می‌کنند. این یکی از آلودگیهای ایرانیانست که در هر کاری بجای آنکه از راهش درآیند و جستجو کنند و از روی دانش و بینش سخن گویند همیشه استنادشان به پندار و گمانست. هر کس آنچه را که خود می‌پندارد و با هوسها یا کینه‌های خود سازگار می‌یابد بنام عقیده بیرون می‌ریزد. امروز شما از صد ـ یک کارهای شاه گذشته بطوری که بوده و رخ داده آگاه نیستید و جز اطلاع بسیار ناقص از هر یکی ندارید و با اینحال درباره‌ی او قضاوت می‌کنید.

این استناد به پندار و گمان یک عیب بزرگی در ایرانیانست که باید گفت در نتیجه‌ی انس بگزافه‌گوییهای شعرا دچار آن گردیده‌اند. در این باره من حکایتهایی دارم. هنگامی که در دانشکده‌ی «معقول و منقول» درس تاریخ می‌گفتم می‌دیدم بسیاری نمی‌آیند و اگر می‌آیند گوش نمی‌دهند و یاد نمی‌گیرند و در امتحان چیزهایی از روی پندار و گمان بافته می‌گویند. یک روز در این باره بدفتر دانشکده شکایت کردم و برای اثبات موضوع از یکی از شاگردان پرسیدم پس از شاه‌عباس جانشین او که بود؟. گفت : پسرش. گفتم : تو این را از کجا می‌گویی؟ گفت : علی‌القاعده دیگر!. شاه‌عباس که پس از وی نوه‌اش جانشین شده بود و من در درس آن را شرح داده بودم این گوش نداده و اکنون با جسارت از پندار خود می‌بافت و پاسخ می‌داد.
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟»
🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی 4)


پس از همه‌ی اینها در همان سال چون جشن فردوسی گرفته شد و نمایندگان بسیاری از روس و انگلیس و فرانسه و آلمان و مصر و هندوستان و ترکیه و افغانستان و دیگر جاها برای یادآوری از یک شاعر هزار سال پیش ایرانی بتهران آمدند و از اینجا با شکوه و پذیرایی بسیار بمشهد رفتند ، خود این محرک سختی گردید و رواج شعر و شاعری را در ایران چند برابر بالا برد. در بیشتری از شهرهای ایران از جمله در خود تهران ـ انجمن ادبی برپا گردید که کسان بسیاری در آنها شرکت می‌کردند و هفته‌ای یک شب که گرد می‌آمدند هر کسی یک غزلی یا قصیده‌ای یا قطعه‌ای که ساخته بود می‌خواند و این نتیجه آن را می‌داد که هر کس از اینان در هر هفته یک یا چند غزلی یا قصیده‌ای بسازد که در شب جلسه تهیدست نباشد. از آنسوی با پولهای وزارت فرهنگ و با تشویقهای آن ، دیوانهای شعرای گذشته را پیاپی بیرون آورده بچاپ می‌رسانیدند. هر شهری به بزرگ گردانیدن شعرای خود کوشیده بروی قبرهای آنان گنبد و بارگاه می‌افراشتند.

در چنان هنگامی ما بگفتارهایی درباره‌ی شعر پرداخته این موضوع را بمیان کشیدیم که سخن چه نثر باشد و چه نظم برای معنیست ، باید نخست معنایی باشد تا گوینده آنها را با نثر یا بنظم بزبان آورد ، این شعرها که برای معنی نیست بیهوده‌گوییست ، و باید از آنها جلو گرفت ـ اینها را که نوشتیم یک هیاهوی بزرگی برخاست. یک دسته به زباندرازی‌ها پرداختند و برخی از آنان گفتارهای لوسی در مجله‌ها یا در روزنامه‌ها نوشتند. سپس در انجمن ادبی تهران سخنرانیهایی شد که آقایان اورنگ و نفیسی و دکتر شفق ـ بگمان خود پاسخهایی بنوشته‌های ما دادند.

شگفت این بود که دیدیم بسیاری از آنان (بلکه همه‌شان) این معنی را که ما می‌گوییم نمی‌فهمند. کسانی تعجب می‌کردند که ما چگونه به غزلهای شیوای فلان شاعر که دارای همه‌ی مزایای شعریست و مضمونهای قشنگی دارد ایراد می‌گیریم. چون علت دیگری پیدا نمی‌کردند می‌گفتند : «ذوق شعری ندارد». برخی از آنان بنزد من آمده چنین می‌گفتند : «حق با شماست باید بعضی شعرهای بد را کنار گزاشت. ولی شعرهای خوب را که باید نگه داشت». از پیش خود بگفته‌های ما این معنی را می‌دادند.

ناچار می‌شدم بگویم : «آقا مقصود ما این نیست. همان شعرهای خوبی که شما می‌گویید ، چون برای معنی گفته نشده و نیازی بچنان سخنی درمیان نبوده بیهوده‌گوییست و اینست خرد از آن بیزار است». می‌دیدم باز نمی‌فهمند. ناگزیر می‌شدم مثل آورده بگویم : یک معمار خانه‌های بسیار خوبی می‌سازد و در معماریش استاد است. ولی بی‌آنکه دربند نیازمندی خود یا مردم باشد پیاپی خانه‌ها برپا می‌کند. آیا این کار سفیهانه نخواهد بود؟!.. یا آن مثل کره‌ی قالبی را که دیروز نوشتیم یاد می‌کردم.

ما چون بغزلهای بیهوده که دیوانها را پرکرده ایراد می‌گرفتیم کسانی می‌آمدند و می‌گفتند : «پس شما منکر عشق هستید؟!» ناگزیر می‌شدم بگویم : «آقا شما معنی عشق را هم نفهمیده‌اید. اینکه یک مرد پنجاه ساله و شصت ساله با دل بیدردی بنشیند و بنام یک یار پنداری شعرها بسازد و زلفهای او را به مار و مژگانهایش را به تیر و ابرویش را به شمشیر تشبیه کند و یک رشته مضامین لوسی را مکرر گرداند عشق نیست. این کار کجا و عشق کجا؟!. عشق یک چیز اختیاری نیست. عشق آنست که مردی به یک زن زیبایی دل بازد و در آرزوی رسیدن باو باشد و از جدایی بیتابیها نماید و سوز و گداز نشان دهد. ما با این کاری نداریم. ولی بسیار غلط است کسی که چنین دردی ندارد بیهوده غزلها سازد و بیرون ریزد.

امروز پس از نُه سال ، باز هم کسانی مقصود ما را نفهمیده‌اند. اینکه «خدا در آدمیان نیرویی بنام خرد آفریده و آن نیرو داور نیک و بد سود و زیانست و هر چیزی را که آن بد شناخت باید پرهیز جست» چیزیست که اینان بآسانی نمی‌توانند پذیرفت.

چون سالها با اینگونه شعرها بسر برده‌اند و همیشه ستایش شعرا شنیده‌اند و همیشه نام «ادبیات» (که همان شعرها مقصود است) با تجلیل بگوششان برخورده ، اکنون که ما می‌گوییم : آنها بیهوده‌گوییست این را بخود هموار نمی‌توانند گردانید و ناگزیر نزدیک نیامده از دور ایستاده بهیاهو می‌پردازند. داستان اینان داستان آن راهروانیست که مسافت بسیاری را پیموده و خود را در نزدیکی سر منزل می‌پندارند. ولی ناگهان شما از جلو درآمده می‌گویید : «این راه که آمده‌اید عوضی بوده نه تنها بسر منزل نرسیده‌اید بلکه از آن بسیار دورتر شده‌اید باید بازگردید و دوباره مسافتی را بپیمایید». پیداست که این گفته‌ی شما بآنان بسیار گران خواهد افتاد و بآسانی سخنتان را نخواهند پذیرفت. مگر آنان که خردهاشان نیرومند باشد و حقیقت را با همه‌ی تلخیش بپذیرند.