🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار چهارم : بنیاد همهی دینها یکیست - تکهی سوم
سوم : دانشها و آگاهیها هر زمان بیشتر باشد. از اینرو دینی که پس از دیگری بنیاد یابد باید برتری بآن داشته و با زبان روشنتر و استوارتری بازنموده شود و آمیغهای والاتر و بیشتری دربر دارد.
مثلاً در زمان اسلام دانشهای کنونی نمیبوده و مردم عرب جز آگاهیهای سادهای نمیداشتهاند. از اینرو اسلام زبان سادهای را برگزیده ، و چنانکه میبایسته در زمینهی آسمان و زمین و دیگر مانندههای آن از دانستههای خود پیروی کرده. لیکن پیداست که در این زمان با آن زبان کاری انجام نتواند گرفت و آن پیروی که اسلام از دانستههای زمان خود کرده جز مایهی رمیدگی نتواند بود.
اینهاست شُوند آنکه هر دینی باید راه دیگری برگزیند همین راه است که ما گاهی دین مینامیم. نیز همین معنی را میخواهیم هنگامی که میگوییم : «اسلام یا مسیحیگری یا زرتشتیگری کهن گردیده» ، یا میگوییم : «ازآنِ این زمان نمیباشد».
اینها که گفتیم انبوه مردمان ـ بویژه مسلمانان ـ آگاه نبودهاند. در اندیشهی آنان یک برانگیخته یا بنیادگزار دین که برخاسته فرشته از آسمان بنزدش آید و پیاپی پیام از خدا برایش آورد ، و او باید هر پیامی که میرسد بمردمان برساند. پیداست که این اندیشه (یا بهتر گویم : پندار) بسیار خام و عامیانه ، و از آنچه ما گفتیم بسیار دور است.
به هر حال اینکه دینی برخاسته دیگری بجایش آید به دو شُوند باشد :
یکی آنکه دین گوهر خود را از دست دهد و خود بیدینی باشد. دیگری اینکه زمان خواهای راه دیگری گردد.
باین دو شُوند است که هر زمان که نیاز بود و خدا خواست در جهان جنبش خدایی پدید آید و راه نوی آغاز گردد. این از آیین خداست. این بایندهی پیشرفت جهانست.
اینکه مسلمانان میگویند : اسلام بازپسین دین بوده این سخن بیپاست و با آیین خدا و پیشرفت نسازنده میباشد. آنگاه در اینجا پاسخ بسیار روشنی هست. باید پرسید : کدام اسلام را میگویید؟!. اگر آن اسلام نخست ، که نمانده تا بازپسین دین باشد ، اگر اسلام امروزی را میگویید این جز بیدینی نیست.
این دروغ بزرگی بخداست که بگویید این دستگاه قاچاق و بیارج را بازپسین دین گردانیده. دروغ بزرگی بخداست که بگویید پایداری شیعیگری و صوفیگری و علیالهیگری و مانند اینها را خواسته است.
میدانم آیهی «وَخَاتَمَ النَّبِیینَ»[1] را در قرآن پیش خواهند کشید.
اینست میگویم : بیگمان این دو واژه بآن معنی که فهمیدهی مسلمانان است نیست و نتواند بود ، بچند دلیل :
1) نخست چنانکه گفتیم آن معنی با آیین خدا ناسازگار است. آنگاه حال کنونی اسلام به ناراست بودن آن معنی گواه میباشد. ما اگر معنی راست آن را ندانیم نباید باین معنی ناراست گردن گزاریم.
2) این شیوهی قرآن میبوده که آموزاکهای ارجدار خود را ، نه تنها یک بار ، بلکه چند بار بمیان آورده و پیاپی یاد کرده ، این معنی اگر خواست آن پاکمرد بودی چون در یک زمینهی بزرگ و ارجداریست بیکبار (آن هم با زبانی ناروشن) بس نکردی.
3) در خود قرآن آخشیجهای آن معنی هست. مثلاً «وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلَّا مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ»(2) ، یا «یلْقِی الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَن یشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ لِینذِرَ یوْمَ التَّلَاقِ»(3) ، اینکه «و ما ارسلنا» یا «القی الروح» نگفته پیداست که خواستش از آن دو واژه این معنی نبوده.
[1ـ سورهی احزاب (33) ، آیهی 40 ـ و]
2 ـ و ما نفرستیم فرستادگان را مگر مژدهدهان و بیمدهان. سورهی الانعام (6) ، آیهی 48.
3 ـ اندازد روان را از سوی خود به هر کسی که از بندگانش بخواهد تا او مردمان را از روز دیدار بیم دهد. سورهی المؤمن (40) آیهی 15
.
🔸 گفتار چهارم : بنیاد همهی دینها یکیست - تکهی سوم
سوم : دانشها و آگاهیها هر زمان بیشتر باشد. از اینرو دینی که پس از دیگری بنیاد یابد باید برتری بآن داشته و با زبان روشنتر و استوارتری بازنموده شود و آمیغهای والاتر و بیشتری دربر دارد.
مثلاً در زمان اسلام دانشهای کنونی نمیبوده و مردم عرب جز آگاهیهای سادهای نمیداشتهاند. از اینرو اسلام زبان سادهای را برگزیده ، و چنانکه میبایسته در زمینهی آسمان و زمین و دیگر مانندههای آن از دانستههای خود پیروی کرده. لیکن پیداست که در این زمان با آن زبان کاری انجام نتواند گرفت و آن پیروی که اسلام از دانستههای زمان خود کرده جز مایهی رمیدگی نتواند بود.
اینهاست شُوند آنکه هر دینی باید راه دیگری برگزیند همین راه است که ما گاهی دین مینامیم. نیز همین معنی را میخواهیم هنگامی که میگوییم : «اسلام یا مسیحیگری یا زرتشتیگری کهن گردیده» ، یا میگوییم : «ازآنِ این زمان نمیباشد».
اینها که گفتیم انبوه مردمان ـ بویژه مسلمانان ـ آگاه نبودهاند. در اندیشهی آنان یک برانگیخته یا بنیادگزار دین که برخاسته فرشته از آسمان بنزدش آید و پیاپی پیام از خدا برایش آورد ، و او باید هر پیامی که میرسد بمردمان برساند. پیداست که این اندیشه (یا بهتر گویم : پندار) بسیار خام و عامیانه ، و از آنچه ما گفتیم بسیار دور است.
به هر حال اینکه دینی برخاسته دیگری بجایش آید به دو شُوند باشد :
یکی آنکه دین گوهر خود را از دست دهد و خود بیدینی باشد. دیگری اینکه زمان خواهای راه دیگری گردد.
باین دو شُوند است که هر زمان که نیاز بود و خدا خواست در جهان جنبش خدایی پدید آید و راه نوی آغاز گردد. این از آیین خداست. این بایندهی پیشرفت جهانست.
اینکه مسلمانان میگویند : اسلام بازپسین دین بوده این سخن بیپاست و با آیین خدا و پیشرفت نسازنده میباشد. آنگاه در اینجا پاسخ بسیار روشنی هست. باید پرسید : کدام اسلام را میگویید؟!. اگر آن اسلام نخست ، که نمانده تا بازپسین دین باشد ، اگر اسلام امروزی را میگویید این جز بیدینی نیست.
این دروغ بزرگی بخداست که بگویید این دستگاه قاچاق و بیارج را بازپسین دین گردانیده. دروغ بزرگی بخداست که بگویید پایداری شیعیگری و صوفیگری و علیالهیگری و مانند اینها را خواسته است.
میدانم آیهی «وَخَاتَمَ النَّبِیینَ»[1] را در قرآن پیش خواهند کشید.
اینست میگویم : بیگمان این دو واژه بآن معنی که فهمیدهی مسلمانان است نیست و نتواند بود ، بچند دلیل :
1) نخست چنانکه گفتیم آن معنی با آیین خدا ناسازگار است. آنگاه حال کنونی اسلام به ناراست بودن آن معنی گواه میباشد. ما اگر معنی راست آن را ندانیم نباید باین معنی ناراست گردن گزاریم.
2) این شیوهی قرآن میبوده که آموزاکهای ارجدار خود را ، نه تنها یک بار ، بلکه چند بار بمیان آورده و پیاپی یاد کرده ، این معنی اگر خواست آن پاکمرد بودی چون در یک زمینهی بزرگ و ارجداریست بیکبار (آن هم با زبانی ناروشن) بس نکردی.
3) در خود قرآن آخشیجهای آن معنی هست. مثلاً «وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلَّا مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ»(2) ، یا «یلْقِی الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَن یشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ لِینذِرَ یوْمَ التَّلَاقِ»(3) ، اینکه «و ما ارسلنا» یا «القی الروح» نگفته پیداست که خواستش از آن دو واژه این معنی نبوده.
[1ـ سورهی احزاب (33) ، آیهی 40 ـ و]
2 ـ و ما نفرستیم فرستادگان را مگر مژدهدهان و بیمدهان. سورهی الانعام (6) ، آیهی 48.
3 ـ اندازد روان را از سوی خود به هر کسی که از بندگانش بخواهد تا او مردمان را از روز دیدار بیم دهد. سورهی المؤمن (40) آیهی 15
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸«فدائیان اسلام» یا «مزدوران ملکه» ؟!
🔸«این بخشی از فیلم مستند «ملکه و کودتا» است که پارسال در کانال 4 بیبیسی نمایش داده شد. در متن زبان اصلی سخن از یک «گروه اسلامی دارای پیوند با MI6» آمده که میخواستند دکتر حسین فاطمی را بکشند. در ترجمهی نسخهی فارسی دست برده این تکه را سانسور کردهاند.
🔸آن گروه اسلامی که بگفتهی بیبیسی دارای پیوند با MI6 (سازمان جاسوسی انگلیس) بود و دست به ترور نافرجام حسین فاطمی زد ، دستهای جز «فدائیان اسلام» نیست.
🔸«فدائیان اسلام» همان دستهایست که نخستین «مأموریت»شان ، کشتن احمد کسروی بود.
🔸 برای آگاهی بیشتر دربارهی چگونگی اجرای آن نخستین «مأموریت» آدمکشی «فدائیان اسلام» یا «مزدوران ملکه»، خواندن دفتر «چرا کسروی را کشتند؟» در کانال کتابخانه پاکدینی پیشنهاد میشود.»
🔸«این بخشی از فیلم مستند «ملکه و کودتا» است که پارسال در کانال 4 بیبیسی نمایش داده شد. در متن زبان اصلی سخن از یک «گروه اسلامی دارای پیوند با MI6» آمده که میخواستند دکتر حسین فاطمی را بکشند. در ترجمهی نسخهی فارسی دست برده این تکه را سانسور کردهاند.
🔸آن گروه اسلامی که بگفتهی بیبیسی دارای پیوند با MI6 (سازمان جاسوسی انگلیس) بود و دست به ترور نافرجام حسین فاطمی زد ، دستهای جز «فدائیان اسلام» نیست.
🔸«فدائیان اسلام» همان دستهایست که نخستین «مأموریت»شان ، کشتن احمد کسروی بود.
🔸 برای آگاهی بیشتر دربارهی چگونگی اجرای آن نخستین «مأموریت» آدمکشی «فدائیان اسلام» یا «مزدوران ملکه»، خواندن دفتر «چرا کسروی را کشتند؟» در کانال کتابخانه پاکدینی پیشنهاد میشود.»
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 41
در اینجا میان گفتگوها نام روزنامهی پیکار رفت که فرخی در آلمان مینوشته و برضاشاه توهینها میکرده. این راست است. ولی در نوشتن آن روزنامه جوان دیگری که یکی از بستگان مشارالملک بوده شرکت داشته. گویا این جوان وقتی که میخواسته باروپا رود مشارالملک معرفی او را بشهربانی نموده و درخواست گذرنامه برایش کرده بوده. اینبود وقتی که آوازهی روزنامهی پیکار به ایران رسید یک کسی فرصت تفتین پیدا کرده و نامهای بشهربانی نوشته که روزنامهی پیکار با تحریک مشارالملک نوشته میشود. زیرا مشارالملک باملاک مازندران خود خائفست و در صدد انتقام میباشد ، و دلیل آورده که یکی از نویسندگان آن روزنامه از بستگان مشارالملک است که خود او باروپا فرستاده.
وقتی که این نامه بشهربانی رسیده آن را بنظر شاه رسانیده. شاه در حاشیهی آن نوشته : «این قضیه را تحقیق کنید». همین جملهی کوتاه وسیله شده که سرهنگ خلعتبری که رئیس دیوان حرب بود مشارالملک را با کسان دیگری توقیف و بمحاکمه کشیده و حکم اعدام دربارهی مشارالملک داده. وقتی که این حکم را بنزد شاه برده شاه خشمناک شده گفته : «مردکه مگر من میرغضبم که هر روز آدم بکشم؟!. من گفتم تحقیق کنید نگفتم حکم اعدام دهید». این را گفته و حکم را برگردانیده و همان روز دستور داده که مشارالملک را بخانهاش فرستند. این داستان را خود مشارالملک با من گفته.
شاید تصور شود اینها بستگان دولت بودند که این چاپلوسی و پستیها را میکردند. ولی چنین نیست. ما فراموش نکردهایم که از توده نیز پستیهای بسیاری سر میزد. در آن باره هم یک داستانی یاد میکنم :
در نزدیکیهای شمسالعماره دکانی هست که بالایش نوشته : «تجارتخانهی شرافت». صاحب این دکان همهساله تقویمهای دیواری با عکسهای شاه و ولیعهد چاپ میکرد. یک سال پایهی چاپلوسی را بالا برده تقویم دیگری با عکسهای پنج پسر کوچکتر شاه تهیه کرده بچاپ رسانیده بود. شهربانی ـ همان شهربانی که شما آن را سرچشمهی خرابیهای کشور معرفی میکنید ـ چون آگاه شد در چاپخانه توقیف کرد. چون این قضیه در چاپخانهی تابان رخ داده بود و من بآنجا بسیار میرفتم یک روز آقای شرافت نزد من آمده و قضیه را گفت و چون شنیده بود که مرا با آقای سرهنگ سیف آشنایی و دوستی هست میخواست بوساطت پردازم. من چون قضیه را دانستم تعجب کردم که بچنان کار بیهوده و پستی برخاسته و میخواهد مرا نیز آلودهی کار خود گرداند.
این حال آن روز بود. اکنون چون باد از اینسو میوزد همگی برگشتهاند و از رضاشاه و از کارهای او بد میگویند و تمام گناهان را بگردن شهربانی انداخته با یک هایهویی اظهار احساسات میکنند.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 41
در اینجا میان گفتگوها نام روزنامهی پیکار رفت که فرخی در آلمان مینوشته و برضاشاه توهینها میکرده. این راست است. ولی در نوشتن آن روزنامه جوان دیگری که یکی از بستگان مشارالملک بوده شرکت داشته. گویا این جوان وقتی که میخواسته باروپا رود مشارالملک معرفی او را بشهربانی نموده و درخواست گذرنامه برایش کرده بوده. اینبود وقتی که آوازهی روزنامهی پیکار به ایران رسید یک کسی فرصت تفتین پیدا کرده و نامهای بشهربانی نوشته که روزنامهی پیکار با تحریک مشارالملک نوشته میشود. زیرا مشارالملک باملاک مازندران خود خائفست و در صدد انتقام میباشد ، و دلیل آورده که یکی از نویسندگان آن روزنامه از بستگان مشارالملک است که خود او باروپا فرستاده.
وقتی که این نامه بشهربانی رسیده آن را بنظر شاه رسانیده. شاه در حاشیهی آن نوشته : «این قضیه را تحقیق کنید». همین جملهی کوتاه وسیله شده که سرهنگ خلعتبری که رئیس دیوان حرب بود مشارالملک را با کسان دیگری توقیف و بمحاکمه کشیده و حکم اعدام دربارهی مشارالملک داده. وقتی که این حکم را بنزد شاه برده شاه خشمناک شده گفته : «مردکه مگر من میرغضبم که هر روز آدم بکشم؟!. من گفتم تحقیق کنید نگفتم حکم اعدام دهید». این را گفته و حکم را برگردانیده و همان روز دستور داده که مشارالملک را بخانهاش فرستند. این داستان را خود مشارالملک با من گفته.
شاید تصور شود اینها بستگان دولت بودند که این چاپلوسی و پستیها را میکردند. ولی چنین نیست. ما فراموش نکردهایم که از توده نیز پستیهای بسیاری سر میزد. در آن باره هم یک داستانی یاد میکنم :
در نزدیکیهای شمسالعماره دکانی هست که بالایش نوشته : «تجارتخانهی شرافت». صاحب این دکان همهساله تقویمهای دیواری با عکسهای شاه و ولیعهد چاپ میکرد. یک سال پایهی چاپلوسی را بالا برده تقویم دیگری با عکسهای پنج پسر کوچکتر شاه تهیه کرده بچاپ رسانیده بود. شهربانی ـ همان شهربانی که شما آن را سرچشمهی خرابیهای کشور معرفی میکنید ـ چون آگاه شد در چاپخانه توقیف کرد. چون این قضیه در چاپخانهی تابان رخ داده بود و من بآنجا بسیار میرفتم یک روز آقای شرافت نزد من آمده و قضیه را گفت و چون شنیده بود که مرا با آقای سرهنگ سیف آشنایی و دوستی هست میخواست بوساطت پردازم. من چون قضیه را دانستم تعجب کردم که بچنان کار بیهوده و پستی برخاسته و میخواهد مرا نیز آلودهی کار خود گرداند.
این حال آن روز بود. اکنون چون باد از اینسو میوزد همگی برگشتهاند و از رضاشاه و از کارهای او بد میگویند و تمام گناهان را بگردن شهربانی انداخته با یک هایهویی اظهار احساسات میکنند.
.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» (تکهی یک از یک)
یادداشت ویراینده : چون در گفتارهای آینده از دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» بارها یاد خواهد شد اینست پیش از آنكه به گفتارهای دیگر پرچم بپردازیم بجاست شرحی دربارهی آنان بدهیم.
ركنالدین مختاری سرشهربانی (رئیس پلیس) حكومت رضاشاه بود كه پس از پیشامدهای شهریور20 دستگیر گردید. مختاری متهم بود به سختگیریهای ددمنشانه بزندانیان سیاسی و شكنجه كردن ایشان. محاكمهی او پنج ماه و اند پس از نوشتن گفتار «همگی از این تودهاند» (كه خواهد آمد) برپا شد. در آن محاكمه كسروی عنوان «وكیل تسخیری» فرشچی نامی از همدستان مختاری را داشت. در روز آخر ، وكالت تسخیری مختاری را نیز به كسروی میدهند. چون كسروی از كارهای رضاشاه در روزنامهی پرچم ستایش نوشته بود و از آنسو یک جوّ مصنوعی بدگویی و تحریك احساسات علیه رضاشاه و حكومت او در آن روزها براه انداخته بودند اینست تعیین کردن كسروی بعنوان وكیل تسخیری مختاری بیگمان دسیسهای برای كاستن از خوشنامی كسروی بوده.
كسروی این را بِرو نمیآورد و از جلسات آن دادگاه («متهمان شهربانی») بیشترین بهره را برای شناساندن علتهای پیدایش دیكتاتوری در ایران و نام بردن از مقصرین دولتهای پیشین و دفاع از تاریخ ایران میجوید.
صورت دفاعیات كسروی در دادگاه مختاری و پزشك احمدی ، از ارزشمندترین كارهای قضایی اوست و در كتابی بنام «دفاع در دیوان کیفر» گرد آمده.
«گروه 53 نفر» عنوان گروهیست كه شادروان دكتر تقی ارانی در تهران بنیاد گزاشته بود. این گروه جز برپا كردن بحثهایی در پیرامون مادّیگری و سوسیالیسم هنوز هیچ «كوشش سیاسی مؤثری» نكرده بودند كه در سال 1316 دستگیر شده و سال بعد محاكمه گردیدند. اعضای آن بیشتر دانشجو ، استاد دانشگاه و از برجستگان توده بودند. شادروان ارانی در این هنگام 36 ساله و استاد فیزیك دانشگاه تهران میبود. ارانی در پایان این محاكماتِ سفارشی به ده سال زندان محكوم ولی افسوسمندانه شانزده ماه بعد در بیمارستان زندان درگذشت.
همراهان او در زندان ماندند و پس از پیشامدهای شهریور1320 از زندان رها گردیدند. هستهی مركزی حزب توده بیشتر از همین همراهان دكتر بود. احمد كسروی كه در آن هنگام بجز راهبری ماهنامهی پیمان به پیشهی وكالت نیز سرگرم بود در محاكمات سال 1317 دفاع چشمگیری از متهمان كرد.
آقای صدرالاشرافی از زبان ایرج اسكندری كه از وكلای دادگاه 53 نفر بوده چنین مینویسد :
من خودم دفاع حقوقی و قضائی كردم ولی كسروی نه تنها از [محمد]شورشیان كه از كل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد.
آقای صدرالاشرافی میافزاید :
در جلد اول كتاب سه جلدی انور خامهای بنام «پنجاه نفر و سه نفر» نیز جریان این محاكمه بكوتاهی ذكر شده ... وی دفاع كسروی را از كل 53 نفر نه تنها محمد شورشیان چنین ذكر كرده است : «اینها شبیه درآورده بودند. اینها حزب نداشتند. حزببازی كرده بودند ... اینها بزهكارند اما بدگهر نیستند ... اینها را باید گوشمالی داد نه كیفر ... به همین اندازه كه زندان كشیدهاند بسنده كرد.» ...
مرحوم اسكندری گفت : «در آن زمان كه نفس كشیدن جز با اجازهی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوقالعادهای لازم بود تا وكیلی از اولین فرد دستگیر شدهی پنجاه و سه نفر یعنی شورشیان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد. به نظر مرحوم اسكندری ... رضاشاه از همان اول مسئله را مهم نگرفت بعد از محاكمه نیز با توجه به دفاع اصولی كسروی «به سبب شناختی كه رضاشاه از او داشت» و برخلاف درخواست كاسهلیسان و بزرگنماییهای شهربانی كه میخواست «دستگیری شبكهی كمونیستی خطرناكی» را برای رضاشاه جلوهگر سازد ، رضاشاه در جواب قربانی كردن چند تن از آنان برای عبرت سایرین گفته بود : «چند معلم (روشنفكر) كه این همه های و هوی لازم ندارد». [خاطرهای از زنده یاد سید احمد كسروی تبریزی ـ پایگاه اینترنتی]
این دفاعیات كسروی كه جزو افتخارات اوست در كتاب «ده سال در عدلیه»ی او نیامده.
.
🔸 دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» (تکهی یک از یک)
یادداشت ویراینده : چون در گفتارهای آینده از دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» بارها یاد خواهد شد اینست پیش از آنكه به گفتارهای دیگر پرچم بپردازیم بجاست شرحی دربارهی آنان بدهیم.
ركنالدین مختاری سرشهربانی (رئیس پلیس) حكومت رضاشاه بود كه پس از پیشامدهای شهریور20 دستگیر گردید. مختاری متهم بود به سختگیریهای ددمنشانه بزندانیان سیاسی و شكنجه كردن ایشان. محاكمهی او پنج ماه و اند پس از نوشتن گفتار «همگی از این تودهاند» (كه خواهد آمد) برپا شد. در آن محاكمه كسروی عنوان «وكیل تسخیری» فرشچی نامی از همدستان مختاری را داشت. در روز آخر ، وكالت تسخیری مختاری را نیز به كسروی میدهند. چون كسروی از كارهای رضاشاه در روزنامهی پرچم ستایش نوشته بود و از آنسو یک جوّ مصنوعی بدگویی و تحریك احساسات علیه رضاشاه و حكومت او در آن روزها براه انداخته بودند اینست تعیین کردن كسروی بعنوان وكیل تسخیری مختاری بیگمان دسیسهای برای كاستن از خوشنامی كسروی بوده.
كسروی این را بِرو نمیآورد و از جلسات آن دادگاه («متهمان شهربانی») بیشترین بهره را برای شناساندن علتهای پیدایش دیكتاتوری در ایران و نام بردن از مقصرین دولتهای پیشین و دفاع از تاریخ ایران میجوید.
صورت دفاعیات كسروی در دادگاه مختاری و پزشك احمدی ، از ارزشمندترین كارهای قضایی اوست و در كتابی بنام «دفاع در دیوان کیفر» گرد آمده.
«گروه 53 نفر» عنوان گروهیست كه شادروان دكتر تقی ارانی در تهران بنیاد گزاشته بود. این گروه جز برپا كردن بحثهایی در پیرامون مادّیگری و سوسیالیسم هنوز هیچ «كوشش سیاسی مؤثری» نكرده بودند كه در سال 1316 دستگیر شده و سال بعد محاكمه گردیدند. اعضای آن بیشتر دانشجو ، استاد دانشگاه و از برجستگان توده بودند. شادروان ارانی در این هنگام 36 ساله و استاد فیزیك دانشگاه تهران میبود. ارانی در پایان این محاكماتِ سفارشی به ده سال زندان محكوم ولی افسوسمندانه شانزده ماه بعد در بیمارستان زندان درگذشت.
همراهان او در زندان ماندند و پس از پیشامدهای شهریور1320 از زندان رها گردیدند. هستهی مركزی حزب توده بیشتر از همین همراهان دكتر بود. احمد كسروی كه در آن هنگام بجز راهبری ماهنامهی پیمان به پیشهی وكالت نیز سرگرم بود در محاكمات سال 1317 دفاع چشمگیری از متهمان كرد.
آقای صدرالاشرافی از زبان ایرج اسكندری كه از وكلای دادگاه 53 نفر بوده چنین مینویسد :
من خودم دفاع حقوقی و قضائی كردم ولی كسروی نه تنها از [محمد]شورشیان كه از كل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد.
آقای صدرالاشرافی میافزاید :
در جلد اول كتاب سه جلدی انور خامهای بنام «پنجاه نفر و سه نفر» نیز جریان این محاكمه بكوتاهی ذكر شده ... وی دفاع كسروی را از كل 53 نفر نه تنها محمد شورشیان چنین ذكر كرده است : «اینها شبیه درآورده بودند. اینها حزب نداشتند. حزببازی كرده بودند ... اینها بزهكارند اما بدگهر نیستند ... اینها را باید گوشمالی داد نه كیفر ... به همین اندازه كه زندان كشیدهاند بسنده كرد.» ...
مرحوم اسكندری گفت : «در آن زمان كه نفس كشیدن جز با اجازهی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوقالعادهای لازم بود تا وكیلی از اولین فرد دستگیر شدهی پنجاه و سه نفر یعنی شورشیان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد. به نظر مرحوم اسكندری ... رضاشاه از همان اول مسئله را مهم نگرفت بعد از محاكمه نیز با توجه به دفاع اصولی كسروی «به سبب شناختی كه رضاشاه از او داشت» و برخلاف درخواست كاسهلیسان و بزرگنماییهای شهربانی كه میخواست «دستگیری شبكهی كمونیستی خطرناكی» را برای رضاشاه جلوهگر سازد ، رضاشاه در جواب قربانی كردن چند تن از آنان برای عبرت سایرین گفته بود : «چند معلم (روشنفكر) كه این همه های و هوی لازم ندارد». [خاطرهای از زنده یاد سید احمد كسروی تبریزی ـ پایگاه اینترنتی]
این دفاعیات كسروی كه جزو افتخارات اوست در كتاب «ده سال در عدلیه»ی او نیامده.
.
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی یکم
دربارهی اسلام آنچه گفتنی میبود گفتیم ، و چون از سالها ما بکوششهایی بنام پاکدینی پرداختهایم در اینجا میخواهیم بهمبستگیای را که میانهی آن با اسلام است بازنماییم :
چنانکه گفتیم بنیاد همهی دینها و خواستهای همهی آنها یکیست ، و تنها راه است که بخواهش زمان و یا به شُوندهای دیگر ، در هر دینی جدا باشد. از اینرو پاکدینی با اسلام بنیادشان یکیست ، کوششهایی که ما بنام پاکدینی میکنیم راستی آنست که بخواستهای اسلام پیشرفت میدهیم و خود بنیاد آن را زنده میگردانیم.
اسلام راهی پدید آورده بود. ولی آن راه برای خواستهایی میبوده و اکنون ما آن خواستها را ، از راه بسیار بهتری پیش میبریم.
اینست میگویم : مسلمانان اگر براستی دیندار بودندی و براستی اسلام را شناختندی بایستی از این کوششهای ما بسیار خشنود باشند و با ما همدستی نمایند. اینکه ناخشنودند و بجای همدستی بکارشکنی میکوشند همین نشان بیدینی و اسلامناشناسی ایشانست.
در اینجا نکتهی ارجدار دیگری هست ، و آن اینکه دینی چون از میان دین دیگری برمیخیزد باید دنبالهی آن را گیرد. بدینسان که آن دین را بگوهرش بازگرداند و استواری بنیاد آن را بمردمان بازنماید و آنگاه راه خود را آغازد و کاری که میخواهد بانجام رساند.
خود اسلام نزدیک باین کاری کرده : آن دین چون درمیان عرب پدید آمد و در عربستان از دیرزمان گروهی بنام «حُنَفاء» خداشناس و خداپرست میبودند و «تَحَنُّف» خود دینی درمیان عرب شمرده میشد ، بنیادگزار اسلام در گامهای نخست بیاد آن میپرداخت و عرب را به پیروی از آن میخواند ، و چون این کار را کرد ، اسلام را بروی آن بنیاد گزاشت.
دربارهی پاکدینی همان کرده شده. پاکدینی دنبالهی اسلامست و پایههایش جز بنیاد آن دین نمیباشد. پاکدینی در زمان دیگری پدید آمده و از این باره با اسلام جداست ، ولی بنیادش همان خواستهای ششگانه است که اسلام و دیگر دینها را بوده است. جدایی میانهی اسلام و پاکدینی به همان اندازه است که جدایی میانهی اسلام و «تَحَنُّف» را بوده است.
اینها بمسلمانان گران میافتد و با آن مغزهای آکنده اینها را نمیشناسند. در پندار ایشان ما اسلام را برداشتهایم. در حالی که ما آن را زنده گردانیدهایم و خواستهای آن را از یک راه بهتری پیشرفت میدهیم.
آنچه این داستان را روشن میگرداند تاریخچهی کوششهای ماست ، و من اینک آن را در اینجا بکوتاهی مینویسم :
کوششهای ما از سال 1312 آغاز یافته. در آن سال که با نوشتن مهنامهی پیمان بکار برخاستیم در ایران و دیگر کشورهای شرقی هیاهوی اروپاگری به اوج خود رسیده ، بلکه بدیوانگی انجامیده بود.
اروپاگری چه میبود؟!. باشد که بسیار از خوانندگان بیاد نمیدارند و ما میباید بیادشان آوریم. در کشورهای شرقی از مصر و سوریا و عراق و ایران و هند و دیگر جاها جنبشهایی پدید آمده و مردمان در همه جا تکان خورده و چشم گشاده اروپاییان را میدیدند : با دانشهای بسیار ، با هنرهای شگفت ، با آراستگیهای چشمخیرهکن ، با افزارهای بیمانند ، با شکوه و نیروی فراوان ، و از دیدن آن خیره مانده چنین میپنداشتند که اروپاییان به یک جهان دیگری افتادهاند و زندگانی ایشان سراپا آسایش و خوشیست و کردار و رفتارشان سراپا نیکی و پاکی. از اینرو به جنب و جوش افتاده میخواستند که هرچه زودتر خود را به اروپاییان رسانند و از هر باره پیروی بایشان کنند. پیشرفت همین را میشمارند و شهریگری (یا تمدن) جز همین را نمیدانستند. بزرگانشان آشکاره میگفتند : «باید از درون و بیرون اروپایی گردید». کسی که به اروپا میرفت و بازمیگشت ستایشهای گزافهآمیز بسیار ارمغان میآورد و همان یک سفر برایش سرمایه میبود که سالها بنازد و بخود بالد ، و در این نشست و آن نشست داستانها از اروپا گوید و گردن فرازد.
.
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی یکم
دربارهی اسلام آنچه گفتنی میبود گفتیم ، و چون از سالها ما بکوششهایی بنام پاکدینی پرداختهایم در اینجا میخواهیم بهمبستگیای را که میانهی آن با اسلام است بازنماییم :
چنانکه گفتیم بنیاد همهی دینها و خواستهای همهی آنها یکیست ، و تنها راه است که بخواهش زمان و یا به شُوندهای دیگر ، در هر دینی جدا باشد. از اینرو پاکدینی با اسلام بنیادشان یکیست ، کوششهایی که ما بنام پاکدینی میکنیم راستی آنست که بخواستهای اسلام پیشرفت میدهیم و خود بنیاد آن را زنده میگردانیم.
اسلام راهی پدید آورده بود. ولی آن راه برای خواستهایی میبوده و اکنون ما آن خواستها را ، از راه بسیار بهتری پیش میبریم.
اینست میگویم : مسلمانان اگر براستی دیندار بودندی و براستی اسلام را شناختندی بایستی از این کوششهای ما بسیار خشنود باشند و با ما همدستی نمایند. اینکه ناخشنودند و بجای همدستی بکارشکنی میکوشند همین نشان بیدینی و اسلامناشناسی ایشانست.
در اینجا نکتهی ارجدار دیگری هست ، و آن اینکه دینی چون از میان دین دیگری برمیخیزد باید دنبالهی آن را گیرد. بدینسان که آن دین را بگوهرش بازگرداند و استواری بنیاد آن را بمردمان بازنماید و آنگاه راه خود را آغازد و کاری که میخواهد بانجام رساند.
خود اسلام نزدیک باین کاری کرده : آن دین چون درمیان عرب پدید آمد و در عربستان از دیرزمان گروهی بنام «حُنَفاء» خداشناس و خداپرست میبودند و «تَحَنُّف» خود دینی درمیان عرب شمرده میشد ، بنیادگزار اسلام در گامهای نخست بیاد آن میپرداخت و عرب را به پیروی از آن میخواند ، و چون این کار را کرد ، اسلام را بروی آن بنیاد گزاشت.
دربارهی پاکدینی همان کرده شده. پاکدینی دنبالهی اسلامست و پایههایش جز بنیاد آن دین نمیباشد. پاکدینی در زمان دیگری پدید آمده و از این باره با اسلام جداست ، ولی بنیادش همان خواستهای ششگانه است که اسلام و دیگر دینها را بوده است. جدایی میانهی اسلام و پاکدینی به همان اندازه است که جدایی میانهی اسلام و «تَحَنُّف» را بوده است.
اینها بمسلمانان گران میافتد و با آن مغزهای آکنده اینها را نمیشناسند. در پندار ایشان ما اسلام را برداشتهایم. در حالی که ما آن را زنده گردانیدهایم و خواستهای آن را از یک راه بهتری پیشرفت میدهیم.
آنچه این داستان را روشن میگرداند تاریخچهی کوششهای ماست ، و من اینک آن را در اینجا بکوتاهی مینویسم :
کوششهای ما از سال 1312 آغاز یافته. در آن سال که با نوشتن مهنامهی پیمان بکار برخاستیم در ایران و دیگر کشورهای شرقی هیاهوی اروپاگری به اوج خود رسیده ، بلکه بدیوانگی انجامیده بود.
اروپاگری چه میبود؟!. باشد که بسیار از خوانندگان بیاد نمیدارند و ما میباید بیادشان آوریم. در کشورهای شرقی از مصر و سوریا و عراق و ایران و هند و دیگر جاها جنبشهایی پدید آمده و مردمان در همه جا تکان خورده و چشم گشاده اروپاییان را میدیدند : با دانشهای بسیار ، با هنرهای شگفت ، با آراستگیهای چشمخیرهکن ، با افزارهای بیمانند ، با شکوه و نیروی فراوان ، و از دیدن آن خیره مانده چنین میپنداشتند که اروپاییان به یک جهان دیگری افتادهاند و زندگانی ایشان سراپا آسایش و خوشیست و کردار و رفتارشان سراپا نیکی و پاکی. از اینرو به جنب و جوش افتاده میخواستند که هرچه زودتر خود را به اروپاییان رسانند و از هر باره پیروی بایشان کنند. پیشرفت همین را میشمارند و شهریگری (یا تمدن) جز همین را نمیدانستند. بزرگانشان آشکاره میگفتند : «باید از درون و بیرون اروپایی گردید». کسی که به اروپا میرفت و بازمیگشت ستایشهای گزافهآمیز بسیار ارمغان میآورد و همان یک سفر برایش سرمایه میبود که سالها بنازد و بخود بالد ، و در این نشست و آن نشست داستانها از اروپا گوید و گردن فرازد.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 43
آنچه بیشتر مایهی تأسف است اینست که این رآکسیون عجیب بدستگاه مقدس قضاوت نیز سرایت کرده. دستگاه قضایی ما نیز هر زمانی برنگ دیگری میافتد.
یک روزی ما را میخوانند میآییم میبینیم دیوانی جنایی با شکوه و طنطنه برپا گردیده. قضاتی با تبختر پشت میزها نشستهاند. پروندهی قطوری در جلوشان گزارده شده. دادستانی با هیمَنه در یکسو نشسته. چهل و هشت تن (1) بروی کرسیهای اتهام جا گرفتهاند. محاکمه آغاز میگردد. کیفرخواست بسیار درازی خوانده میشود. مواد قانون را به رخ ما میکشند. تحقیقات میکنند. رسیدگی مینمایند ، وکلا بدفاع میپردازند. پس از چند هفته تضییع وقت حکم داده میشود. بدیوان کشور رفته ابرام مییابد. بمرحلهی اجرا گزارده میشود.
یک روزی باز ما را میخوانند. میآییم میبینیم باز دیوان جنایی برپا شده. قضاتی در پشت میزها نشستهاند. پروندهی قطورتری در جلوشان گزارده شده. دادستانی با هیمنهتر در یکسو جا گرفته. چهار تن متهم در برابر نشسته. باز کیفرخواست درازی خوانده میشود. باز مواد قانون را بگوش ما میکشند. ولی این دفعه قضیه معکوس است.
آن روز میگفتند این چهلوهشت تن بزهکارند و باید کیفر ببینند.
امروز میگویند آنها پاک بودند و ظالمانه محکوم شدهاند.
آن روز باد از آنسو میوزید و امروز از اینسو میوزد.
آن روز ما را خوانده بودند که بیایید این چهلوهشت تن را محکوم گردانیم.
امروز دعوت کردهاند بیایید آنها را پاک کنیم!.
آن روز مجلهی دنیا (2) افزار جرم بود و یکی از دلایل دربارهی متهمانی پیدا شدن آن مجله از خانههاشان شمرده میشد و امروز جملههایی را از آن مجله دادستان میخواند و استدلال میکند.
من بیآنکه از کسی نامی برم از تأسف خودداری نمیکنم. من میگویم شما که میخواهید هر روزی رنگ دیگری پیش آورید دیگر ما را چرا میخوانید؟! ما را چرا افزار کار خود میگردانید؟!. چنانکه گفتم این مقدمه است.
مقصودم آنست آیا با این زمینه و پیشینه و با این بازگشت احساسات میتوان باین پرونده اطمینان پیدا کرد؟ میتوان باستناد آن قضیهی کشته شدن سردار اسعد و فرخی و دیگران را ثابت دانست؟!.
این پرونده از چه تشکیل یافته؟. آیا نه از گواهی گواهان؟.
من میپرسم گواهان کیستند؟. آیا نه همان کارکنان شهربانیند؟!.
آیا بگفتههای ایشان اعتماد میتوان کرد؟!
این گواهان کسانیند که بگفتهی خودشان دیروز در زیر دست احمدی و راسخ و نیرومند و مختار اجرای جنایت کردهاند. بگفتهی خودشان صدها مظالم بکار زدهاند.
ما میپرسیم چرا دیروز آن کارها را کردهاید؟
خواهند گفت : مجبور بودیم.
میگوییم : از کجا امروز مجبور نباشید؟!.
کسی که دیروز مجبور شده جنایت کرده ، امروز هم مجبور شده گواهی دروغ تواند داد. اینست بسخن او قیمتی نتوان نهاد.
حقیقت اینست که بازپرس (چنانکه مرسوم بیشتر بازپرسهای ایرانیست) نه درپی کشف حقایق بلکه درپی اثبات اتهام میبوده. با اصرار میکوشیده که کشته شدن سردار اسعد و فرخی را به ثبوت رساند و با حرصی تمام جستجوی دلیل مینموده. از آنسوی پایهوران و پاسبانان شهربانی که خودشان شریک اتهام هستند چون در ترس و هراس بسیار بوده اختیار توقیف و آزادی خود را در دست بازپرس میدیدهاند ، برای نجات خود بدلجویی از بازپرس کوشیده موافق میل و دلخواه او اظهارات میکردهاند. بازپرس نیز نامردی ننموده هر کس را که بوفق او گواهی میداده آزاد میگزارده و از توجه اتهام بسوی او چشم میپوشیده. این چیزیست که پرونده آشکاره حکایت میکند. این چیزیست که مسلم میباشد.
دوباره میگویم : من از احمدی دفاع نمیکنم. دادگاه اگر او را آدمکش میشناسد بالای دارش فرستد. دفاع من از حقایق است ، از عدالت است ، از قانونست.
در همین پرونده با همهی سستی مبنایش تناقضات بسیاری هست. در کیفرخواست تنها یک طرف موضوع را گرفتهاند و تنها از جملههایی که موافق منظورشان بوده استفاده کردهاند. از جملههایی که نقیض اتهام است و بسود متهمان میباشد بیکبار صرفنظر کردهاند.
احمدی مقداری از این جملهها را جمع آورده با ذکر شمارهی صفحه یادداشت کرده که اینک آن را بدادگاه میدهم و خواستارم که مورد توجه گردد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اشاره بمحاکمهی دکتر ارانی و یارانش است.
2ـ مجلهای که دکتر ارانی میپراکند.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 43
آنچه بیشتر مایهی تأسف است اینست که این رآکسیون عجیب بدستگاه مقدس قضاوت نیز سرایت کرده. دستگاه قضایی ما نیز هر زمانی برنگ دیگری میافتد.
یک روزی ما را میخوانند میآییم میبینیم دیوانی جنایی با شکوه و طنطنه برپا گردیده. قضاتی با تبختر پشت میزها نشستهاند. پروندهی قطوری در جلوشان گزارده شده. دادستانی با هیمَنه در یکسو نشسته. چهل و هشت تن (1) بروی کرسیهای اتهام جا گرفتهاند. محاکمه آغاز میگردد. کیفرخواست بسیار درازی خوانده میشود. مواد قانون را به رخ ما میکشند. تحقیقات میکنند. رسیدگی مینمایند ، وکلا بدفاع میپردازند. پس از چند هفته تضییع وقت حکم داده میشود. بدیوان کشور رفته ابرام مییابد. بمرحلهی اجرا گزارده میشود.
یک روزی باز ما را میخوانند. میآییم میبینیم باز دیوان جنایی برپا شده. قضاتی در پشت میزها نشستهاند. پروندهی قطورتری در جلوشان گزارده شده. دادستانی با هیمنهتر در یکسو جا گرفته. چهار تن متهم در برابر نشسته. باز کیفرخواست درازی خوانده میشود. باز مواد قانون را بگوش ما میکشند. ولی این دفعه قضیه معکوس است.
آن روز میگفتند این چهلوهشت تن بزهکارند و باید کیفر ببینند.
امروز میگویند آنها پاک بودند و ظالمانه محکوم شدهاند.
آن روز باد از آنسو میوزید و امروز از اینسو میوزد.
آن روز ما را خوانده بودند که بیایید این چهلوهشت تن را محکوم گردانیم.
امروز دعوت کردهاند بیایید آنها را پاک کنیم!.
آن روز مجلهی دنیا (2) افزار جرم بود و یکی از دلایل دربارهی متهمانی پیدا شدن آن مجله از خانههاشان شمرده میشد و امروز جملههایی را از آن مجله دادستان میخواند و استدلال میکند.
من بیآنکه از کسی نامی برم از تأسف خودداری نمیکنم. من میگویم شما که میخواهید هر روزی رنگ دیگری پیش آورید دیگر ما را چرا میخوانید؟! ما را چرا افزار کار خود میگردانید؟!. چنانکه گفتم این مقدمه است.
مقصودم آنست آیا با این زمینه و پیشینه و با این بازگشت احساسات میتوان باین پرونده اطمینان پیدا کرد؟ میتوان باستناد آن قضیهی کشته شدن سردار اسعد و فرخی و دیگران را ثابت دانست؟!.
این پرونده از چه تشکیل یافته؟. آیا نه از گواهی گواهان؟.
من میپرسم گواهان کیستند؟. آیا نه همان کارکنان شهربانیند؟!.
آیا بگفتههای ایشان اعتماد میتوان کرد؟!
این گواهان کسانیند که بگفتهی خودشان دیروز در زیر دست احمدی و راسخ و نیرومند و مختار اجرای جنایت کردهاند. بگفتهی خودشان صدها مظالم بکار زدهاند.
ما میپرسیم چرا دیروز آن کارها را کردهاید؟
خواهند گفت : مجبور بودیم.
میگوییم : از کجا امروز مجبور نباشید؟!.
کسی که دیروز مجبور شده جنایت کرده ، امروز هم مجبور شده گواهی دروغ تواند داد. اینست بسخن او قیمتی نتوان نهاد.
حقیقت اینست که بازپرس (چنانکه مرسوم بیشتر بازپرسهای ایرانیست) نه درپی کشف حقایق بلکه درپی اثبات اتهام میبوده. با اصرار میکوشیده که کشته شدن سردار اسعد و فرخی را به ثبوت رساند و با حرصی تمام جستجوی دلیل مینموده. از آنسوی پایهوران و پاسبانان شهربانی که خودشان شریک اتهام هستند چون در ترس و هراس بسیار بوده اختیار توقیف و آزادی خود را در دست بازپرس میدیدهاند ، برای نجات خود بدلجویی از بازپرس کوشیده موافق میل و دلخواه او اظهارات میکردهاند. بازپرس نیز نامردی ننموده هر کس را که بوفق او گواهی میداده آزاد میگزارده و از توجه اتهام بسوی او چشم میپوشیده. این چیزیست که پرونده آشکاره حکایت میکند. این چیزیست که مسلم میباشد.
دوباره میگویم : من از احمدی دفاع نمیکنم. دادگاه اگر او را آدمکش میشناسد بالای دارش فرستد. دفاع من از حقایق است ، از عدالت است ، از قانونست.
در همین پرونده با همهی سستی مبنایش تناقضات بسیاری هست. در کیفرخواست تنها یک طرف موضوع را گرفتهاند و تنها از جملههایی که موافق منظورشان بوده استفاده کردهاند. از جملههایی که نقیض اتهام است و بسود متهمان میباشد بیکبار صرفنظر کردهاند.
احمدی مقداری از این جملهها را جمع آورده با ذکر شمارهی صفحه یادداشت کرده که اینک آن را بدادگاه میدهم و خواستارم که مورد توجه گردد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اشاره بمحاکمهی دکتر ارانی و یارانش است.
2ـ مجلهای که دکتر ارانی میپراکند.
.
در پیرامون اسلام - گفتار چهارم.pdf
299.4 KB
📘 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار چهارم : بنیاد همهی دینها یکیست
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔸 گفتار چهارم : بنیاد همهی دینها یکیست
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 همگی از این تودهاند (تکهی یک از دو)
ما میگوییم : شما اگر میخواهید یك تودهی سرفراز و نیكنامی باشید و در جهان به آسایش و آزادی زندگی كنید ، راهش آنست كه بكوشید و نیك باشید. میگوییم : از گله و ناله و فریاد نتیجه نتواند بود.
این گفتههای ما بكسانی گران میافتد و خوش نمیآید. اینان میخواهند كه همیشه گناه را بگردن دیگران اندازند و با ناله و زاری و بدگویی خشم خود را فرونشانند و دیگر درپی چاره نباشند. میخواهند ما نیز در پرچم موافق میل ایشان رفتار کنیم و سخنان تندی نویسیم و باین و آن تعرض كنیم. میگویم : چنین كاری آسانست ولی نتیجه نخواهد داشت ـ باید كاری كرد كه باین دردها چاره شود.
ببینید امروز همگی از وضع گذشته مینالند ولی علت آن را جستجو نمیكنند و درپی این نیستند كه دیگر آن وضع بازنگردد.
امروز در روزنامهها یك رشته گفتارهایی دربارهی زندان و شكنجههای آن نوشته میشود. كسانی كه گرفتار زندان بودهاند و آزاد گردیدهاند آنچه را كه دیده و دانستهاند مینویسند و از مختاری رئیس پیشین شهربانی شكایتهای بسیار میكنند.
اینها همه راست است. مختاری نیز بیگفتگو گناهكار است و باید بكیفر خود برسد. ولی من میپرسم : مگر مختاری از آفریقا آمده بود؟! مگر از میان همین مردم نبود؟!..
من مختاری را نمیشناسم و هیچ گونه آمیزش با او نداشته و یك بار هم او را ندیدهام. ولی نیك میدانم كه او نیز پیش از آنكه بآن مقام برسد همچون دیگران دم از وجدان میزده و نیكی از خود نشان میداده و از ستم و مردمآزاری نفرت مینموده. ولی چون بآن مقام رسیده از ضعف نفس خودداری نتوانسته و خوی درندگی آشكار ساخته.
شكایت از بدرفتاری پاسبانان زندان میشود. اینها همه راستست. ولی آیا آن پاسبانان از كشور دیگری آورده شده؟!.. آیا از میان همین توده برنخاسته؟!.. آنها همان كسانی هستند كه میآیند و
مینشینند و آنها نیز همان سخنانی را كه بزبانهاست میگویند. آنها نیز دم از نیكی میزنند. چیزی كه هست چون ضعیفنفسند همینكه اختیار بدستشان میافتد همچون درندهی خونخواری گردیده آن دُژرفتاریها را میكنند.
پس بدانید که توده آلوده است. بدانید كه باید بچارهی این توده كوشید. چاره نیز همان است كه هر كس نخست بخود پردازد و خود را آراسته گرداند.
داستان محاكمهی 53 تن را در سه سال پیش خوانندگان فراموش نكردهاند. من در آن محاكمه كه بودم خدا میداند آن روز یكی از روزهایی بود كه من پیش خود كوچك گردیدم : روز نخست كه 48 تن را آورده و در سالن فتحعلیشاهی بروی نیمكتها نشانده و در پیرامونهاشان پاسبانان و دیدهبانان گمارده بودند ، و از یكسو قاضیان و كاركنان دادگاه و از یكسو وكلای مدافع ، برای محاكمه آماده میشدند من نگاه میكردم دیدم همهی كسانی كه در اینجا هستند جز دربند خودنمایی نیستند. به هر یكی مینگریستم میدیدم گردن راست گرفته ، و سینه پیش آورده و با یك تفاخری ایستاده كه تو گویی یك فوج سربازند و شهری را فتح كردهاند. یا تو گویی این 53 تن دشمنان قهاری بودهاند و اینان با دلیری و زور بازو آنها را دستگیر ساختهاند. یك نگاههای خشمآلودی بسوی آنها میانداختند كه بتصور نیاید.
مخصوصاً مینگریستم «دادیار» كه در دست راست دادگاه بروی یك بلندی مینشست یك تن ضباط در پشت سر او میایستاد كه پروندهها را یكایك باو بدهد. همان ضباطِ هیچكاره چنان گردن میافراشت و سینه جلو میداد كه تماشا داشت.
دادستان كه یا از كمی نطق و بیان و یا بملاحظهی دیگری خود بدادگاه نیامده دستیارش را فرستاده بود ، با اینهمه از خودنمایی بازنمانده پیاپی میآمد و میرفت و دستورها میداد و دخالتها میكرد. اگر از یكایك كسان سخن رانم مایهی رنجش خواهد بود.
بالاخره محاكمه آغاز یافت. «ادعانامه» خوانده شد. من نمیدانم آن را كه تدوین كرده بود كه در مقدمهاش زور خود را بكار برده و چنین خواسته بود كه جرم را هرچه بزرگتر نشان دهد. از جمله عبارت «مقدمین بر علیه استقلال كشور» را بكار برده بود كه من همین را ایراد گرفته گفتم :
«اقدام بر علیه استقلال كشور در قانون مادّهی جداگانه دارد كه شما در این ادعانامه بآن استناد نكردهاید و كیفر آن «اعدام» است كه شما نخواستهاید. با اینحال چرا این عبارت را گنجانیدهاید؟!..» از اینگونه ایرادهای بسیاری داشت.
محاكمه چند روز امتداد یافت. پس از بازپرسها و رسیدگیها نوبت دفاع بوكلاء رسید. یكی از آنان كه اروپا دیده و در آنجا درس خوانده بود بجای مدافعه از متهم ، بستایش از اروپا پرداخت و ایران و ایرانیان را نكوهش بسیار كرد. دیگری كه سفری باروپا كرده دو یا سه ماهی در شهرهای آن گردیده بود او نیز سفر خود را گفت و داستانی از آنجا یاد كرد.
.
🔸 همگی از این تودهاند (تکهی یک از دو)
ما میگوییم : شما اگر میخواهید یك تودهی سرفراز و نیكنامی باشید و در جهان به آسایش و آزادی زندگی كنید ، راهش آنست كه بكوشید و نیك باشید. میگوییم : از گله و ناله و فریاد نتیجه نتواند بود.
این گفتههای ما بكسانی گران میافتد و خوش نمیآید. اینان میخواهند كه همیشه گناه را بگردن دیگران اندازند و با ناله و زاری و بدگویی خشم خود را فرونشانند و دیگر درپی چاره نباشند. میخواهند ما نیز در پرچم موافق میل ایشان رفتار کنیم و سخنان تندی نویسیم و باین و آن تعرض كنیم. میگویم : چنین كاری آسانست ولی نتیجه نخواهد داشت ـ باید كاری كرد كه باین دردها چاره شود.
ببینید امروز همگی از وضع گذشته مینالند ولی علت آن را جستجو نمیكنند و درپی این نیستند كه دیگر آن وضع بازنگردد.
امروز در روزنامهها یك رشته گفتارهایی دربارهی زندان و شكنجههای آن نوشته میشود. كسانی كه گرفتار زندان بودهاند و آزاد گردیدهاند آنچه را كه دیده و دانستهاند مینویسند و از مختاری رئیس پیشین شهربانی شكایتهای بسیار میكنند.
اینها همه راست است. مختاری نیز بیگفتگو گناهكار است و باید بكیفر خود برسد. ولی من میپرسم : مگر مختاری از آفریقا آمده بود؟! مگر از میان همین مردم نبود؟!..
من مختاری را نمیشناسم و هیچ گونه آمیزش با او نداشته و یك بار هم او را ندیدهام. ولی نیك میدانم كه او نیز پیش از آنكه بآن مقام برسد همچون دیگران دم از وجدان میزده و نیكی از خود نشان میداده و از ستم و مردمآزاری نفرت مینموده. ولی چون بآن مقام رسیده از ضعف نفس خودداری نتوانسته و خوی درندگی آشكار ساخته.
شكایت از بدرفتاری پاسبانان زندان میشود. اینها همه راستست. ولی آیا آن پاسبانان از كشور دیگری آورده شده؟!.. آیا از میان همین توده برنخاسته؟!.. آنها همان كسانی هستند كه میآیند و
مینشینند و آنها نیز همان سخنانی را كه بزبانهاست میگویند. آنها نیز دم از نیكی میزنند. چیزی كه هست چون ضعیفنفسند همینكه اختیار بدستشان میافتد همچون درندهی خونخواری گردیده آن دُژرفتاریها را میكنند.
پس بدانید که توده آلوده است. بدانید كه باید بچارهی این توده كوشید. چاره نیز همان است كه هر كس نخست بخود پردازد و خود را آراسته گرداند.
داستان محاكمهی 53 تن را در سه سال پیش خوانندگان فراموش نكردهاند. من در آن محاكمه كه بودم خدا میداند آن روز یكی از روزهایی بود كه من پیش خود كوچك گردیدم : روز نخست كه 48 تن را آورده و در سالن فتحعلیشاهی بروی نیمكتها نشانده و در پیرامونهاشان پاسبانان و دیدهبانان گمارده بودند ، و از یكسو قاضیان و كاركنان دادگاه و از یكسو وكلای مدافع ، برای محاكمه آماده میشدند من نگاه میكردم دیدم همهی كسانی كه در اینجا هستند جز دربند خودنمایی نیستند. به هر یكی مینگریستم میدیدم گردن راست گرفته ، و سینه پیش آورده و با یك تفاخری ایستاده كه تو گویی یك فوج سربازند و شهری را فتح كردهاند. یا تو گویی این 53 تن دشمنان قهاری بودهاند و اینان با دلیری و زور بازو آنها را دستگیر ساختهاند. یك نگاههای خشمآلودی بسوی آنها میانداختند كه بتصور نیاید.
مخصوصاً مینگریستم «دادیار» كه در دست راست دادگاه بروی یك بلندی مینشست یك تن ضباط در پشت سر او میایستاد كه پروندهها را یكایك باو بدهد. همان ضباطِ هیچكاره چنان گردن میافراشت و سینه جلو میداد كه تماشا داشت.
دادستان كه یا از كمی نطق و بیان و یا بملاحظهی دیگری خود بدادگاه نیامده دستیارش را فرستاده بود ، با اینهمه از خودنمایی بازنمانده پیاپی میآمد و میرفت و دستورها میداد و دخالتها میكرد. اگر از یكایك كسان سخن رانم مایهی رنجش خواهد بود.
بالاخره محاكمه آغاز یافت. «ادعانامه» خوانده شد. من نمیدانم آن را كه تدوین كرده بود كه در مقدمهاش زور خود را بكار برده و چنین خواسته بود كه جرم را هرچه بزرگتر نشان دهد. از جمله عبارت «مقدمین بر علیه استقلال كشور» را بكار برده بود كه من همین را ایراد گرفته گفتم :
«اقدام بر علیه استقلال كشور در قانون مادّهی جداگانه دارد كه شما در این ادعانامه بآن استناد نكردهاید و كیفر آن «اعدام» است كه شما نخواستهاید. با اینحال چرا این عبارت را گنجانیدهاید؟!..» از اینگونه ایرادهای بسیاری داشت.
محاكمه چند روز امتداد یافت. پس از بازپرسها و رسیدگیها نوبت دفاع بوكلاء رسید. یكی از آنان كه اروپا دیده و در آنجا درس خوانده بود بجای مدافعه از متهم ، بستایش از اروپا پرداخت و ایران و ایرانیان را نكوهش بسیار كرد. دیگری كه سفری باروپا كرده دو یا سه ماهی در شهرهای آن گردیده بود او نیز سفر خود را گفت و داستانی از آنجا یاد كرد.
.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی دوم
خردها از داوری افتاده و برای نیک و بد ، ترازویی جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود ، هر کسی میبایست برای گفتههایش دلیل از سخن فلان مسیو و بهمان مادام بیاورد وگرنه پذیرفته نمیشد.
اینبود اروپاگری ، و یکی از نتیجههای بسیار زیانمند آن رواج بیدینی میبود. چنانکه نوشتهایم از دیر باز در اروپا مادّیگری رواج گرفته ریشهی دین را برانداخته بود ، و این زمان در شرق هایهوی آن ـ آری هایهوی آن ـ لرزه به بنیاد دین انداخته ، انبوهی از مردم بیدینی را مایهی سرفرازی پنداشته از دین بیزاری مینمودند. چنین پنداشته میشد دانشهای اروپایی ریشهی دینها را کنده و بیپایی همهی آنها را روشن گردانیده. بسیاری آشکاره میگفتند : «در قرن بیستم هم کسی بزیر بار دین میرود؟!.» نام داروین و فلسفهاش بزبانها افتاده گروه انبوهی بیآنکه بدانند داروین چه گفته و چه ایرادی به دین گرفته ، بنام پیروی از فلسفهی او بیدینی آشکار میساختند. جملههای «زندگانی نبرد است» و «ناتوان خوراک تواناست» و «هر کسی باید دربند خوشیهای خود باشد» ، بزبانها افتاده و پیاپی بگوشها میخورد.
در چنان هنگامی که چند هیاهوی بزرگی از اروپاگری و بیدینی و هواداری از خیام و حافظ و دلبستگی بشعر و ادبیات و مانند اینها ، درگرفته و دیوانگیها بهم آمیخته بود ، ما کوشش آغاز کردیم و چون میبایست راه را گام بگام پیماییم در گام نخست به اروپاگری پرداخته با آن به نبرد سختی برخاستیم ، و یک سال بیشتر گفتارهای پیاپی نوشته این روشن گردانیدیم که اروپاییان خود راه زندگی را گم کردهاند و با گرفتاریهای سختی روبرو میباشند. و این بسیار خامست که شرقیان دنبال آن را گیرند. پس از کشاکشی که با بسیاری از درسخواندگان درگرفت به یاری خدا آن هیاهو را شکسته از میان بردیم.
این گام یکم میبود. در گام دوم به پشتیبانی از دینها برخاسته این نشان دادیم که دانشها جهانیان را از دین بینیاز نمیگرداند. نشان دادیم که در زمینهی شناختن جهان و زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی یک رشته آمیغهای بسیار ارجداری هست که دینها آنها را دنبال کرده بمردمان یاد دادهاند. نشان دادیم که آنچه مادّیان دربارهی دینها پنداشته و آنها را ساخته و بیپا دانستهاند نتیجهی ناآگاهی ایشانست و خود پندار بیپایی میباشد. در این زمینه نیز یک سال بیشتر گفتارها نوشتیم و در همین هنگام بود که از «خرد» (یا بهتر گویم : از نیرویی که داور راست و کج و شناسندهی نیک و بد میباشد) بسخن پرداخته به مادّیان و دیگران که از بودن چنان نیرویی در آدمی ناآگاهی مینمودند پاسخهای استواری نوشتیم ، و چون ما در گفتههای خود ، پیش از همه داوری خرد را پیش میکشیم (و میبایست کشیم) در زمینهی آن بگفتارهای ارجدار بسیاری پرداختیم.
سپس در گام سوم به دین اسلام که بازپسین از دینهای گذشته و خود دینیست که در ایران و در پیرامونهای آن رواج میداشته پرداخته از یکسو دربارهی راستی و استواری آن گفتارها نوشته و از یکسو بنیاد آن دین را نشان داده ، یا بهتر گویم بگوهرش بازگردانیدیم.
گوهر اسلام چیست؟. باور داشتن بخدا ، یگانه شناختن او ، دست اندر کارهای جهان نشناختن کسی ، پابستگی به نیکی و پاکی ، کوشیدن در راه زندگانی ، دشمنی با گمراهان و بیدینان ، باور داشتن بجهان پاداش و کیفر و مانند اینها. اینهاست خواستهای اسلام. اینهاست پایههای آن دین.
اینها را بازنموده نشان دادیم که کیشهایی که از اسلام جدا گردیده جز کورهراههایی نمیباشند ، نشان دادیم که خود شاهراه از میان رفته و این کورهراههای گمراه کننده جای آن را گرفته است. یک سال بیشتر نیز در این زمینه گفتارها مینوشتیم.
کسانی که امروز میگویند : «اسلام را باصلش بازگردانیم» و این را بهانهای برای خود گرفتهاند ، نمیدانند که ما آن کار را کرده بانجام رسانیدهایم. آنان چنانکه معنی دین را نمیدانند از معنی «بازگردانیدن دین بگوهرش» نیز آگاه نمیباشند.
.
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی دوم
خردها از داوری افتاده و برای نیک و بد ، ترازویی جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود ، هر کسی میبایست برای گفتههایش دلیل از سخن فلان مسیو و بهمان مادام بیاورد وگرنه پذیرفته نمیشد.
اینبود اروپاگری ، و یکی از نتیجههای بسیار زیانمند آن رواج بیدینی میبود. چنانکه نوشتهایم از دیر باز در اروپا مادّیگری رواج گرفته ریشهی دین را برانداخته بود ، و این زمان در شرق هایهوی آن ـ آری هایهوی آن ـ لرزه به بنیاد دین انداخته ، انبوهی از مردم بیدینی را مایهی سرفرازی پنداشته از دین بیزاری مینمودند. چنین پنداشته میشد دانشهای اروپایی ریشهی دینها را کنده و بیپایی همهی آنها را روشن گردانیده. بسیاری آشکاره میگفتند : «در قرن بیستم هم کسی بزیر بار دین میرود؟!.» نام داروین و فلسفهاش بزبانها افتاده گروه انبوهی بیآنکه بدانند داروین چه گفته و چه ایرادی به دین گرفته ، بنام پیروی از فلسفهی او بیدینی آشکار میساختند. جملههای «زندگانی نبرد است» و «ناتوان خوراک تواناست» و «هر کسی باید دربند خوشیهای خود باشد» ، بزبانها افتاده و پیاپی بگوشها میخورد.
در چنان هنگامی که چند هیاهوی بزرگی از اروپاگری و بیدینی و هواداری از خیام و حافظ و دلبستگی بشعر و ادبیات و مانند اینها ، درگرفته و دیوانگیها بهم آمیخته بود ، ما کوشش آغاز کردیم و چون میبایست راه را گام بگام پیماییم در گام نخست به اروپاگری پرداخته با آن به نبرد سختی برخاستیم ، و یک سال بیشتر گفتارهای پیاپی نوشته این روشن گردانیدیم که اروپاییان خود راه زندگی را گم کردهاند و با گرفتاریهای سختی روبرو میباشند. و این بسیار خامست که شرقیان دنبال آن را گیرند. پس از کشاکشی که با بسیاری از درسخواندگان درگرفت به یاری خدا آن هیاهو را شکسته از میان بردیم.
این گام یکم میبود. در گام دوم به پشتیبانی از دینها برخاسته این نشان دادیم که دانشها جهانیان را از دین بینیاز نمیگرداند. نشان دادیم که در زمینهی شناختن جهان و زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی یک رشته آمیغهای بسیار ارجداری هست که دینها آنها را دنبال کرده بمردمان یاد دادهاند. نشان دادیم که آنچه مادّیان دربارهی دینها پنداشته و آنها را ساخته و بیپا دانستهاند نتیجهی ناآگاهی ایشانست و خود پندار بیپایی میباشد. در این زمینه نیز یک سال بیشتر گفتارها نوشتیم و در همین هنگام بود که از «خرد» (یا بهتر گویم : از نیرویی که داور راست و کج و شناسندهی نیک و بد میباشد) بسخن پرداخته به مادّیان و دیگران که از بودن چنان نیرویی در آدمی ناآگاهی مینمودند پاسخهای استواری نوشتیم ، و چون ما در گفتههای خود ، پیش از همه داوری خرد را پیش میکشیم (و میبایست کشیم) در زمینهی آن بگفتارهای ارجدار بسیاری پرداختیم.
سپس در گام سوم به دین اسلام که بازپسین از دینهای گذشته و خود دینیست که در ایران و در پیرامونهای آن رواج میداشته پرداخته از یکسو دربارهی راستی و استواری آن گفتارها نوشته و از یکسو بنیاد آن دین را نشان داده ، یا بهتر گویم بگوهرش بازگردانیدیم.
گوهر اسلام چیست؟. باور داشتن بخدا ، یگانه شناختن او ، دست اندر کارهای جهان نشناختن کسی ، پابستگی به نیکی و پاکی ، کوشیدن در راه زندگانی ، دشمنی با گمراهان و بیدینان ، باور داشتن بجهان پاداش و کیفر و مانند اینها. اینهاست خواستهای اسلام. اینهاست پایههای آن دین.
اینها را بازنموده نشان دادیم که کیشهایی که از اسلام جدا گردیده جز کورهراههایی نمیباشند ، نشان دادیم که خود شاهراه از میان رفته و این کورهراههای گمراه کننده جای آن را گرفته است. یک سال بیشتر نیز در این زمینه گفتارها مینوشتیم.
کسانی که امروز میگویند : «اسلام را باصلش بازگردانیم» و این را بهانهای برای خود گرفتهاند ، نمیدانند که ما آن کار را کرده بانجام رسانیدهایم. آنان چنانکه معنی دین را نمیدانند از معنی «بازگردانیدن دین بگوهرش» نیز آگاه نمیباشند.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی44
اساساً قضیه بنحوی که بیان شده غیرطبیعی بنظر میآید. مثلاً گفته میشود سردار اسعد چون حس کرده بود که بخوراک او زهر میزنند از خوردن خوراک خودداری میکرد و به راسخ و دیگران اعتراضهای سخت مینمود. اینها میرساند که سردار قدر جان خود دانسته و مقاومت مینموده. از آنسو میگویند شب آخر که احمدی باتاقش رفته بیهیچ مقاومتی تسلیم بمرگ شده و دست خود را دراز کرده که احمدی آمپول زند و جانش گیرد.
گفته میشود بسردار اسعد هفت روز خوراک ندادهاند. کسی که هفت روز خوراک نخورَد زنده نمانَد و اگر مانْد در حال غَشوه[بیهوشی] باشد. از آنسوی میگویند احمدی چون وارد اتاق او شده سردار با یک حال درست بسخن پرداخته و چنین گفته : «آقا آمدی؟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ» یا گفته : «میخواهی مرا هم براه تیمورتاش بفرستی؟».
آیا کدام یکی از اینها راست است؟!.
گفته میشود احمدی از پاسبانان نعلبکی خواسته که سم را در آن حل کند. چند تن از پاسبانان این گواهی را دادهاند.
آیا باور کردنیست کسی که میخواهد یکی را بکشد با این آشکاری افزار طلبَد و همگی را از کار خود آگاه گردانَد؟. اساساً معنی گواهی گواهان آنست که احمدی هر کاری که میخواسته بکند پوشیده نمیداشته و هر بار که پیش سردار اسعد میرفته و باو پرتقال میخورانیده و یا آمپول زهرآلودی میزده پاسبانها را همراه میبرده و مطلع میگردانیده.
دربارهی فرخی گفته میشود تندرست و قویمزاج بود و این دلیل شمرده میشود که او را کشتهاند و با اجل خود نمرده. از آنسو میگویند احمدی تنها باتاق رفته و او را کشته.
من نمیدانم او چگونه با آن گردنکشی تسلیم مرگ خائنانه شده؟! نمیدانم چگونه احمدی پوسیدهی ناتوان به فرخی تناور و قوی غالب آمده؟!.
میگویند احمدی جلاد زندان بوده و بسر هر کس که میرفته آن کس بمرگ خود یقین پیدا کرده إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ میسروده. با اینحال نمیدانم چه شده که فرخی ، احمدی را باتاق خود راه داده و بمقاومت خود برنخاسته.
تعجب میکنم که فرخی بحکایت پرونده چند مرض مهلکی از نِفریت و مالاریای مزمن و مانند اینها داشته و چون مرده طبیب قانونی مرگ او را عادی دانسته و جواز دفن صادر کرده. با اینحال اصرار میکنند که او را کشته شده با دست احمدی وانمایند و بتکلفات باورنکردنی میپردازند.
یک نکتهی دیگری که باید یادآوری کنم اینست که بر فرض آنکه ما قضیه را مسلم شماریم آیا احمدی را قاتل سردار اسعد یا فرخی محسوب توان کرد؟! آیا مادّه 170 را شامل او توان دانست؟.
منشأ تردید اینست که قاتل کسی است که قصد قتل کند و مقصودی از آن قتل در اندیشهی خود داشته باشد.
احمدی نه قصد قتل کرده و نه مقصودی او را بوده است. احمدی را یک افزاری بیش نتوان شمرد.
مثل این موضوع آنست که در تبریز در سی سال پیش صمدخان شصت تن از آزادیخواهان را سر برید و یا بدار زد. در نتیجهی دشمنی که با مشروطه میداشت قصد قتل آزادیخواهان را کرده بود و قصد خود را باجرا میگزاشت و بدین جهت است که ما او را کشندهی آزادیخواهان میدانیم و اگر میتوانستیم بایستی او را بدادگاه کشانیده بنام قاتل مجازات دهیم در حالی که در هیچ یکی از آنها خود صمدخان دست مباشرت نداشته و همگی را محمد نام میرغضب کشته است.
یک مثل دیگر پیشامدیست که اخیراً در مکه رخ داده و روزنامهها پیاپی از آن سخن میرانند. طالب نام ایرانی را که بمکه رفته بوده باتهام اینکه میخواسته خانهی کعبه را با پلیدیها بیالاید نزد قاضی فرستادهاند و چون او حکم داده ابنسعود پادشاه حجاز آن حکم را امضاء کرده و دستور اجرا داده و چون طالب را بمیدان آوردهاند یک کاکاسیاهی با شمشیر گردن او را زده است. اکنون باید دید کشندهی طالب این کاکاسیاه شمرده میشود یا ابنسعود که دستور کشتن داده است؟! آیا کدام یکی را کشندهی حاجی ایرانی میشماریم؟.. دولت بکدام یکی پروتِستنامه (1) میفرستد؟..
نه آنست که ما کشندهی آن حاجی خود ابنسعود را میدانیم و باو اعتراض میکنیم و پروتست میفرستیم؟!.. نه آنست که کاکاسیاه را هیچگاه بدیده نگرفته نامی نمیبریم و کمترین دشمنی نسبت باو در دل خود حس نمیکنیم؟!.. نه آنست که او را افزاری بیش نمیشماریم؟!..
در این قضیه نیز اگر راست باشد احمدی بمنزلهی آن میرغضب بوده و من تردید دارم که آیا توان مادّهی 170 را شامل او دانست؟!.. آیا میتوان احمدی را قاتل سردار اسعد و فرخی شمرد؟!.. حقیقت اینست که دور از مقصود قانونگزار و عدالت میباشد. این نکته است که باید دادگاه از دیده دور ندارد.
پایان
پابرگی :
1ـ پروتست = اعتراض
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی44
اساساً قضیه بنحوی که بیان شده غیرطبیعی بنظر میآید. مثلاً گفته میشود سردار اسعد چون حس کرده بود که بخوراک او زهر میزنند از خوردن خوراک خودداری میکرد و به راسخ و دیگران اعتراضهای سخت مینمود. اینها میرساند که سردار قدر جان خود دانسته و مقاومت مینموده. از آنسو میگویند شب آخر که احمدی باتاقش رفته بیهیچ مقاومتی تسلیم بمرگ شده و دست خود را دراز کرده که احمدی آمپول زند و جانش گیرد.
گفته میشود بسردار اسعد هفت روز خوراک ندادهاند. کسی که هفت روز خوراک نخورَد زنده نمانَد و اگر مانْد در حال غَشوه[بیهوشی] باشد. از آنسوی میگویند احمدی چون وارد اتاق او شده سردار با یک حال درست بسخن پرداخته و چنین گفته : «آقا آمدی؟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ» یا گفته : «میخواهی مرا هم براه تیمورتاش بفرستی؟».
آیا کدام یکی از اینها راست است؟!.
گفته میشود احمدی از پاسبانان نعلبکی خواسته که سم را در آن حل کند. چند تن از پاسبانان این گواهی را دادهاند.
آیا باور کردنیست کسی که میخواهد یکی را بکشد با این آشکاری افزار طلبَد و همگی را از کار خود آگاه گردانَد؟. اساساً معنی گواهی گواهان آنست که احمدی هر کاری که میخواسته بکند پوشیده نمیداشته و هر بار که پیش سردار اسعد میرفته و باو پرتقال میخورانیده و یا آمپول زهرآلودی میزده پاسبانها را همراه میبرده و مطلع میگردانیده.
دربارهی فرخی گفته میشود تندرست و قویمزاج بود و این دلیل شمرده میشود که او را کشتهاند و با اجل خود نمرده. از آنسو میگویند احمدی تنها باتاق رفته و او را کشته.
من نمیدانم او چگونه با آن گردنکشی تسلیم مرگ خائنانه شده؟! نمیدانم چگونه احمدی پوسیدهی ناتوان به فرخی تناور و قوی غالب آمده؟!.
میگویند احمدی جلاد زندان بوده و بسر هر کس که میرفته آن کس بمرگ خود یقین پیدا کرده إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ میسروده. با اینحال نمیدانم چه شده که فرخی ، احمدی را باتاق خود راه داده و بمقاومت خود برنخاسته.
تعجب میکنم که فرخی بحکایت پرونده چند مرض مهلکی از نِفریت و مالاریای مزمن و مانند اینها داشته و چون مرده طبیب قانونی مرگ او را عادی دانسته و جواز دفن صادر کرده. با اینحال اصرار میکنند که او را کشته شده با دست احمدی وانمایند و بتکلفات باورنکردنی میپردازند.
یک نکتهی دیگری که باید یادآوری کنم اینست که بر فرض آنکه ما قضیه را مسلم شماریم آیا احمدی را قاتل سردار اسعد یا فرخی محسوب توان کرد؟! آیا مادّه 170 را شامل او توان دانست؟.
منشأ تردید اینست که قاتل کسی است که قصد قتل کند و مقصودی از آن قتل در اندیشهی خود داشته باشد.
احمدی نه قصد قتل کرده و نه مقصودی او را بوده است. احمدی را یک افزاری بیش نتوان شمرد.
مثل این موضوع آنست که در تبریز در سی سال پیش صمدخان شصت تن از آزادیخواهان را سر برید و یا بدار زد. در نتیجهی دشمنی که با مشروطه میداشت قصد قتل آزادیخواهان را کرده بود و قصد خود را باجرا میگزاشت و بدین جهت است که ما او را کشندهی آزادیخواهان میدانیم و اگر میتوانستیم بایستی او را بدادگاه کشانیده بنام قاتل مجازات دهیم در حالی که در هیچ یکی از آنها خود صمدخان دست مباشرت نداشته و همگی را محمد نام میرغضب کشته است.
یک مثل دیگر پیشامدیست که اخیراً در مکه رخ داده و روزنامهها پیاپی از آن سخن میرانند. طالب نام ایرانی را که بمکه رفته بوده باتهام اینکه میخواسته خانهی کعبه را با پلیدیها بیالاید نزد قاضی فرستادهاند و چون او حکم داده ابنسعود پادشاه حجاز آن حکم را امضاء کرده و دستور اجرا داده و چون طالب را بمیدان آوردهاند یک کاکاسیاهی با شمشیر گردن او را زده است. اکنون باید دید کشندهی طالب این کاکاسیاه شمرده میشود یا ابنسعود که دستور کشتن داده است؟! آیا کدام یکی را کشندهی حاجی ایرانی میشماریم؟.. دولت بکدام یکی پروتِستنامه (1) میفرستد؟..
نه آنست که ما کشندهی آن حاجی خود ابنسعود را میدانیم و باو اعتراض میکنیم و پروتست میفرستیم؟!.. نه آنست که کاکاسیاه را هیچگاه بدیده نگرفته نامی نمیبریم و کمترین دشمنی نسبت باو در دل خود حس نمیکنیم؟!.. نه آنست که او را افزاری بیش نمیشماریم؟!..
در این قضیه نیز اگر راست باشد احمدی بمنزلهی آن میرغضب بوده و من تردید دارم که آیا توان مادّهی 170 را شامل او دانست؟!.. آیا میتوان احمدی را قاتل سردار اسعد و فرخی شمرد؟!.. حقیقت اینست که دور از مقصود قانونگزار و عدالت میباشد. این نکته است که باید دادگاه از دیده دور ندارد.
پایان
پابرگی :
1ـ پروتست = اعتراض
.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 همگی از این تودهاند (تکهی دو از دو)
دیگری چون از دستهی دیگر بود بمناسبت روز رمضان یك حدیثی خواند و قدری موعظه كرد. همچنین هر یكی بیش از همه خود را و دانش خود را نشان داد و جز دو سه تنی بدفاع حسابی نپرداخت.
سپس نوبت دفاع بخود متهمان رسید. دفاعهای اینها شنیدنی بود. هر یكی بنوبت خود سخنان مغزداری گفتند و به بیگناهی خود دلیلها یاد كردند. جز از دو یا سه تنی كه بگفتههای بیهودهای پرداختند دیگران رفتار بسیار متینی كردند. یك دسته از شاگردان دانشكدهها تنها گناهشان آشنایی پیدا كردن با دكتر ارانی و گوش دادن بسخنان او بود.
اینان با دلیل بیگناهی خود را به رخ دادگاه كشیدند ، و از سختیهای زندان سخنها راندند ، و از بیتابی و ناآرامی مادران و خواهران خود شرحها سرودند. برخی از اینان چنان دفاع كردند و سخنان مؤثری گفتند كه بیشتر شنوندگان را بگریه انداختند.
بیگناهی این دسته چندان روشن ، و این دفاعهاشان چندان مؤثر بود كه من یقین داشتم اینها را رها خواهند كرد. میدانستم محاكمه ساده نیست ، با اینحال گمان محكومیت به بیشتر از پانزده یا شانزده تن نمیدادم. میگفتم : برای بازمانده چون هیچ عنوانی نیست تبرئه خواهند كرد. ولی برخلاف این تصور دو روز دیگر چون حكم دادند دیده شد بیش از دو تن را تبرئه نكردهاند.
كنون شما ببینید آیا تنها مختاری گناهكار است؟!.. آیا آن قاضیانی كه چنین رأیی دادهاند گناهكار نیستند؟ آیا چه گناهی بدتر از اینكه كسانی بروی میز داوری نشینند ولی گوش بسفارش یا دستور دیگران دارند؟!..
از آنسوی میپرسم : آیا این قاضیان از حبشه آمدهاند؟ آیا نه از میان همین توده برخاستهاند؟! آیا نه از ردیف دیگران میباشند؟! آیا شما میپندارید كه اگر دیگران بجای آنان گمارده شوند بهتر خواهند بود؟!.
اگر چنین میپندارید اشتباه كردهاید. آن قاضیان از همین تودهاند و تنها آنان نیستند كه پا بروی حق میگزارند ، اگر دیگران را بجای آنان گماریم همان رفتار خواهند كرد. از هزاران تن یكی پیدا میشود كه گوش بهوا و هوس ندهد و بخاطر شغل یا بامید ترفیعِ رتبه از راه راستی برنگردد.
بالاخره نتیجه آنست كه توده آلوده است. از چنین تودهای قاضی ، و وكیل ، و سرشهربانی و زندانبان و پاسبان بهتر از این درنیاید. اینست باید به نیكی توده كوشید ، و آن نیز با بدگویی از مختاری و آه و ناله از شكنجههای روزهای زندان و مانند اینها بدست نیاید. باید از راهش وارد شد ، و راهش همینست كه ما پیش گرفتهایم.
نمیگویم : باید بدیهای مختاری یا دیگران را ننوشت. میگویم : آنها را كه مینویسید نتیجه این را بگیرید كه توده آلوده است و با ما همراهی كنید كه بچارهی این آلودگی كوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 13 دوشنبه 20 بهمن ماه 1320)
.
🔸 همگی از این تودهاند (تکهی دو از دو)
دیگری چون از دستهی دیگر بود بمناسبت روز رمضان یك حدیثی خواند و قدری موعظه كرد. همچنین هر یكی بیش از همه خود را و دانش خود را نشان داد و جز دو سه تنی بدفاع حسابی نپرداخت.
سپس نوبت دفاع بخود متهمان رسید. دفاعهای اینها شنیدنی بود. هر یكی بنوبت خود سخنان مغزداری گفتند و به بیگناهی خود دلیلها یاد كردند. جز از دو یا سه تنی كه بگفتههای بیهودهای پرداختند دیگران رفتار بسیار متینی كردند. یك دسته از شاگردان دانشكدهها تنها گناهشان آشنایی پیدا كردن با دكتر ارانی و گوش دادن بسخنان او بود.
اینان با دلیل بیگناهی خود را به رخ دادگاه كشیدند ، و از سختیهای زندان سخنها راندند ، و از بیتابی و ناآرامی مادران و خواهران خود شرحها سرودند. برخی از اینان چنان دفاع كردند و سخنان مؤثری گفتند كه بیشتر شنوندگان را بگریه انداختند.
بیگناهی این دسته چندان روشن ، و این دفاعهاشان چندان مؤثر بود كه من یقین داشتم اینها را رها خواهند كرد. میدانستم محاكمه ساده نیست ، با اینحال گمان محكومیت به بیشتر از پانزده یا شانزده تن نمیدادم. میگفتم : برای بازمانده چون هیچ عنوانی نیست تبرئه خواهند كرد. ولی برخلاف این تصور دو روز دیگر چون حكم دادند دیده شد بیش از دو تن را تبرئه نكردهاند.
كنون شما ببینید آیا تنها مختاری گناهكار است؟!.. آیا آن قاضیانی كه چنین رأیی دادهاند گناهكار نیستند؟ آیا چه گناهی بدتر از اینكه كسانی بروی میز داوری نشینند ولی گوش بسفارش یا دستور دیگران دارند؟!..
از آنسوی میپرسم : آیا این قاضیان از حبشه آمدهاند؟ آیا نه از میان همین توده برخاستهاند؟! آیا نه از ردیف دیگران میباشند؟! آیا شما میپندارید كه اگر دیگران بجای آنان گمارده شوند بهتر خواهند بود؟!.
اگر چنین میپندارید اشتباه كردهاید. آن قاضیان از همین تودهاند و تنها آنان نیستند كه پا بروی حق میگزارند ، اگر دیگران را بجای آنان گماریم همان رفتار خواهند كرد. از هزاران تن یكی پیدا میشود كه گوش بهوا و هوس ندهد و بخاطر شغل یا بامید ترفیعِ رتبه از راه راستی برنگردد.
بالاخره نتیجه آنست كه توده آلوده است. از چنین تودهای قاضی ، و وكیل ، و سرشهربانی و زندانبان و پاسبان بهتر از این درنیاید. اینست باید به نیكی توده كوشید ، و آن نیز با بدگویی از مختاری و آه و ناله از شكنجههای روزهای زندان و مانند اینها بدست نیاید. باید از راهش وارد شد ، و راهش همینست كه ما پیش گرفتهایم.
نمیگویم : باید بدیهای مختاری یا دیگران را ننوشت. میگویم : آنها را كه مینویسید نتیجه این را بگیرید كه توده آلوده است و با ما همراهی كنید كه بچارهی این آلودگی كوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 13 دوشنبه 20 بهمن ماه 1320)
.