پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکه‌ی دو از هشت)


ایرانیان می‌توانستند به کوششهای بیمانند کشورهای بزرگ درگیر جنگ بنگرند و بدانند که ایشان برای سرفرازی و استقلال کشورشان به چه از خود‌گذشتگی‌ها و حتا جانبازیهایی آماده‌اند و آن بهایی که سرفرازی و استقلال یک توده را هست ایشان با جانهای خود آماده‌ی پرداختش می‌باشند. ایرانیان می‌توانستند دریابند که شناخته نبودن معنی میهن‌پرستی و بی‌پروایی به آن درمیان توده چه ‌اندازه به این کشور گران می‌افتد و چه آسیبها از این رهگذر به کشور می‌رسد. می‌توانستند بفهمند که زیانکاری یکمشت خیانتکار باعث مرگ هزاران جوان غیرتمند سرفراز و آوارگی ده‌هزاران خاندان و زبونی ملیونها مردم تواند گردید. ...

درسهای شهریور20 بسیار است اگر دیدگان بینا بود و خود خواستار یاد گرفتن. از آنسو در آن هنگام رخدادهای شگفتی نیز دیده شد که هر یک چیستانی می‌نماید.

باید دانست کم بوده‌اند کسانی که به این رخدادها با دیده‌ی ژرف‌بینی نگریسته و جستجوی علتهای آن کرده باشند. اینست باید رخدادهای شهریور20 که به افتادن رضاشاه ، نخست‌وزیری فروغی و پادشاهی محمدرضاشاه انجامید بازنگریسته شده رازهای آن بدست آید.

چون پیش از این ، سخن ما در زمینه‌ی نیک بودن و نیک گردیدن توده بود ، در زیر تکه‌ای را از کتاب «افسران ما» که به این پیشامدها از دیده‌ی ستودگی و ناستودگی توده می‌نگرد می‌آوریم. از آنسو یک بخشی از کوششهای پرچم در دو سه ماه نخست ، دنبال کردن رفتارهای ننگ‌آور و خائنانه‌ی برخی از امیران آرتش و دولتیان بود و در گفتارهایی بهمین مناسبت سخنانی رانده شده که به موضوع ما بستگی می‌یابد ، اینست از هر باره بجا بود که تاریخچه‌ای از آن پیشامدها بیاوریم تا خوانندگان تصویر روشنی از رخدادهای آن سالها بدارند. اینک آن نوشتار :

«سوم شهریور یکی از ننگ‌آورترین داستانها در تاریخ ایران بود. داستانی بود که باید فراموش نگردد و رازهای آن بیرون ریخته شود تا رسوایی‌ای که بهره‌ی ایران گردیده کم باشد. می‌بینم برخی جوانان جستجو از رخدادهای آن می‌کنند و چیزها نوشته می‌پراکنند ، و این کار نیکست. اگرچه برخی بدخواهان بآنها نیز دست می‌یازند و جوان ساده‌ای را بگیر آورده با مهربانیها می‌فریبند و خود را
«قهرمان» می‌گردانند : «در آن پیشامد من فلان کوشش را کردم ، بَهمان فداکاری را نمودم ، یا برضاشاه چنین گفتم و چنان شنیدم». ولی اینها از میان خواهد رفت و بدخواهان شناخته خواهند گردید.

درباره‌ی سوم شهریور نیز من از دور تماشا می‌کردم و آگاهیم کمست. ولی خواهم توانست از راه داوری سخنانی گویم و نکته‌هایی را روشن گردانم :

نخست جای گفتگو نیست که ایستادگی نشان دادن ایران در برابر روس و انگلیس و کار را بجنگ کشانیدن خود نیرنگی بوده. نه ایران را با انگلیس و روس جنگ می‌بایستی ، و نه ایران با آنها جنگ می‌توانستی. ما با روس و انگلیس چرا می‌جنگیدیم؟.. اگر آن دو دولت راه می‌خواستند که کالاهای انگلیس از ایران بگذرد و بخاک روس رود ، این نه چیزی بود که ایران نتواند پذیرفت. نه چیزی بود که به ایران برخورد. در آن هنگام سخت جنگ ، در آن روزگار زورورزی که آلمانها مرزهای چند دولت بی‌یکسویی [=بیطرفی] را شکسته بودند ، از ایران چه کاستی اگر راهی از کشور خود برای کالاهای انگلیسی باز کردی؟!..

از آنسو ایران با انگلیس و روس چه جنگی توانستی؟!.. کدام آرتش ورزیده را می‌داشت؟!. کدام افزارهای جنگی را راه ‌انداخته بود؟!. به پشتیبانی کدام توده امید می‌بست؟!.

کسانی که آن جنگ را پیش آوردند ، بایستی یا دیوانگانی بیهوش باشند که باک از زیان و آسیب آن ندارند ، و یا بدخواهانی که نیرنگی را بدیده گیرند.


.
محمدرضاشاه و محمدعلی فروغی
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 10


الف ـ این معنی تازه‌ایست که شما به دین می‌دهید. دینهایی که بوده هیچ یکی باین معنی نیست. شما می‌گویید : «دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن بآیین خرد است». این جمله را در کتابهای خود تکرار می‌کنید. بسیار نیک ، ولی آیا کدام دین دارای این معنیست؟!. مثلاً مذهب مسیحی ، آیا او معنی جهان را بمردم می‌شناساند؟!. آیا حقایق زندگی یاد می‌دهد؟!. آیا کشیشان یک راه خردمندانه بروی مسیحیان باز کرده‌اند؟!.

چرا دور می‌رویم و از دیگران سخن می‌رانیم. این مذهب که در کشور ماست کدام راهنمایی را در زندگانی بمردم می‌کند؟!.. کدام دستور خردمندانه بآنان می‌دهد؟.

ما چون نیک می‌نگریم و یکایک دینها را از دیده می‌گذرانیم چیزهاییست سربار زندگانی و مخالف خرد و دانش.

اینها را شما خودتان بیان کرده‌اید و من مقصودم این نکته است که موضوعی که شما بیان می‌کنید یک بحث بسیار مهم اجتماعیست ، پس چه لازم شده که نام آن را دین گزارید و دانشمندان را از خود رمیده سازید؟!.

شما یک رشته بیانات بسیار منطقی دارد. می‌گویید : در جهان حقایقی هست که مردمان باید آنها را درک کنند و در زندگی پیروی بآنها نمایند. می‌گویید : بشر دارای قوه‌ی عقلست که می‌تواند سود و زیان و نیک و بد را بشناسد و باید مردمان این قوه را در زندگانی راهنمای خود گردانند.

اینها بیاناتیست که شما مبتکر هستید و الحق دلایل قوی برای اثبات آنها اقامه می‌کنید ، مطالبیست منطقی و بنفع جهان که مسلماً پیش خواهد رفت. اما سخن در اینجاست که چرا نام دین بآنها می‌گزارید؟!. اینها کجا و دین کجاست؟!.

شما با این رفتار خود از یکسو دانشمندان را از خود دور می‌گردانید و از یکسو ملاها و مردم عامی بازاری را بدشمنی خود تحریک می‌کنید. بعقیده‌ی من اگر شما نام دین نبرده بودید پیشرفت کارتان ده برابر حالا بود. (1)

آن خانم اروپایی که کتاب شما را همراه خود به فرانسه آورده بود و با من می‌خواند گفت : کوششی که این مرد ایرانی در راه نیکی جهان می‌کند و مقام بشریت را بالا می‌برد جهاد بسیار مقدسیست که می‌کند.

این سخن مایه‌ی سرفرازی من شد ، و اکنون چه اندازه مایه‌ی افسوسست که در ایران این کوششهای شما را به زننده‌ترین صورتی در ذهن عوام جلوه‌گر گردانیده‌اند. گاهی گفته‌اند دعوای نبوّت می‌کند. گاهی گفته‌اند قرآن می‌سوزاند. پستترین توهینها را بشما کرده‌اند. چند روز پیش در حمام دیدم دلاک که کیسه به تن می‌کشد سخن از شما رانده از من می‌پرسد : «آقا ! می‌گویند پیغمبر تازه‌ای پیدا شده بود کشته‌اند». من درماندم که چه گویم و بیاد گفته‌ی آن خانم اروپایی افتاده پیش خود شرمنده شدم.


پابرگی :
1ـ این گفته‌ها نشانیست از رمش درسخواندگان و اروپادیدگان از دین در نخستین سالهای پادشاهی محمدرضاشاه. ده سال پیشتر ، چون کسروی سخن از دین آغاز کرد این رمش باز هم بیشتر بوده. پاسخ نویسنده باین گفته‌ها می‌آید و خواهید دید چرا (در چنان زمانی) بنام دین بکوشش پرداخته. (ویراینده)


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)

🔸 شیخ‌ خزعل‌خان و کارهای او (تکه‌ی 8)


از آغاز جنبش مشروطه تا جنگ جهانگیر اروپا (جنگ بین‌المللی گذشته) که نُه سال کشید برای شیخ‌خزعل‌خان دوره‌ی پیشرفت مهمی بود. در این دوره شیخ همه‌ی مدعیان را از میان برداشته بسراسر خوزستان چیره گردیده یک دستگاهی یافت که تا آن زمان کسی از مشایخ عرب نیافته بود و گویا از همان هنگام بود که بآرزوی استقلال افتاده با نمایندگان انگلیس که در نتیجه‌ی پیشرفت شرکت نفت در خوزستان بسیار شده بود رابطه فزونتر گردانید. همچنین سرخودانه با فرمانروایان عرب از شیخ کویت و شیخ بحرین و خاندان سعودی ارتباط پیدا کرد. نیز از همان هنگامها بود که برخی شعرای چاپلوس او را «سلطان عربستان» خواندند و شاید شیخ آنان را باین کار برانگیخت.

عبدالمسیح انطاکی که یک شاعر ویلگرد و چاپلوس عرب بوده در سال 1325 بخوزستان آمده و بشیخ بستگی پیدا کرده و ازو پولهای گزافی گرفته و در مصر از همان پولها چاپخانه و اداره‌ای برای ستایش از خزعل برپا نموده ، در یک کتاب خود که بیگمان با پول شیخ بچاپ رسیده خود شیخ را «پادشاه» و پسر بزرگترش «جاسب» را «ولیعهد» و رئیس‌التجار را که پیشکار شیخ بود «الوزیر الاکبر» خوانده است.

در سال 1914 که جنگ درمیان آلمان و انگلیس برخاست و سپس عثمانیان نیز بآلمان پیوستند و در عراق عرب علمای نجف فتوای جهاد دادند و عشایر عرب همگی به یاری عثمانی بشورش آمدند چون یکی از مراکز نفت انگلیس مسجدسلیمان در خوزستان بود اهمیت اینجا در نظر انگلیسها بیشتر گردید و اینبود با شیخ‌خزعل بگفتگو پرداختند و شیخ چون خود را سررشته‌دار و صاحب اختیار خوزستان می‌دانست بی‌آنکه پروایی از دولت ایران کند به انگلیسها پیوست. در حالی که دولت ایران اعلان بی‌طرفی نموده و دمکراتها و آزادیخواهان بسوی دیگر[ی] گراییده بودند. (1) همچنین عشایر عرب بیشترشان تمایل به عثمانی داشتند بخصوص پس از حکم جهاد دادن علماء نجف که همگی رو بسوی ایشان گردانیدند.

عشایر عرب که زخم‌خورده از شیخ‌خزعل بودند و کینه‌ی او را در دل داشتند از این گرایش او بسوی انگلیسها بکینه و دشمنی افزودند و اینبود چون در ربیع‌الثانی 1333 سپاه عثمانی بهمراهی حاجی سیدمحمد یزدی و عشایر عراق بنام حمله بلشکر انگلیس که در امنیه (روبروی اهواز) جا داشتند از مرز گذشتند ، در سراسر خوزستان شورشی پدید آمد و عشیره‌ی بنی‌طرف و دیگران بنام کینه‌جویی از خزعل و تعصب مسلمانی بآنان پیوستند و از آنسوی عشیره‌های کعب با دستور خزعل کمک به انگلیسها می‌نمودند.

اینبود چون در این جنگ عثمانیان پس از فیروزی شکست یافتند و به عراق بازگشتند شیخ‌خزعل فرصت یافت که از بنی‌طرف و دیگران کینه جوید و سزای گردنکشی آنان را در دامانشان گزارد.

کوتاه‌سخن اینکه این پیشامد وسیله‌ی دیگری به پیشرفت شیخ گردید و چیرگی او را بعشایر عرب و دیگران فزونتر گردانید. اگرچه درمیان مسلمانان بدنام شد و علمای نجف تکفیرش کردند ولی کارش پیشرفت بسیاری یافت. از آنسوی از حکومت هند و انگلیس که پیش از آن نشان .K.C.I.E یافته بود ، این بار هم نشان .K.C.S.I یافت و یک جشن بسیار باشکوه و بزرگی در محمره برای دریافت این نشان گرفت که تا سالها زبانزد مردم بود و ستایش از آن می‌سرودند.

رویهم‌رفته کار شیخ در پیشرفت روزافزون بود و چون در نتیجه‌ی این جنگها و پیشامدها دولت ایران بیکباره ناتوانتر گردیده دیگر بخوزستان هیچ دستی نداشت شیخ‌خزعل بیکباره آزاد و آسوده گردید و از همین زمانها بود که از دادن مالیات نیز بدولت خودداری نمود.


پابرگی :
1ـ اشاره به گرایش آزادیخواهان و کوچندگان (مهاجران) به عثمانی و همدست او آلمان است. (ویراینده)


.
عبدالمسیح انطاکی
بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن.pdf
364.6 KB
🔸 بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن

بخش دوم

🔹 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی

همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکه‌ی سه از هشت)


آنچه تاکنون شناخته شده آنست که اختیار در دست رضاشاه می‌بود و او نافهمانه کار را بجنگ رسانید. وزیران هم از ترس کتک و دشنام چیزی گفتن نتوانسته‌اند. اینست آنچه شناخته شده و این عنوان بدست جوانان نویسنده داده که چیزهایی نویسند و رضاشاه را دیکتاتور نامیده ریشخندها به او کنند. داستانها سروده می‌شود که منصور[نخست‌وزیر] و عامری[کفیل وزارت خارجه] چهار ساعت پس از نیمه‌شب بنزد شاه رفته‌اند که از مرز گذشتن سپاهیان دو دولت را بشاه آگاهی دهند ، و شاه چنان گفته و اینان چنین پاسخ داده‌اند. ولی اینها همه پندارهاییست که سرچشمه‌اش جز ناآگاهی نیست.

کسی چرا نیندیشد که رضاشاه آن اندازه خام نمی‌بود که زیان جنگ با انگلیس و روس را نداند. دیوانه هم نشده بود. اگر بگوییم دانسته و فهمیده جنگ را پیش می‌آورد تا گزند به ایران رساند ، این هم به رضاشاه نچسبیدنیست. رضاشاه هرچه می‌بود ، نیک یا بد ، ما کار نمی‌داریم ، به هر حال ایران را دوست می‌داشت. بزرگی خودش را در بزرگی نام ایران می‌دانست.

آنگاه اگر سرچشمه‌ی کارها رضاشاه می‌بوده و او نافهمانه ایران را بچنان جنگی می‌کشانیده و وزیران چنانکه گفته‌ی خودشانست آن را بد دانسته خرسندی نمی‌داشته‌اند ، چه شده که از کار کناره نجسته‌اند تا پایشان درمیان نباشد؟!. اگر آنان کناره جستندی ، بیش از آن چه بودی که چند روزی در زندان باشند ، و یا چند دشنامی از شاه بشنوند؟!. آیا چنین ترسی بهانه برای ایشان توانستی بود؟!.

آنچه من از روی آگاهیهای خود می‌دانم ، آنست که در آن پیشامد همه‌ی کارها را وزیران و سرلشگران بدخواه کرده‌اند و چنانکه گفتم نیرنگی درمیان بوده.

نخست می‌باید گوییم : اینکه شناخته شده که رضاشاه دیکتاتور می‌بود و سررشته‌ی همه‌ی کارها را در دست می‌داشت ، راست نیست. این خود رازیست که این وزیران در زمان رضاشاه دسته‌بندی خود را نگه داشته همچنان نیرومند می‌بودند. راستست که در برابر او ایستادگی نمی‌نمودند ولی رضاشاه نمی‌توانست اینها را براندازد و وزیران دیگری بیاورد. این چیزیست که باید بیگمان دانست و دلیلهایی میدارد که من در جای دیگری یاد کرده‌ام. (کتاب دادگاه)


.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 11


د ـ این موضوع جداییست و من باید بآن پاسخ دهم. باید دانست ما اصرار نداریم که بکوششها و راه خود نام دین گزاریم. ما به نتیجه بیشتر علاقه‌مندیم تا به نامگزاری. ما حقایقی را روشن می‌گردانیم و شاهراهی برای زندگانی جهانیان باز می‌کنیم که می‌توان آن را «شاهراه رستگاری» یا «زندگانی پاک» یا «آیین خرد» یا مانند اینها نامید. اگر رمش دانشمندان از نامست چاره‌اش بسی آسانست.

اما اینکه ما نام دین برده‌ایم بجهاتی است که اینک برخی را یاد می‌کنم :

نخست : ما درمیان کوششهای خود چنانکه حقایق را روشن می‌گردانیم ، گمراهیها و بدآموزیها را که جلوگیر حقایقست نیز دنبال می‌کنیم. و چنانکه شما می‌دانید در برابر بیشتر آنها کتابها نوشته‌ایم. نبرد با نادانیها و گمراهیها خود موضوع مهمیست. یک حوض تا از لجن پاک نشود آب پاکیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت. اکنون سخن در آنست که در کشور ما بیشتر گمراهیها بعنوان دینست. سیزده یا چهارده کیش گوناگون که هست و ما همه را گمراهی و بدآموزی می‌شناسیم هر کدام به دینی بستگی دارد. از اینرو ما ناچار بوده‌ایم از دین بسخن پردازیم و معنی راست آن را روشن گردانیده بهمه نشان دهیم که این کیشها که هست با دین ناسازگار است ، دین از آنها بیزار است ، همه‌ی آنها بوارونه‌ی دینست. این کاری بود که ناچار بوده‌ایم بکنیم.

در هر موضوعی که اشتباهات و اختلافات بسیار بود برای حل قضیه باید موضوع را نیک روشن گردانید و حقیقت آن را بیرون آورد.

دوم : این راستست که این کیشها که هست هیچ یکی با آن معنای راست دین سازگار نیست. اینها نه تنها بمردمان حقایق یاد نمی‌دهند از حقایق دورشان می‌گردانند و خردها را بسیار پست می‌شمارند ، اینها درست بوارونه‌ی دینست.

چیزی که هست بنیادگزاران اینها یا برانگیختگانی که بنیاد دین گزارده‌اند ، هر یکی از ایشان جز این معنی راست را نخواسته‌اند.

باینمعنی هر یکی از آنها در زمان خود ، باندازه‌ی اقتضای زمان ، بشناسانیدن حقایق زندگانی و تکان دادن بفهمها و خردها کوشیده‌اند و منظورشان جز نظم دادن بزندگانی اجتماعی نبوده است.

این را اروپادیدگان و درسخواندگان بآسانی نتوانند پذیرفت. ولی در نزد ما مسلم است.

مثلاً همان مسیح که گفتگو از دینش رفت ، بیگمان منظور او از برخاستن و کوشیدن و رنج کشیدن بیان یک رشته از حقایق زندگانی و راه نمودن مردمان بسوی آنها و بتکان آوردن خردها بوده است.

از انجیلها که در دست ماست این را بآسانی نتوان فهمید. آنها بسیار دور از این معنیست. لیکن باید دانست این انجیلها صد سال پس از مرگ مسیح نوشته شده. قدیم‌ترین آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسیح داشته است.

این خود داستان شگفتیست که مسیح باآنکه در زمان تاریخ برخاسته و در آن زمان ، هم رومیان و هم یهودیان تاریخشان روشن است ، با اینحال سرگذشت مسیح تاریکست و ما او را بسیار کم می‌شناسیم.

آنچه دانسته شده مسیح مرد بسیار مؤثری بوده و بشاگردان خود تأثیر بی‌اندازه داشته ، و چون با آن شکنجه‌ها و رنجها که در تاریخ بیمانند است کشته شده این مظلومی او شاگردانش را چندان به هیجان آورده که می‌توان گفت دیوانه‌شان گردانیده و دلهاشان پر از آتش ساخته که هر زمان بگزافه‌ی دیگری درباره‌ی مسیح گراییده غلوهایی پیاپی کرده‌اند : فرزند خدایش خوانده‌اند ، از گور برانگیزانیده بآسمان عروجش داده‌اند و در دست راست خدایش نشانده‌اند ، افسانه‌ی کفاره را برایش بافته‌اند ، معجزه‌ها برایش ساخته‌اند ، از آغاز کودکی تا انجام زندگی سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانیده‌اند. بدینسان تاریخچه‌ی او را سراپا تاریک ساخته‌اند.


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوست بخش دوم)

1ـ رضاشاه پهلوی

یکی از حوادث شهریورماه 1320 کناره‌جویی این شاه از تاج و تخت و واگزاردن آن بشاهنشاه کنونی بود که روز بیست‌وپنجم آن ماه رخ داد و اینک بنام یادآوری از آن داستان امروز که بیست‌وچهارم شهریور و مصادف با آخرین روز پادشاهی آن شهریار است این عکس را در روزنامه خود می‌آوریم.

چنانکه گاهی گفته‌ایم ما اگرچه از این شاه درباره‌ی بی‌پروایی بمشروطه و بی‌آبرو گردانیدن مجلس شورا گله‌مند می‌باشیم و این هم گله‌ی کوچکی نیست با اینحال او را یک پادشاه غیرتمند و کاردان می‌شناسیم که بیست سال در راه این کشور کوششها کرد و رنجها برد و سرانجام سود توده را در کناره‌گیری خود دانسته کناره گرفت.

این بدگوییهایی که از کسانی می‌شنویم بیشترش از آنست که از تاریخ بیست‌ساله‌ی آن شاه و از اسرار سیاسی ایران ناآگاهند و بسیاری نیز نمک‌ناشناس و بدخواه می‌باشند.

ما در زمان آن شاه بستایش نپرداخته‌ایم چرا که آن روز گمان چاپلوسی می‌رفت. ولی امروز نباید از حقایق پشتیبانی ننماییم. رضاشاه باین کشور نیکیها کرده و باید ایرانیان ازو قدردانی نمایند و یادش را باحترام کنند.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکه‌ی چهار از هشت)


دوم رضاشاه یک تن می‌بود که در کاخ خود می‌نشست و همه‌ی دستورهایش بایستی با دست این وزیران و سرلشگران بکار بسته گردد ، و من چنان گمان می‌برم که اینان ـ این وزیران و سرلشگران بدخواه ـ که نقشه کشیده و نیک دانسته بودند که در پایان آن رضاشاه برافتاده از میان خواهد رفت ، گستاخ و دلیر گردیده ، از چند روز پیش بیکبار شاه و دستورهای او را بکنار نهاده ، خودسرانه از روی نقشه کار می‌کرده‌اند. رضاشاه یا نمی‌دانسته و یا اگر می‌دانسته جز برآشفتن و پرخاش کردن کاری از دستش برنمی‌آمده.

این گمانیست که من می‌برم ، و چون نمی‌خواهم بروی آن پافشاری نشان دهم ، اینست
میگویم : چه رضاشاه هم دست می‌داشته و چه نمی‌داشته ، نقشه‌ی کار از سوی این بدخواهان کشیده شده و با دست خود آنان روان می‌گردیده ، و نتیجه‌ای که خواسته می‌شده ، گزند و آسیب دیدن آرتش و رسوا و بی‌آبرو گردیدن آن می‌بوده.

رضاشاه سالها رنج برده و آرتشی برای ایران پدید آورده بود. آرتشی که باری بیرون آبرومندی می‌داشت و هر سال که در سوم اسفند [سالروز «کودتای سوم حوت» 1299] رژه رخ می‌دادی خونهای جوانان غیرتمند بجوش می‌آمدی و بسیاری با دلخواه رو بسوی آن می‌آوردندی ، آرتشی که اگر برای جنگ با دولتهای دیگر توانا نبودی برای کوفتن سرِ زیروبیگها و محمدرشیدها [دو تن از چندین سرکش و راهزن آن روزگار] توانا بودی و درون کشور را ایمن می‌گردانیدی.

چنین آرتشی پدید آمده و آن بدخواهان این را برنمی‌تافتند. از اینرو فرصت بدست آورده می‌خواستند که آن را رسوا گردانند و دستگاه سست و بی‌آبرویی سازند و برای این خواست آن نقشه را کشیده بودند.

اگر ایران با روس و انگلیس ایستادگی ننموده با بستن پیمان دوستانه راه کالا بردن بآنان دادی آرتش ایران دست‌نخورده ماندی. پس بایستی ایستادگی نموده شود تا کار بجنگ انجامد و از آنسو هیچ گونه بسیجی[تدارک] در کار نباشد و همانکه جنگ درگرفت و دسته‌های سپاه در جنوب و شمال و شرق و غرب بدم چک داده شد هیچگونه پشتیبانی بآنها نشان داده نشود. بلکه آشفتگیهایی در کار آنان پدید آورده گردد. دو روز دیگر نیز دستور «ترک مقاومت» فرستاده شود که نتوانند «با دلیریهای خودشان هم باشد» ایستادگی نمایند. دستور «ترک مقاومت» فرستاده شود که هیچ گونه پشتگرمی درمیان نباشد ، سامان و دستگاه بهم بخورد ، فرماندهان بزرگ که خود از دسته‌ی بدخواهان می‌باشند زیردستان را بی‌سر و سامان گزارده خود از میان ناپدید گردند ، که بدینسان سپاهیان گزند و آسیب هرچه بیشتر بینند و رسوایی هرچه بیشتر باشد.

این بوده آن نقشه‌ی شوم و این بوده خواستی که از آن می‌داشته‌اند که روز روشن در برابر چشم ما نقشه‌ی خود را بکار بستند و خواست خود را پیش بردند.

رسواییهای آن چند روز چندانست که اگر بنویسند چند جلد کتاب تواند بود. چه جوانان دلیر و نازنینی که بخون آغشتند. چه افسران کارآمدی که قربانی خیانت شدند و از میان رفتند. چه گزندهایی که شهرها و آبادیها دید ، پس از همه چه رسواییها و بدنامیها که کشور و توده برد.


.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 12


داستانهای بسیاری در این انجیلهاست که از خرد دور است و تاریخ هم از آنها آگاهی ندارد. مثلاً رسیدن سه تن ایرانی به بیتُ‌اللَحم (1) در شب زایش مسیح برای نماز بردن باو ، کشتن هیریدوس حکمران یهود کودکان شیرخور را و مانند اینها چیزهاییست که تاریخ بیکبار از آنها ناآگاهست. در حالی که چنین چیزها اگر رخ دادی آوازه‌اش بهمه جا رسیدی و در تاریخها انعکاسی یافتی.

به هر حال این انجیلها پر از افسانه‌هاست. آنچه در آنها از مسیح است آن اندرزهاست که آنها نیز هفتاد سال زبان بزبان نقل شده تا بروی کاغذ آمده.

با همه‌ی اینها از همان انجیلها پیداست که منظور مسیح از آن برخاستن و کوشیدن ، واداشتن مردمان به نیکوکاری و برانگیختن آنان بهمدستی با یکدیگر و کشتن خوی پست خودخواهی در درونهای ایشان بوده است.

این خود جُستار[=مبحث] بسیار مهمیست که آدمی دارای دو سرشت جانی و روانیست. و یک گام بزرگ در راه نیکی جهان اینست که روانها نیرومند گردد و زندگانی آدمیان از روی خواهشها و دریافتهای این سرشت باشد. ما این جُستار را در جاهای دیگر بتفصیل بازنموده‌ایم. (2) در اینجا مقصود آنست که کوششهای مسیح در همین زمینه‌ی نیرومندی روانها بوده.

از همان انجیلها این اندازه پدیدار است.

کوتاه‌سخن آنکه بنیادگزاران دینها ، دین را بهمین معنی که ما بآن می‌دهیم می‌شناخته‌اند و هر یکی از آنان باقتضای زمان خود در همین زمینه که ما می‌کوشیم کوشیده است و این جهت دیگر بوده که ما را ببردن نام دین ناچار گردانیده. خواسته‌ایم بگوییم این رشته کوشش از نخست بوده است و پس از این هم خواهد بود. خواسته‌ایم بگوییم دینها نیز جز در همین زمینه نبوده و آنها نیز جز نیکی جهان و زندگانی جهانیان را نخواسته‌اند.

اما اینکه نام دین بردنِ ما ، ملایان را بعداوت تحریک کرده که مردم پستِ عامی را برمی‌آغالانند (3) و شما افسوس می‌خورید که در برابر کوششهای بسیار ارجدارِ ما چنین رفتار پستی را مشاهده کرده‌اید ، ما اگرهم نام دین نبرده بودیم آنها این رفتار را کردندی. در جایی که ما می‌کوشیم این کیشهای گوناگون را از میان برداشته مردم را از پراکندگی بازرهانیم ناچاریست که آنها بدشمنی پردازند و چون راه دیگری نمی‌شناسند از این راه پیش آیند.

مگر تنها در زمینه‌ی دینست. ما درباره‌ی شعر و ادبیّات سخنانی می‌گوییم که همه حقایقست و می‌بینیم در آنجا نیز کسانی همین رفتار پست را می‌نمایند و بسخنان بیفرهنگانه می‌پردازند. این نمونه‌ای از آلودگی این توده است.


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهریست در یک فرسنگی جنوب اورشلیم.
2ـ کتابهای «ورجاوندْبنیاد» بخش یکم ، «در پیرامون روان» (کسروی)
3ـ برآغالانیدن = بهایهوی و دشمنی برانگیختن


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)

🔸 شیخ‌ خزعل‌خان و کارهای او (تکه‌ی 9)


در پایان جنگ جهانگیر گذشته شیخ‌خزعل چندان توانا و چندان مغرور بود که چون در آن هنگام عراق استقلال یافت و عراقیان می‌خواستند یکی را از سران عرب بپادشاهی برگزینند خزعل یکی از کسانی بود که خود را شایسته‌ی آن جایگاه می‌شمرد و چنانکه شایع بود کوشش در آن راه بکار می‌برد.

ولی عراقیان رو بسوی او برنگردانیدند. شیخ نیز آرزوی پیشین خود را که استقلال خوزستان باشد دنبال نموده تلاش را در این راه بیشتر گردانید.

در واقع شیخ در این هنگام در خوزستان استقلال داشت ، زیرا چنانکه گفتیم حکمرانی عبادان و محمره و فلاحیه و حویزه و اهواز ، و همچنین سرپرستی همه‌ی عشایر عرب و برخی ایلهای لر که در خوزستان می‌نشینند از جانب دولت باو سپرده شده و مالیات همه‌ی این شهرها و عشیره‌ها و ایلها نیز در دست او بود که دیگری حق دخالت نداشت. تنها سه شهر شوشتر و دزفول و رامهرمز که بخش کوچکی از خوزستانست در دست خود دولت مانده که حکمران برای آنها می‌فرستاد. ولی گفتیم که این حکمران نیز بایستی فرمانبردار شیخ باشد وگرنه جیره‌خواران شیخ که در آن شهرها فراوان بودند بیرونش می‌کردند. چنانکه این حادثه در سال 1341[ق] برای ظهیرالملک رو داد که با تحریک شیخ اشرار شوشتر به وی شوریدند و پیشخدمتش را با تیر کشتند و خود او را با رسوایی بسیار بیرون کردند.

از اداره‌های دولتی در خوزستان جز تلگرافخانه و پستخانه و گمرک و کارگزارخانه نبود و یک اداره‌ی مالیه نیز برای گرفتن مالیات شوشتر و دزفول و رامهرمز برپا بود. لیکن رؤسای همه‌ی این ادارات بایستی زیردستی و چاکری شیخ را بپذیرند و از همان روز ورود ، خود را در پناه او جا دهند وگرنه زنده نتوانستندی ماند. آدمکشانی بودند که از شیخ جیره می‌گرفتند. چنانکه یکی از ایشان کاظم داوود بود که حاجی‌سید عبدالله جزایری رئیس عدلیه را در شوشتر کشت.

در این هنگام شیخ سیزده عراده توپ داشت ، کشتی جنگی داشت ، از عشایر عرب تفنگچی بسیار داشت ، گذشته از اینها با بسیاری از رؤسای لرستان که سالها گردنکشی و نافرمانی می‌نمودند ارتباط پیدا کرده و با برخی از بختیاریها دوستی انداخته و با حسین‌خان بَهمَئیی خویشی داشت.

مقصود شیخ این بود که ایلهای لرستان و بختیاری و کوه‌کیلویه در نافرمانی با دولت پافشار باشند و یک سدی درمیانه‌ی تهران و خوزستان پدید آورند و باین مقصود نائل شده بود ـ زیرا چنانکه می‌دانیم از سالیان دراز این راهها بروی کاروانها بسته شده و مسافران یا فرستادگان دولت ناگزیر بودند که از راه بغداد و بصره بخوزستان بروند.

از سوی دیگر در ایران آن روز یک سیاستی بود که بیشتری از وزیران عقیده به نیرومندی دولت مرکزی نداشتند و اینبود که نه تنها به امثال شیخ‌خزعل که در هر سوی ایران بودند و خود استقلال داشتند سختگیری نمی‌نمودند و برداشتن آنها را نمی‌خواستند بلکه تا می‌توانستند تشویقهایی نیز می‌نمودند و پشتیبانی دریغ نمی‌گفتند.

چرا آن وزیران این کار را می‌کردند؟.. چرا خیانت بکشور خود می‌نمودند؟.. این یک بحثی است که جایش اینجا نیست ، بیچاره شمایید که آنها را از خودتان می‌دانید و از وزرای این کشور می‌شمارید و می‌گویید چرا خیانت می‌نمودند؟!.. (۱)

با آن دستگاه و نیرومندی و با این سیاست وزیران در واقع شیخ‌خزعل پادشاه مستقل خوزستان بود و جز نامِ پادشاهی چیزی کم نداشت. شیخ می‌کوشید که آن نام را نیز بدست آورد و آشکار و رسمی خوزستان را از ایران جدا گرداند و زمینه برای این کار درمی‌چید ، چنانکه پولهای گزاف به برخی از روزنامه‌های عراق می‌فرستاد که عکس او را چاپ کنند و در شمار شیخ کویت و شیخ بحرین آورده او را «امیر عربستان» خوانند و از استقلال عربستان سخن بمیان آورند. عبدالمسیح انطاکی در مصر با پول خزعل چاپخانه‌ای برپا کرده و آن را «المطبعة الخزعلیه» نامیده بود و یک مجله‌ای بچاپ می‌رسانید که سراپا ستایش شیخ بود و چون عبدالمسیح مُرد پسرش جانشین او گردید و همان رفتار را دنبال نمود. مثلاً در سال 1333[ق] تقویمی بنام «التقویم الخزعلی» بچاپ رسانید که در آن شعرهای پایین را در مدح شیخ درج گردانید :

هذا هو الملک الذی فی عدله
نالت رعیته البشائر و النعم

هذا الذی ساس الرعیه حازما
و مشی بها للرقی تحدوه الهمم

بیمینه السیف الصئول علی العدی
حتی اذا افناهم مسک القلم

و یساره للیسر قد خلقت و للسر
دار اقدس خزعل خلق الکرم


پابرگی :
1ـ درباره‌ی تاریخچه و چگونگی این خیانت کتاب «دادگاه» را بخوانید. در کتابهای «در پیرامون ادبیات» ، «افسران ما» و «انکیزیسیون در ایران» نیز اشاره‌های دیگری باین زمینه رفته است. (ویراینده)

.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکه‌ی پنج از هشت)


اکنون سخن در آنست که در چنان خیانت بی‌آزرمانه‌ی بزرگی ، بیش از همه ، وزارت جنگ کار کرده. رل بزرگتر را در آن نمایش سراپا خیانت ، این وزارت بگردن گرفته. راستست که گفتگوهای سیاسی با نخست‌وزیر می‌بوده و در آن باره وزارت جنگ را گناهکار نتوان گرفت. ولی پس از آنکه دو دولت راه می‌خواستند و ایران ایستادگی می‌نمود و این روشن شده بود که کار بجنگ خواهد انجامید وزارت جنگ اگر اندیشه‌ی خیانت نداشتی بایستی با شتاب بسیار به بسیج جنگ پردازد و بسرلشگرها که در آذربایجان و خراسان و خوزستان و کردستان می‌بودند دستورها دهد و افزارها فرستد و بشماره‌ی سپاهیان افزاید ، از هر باره باستوار گردانیدن مرزها کوشد ، که چنانکه همه دانستند یک گام در این راه برداشته نشده بود.

ما در تهران می‌بودیم و می‌دیدیم که از یکسو سخن از ایستادگی است و بانگلیسها و روسها پاسخهای سخت داده می‌شود و با انگیزش دولت در روزنامه‌ی اطلاعات گفتار نوشته می‌شود که «ما کلمه‌ی ترس را مدتهاست از قاموس خود بیرون کرده‌ایم» ، و در همان حال کمترین آمادگی نمی‌رود و پروایی نمی‌شود.

چنانکه نوشته شد و همه دانستند سرلشگران استانها تلگراف کرده آگاهی می‌داده‌اند که آمادگیهایی در مرز از سوی دولت همسایه پدیدار است و دستور می‌خواسته‌اند. وزارت جنگ بآنها پاسخی نمی‌داده. تلگراف سرلشگر مطبوعی بچاپ رسید که در پانزدهم مرداد با «رمز» بستاد آرتش آگاهیها می‌داده و دستور می‌خواسته و ستاد آرتش پاسخی بآن نداده سرلشگر محتشمی در روزنامه نوشت که از چندی پیش آمادگیهای مرزی همسایه را بتهران می‌نوشته و دستور می‌خواسته که وزارت جنگ بهیچ یک از آنها پاسخی نفرستاده.

اینها چیزهاییست که همه دانسته‌اند. از آنسو چون جنگ آغاز یافت ما در تهران دیدیم که دولت انبارهای خواربار را بست و نایابی پدید آورد. بنزین باتوبوسها نداد و آنها را از کار انداخت. برای ترسانیدن مردم دروغها پراکند. روزـ نوشته پراکند که «آگهی خطر هوایی در شب با خاموش شدن چراغهای برق داده می‌شود» و شب بی‌آنکه هواپیمایی در آسمان باشد چراغها را خاموش گردانید و مردم جنگ‌نادیده‌ی تهران را بهراس انداخت.

بدتر از همه‌ی اینها «مرخص» کردن سربازان و بیرون ریختن ایشان از سربازخانه‌ها می‌بود که روز چهارم یا پنجم جنگ دیده شد. سربازان را که بیشترشان روستایی می‌بودند رختها و کفشهاشان کنده با رختها و کفشهای پاره‌ی خودشان بیرون ریختند که هر کسی که آنها را در خیابان می‌دید برسوایی و بدبختی کشور افسوس می‌خورد.

کم کسی در تهران آن روز اندوهبار را فراموش کرده. این کار را کرده بودند که مردم را بیکبار نومید گردانیده بفهمانند که ایران دیگر نماند. کرده بودند که رسوایی هرچه فزونتر باشد و سرافکندگی غیرتمندان هرچه سختتر گردد.

چنانکه سپس در روزنامه‌ها نوشتند و دانسته شد ، این کار بی‌آزرمانه را سرلشگر ضرغامی رئیس ستاد ارتش و سرلشگر[متن اصلی : سرتیپ] احمد نخجوان کفیل وزارت جنگ کرده بودند که رضاشاه چون دانسته بسیار خشمناک شده و بر سر نخجوان رفته و او را کتک زده ، و با دستور او بوده که دوباره سربازان را بازگردانیده‌اند.


.
احمد نخجوان
سرلشگر عزیزالله ضرغامی
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 13


ج ـ اجازه دهید سئوالی هم من بکنم. بگفته‌ی آقای «الف» این معنایی که شما به دین می‌دهید چیز تازه‌ایست. با آن بیانی که کردید من جای ایراد نمی‌بینم. ولی می‌خواهم بپرسم : آیا اعتقاد بخدا و اعتقاد به آخرت جزو دین نیست؟!.

ب ـ من هم می‌خواستم همین سئوال را کنم.

د ـ اعتقاد بخدا و اعتقاد به آخرت هر دو از دین است. ما در شناختن جهان ناچاریم به هستی خدا اقرار کنیم. بخش بزرگی از شناختن جهان همینست که ما بدانیم این دستگاه بیهوده نیست و درو نظم و سامانی هست و دست آفریدگاری درمیان می‌باشد.

یکی از کشاکشهای ما با فلسفه‌ی مادّی در همین زمینه است. شما اگر کتاب «ورجاوندْبنیاد» را بخوانید در آنجا در این زمینه استوارترین دلیل ذکر شده است.

همچنان درباره‌ی آخرت ، ما چون بگوهر آدمی پی ببریم خواهیم دید آدمی همین کالبد مادّی نیست و درو دستگاه دیگری بنام روان می‌باشد و مانعی نیست که این دستگاه پس از نابودیِ کالبدِ مادّی بازماند و در جهان دیگری زندگی بسر برد ، در این باره هم ما کتابهایی نوشته کوششهای بسیار بکار برده‌ایم.

ولی در این زمینه نکته‌های مهمی هست. خداشناسی آن نیست که خدایی تصور کنند و هرچه دلشان خواست باو نسبت دهند. در ایران یکی از گمراهیها همینست. خدایی تصور کرده‌اند و هرچه دلشان خواست باو نسبت می‌دهند. خدا افزارهای هوسهای آنهاست.

سه سال پیش از این که در نتیجه‌ی جنگ آلمان و روس در ایران گرانی و نایابی پدید آمد و مردم دچار گرسنگی گردیدند ملایان که از داستان برداشته شدن چادر و چاقچور دلتنگ می‌بودند فرصت یافتند و در بالای منبرها رو بزنان گردانیده چنین می‌گفتند : «خانمها دیدید روتان باز کردید و خدا بخشم آمد و بلا فرستاد». این را در همه‌ جا می‌گفتند.

ببینید بخدا چه نسبت می‌دادند. ببینید خدا در اندیشه‌ی آنها چه چیز است. آنان خدایی تصور کرده‌اند و چنین می‌پندارند که در آسمان یا در عرش نشسته تنها نگران ایرانست که همانکه یک گناه از مردم اینجا دید بخشم آمده بلا بر ایشان می‌فرستد ، و هرگاه که پشیمانی نمودند و به لابه و زاری پرداختند خشمش فرونشسته بلا از آنان برمی‌گرداند. آنگاه عدالت در دستگاه خدا نیست. زنهای تهران رو باز می‌کنند و خدا بگناه آنان بلایی می‌فرستد که بیش از همه دامنگیر خانواده‌های بینوای بوشهر و بندرعباس می‌گردد. اینست نمونه‌ای از خداشناسی این مردم. با این گمراهیها و نادانیهاست که می‌آیند و با من می‌نشینند و سخن از دین می‌رانند.

بعقیده‌ی اینان خدا از یکسو پیغمبری فرستاده و احکامی پدید آورده و بگناهکاران مجازاتها قرار داده و برای تأکید «وَ مَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یرَهُ» (1) فرموده و از یکسو چون امام‌حسین کشته شده بیکبار احکام خود را بهم‌زده و دستور فرستاده که هر که باو گریه کرد گناهانش همه آمرزیده شود ، اگرچه بشماره‌ی ریگهای بیابان باشد (2). یک روز آن را کرده و یک روز این را.


پابرگیهای کوشاد پاکدینی :
1ـ معنی : هر که باندازه‌ی ذره‌ای بدی کند سزایش بیند. (سوره‌ی زلزال ، آیه‌ی 8)
2ـ درباره‌ی آمرزش گناهان با گریه بر حسین حدیثها هست. برای مثال : «کسی که بیاد امام‌حسین باندازه‌ی بال مگسی اشک از چشمانش روان گردد ثوابش بر خداست و خدا به کمتر از بهشت برای او خشنود نمی‌گردد». بحارالانوار ، ج44 ، ص291 ؛ یا «اگر گریه کنی بر حسین که اشک روان گردد خدا همه‌ی گناهان کوچک و بزرگ ترا بیامرزد ؛ چه کم باشد ، چه بسیار» وسائل الشیعة ، ج14 ، ص502


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)

🔸 شیخ‌ خزعل‌خان و کارهای او (تکه‌ی 10)


آنچه شیخ خزعل را در نافرمانی بدولت و در گردنکشی دلیرتر می‌گردانید دارایی هنگفت و درآمد بیرون از اندازه‌ی او بود. چنانکه گفتیم حاجی‌جابرخان و مزعل‌خان هر یکی در زمان خود دارایی بسیار اندوخته و بشیخ خزعل بازگزارده بودند و سپس خود او از دولت املاک بسیاری گرفته نیز همه‌ی زمینهای اینور و آنور کارون را تصاحب کرده بود و این زمینها چون از این سر کارون تا آن سرش امتداد می‌یابد و همه‌ی آنها نخلستانست سالانه مبالغ گزافی عایدی می‌داد. از سوی دیگر مالیات عشایر خود سرچشمه‌ی درآمد بزرگی برای شیخ بود زیرا آنچه را که از این بابت بدولت می‌پرداخت چند برابر آن را از عشایر درمی‌یافت.

پس از گرفتاری شیخ‌خزعل که این عشایر آزادی یافتند شیخ‌عوفی و شیخ‌خزعل که دو رئیس عشایر بنی‌طرف بودند (این خزعل اکنون زنده و در تهرانست) در ناصری[=اهواز] بخانه‌ی نویسنده آمدند و صورتی نشان دادند که شیخ یازده برابر آنچه را که بدولت می‌پرداخته از آنان می‌گرفته. اگر این صورت راست بوده و حساب عشایر دیگر را نیز از این قیاس بگیریم باید بگوییم سالانه شیخ‌خزعل بیش از یک کرور تومان از این راه عایدی داشته.

از نخلستانها آنچه ملک دیگران بوده دو پنجم محصول بعنوان مالیات ، و آنچه خالصه یا ملک خود شیخ بود دو پنجم بنام مالیات و یک پنجم نیز بعنوان بهره‌ی مالکانه دریافت می‌شد و باین ترتیب سالانه مبالغ هنگفتی از فروش خرما عاید شیخ می‌گردید. خود او با نویسنده می‌گفت : «مرا در هندوستان ملک‌التمر می‌نامند» اینها گذشته از عایداتیست که از املاک بصره‌ی او که من آگاهی درستی از آنها ندارم دریافت می‌شد.

شگفتتر اینجاست که با این عایدی هنگفت شیخ چشمش سیر نمی‌شد و باز طمع در دارایی اندکِ بینوایان می‌کرد که از دست ایشان برباید. مثلاً اینهمه نخلستانها که از بخش عمده‌ی آنها سه پنجم را او می‌برد بآن دو پنجم دیگر نیز طمع می‌بست و با زور و ستم از دست نخلکار درمی‌آورد زیرا «خَرّاصی» که برای تخمین میزان محصول نخلها می‌رفت تا اندازه‌ی بدهی هر کسی را تعیین کند اینها چون سلیقه‌ی شیخ را می‌دانستند اینبود در تخمین باجحاف می‌گراییدند و چه‌بسا دو برابر میزان حقیقی محصول تخمین می‌کردند و نتیجه آن می‌شد که بیچاره کشاورز پس از یک سال رنج و انتظار بایستی همه‌ی محصول را بگماشتگان شیخ دهد و خود دست‌تهی بماند و اینبود که این عربها از بینواترین مردم بودند که بیشترشان با سختی بسیار زندگی کرده با فروش دختران خود تهیه‌ی نانی می‌نمودند. در خوزستان درمیان عرب دخترفروشی رواج داشت و علت آن را ستمگری شیخ و آزمندی او یاد می‌کردند.

از سوی دیگر در محمره و آبادان و ناصری که هر یکی شهر آبادی شمرده می‌شد نان و گوشت و دیگر انواع خواربار به کنترات داده می‌شد که از این راه نیز سالیانه مبالغی بصندوق شیخ ریخته می‌شد. در سال آخر که سپاهیان فیروز ایران بخوزستان درآمدند و دستگاه شیخ درچیده شد کنترات محمره به یک‌صدوبیست‌هزار تومان و کنترات آبادان به دویست‌و‌ده‌هزار تومان داده شده بود. در ناصری تنها گوشت را بچندین عرب کربلایی در قبال پانزده‌هزار تومان واگزارده بودند و شگفت اینکه در همین یک قرارداد که برای چهار سال بسته شده بود شیخ‌عبدالحمید پسر شیخ هزار لیره و ملاعبدالسید پیشکار او ششصد لیره و یک نوکر دیگری صد لیره حق دلالی گرفته بودند که چون پس از رسیدن سپاهیان آن قرارداد بهم خورده بود عربها بعدلیه آمده پولهای خود را از پسر و نوکرهای شیخ بازمی‌خواستند.

در نتیجه‌ی این کنترات در ناصری و محمره و آبادان زندگانی بر بینوایان بسیار سخت شده بود و یک نمونه اینست که در همان سال گوشت را در شوشتر منی هشت ریال و در اهواز منی بیست ریال می‌فروختند. نان و سبزی و سیب‌زمینی و میوه و دیگر چیزها همین نسبت را داشت.

بدتر از همه آنست که شیخ‌خزعل پولهایی را که با این ستمگری بدست می‌آورد لیره گردانیده مشت بمشت بآن شاعر چاپلوس ، و بآن روزنامه‌نویس بی‌آبرو ، و بآن ملای شیّاد و بآن مأمور دولت خائن می‌داد. سالانه مبالغی برای رؤسای ایلهای لرستان و کوه کیلویه و بختیاری می‌فرستاد که آنان را در نافرمانی بدولت پافشارتر گرداند. بماند آن پولهایی که بزنان آوازه‌خان و تردامن عراق و مصر که بخوزستان می‌آمدند می‌داد و هر یکی را با کیسه‌ی پر بازمی‌گردانید. بماند آن پولهایی که به تهران برای بسیاری از وزیران خائن می‌فرستاد.

.
✴️ خواهشی از خوانندگان

بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشه‌های والا و درخشانی که داشته ، باینده بوده که ده‌ها کتاب و گفتار درباره‌ی زندگی و کارها و اندیشه‌های وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجه‌ی نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب ؛ زندگی و کارها و اندیشه‌های والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان ، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف درباره‌ی کسروی نشر داده‌اند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساخته‌اند ، برخی کتابهای وی را با زندهایی (شرح) نارسا یا دروغ بچاپ سپرده‌اند. از این گذشته ، در حال کنونی کشور ، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشه‌های راهگشا و نجات‌دهنده‌ی وی بسیار بجا می‌باشد. در چنین فضایی ، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشه‌های کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.

کوشاد کانال پاکدینی بر آنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گرد آورده و برشته‌ی نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همه‌ی نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازه‌ای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگانِ یاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان ، پیکره(عکس)ها ، نامه‌ها، دست‌نوشته‌ها ، اسناد ، کتابها ، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست می‌باشد.

اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دست‌نوشته‌هایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانه‌مرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست ، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد ، بیگمان ما نیز خواسته‌ی او را پاس خواهیم گزارد.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکه‌ی شش از هشت)


اینها همه نیک می‌رساند که وزارت جنگ یکی از لانه‌های بدخواهان می‌بوده. نیک می‌رساند که کسانی که آن وزارتخانه را راه می‌برده‌اند ـ سرلشگران و سرتیپهایی که رشته‌ی کارهای آنجا را در دست می‌داشته‌اند ـ بیشترشان از دسته‌ی خائنان می‌بوده‌اند. مردان بی‌ناموس و بی‌آزرمی می‌بوده‌اند که در توی رخت افسری بنابود گردانیدن کشور و توده‌ی خود می‌کوشیده‌اند.

در همان هنگام که در تهران این رسواییها رخ می‌داد و این خیانتها می‌رفت در استانها نیز سرلشگران و سرتیپان که می‌باید گفت از دسته‌ی بدخواهان می‌بودند ، هر یکی بنوبه‌ی خود کارهای خائنانه‌ی دیگری می‌کرد و رسواییهای دیگر پدید می‌آورد. روز آزمایش فرارسیده و «دیپلمه‌های دانشکده‌ی خیانت» هر یکی هنر خود را استادانه نشان می‌دادند. آن سرلشگر مطیعی بود که در رضاییه زیردستان خود را گزاشت و با چند تن از افسران که افزار دزدیهای او می‌بودند از راه کردستان رو بگریز نهاد. سرتیپ ‌قادری در اردبیل همان رفتار را کرد. سربازان را گزارده خود را بیرون انداخت. سرلشگر محتشمی در خراسان همان کار را کرد و رسواییهای بیشتر بار آورد.

در کردستان و آن پیرامونها در سایه‌ی پستی و بی‌آزرمی ‌این افسران رسواییهایی رخ داد که من از گفتن ننگ می‌دارم. در چند جا کردان سربازان را بمیان گرفتند و تفنگ و افزارهای دیگر از دست آنان درآوردند. صد زشتی رخ داد.

در چند جا خود افسران تفنگها و افزارها در کوه و بیابان ریختند که بدست کردان و شاهسونان و دیگران بیفتد تا سر بگردنکشی و نافرمانی و راهزنی برآورند. این خیانت بسیار پست از سرتیپ‌ پوریا و سرتیپ ‌قادری و دیگران سر زد.

در همه جا سرلشگران و افسران بزرگ کامیونهای آرتش را که می‌بایست در دسترس سربازان گزارده شود ویژه‌ی زنان و فرزندان و کاچال[=اسباب خانه] و کالای خود گردانیدند. در هنگامی که سربازان و برخی افسران غیرتمند پیش رفته در برابر دشمن می‌جنگیدند و جانبازی می‌کردند این افسران خائن با همه‌ی کامیونها و اتومبیلها که در زیر دست می‌داشتند فرزندان و کاچالهای خود را راه می‌انداختند.

افسر شکم‌گنده‌ای را در تبریز می‌شناسم که می‌گویند در همان روز نخست که در صوفیان و آن پیرامونها جنگ می‌رفت و هواپیماهای روسها بالاسر شهر می‌پرید و می‌غرید ـ این سرهنگ در بازار بخریدن «جواهرات» و زرینه‌افزار می‌پرداخت و چون غرش هواپیماها برمی‌خاست جمله‌های دشنام‌آمیزی درباره‌ی ایران و آرتش ایران بزبان می‌آورد.

همچنان در تهران ، جنبشی بنام کوچ پدید آمده چون زنان و فرزندان شاه ـ شاهپورها و شاهدختها ـ به اسپهان می‌کوچیدند ، افسران بزرگ ، از شاه نیز جلوتر افتاده زنان و فرزندان خود را با اتومبیلهای آرتش به اسپهان فرستادند. سپس خودشان هم پا بگریز نهاده راه افتادند. دیدنی می‌بوده که این افسران والاجایگاه چگونه خود را در اتومبیلها پنهان ساخته و می‌گریخته‌اند. از کسانی که نام می‌برند که در آن روز تهران و آرتش و مردم را گزارده برای نگهداری خود گریخته‌اند سرلشگر ‌یزدان‌پناه فرمانده‌ پادگان مرکز ، سرلشگر نقدی فرمانده‌ لشگر دوم ، سرلشگر بوذرجمهری فرمانده‌ لشگر یکم ، سرلشگر احمد نخجوان کفیل وزارت جنگ بوده‌اند. سرلشگر یزدان‌پناه همان افسر است که رئیس دانشکده می‌بوده و برای این کشور افسران می‌پروریده. همان افسر است که گفتارها در میهن‌پرستی به شاگردان می‌رانده.
...


.