✴️ مفاخر ملی
انسان هرچه در نظرش مفید باشد از آن خوشش میآید و برعکس اگر چیزی برایش سودمند نباشد از آن بدش میآید. همین قاعده هم بین ملتها جاری است هرگاه ملتی چیزی را سودمند تشخیص دهد بآن خوشبین است و به چیزهایی که پی برد برایش زیانمند است بدبین.
تا چندی پیش مردم ایران میاندیشیدند ملیونها اشعاری که اکنون در دست ما است سودمند بوده و میتوان آنها را در زندگی سرمشق قرار داد از این جهت بود که اینها در نظرشان خوب جلوه کرده برواج آنها میپرداختند تا اینکه خوشبختانه آقای کسروی پس از کاوشهای فراوانی دریافتند که اشعاری که ما داریم بجز زیان نتیجهی دیگری نداشته بلکه ما را از سعی و عمل بازداشتهاند. از این جهت از دهسال پیش بنوشتن مقالاتی پیدرپی در مهنامهی پیمان و آوردن دلیلهای عقلی این قضیه را ثابت کردند. ولی از آنجایی که جمعیت زیادی طرفدار این اشعار بودند و دست از آنها برنمیداشتند بعد از اینکه بیپایی آنها ثابت شد بیکار ننشستند و در اثر فقدان دلیل به هو و جنجال برخاستند.
شگفتی در اینجاست که این آقایان بر روی سخنان بیپای خود بپذیرفتن راستیها که از گرانمایهترین خوی آدمی است گردن نمیگزاشتند چنانکه دبیر تاریخ و جغرافی ما در برابر گفتههای ارجدار و پرمغز یکی از پیمانیان در اثبات یاوهگویی شعرا سر فرو نیاورده میگفت اگر برایم ثابت شود که کلیهی سخنان حافظ و سعدی یاوه بوده و از این راه زیانهای بزرگی بما رسانیدهاند از آنها دست برنمیدارم. چه من عاشق اینها هستم! عشق است دیگر که بآنها دارم چه کنم؟!
در برابر اینکه آقای کسروی بآوردن دلایل عقلی بیپایی این اشعار را ثابت کردهاند طرفداران این یاوهگوها به هو و جنجال پرداخته ، ابداً باین دلایل توجهی نمیکنند بلکه همانطور که گفتم به هتاکی و هوچیگری و مغالطه مشغول شدند. همین عمل زشت بهترین دلیل محکومیت آنها است. زیرا اگر دلیل میداشتند خود بایستی بیان کنند در صورتی که تاکنون چنین چیزی نشده.
برای نمونه قسمتی از گفتار یکی از این بیفرهنگان (آقای ا. حائری کورش در نامهی دانشوران) را میآورم :
آیا شعرا جز خدمت بفرهنگ و دانش چه گناهی مرتکب شدهاند که شما هر وقت از حیث مطلب در مضیقه افتاده در تنگی قافیه گیر میکنید دوباره آنان را بیاد آورده تجدید مطلع میکنید؟ آری آقای محترم سرکار از متانت آنها سوء استفاده کرده آنچه را در خود سراغ دارید بدیگری نسبت داده شهرت خود را در بدنامی دیگران میدانید. شما گویندگان وارسته و آزادمنش این کشور را هنوز نشناختهاید که اگر روزی در مقام دفاع از حق خود برآیند آنچنان با نیش قلم جگر شما را بیرون خواهند آورد که دیگر منفیبافی و هتاکی را برای ابد بدرود گفته و از کردار ناستودهی خود ندامت حاصل نمایید.
خوب دقت کنید ببینید آیا در این گفته غیر از ناسزا چیزی دیده میشود؟
پیداست که این جنجال بجایی نخواهد رسید و این ناپاکان از هوچیگری سودی نخواهند برداشت. اکنون برای اینکه روشن شود اشعاری که ما داریم و بخیره از مفاخر ملی میشمارند پاک بیپا و زیانمند است و ما را از کار بازمیدارد بآوردن بعضی از آنها و نتایجشان میپردازم.
دربارهی ترغیب مردم به بیپروایی به نیک و بد زندگانی و لاابالیگری چه دلیلی از این بهتر :
چنان با نیک و بد خو کن که بعد از مردنت عرفی
مسلمانت بزمزم شوید و هندو بسوزاند
ببینید اگر اینطور است که نیک و بد هندو و مسلمان و خداپرست و بتپرست همه یکسانند و به هیچکدام نباید ایراد گرفت آیا رنجی که پیغمبران در رهنمایی مردم کشیدهاند پوچ نخواهد بود؟ اگر اینطور است پس اینهمه قوانین و مجازاتها برای بدکاران چیست؟
و نیز در تشویق مردم به میخوارگی و هوسرانی :
چو من بگذرم زین جهان خراب مریزید در قبر من جز شراب حافظ
و نیز خیام گوید :
تا کی ز ابد حدیث و تا کی ز ازل؟ هنگام طرب شراب را نیست بدل
بگذشت ز اندازهی من علم و عمل هر مشکل را ، شراب گرداند حل
و همچنین در تشویق مردم به لاقیدی و بازماندن از سعی و عمل چه دستوری زهرناکتر از این بیتهای حافظ خواهد بود.
برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر
که ندادند جز این تحفه بما روز الست
بیا که قصر امل سخت سست بنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست.
و همچنین در برانگیختن مردم به پستترین نوع بیناموسی ، از این اشعار بهتر چه میخواهید؟! :
روز بازار جوانی پنج روزی بیش نیست
نقد را باش ای پسر کافت بود تأخیر را (سعدی)
دوش ای پسر می خوردهای ، چشمت گواهی میدهد باری حریفی جو ، که او ، مستور دارد راز را👇
انسان هرچه در نظرش مفید باشد از آن خوشش میآید و برعکس اگر چیزی برایش سودمند نباشد از آن بدش میآید. همین قاعده هم بین ملتها جاری است هرگاه ملتی چیزی را سودمند تشخیص دهد بآن خوشبین است و به چیزهایی که پی برد برایش زیانمند است بدبین.
تا چندی پیش مردم ایران میاندیشیدند ملیونها اشعاری که اکنون در دست ما است سودمند بوده و میتوان آنها را در زندگی سرمشق قرار داد از این جهت بود که اینها در نظرشان خوب جلوه کرده برواج آنها میپرداختند تا اینکه خوشبختانه آقای کسروی پس از کاوشهای فراوانی دریافتند که اشعاری که ما داریم بجز زیان نتیجهی دیگری نداشته بلکه ما را از سعی و عمل بازداشتهاند. از این جهت از دهسال پیش بنوشتن مقالاتی پیدرپی در مهنامهی پیمان و آوردن دلیلهای عقلی این قضیه را ثابت کردند. ولی از آنجایی که جمعیت زیادی طرفدار این اشعار بودند و دست از آنها برنمیداشتند بعد از اینکه بیپایی آنها ثابت شد بیکار ننشستند و در اثر فقدان دلیل به هو و جنجال برخاستند.
شگفتی در اینجاست که این آقایان بر روی سخنان بیپای خود بپذیرفتن راستیها که از گرانمایهترین خوی آدمی است گردن نمیگزاشتند چنانکه دبیر تاریخ و جغرافی ما در برابر گفتههای ارجدار و پرمغز یکی از پیمانیان در اثبات یاوهگویی شعرا سر فرو نیاورده میگفت اگر برایم ثابت شود که کلیهی سخنان حافظ و سعدی یاوه بوده و از این راه زیانهای بزرگی بما رسانیدهاند از آنها دست برنمیدارم. چه من عاشق اینها هستم! عشق است دیگر که بآنها دارم چه کنم؟!
در برابر اینکه آقای کسروی بآوردن دلایل عقلی بیپایی این اشعار را ثابت کردهاند طرفداران این یاوهگوها به هو و جنجال پرداخته ، ابداً باین دلایل توجهی نمیکنند بلکه همانطور که گفتم به هتاکی و هوچیگری و مغالطه مشغول شدند. همین عمل زشت بهترین دلیل محکومیت آنها است. زیرا اگر دلیل میداشتند خود بایستی بیان کنند در صورتی که تاکنون چنین چیزی نشده.
برای نمونه قسمتی از گفتار یکی از این بیفرهنگان (آقای ا. حائری کورش در نامهی دانشوران) را میآورم :
آیا شعرا جز خدمت بفرهنگ و دانش چه گناهی مرتکب شدهاند که شما هر وقت از حیث مطلب در مضیقه افتاده در تنگی قافیه گیر میکنید دوباره آنان را بیاد آورده تجدید مطلع میکنید؟ آری آقای محترم سرکار از متانت آنها سوء استفاده کرده آنچه را در خود سراغ دارید بدیگری نسبت داده شهرت خود را در بدنامی دیگران میدانید. شما گویندگان وارسته و آزادمنش این کشور را هنوز نشناختهاید که اگر روزی در مقام دفاع از حق خود برآیند آنچنان با نیش قلم جگر شما را بیرون خواهند آورد که دیگر منفیبافی و هتاکی را برای ابد بدرود گفته و از کردار ناستودهی خود ندامت حاصل نمایید.
خوب دقت کنید ببینید آیا در این گفته غیر از ناسزا چیزی دیده میشود؟
پیداست که این جنجال بجایی نخواهد رسید و این ناپاکان از هوچیگری سودی نخواهند برداشت. اکنون برای اینکه روشن شود اشعاری که ما داریم و بخیره از مفاخر ملی میشمارند پاک بیپا و زیانمند است و ما را از کار بازمیدارد بآوردن بعضی از آنها و نتایجشان میپردازم.
دربارهی ترغیب مردم به بیپروایی به نیک و بد زندگانی و لاابالیگری چه دلیلی از این بهتر :
چنان با نیک و بد خو کن که بعد از مردنت عرفی
مسلمانت بزمزم شوید و هندو بسوزاند
ببینید اگر اینطور است که نیک و بد هندو و مسلمان و خداپرست و بتپرست همه یکسانند و به هیچکدام نباید ایراد گرفت آیا رنجی که پیغمبران در رهنمایی مردم کشیدهاند پوچ نخواهد بود؟ اگر اینطور است پس اینهمه قوانین و مجازاتها برای بدکاران چیست؟
و نیز در تشویق مردم به میخوارگی و هوسرانی :
چو من بگذرم زین جهان خراب مریزید در قبر من جز شراب حافظ
و نیز خیام گوید :
تا کی ز ابد حدیث و تا کی ز ازل؟ هنگام طرب شراب را نیست بدل
بگذشت ز اندازهی من علم و عمل هر مشکل را ، شراب گرداند حل
و همچنین در تشویق مردم به لاقیدی و بازماندن از سعی و عمل چه دستوری زهرناکتر از این بیتهای حافظ خواهد بود.
برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر
که ندادند جز این تحفه بما روز الست
بیا که قصر امل سخت سست بنیادست
بیار باده که بنیاد عمر بر بادست.
و همچنین در برانگیختن مردم به پستترین نوع بیناموسی ، از این اشعار بهتر چه میخواهید؟! :
روز بازار جوانی پنج روزی بیش نیست
نقد را باش ای پسر کافت بود تأخیر را (سعدی)
دوش ای پسر می خوردهای ، چشمت گواهی میدهد باری حریفی جو ، که او ، مستور دارد راز را👇
آنان که این گفتههای سراپا زیان را دُر و گوهر میشمارند باید صریحاً یکی از این دو چیز را بگویند :
یا بگویند آرمان ملت ایران و مقصودی که باید برای آن پیش رویم تعلیمات این شاعران یعنی عقیده داشتن به قضا و قدر ـ لاقیدی و هوسرانی ـ کشیدن نیک و بد بیک ترازو ، مشک و پُشک بیک مقیاس و میخوارگی و بیناموسی باید بوده باشد. البته برای کسانی که این مقاصد پست را در نظر میدارند و بیشرمانه آرزو میکنند همهی ایرانیان مثل آنان تنبل و لاقید و هوسران و میخواره و بیناموس باشند ، چون این اشعار بهترین وسیلهی رسیدن بمقاصدشان است باید آنها را جزء مفاخر بشمارند (ببخشید مفاخر خودشان تنها ، زیرا تودهی ایران از این بیغیرتیها بیزار است).
یا اقرار کنند که آن اشعار پوچ جز ضرر و زیان نتیجه ندارد و گویندگانش گذشته از اینکه از مفاخر این کشور نبودهاند مردمان بسیار پست و بیشرم و فرومایه بودهاند.
در پایان تکرار میکنم کسی که بیشرمی را تا آنجا رساند که ناموس مادرش را در شعر بباد دهد (انوری ابیوردی) گذشته از اینکه از مفاخر نیست در نظر ما از رذلترین اشخاص است.
اهواز ـ ضیاء امام
(پرچم روزانه ، شمارهی 206)
یا بگویند آرمان ملت ایران و مقصودی که باید برای آن پیش رویم تعلیمات این شاعران یعنی عقیده داشتن به قضا و قدر ـ لاقیدی و هوسرانی ـ کشیدن نیک و بد بیک ترازو ، مشک و پُشک بیک مقیاس و میخوارگی و بیناموسی باید بوده باشد. البته برای کسانی که این مقاصد پست را در نظر میدارند و بیشرمانه آرزو میکنند همهی ایرانیان مثل آنان تنبل و لاقید و هوسران و میخواره و بیناموس باشند ، چون این اشعار بهترین وسیلهی رسیدن بمقاصدشان است باید آنها را جزء مفاخر بشمارند (ببخشید مفاخر خودشان تنها ، زیرا تودهی ایران از این بیغیرتیها بیزار است).
یا اقرار کنند که آن اشعار پوچ جز ضرر و زیان نتیجه ندارد و گویندگانش گذشته از اینکه از مفاخر این کشور نبودهاند مردمان بسیار پست و بیشرم و فرومایه بودهاند.
در پایان تکرار میکنم کسی که بیشرمی را تا آنجا رساند که ناموس مادرش را در شعر بباد دهد (انوری ابیوردی) گذشته از اینکه از مفاخر نیست در نظر ما از رذلترین اشخاص است.
اهواز ـ ضیاء امام
(پرچم روزانه ، شمارهی 206)
شادروان هاشمیزاده از پشتیبانان پیمان
شرحی که پرچم دربارهی شادروان هاشمیزاده نوشته چنین است :
آقای هاشمیزاده در چهار سال پیش به راهنمایی آقای گرجی در بندر گز با پیمان آشنا گردیدند و در اندک زمانی پیشرفت نیکی کرده بما پیوستند و در این چندگاهه در هر کجا که بودهاند بکوششهای پاکدلانهی سودمندی برخاستهاند و همیشه با گمراهان در گفتگو بودهاند. خوانندگان پرچم بنام ایشان آشنایند و گاهی نوشتهای نیز از ایشان خواندهاند.
این جوان نمونهی پاکدلیست ، و این تکانی که امروز در اینگونه مردان پدیدار است بهترین نشانست که در تودهی ایران با همهی آلودگیهای هزارساله نچنانست که جای نومیدی باشد.
شرحی که پرچم دربارهی شادروان هاشمیزاده نوشته چنین است :
آقای هاشمیزاده در چهار سال پیش به راهنمایی آقای گرجی در بندر گز با پیمان آشنا گردیدند و در اندک زمانی پیشرفت نیکی کرده بما پیوستند و در این چندگاهه در هر کجا که بودهاند بکوششهای پاکدلانهی سودمندی برخاستهاند و همیشه با گمراهان در گفتگو بودهاند. خوانندگان پرچم بنام ایشان آشنایند و گاهی نوشتهای نیز از ایشان خواندهاند.
این جوان نمونهی پاکدلیست ، و این تکانی که امروز در اینگونه مردان پدیدار است بهترین نشانست که در تودهی ایران با همهی آلودگیهای هزارساله نچنانست که جای نومیدی باشد.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 1)
گفتگوهایی را که در زمینهی شعر در دو شمارهی آخر سال یکم [مهنامهی پیمان] عنوان کردیم چون تاکنون در ایران چنان گفتگوهایی نشده از این جهت اثر بسیاری کرده و از نگارشهایی که از دور و نزدیک میرسد پیداست که خوانندگان پیمان خواستار دامنه دادن بآن موضوع میباشند.
ما آنچه را که بایستی بگوییم در آن دو شمارهی سال یکم گفتهایم و کنون باز کردن این در ، در شمارهای سال دوم تنها برای نگارشهای دیگران است که میخواهیم هرآنچه رسیده و از این پس برسد چاپ کرده اگر پاسخی هم از جانب ما نیازمند است بدهیم. ولی برای آنکه اشتباهی در کار نباشد در اینجا دوباره تکرار مینماییم که ما دشمنی با شعرا نداریم و هرگز خواستار آن نیستیم که کسی در ایران شعر نگوید بلکه چنانکه در جای دیگری گفتهایم ما باین نکته نیک پی بردهایم که شعر در ایران ریشه دوانیده و پیشرفت بیاندازه کرده و با اینحال برافتادن بنیاد شعر در ایران کاری است نشدنی و از آنسوی شعر به هر حال هنری بشمار است و این هنر که در ایران پیشرفت نموده چرا باید بکندن بنیاد آن کوشید؟!.
چیزی که هست بیشتر شعرای ایران در زمینههای ناسودمند بلکه زیانآور شعر میسرایند که نه تنها سودی از هنر خود بمردم نمیرسانند بلکه مردم را بیزیان هم نمیگزارند. شعر در ایران بیشتر در دربارها و میخانهها پرورش یافته و اینست که یک رشته آلودگیهای چرکینی پیدا کرده. همهی مقصود ما آنست که این آلودگیها برکنار شود و شعر ساده و پاکیزه رخ نماید.
از این سپس هرآنچه نوشته در این زمینه برسد چاپ خواهیم کرد و اینک در این شماره نگارشی را که دوست دانشور ما آقای روایی از تبریز فرستاده چاپ میکنیم و پاسخ کوتاهی هم از خود بر آن میافزاییم.
.
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 1)
گفتگوهایی را که در زمینهی شعر در دو شمارهی آخر سال یکم [مهنامهی پیمان] عنوان کردیم چون تاکنون در ایران چنان گفتگوهایی نشده از این جهت اثر بسیاری کرده و از نگارشهایی که از دور و نزدیک میرسد پیداست که خوانندگان پیمان خواستار دامنه دادن بآن موضوع میباشند.
ما آنچه را که بایستی بگوییم در آن دو شمارهی سال یکم گفتهایم و کنون باز کردن این در ، در شمارهای سال دوم تنها برای نگارشهای دیگران است که میخواهیم هرآنچه رسیده و از این پس برسد چاپ کرده اگر پاسخی هم از جانب ما نیازمند است بدهیم. ولی برای آنکه اشتباهی در کار نباشد در اینجا دوباره تکرار مینماییم که ما دشمنی با شعرا نداریم و هرگز خواستار آن نیستیم که کسی در ایران شعر نگوید بلکه چنانکه در جای دیگری گفتهایم ما باین نکته نیک پی بردهایم که شعر در ایران ریشه دوانیده و پیشرفت بیاندازه کرده و با اینحال برافتادن بنیاد شعر در ایران کاری است نشدنی و از آنسوی شعر به هر حال هنری بشمار است و این هنر که در ایران پیشرفت نموده چرا باید بکندن بنیاد آن کوشید؟!.
چیزی که هست بیشتر شعرای ایران در زمینههای ناسودمند بلکه زیانآور شعر میسرایند که نه تنها سودی از هنر خود بمردم نمیرسانند بلکه مردم را بیزیان هم نمیگزارند. شعر در ایران بیشتر در دربارها و میخانهها پرورش یافته و اینست که یک رشته آلودگیهای چرکینی پیدا کرده. همهی مقصود ما آنست که این آلودگیها برکنار شود و شعر ساده و پاکیزه رخ نماید.
از این سپس هرآنچه نوشته در این زمینه برسد چاپ خواهیم کرد و اینک در این شماره نگارشی را که دوست دانشور ما آقای روایی از تبریز فرستاده چاپ میکنیم و پاسخ کوتاهی هم از خود بر آن میافزاییم.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (تکهی دو از دو)
کنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور کردهاید که «در زندگی باید کوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلکه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایکون الا ما ارید». (1)
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بکاردانی (2) نیست
جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از کمان همیگذرد
از کماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور که ندانی زکجا آمدهای
خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت
کتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را میپذیرید؟!.. اگر داستان کوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..
شما اگر بکوشش و نتیجهی آن باور دارید ، پس چگونه است که میشنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور که ندانی ز کجا آمدهای» یا میگوید : «که بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمیآید و بدشمنی و جلوگیری نمیپردازید؟!.. این یک بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.
شگفتتر آنکه گاهی کسانی پاسخ داده میگویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمیدانیم چگونه تواند بود که دو عقیدهی ضد هم هر یکی در جای خود درست باشد. ما میگوییم : خدا بآدمیان اختیار داده که در کارهای زندگانی بکوشند و هر کسی نتیجهی کوشش خود را درمییابد. آنان میگویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از کوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..
چند سال پیش در تهران متلکی برای شهرداری ساخته بودند که بیکی از خانهداران اخطاری شده که خانهی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی کنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجرهاش را بکنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده که باید درها و پنجرههای عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری مینمود که همین امروز باید اقدام شود خانهدار بخشم آمده و چنین گفته : «چه میگویی آقا ! اخطاری کردهاند که این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».
درست داستان این کسانست که دو عقیدهی متضاد را میگویند : هر یکی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست که اینها نه آن را فهمیده و باور داشتهاند و نه این را. چنانکه بارها گفتهایم همین اندیشههای متضاد مغزها را از کار انداخته. اینان مغزهاشان بیکاره شده و اینست وظیفهی خود را انجام نمیدهد.
بدتر از همه ، کار آن کسانیست که باین عقیدهی پست جبریگری جامهی مذهبی پوشانیده چنین میگویند : «خدا باید کارها را درست کند» یا بما ایراد گرفته میگویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم که کارها در دست خداست؟!» میگویم : برای پستی و تنبلی خود بهانهی شگفتی پیدا کردهاید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده که هر کسی و هر مردمی تا نکوشد نتیجه برندارد. هر کسی و هر مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانهی خود بجنگ خدا میروید. شما میخواهید نکوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید که شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را که نتیجهی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب مینامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامیتر از دیگران میباشید؟!..
شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده که توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند. توقع دارید که دیگران بکوشند و خدا نتیجهی کوششهای آنها را نصیب شما گرداند. از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاستهاید. اینجا جایش نیست که بگویم شما خدا را هم نشناختهاید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانهای برنمیخاستید.
(پرچم روزانه شمارهی 89)
پابرگیها :
1ـ درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمیتوان تغییر داد» و مانندهای اینها.
2ـ اصل : بکامرانی. که غلط مینماید. از سوی دیگر همین بیت در نوشتههای دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.
.
🔸 همه چیز را میدانند و هیچ چیز را نمیدانند (تکهی دو از دو)
کنون بیاییم بر سر موضوع. ما بایرانیان میگوییم : شما اگر باور کردهاید که «در زندگی باید کوشید و نتیجه برداشت» پس چگونه است صدها ، بلکه هزارها سخنان ضد آن درمیان شما رواج دارد؟!.. «العبد یدبر والله یقدر» ، «ترید و ارید و مایکون الا ما ارید». (1)
فلک بمردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
بخت و دولت بکاردانی (2) نیست
جز بتأیید آسمانی نیست
گرچه تیر از کمان همیگذرد
از کماندار بیند اهل خرد
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای
که بر من و تو در اختیار نگشاده است
می خور که ندانی زکجا آمدهای
خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت
کتابهاتان پر از اینهاست و چگونه شما اینها را میپذیرید؟!.. اگر داستان کوشش راست است پس اینها چیست؟!.. پس عقیده به نذر و نیاز و سقاخانه و پیر چیست؟!..
شما اگر بکوشش و نتیجهی آن باور دارید ، پس چگونه است که میشنوید شاعری مردم را به تنبلی میخواند و بآنان درس بیغیرتی داده میگوید : «می خور که ندانی ز کجا آمدهای» یا میگوید : «که بر من و تو در اختیار نگشاده است» ازو بدتان نمیآید و بدشمنی و جلوگیری نمیپردازید؟!.. این یک بام و دو هوا در دلهای شما چگونه پیدا شده؟!.
شگفتتر آنکه گاهی کسانی پاسخ داده میگویند : «آن عقیده در جای خود درست است و اینها در جای خود درست». ما نمیدانیم چگونه تواند بود که دو عقیدهی ضد هم هر یکی در جای خود درست باشد. ما میگوییم : خدا بآدمیان اختیار داده که در کارهای زندگانی بکوشند و هر کسی نتیجهی کوشش خود را درمییابد. آنان میگویند : بر من و تو اختیاری داده نشده ، و از کوشش نتیجه نتوان برداشت. این دو سخن چگونه هر دو راست تواند بود؟!..
چند سال پیش در تهران متلکی برای شهرداری ساخته بودند که بیکی از خانهداران اخطاری شده که خانهی تو بخیابان خواهد افتاد باید آن را خالی کنی و هرچه زودتر عمله گزارده در و پنجرهاش را بکنی. در همان روزها مأمور دیگری از شهرداری اخطاری آورده که باید درها و پنجرههای عمارت خود را فلان رنگ گردانی ، و چون پافشاری مینمود که همین امروز باید اقدام شود خانهدار بخشم آمده و چنین گفته : «چه میگویی آقا ! اخطاری کردهاند که این عمارت خراب شود». مأمور پاسخ داده : «باشد ، آن جریان دیگری دارد ، این جریان دیگری».
درست داستان این کسانست که دو عقیدهی متضاد را میگویند : هر یکی در جای خود درست است. ولی حقیقت آنست که اینها نه آن را فهمیده و باور داشتهاند و نه این را. چنانکه بارها گفتهایم همین اندیشههای متضاد مغزها را از کار انداخته. اینان مغزهاشان بیکاره شده و اینست وظیفهی خود را انجام نمیدهد.
بدتر از همه ، کار آن کسانیست که باین عقیدهی پست جبریگری جامهی مذهبی پوشانیده چنین میگویند : «خدا باید کارها را درست کند» یا بما ایراد گرفته میگویند : «پس ما عقیده نداشته باشیم که کارها در دست خداست؟!» میگویم : برای پستی و تنبلی خود بهانهی شگفتی پیدا کردهاید. ای بیخردان این آیین را همان خدای آفریدگار گزارده که هر کسی و هر مردمی تا نکوشد نتیجه برندارد. هر کسی و هر مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیکی نبیند. شما با این سخنان مزوّرانهی خود بجنگ خدا میروید. شما میخواهید نکوشید و دست از هوسبازیهای خود برندارید و آنوقت از خدا بخواهید که شما را به بزرگی برساند ، و یا درماندگی و بدبختی خود را که نتیجهی قطعی نادانیها و هوسبازیهاتان بوده بگردن خدا اندازید ، و این بیشرمی را دین یا مذهب مینامید. ای بیخردان مگر خدا تنها خدای شماست؟!.. یا شما در دستگاه خدا گرامیتر از دیگران میباشید؟!..
شما از بس نافهمید ، گستاخیتان تا باینجا رسیده که توقع دارید خدا از بهر شما آیین خود را دیگر گرداند ، و شما را با صد آلودگی بسرفرازی رساند. توقع دارید که دیگران بکوشند و خدا نتیجهی کوششهای آنها را نصیب شما گرداند. از نادانی بچنین گستاخیهایی برخاستهاید. اینجا جایش نیست که بگویم شما خدا را هم نشناختهاید ، اگر خدا را شناخته بودید آیین او را هم میدانستید و بچنین توقع بیخردانهای برنمیخاستید.
(پرچم روزانه شمارهی 89)
پابرگیها :
1ـ درمیان مردم عادی نیز این سخنان هست : «روزی دست خداست» ، «تقدیر را نمیتوان تغییر داد» و مانندهای اینها.
2ـ اصل : بکامرانی. که غلط مینماید. از سوی دیگر همین بیت در نوشتههای دیگرِ نویسنده بدانسان که آوردیم آمده.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 13
ب ـ من هم مطالبی دارم میخواستم پرسشهای آقای «الف» تمام شود. اگر خسته نشدهاید من هم پرسشی کنم؟..
د ـ خسته نشدهام.
ب ـ پرسش من در زمینهی دیگریست. من چند سال در اروپا بودم و در رشتههای علوم طبیعی تحصیلات کردهام. خود شما میدانید که این علوم را که ما میخوانیم حقایقی را بما نشان میدهد که با ادیان منافیست. از جمله من میخواهم موضوع وحی را از شما تحقیق کنم. این موضوع با آن برداشتی که علوم دارند چه سازش دارد؟.
د ـ پیش از آنکه دربارهی وحی بشما پاسخ دهم باید چند سخنی دربارهی دین برانم. یکی از سختیهای ما امروز اینست که ما در نوشتههای خود برخی واژهها بکار میبریم که ما بمعنی دیگر گرفتهایم و مردم آنها را بمعنی دیگری میفهمند. مثلاً یکی از آن واژهها دینست ، دیگری وحی است.
دربارهی دین معنایی که دیگران گفتهاند بیگفتگوست که با دانشها ناسازگار است. ولی چنانکه در میان گفتگو با آقای «الف» دیدید ما آن را معنی کرده میگوییم : دین شناختن جهان و زندگانی و زیستن از روی خرد است.
در اینجا در این زمینه با شما سخن نمیرانم. شما اگر کتابهای ما (از جمله «ورجاوندْبنیاد») را بخوانید خواهید دید دین به چه معنیست.
نکتهای را که میخواهم در اینجا با شما بگفتگو گزارم آنست که ما میگوییم دین زبان سپهر[=طبیعت] است. معنی این جمله آنست که دین آن حقایقیست که از خود اینجهان بدست میآید ، از خود اینجهان فهمیده میشود.
در این باره میتوانم از دانشهایی که شما خواندهاید مثل بیاورم. آن دانشها از خود اینجهان بدست آمده. مثلاً گالیله و کوپرنیکوس و نیوتن و دیگران که از چگونگی زمین و خورشید سخن راندهاند گفتههای آنها حقایق بسیار ارجداریست. ولی آن حقایق از کجا بدست آمده؟.. آیا نه از خود اینجهان گرفته شده؟. ما اکنون در اینجا سخن از گردش زمین بگرد خورشید راندیم. آیا آن را از کجا فهمیدهاند؟.. آیا نه آنست که دانشمندانی هوش گمارده آن را از روی دلیلهایی از خود اینجهان دریافتهاند؟!.
دین نیز همین حال را دارد. دین (در معنی والایش) آمیغهاییست[=حقایقیست] که از خود اینجهان بدست میآید که بدستیاری اندیشه و خرد فهمیده میشود. یک بنیادگزار دین آنچه میگوید از خود اینجهان گرفته ، دلیلهایش هم از خود اینجهانست. اینست معنی آنچه میگوییم : «دین زبان سپهر (طبیعت) است.»
برای روشنی سخن مثل میزنم : یک روز گمراهی جهان بتپرستی بود. بتپرستی چیست؟. در ایران بیشتر مردم معنی بتپرستی را هم ندانستهاند.
بتپرستی آن بود که کسانی کارهای اینجهان را از یک سرچشمه ندانسته آنها را بهمبسته نشناخته دستهای بسیاری را در گردش اینجهان کارگر میشماردند. مثلاً باران که میبارد و سنبل را میرویاند و تگرگ میبارد و آن سنبل را میکوبد ، این دو کار را بضد هم شناخته هر یکی را از سرچشمهی دیگری میشماردند و برای هر کدام از باران و تگرگ ، خدای جدایی میپنداشتند.
اینبود خدایان بسیاری از پندار خود پدید آورده برای هر یکی پرستشگاهها برپا ساخته خود را گرفتار آنها گردانیده بودند. ایرانیان باستان خدایان بسیاری از مهر و ناهید و شهریور و مانند اینها از پندار خود پدید آورده هر روز به پرستش یکی از آنها میپرداختند.
در برابر اینهاست که زردشت سری برافراشت و با گمراهی آنها به نبرد برخاسته چنین گفت : اینجهان یک دستگاه بیش نیست. آن باران که سنبل را میرویاند با آن تگرگ که سنبل را کوفته تباه میگرداند هر دو از یک دستگاهست ، خدا هم یکیست ، آهورامزداست ، و آن هم از اینجهان بیرونست (در آسمانهاست).
این گفتههای آن پاکمرد همه راست بود و با همین سخنان ، او بنیاد دینی گزاشت. اکنون میخواهیم ببینیم شَت زردشت این حقایق را از کجا فراگرفته بود؟. بیگفتگوست که از خود اینجهان. از خود اینجهان فراگرفته بود. یکدستگاه بودن جهان حقیقتیست که امروز بیچون و چرا گردیده و دانشها آن را هرچه روشنتر ساختهاند. آن پاکمرد این حقیقت را چند هزار سال پیش دریافته بود و بمردم میگفت. همین حال را داشت دیگر سخنان او.
.
🔸 تکهی 13
ب ـ من هم مطالبی دارم میخواستم پرسشهای آقای «الف» تمام شود. اگر خسته نشدهاید من هم پرسشی کنم؟..
د ـ خسته نشدهام.
ب ـ پرسش من در زمینهی دیگریست. من چند سال در اروپا بودم و در رشتههای علوم طبیعی تحصیلات کردهام. خود شما میدانید که این علوم را که ما میخوانیم حقایقی را بما نشان میدهد که با ادیان منافیست. از جمله من میخواهم موضوع وحی را از شما تحقیق کنم. این موضوع با آن برداشتی که علوم دارند چه سازش دارد؟.
د ـ پیش از آنکه دربارهی وحی بشما پاسخ دهم باید چند سخنی دربارهی دین برانم. یکی از سختیهای ما امروز اینست که ما در نوشتههای خود برخی واژهها بکار میبریم که ما بمعنی دیگر گرفتهایم و مردم آنها را بمعنی دیگری میفهمند. مثلاً یکی از آن واژهها دینست ، دیگری وحی است.
دربارهی دین معنایی که دیگران گفتهاند بیگفتگوست که با دانشها ناسازگار است. ولی چنانکه در میان گفتگو با آقای «الف» دیدید ما آن را معنی کرده میگوییم : دین شناختن جهان و زندگانی و زیستن از روی خرد است.
در اینجا در این زمینه با شما سخن نمیرانم. شما اگر کتابهای ما (از جمله «ورجاوندْبنیاد») را بخوانید خواهید دید دین به چه معنیست.
نکتهای را که میخواهم در اینجا با شما بگفتگو گزارم آنست که ما میگوییم دین زبان سپهر[=طبیعت] است. معنی این جمله آنست که دین آن حقایقیست که از خود اینجهان بدست میآید ، از خود اینجهان فهمیده میشود.
در این باره میتوانم از دانشهایی که شما خواندهاید مثل بیاورم. آن دانشها از خود اینجهان بدست آمده. مثلاً گالیله و کوپرنیکوس و نیوتن و دیگران که از چگونگی زمین و خورشید سخن راندهاند گفتههای آنها حقایق بسیار ارجداریست. ولی آن حقایق از کجا بدست آمده؟.. آیا نه از خود اینجهان گرفته شده؟. ما اکنون در اینجا سخن از گردش زمین بگرد خورشید راندیم. آیا آن را از کجا فهمیدهاند؟.. آیا نه آنست که دانشمندانی هوش گمارده آن را از روی دلیلهایی از خود اینجهان دریافتهاند؟!.
دین نیز همین حال را دارد. دین (در معنی والایش) آمیغهاییست[=حقایقیست] که از خود اینجهان بدست میآید که بدستیاری اندیشه و خرد فهمیده میشود. یک بنیادگزار دین آنچه میگوید از خود اینجهان گرفته ، دلیلهایش هم از خود اینجهانست. اینست معنی آنچه میگوییم : «دین زبان سپهر (طبیعت) است.»
برای روشنی سخن مثل میزنم : یک روز گمراهی جهان بتپرستی بود. بتپرستی چیست؟. در ایران بیشتر مردم معنی بتپرستی را هم ندانستهاند.
بتپرستی آن بود که کسانی کارهای اینجهان را از یک سرچشمه ندانسته آنها را بهمبسته نشناخته دستهای بسیاری را در گردش اینجهان کارگر میشماردند. مثلاً باران که میبارد و سنبل را میرویاند و تگرگ میبارد و آن سنبل را میکوبد ، این دو کار را بضد هم شناخته هر یکی را از سرچشمهی دیگری میشماردند و برای هر کدام از باران و تگرگ ، خدای جدایی میپنداشتند.
اینبود خدایان بسیاری از پندار خود پدید آورده برای هر یکی پرستشگاهها برپا ساخته خود را گرفتار آنها گردانیده بودند. ایرانیان باستان خدایان بسیاری از مهر و ناهید و شهریور و مانند اینها از پندار خود پدید آورده هر روز به پرستش یکی از آنها میپرداختند.
در برابر اینهاست که زردشت سری برافراشت و با گمراهی آنها به نبرد برخاسته چنین گفت : اینجهان یک دستگاه بیش نیست. آن باران که سنبل را میرویاند با آن تگرگ که سنبل را کوفته تباه میگرداند هر دو از یک دستگاهست ، خدا هم یکیست ، آهورامزداست ، و آن هم از اینجهان بیرونست (در آسمانهاست).
این گفتههای آن پاکمرد همه راست بود و با همین سخنان ، او بنیاد دینی گزاشت. اکنون میخواهیم ببینیم شَت زردشت این حقایق را از کجا فراگرفته بود؟. بیگفتگوست که از خود اینجهان. از خود اینجهان فراگرفته بود. یکدستگاه بودن جهان حقیقتیست که امروز بیچون و چرا گردیده و دانشها آن را هرچه روشنتر ساختهاند. آن پاکمرد این حقیقت را چند هزار سال پیش دریافته بود و بمردم میگفت. همین حال را داشت دیگر سخنان او.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 2)
آقای روایی مینویسد :
«دائر بشعر و شاعری خواستم شرحی بنگارم متأسفانه در قدم اول مصادف بمقدمه شدم که اساس شعر و شاعری را همان تظاهرات عشقی و ذوقی قرار داده که سخت مورد اعتراض و انتقاد شماست و ناچار صرفنظر از نوشتن آن کرده و اینست مقدمه را برای آگاهی شما در ذیل مینگارم :
بشر ابتدایی گاهی هنگام هجوم غم و اندوه و یا موقع شادی و شعف خاصه که این دو حال ناشی از شیفتگی و دلدادگی بود بیاختیار با برخی از کلمات و عباراتی زمزمه و همهمه میکرد بدون اینکه خود ملتفت چگونگی آن باشد و نامی بروی آن بگذارد حاکی از احساسات درونی او و بالطبیعه طرز جملهبندی و آهنگش غیر از طرز گفتارهای عادی بود که خود نیز نمیدانست و یا متوجه نبود که این فرازهای غیرعادی چیست و از چه و از کجا تراوش میکند الا اینکه آبی بدان بآتش درونی خود میریخت و دل خود را تسلا میداد اکنون نیز درمیان ایلات صحراگرد و روستاییان نمونههای بسیاری از آن جملهبندیها موجود است که بآهنگهای بومی خود میخوانند. بیشبهه حکم میتوان کرد که این جملهبندیها و آهنگها تراوشهای همان قریحهی شعری و موسیقی است که برای بشر فطری و غریزی میباشد و مانند همهی قوا و موالید طبیعت در اول بروز خود ساده و ناقص است و رفته رفته در سایهی ناموس تکامل ترقی کرده و صورت کنون را برخود گرفته.
چیزی که جالب توجه است این است چنانکه مشهود میباشد از همان عهد اول نخستین ظهور و بروز این قوه در وجود بشر با تأثیرات غمانگیز و احساسات عشقآمیز و افکار ذوقی و هوسات درونی توأم بوده چنانکه گویی بین اینها یک علاقه و ارتباط معنوی موجود و یا خود عشق و هوس این قوه را در وجود بشر برای شرح تاثیرات پرسوز و گدازی که در دل آدمی میگذرد استخدام کرده. در هر دلی که سلطان عشق خیمه و خرگاه برافراخت و در کشوری که لشگر غم به یغما پرداخت این قوه فوراً بترجمانی برخاسته و مانند آژانسهای اروپا بنشر وقایع و اخبار آنجا میپردازد و این قوهی فطری مادامی که سادگی خود را از دست نداده بود همیشه با عشق و هوس دمساز و همراز بود و با ذوق و محبت همه جا همعنان میرفت ولی هر قدر بیشتر پیرایه و آرایش برخود گرفت و به هر اندازه زیادتر بلفافههای تصنع و تکلف پیچیده گشت بیشتر کدر پذیرفت و در حقیقت سوی مجاز گرایید تا بالاخره شاهد بازاری و یار هر جایی شد و با هر کس و ناکسی درآمیخت و با هر رند و قلاشی بیآویخت تا در خم اخلاق و عادات هر قومی رنگی بخود گرفت و در دست هر جماعتی زمینهای تازه بدست آورد.
این مقدمه مولود ملکات و تصورات خود من است و از کسی اقتباس نشده کسی را که در اساس شعر و شاعری اعتقاد این باشد البته موضوعهای عشقی و ذوقی شعر را نمیتواند مورد اعتراض قرار دهد مگر باندازهای که عشقورزان غیرطبیعی آن را از خط حقیقت منحرف کرده و در عالم مجاز خرابکاری نمودهاند. و نیز با همهی مضرات اخلاقی که مدیحهسرایی و چاپلوسی شعرای قدیم دربر دارد بنده خود شعرا را مقصر و گناهکار نمیدانم هر عیب و نقیصه که در گفتار آنان باشد گناهش بتوده وارد است و آنها در همه حال تبعیت از افکار عمومی و مقتضیات وقت کردهاند و جز این چاره نداشتهاند. شما بیست سال قبل ممکن نبود مطالب کنونی پیمان را بنویسید و اکنون نیز گفتنیها بسیار است که نمیتوان گفت».
[پاسخ فردا خواهد آمد]
.
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 2)
آقای روایی مینویسد :
«دائر بشعر و شاعری خواستم شرحی بنگارم متأسفانه در قدم اول مصادف بمقدمه شدم که اساس شعر و شاعری را همان تظاهرات عشقی و ذوقی قرار داده که سخت مورد اعتراض و انتقاد شماست و ناچار صرفنظر از نوشتن آن کرده و اینست مقدمه را برای آگاهی شما در ذیل مینگارم :
بشر ابتدایی گاهی هنگام هجوم غم و اندوه و یا موقع شادی و شعف خاصه که این دو حال ناشی از شیفتگی و دلدادگی بود بیاختیار با برخی از کلمات و عباراتی زمزمه و همهمه میکرد بدون اینکه خود ملتفت چگونگی آن باشد و نامی بروی آن بگذارد حاکی از احساسات درونی او و بالطبیعه طرز جملهبندی و آهنگش غیر از طرز گفتارهای عادی بود که خود نیز نمیدانست و یا متوجه نبود که این فرازهای غیرعادی چیست و از چه و از کجا تراوش میکند الا اینکه آبی بدان بآتش درونی خود میریخت و دل خود را تسلا میداد اکنون نیز درمیان ایلات صحراگرد و روستاییان نمونههای بسیاری از آن جملهبندیها موجود است که بآهنگهای بومی خود میخوانند. بیشبهه حکم میتوان کرد که این جملهبندیها و آهنگها تراوشهای همان قریحهی شعری و موسیقی است که برای بشر فطری و غریزی میباشد و مانند همهی قوا و موالید طبیعت در اول بروز خود ساده و ناقص است و رفته رفته در سایهی ناموس تکامل ترقی کرده و صورت کنون را برخود گرفته.
چیزی که جالب توجه است این است چنانکه مشهود میباشد از همان عهد اول نخستین ظهور و بروز این قوه در وجود بشر با تأثیرات غمانگیز و احساسات عشقآمیز و افکار ذوقی و هوسات درونی توأم بوده چنانکه گویی بین اینها یک علاقه و ارتباط معنوی موجود و یا خود عشق و هوس این قوه را در وجود بشر برای شرح تاثیرات پرسوز و گدازی که در دل آدمی میگذرد استخدام کرده. در هر دلی که سلطان عشق خیمه و خرگاه برافراخت و در کشوری که لشگر غم به یغما پرداخت این قوه فوراً بترجمانی برخاسته و مانند آژانسهای اروپا بنشر وقایع و اخبار آنجا میپردازد و این قوهی فطری مادامی که سادگی خود را از دست نداده بود همیشه با عشق و هوس دمساز و همراز بود و با ذوق و محبت همه جا همعنان میرفت ولی هر قدر بیشتر پیرایه و آرایش برخود گرفت و به هر اندازه زیادتر بلفافههای تصنع و تکلف پیچیده گشت بیشتر کدر پذیرفت و در حقیقت سوی مجاز گرایید تا بالاخره شاهد بازاری و یار هر جایی شد و با هر کس و ناکسی درآمیخت و با هر رند و قلاشی بیآویخت تا در خم اخلاق و عادات هر قومی رنگی بخود گرفت و در دست هر جماعتی زمینهای تازه بدست آورد.
این مقدمه مولود ملکات و تصورات خود من است و از کسی اقتباس نشده کسی را که در اساس شعر و شاعری اعتقاد این باشد البته موضوعهای عشقی و ذوقی شعر را نمیتواند مورد اعتراض قرار دهد مگر باندازهای که عشقورزان غیرطبیعی آن را از خط حقیقت منحرف کرده و در عالم مجاز خرابکاری نمودهاند. و نیز با همهی مضرات اخلاقی که مدیحهسرایی و چاپلوسی شعرای قدیم دربر دارد بنده خود شعرا را مقصر و گناهکار نمیدانم هر عیب و نقیصه که در گفتار آنان باشد گناهش بتوده وارد است و آنها در همه حال تبعیت از افکار عمومی و مقتضیات وقت کردهاند و جز این چاره نداشتهاند. شما بیست سال قبل ممکن نبود مطالب کنونی پیمان را بنویسید و اکنون نیز گفتنیها بسیار است که نمیتوان گفت».
[پاسخ فردا خواهد آمد]
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
دفاع در دیوان کیفر.pdf
5.2 MB
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🖌 احمد کسروی
🔍 متن دفاعیات کسروی در دیوان کیفر ، یک جستار حقوقی و تاریخی ، کارنامهی شیخ خزعل
📊 شمار ساتها : ۱۳۶
بازپسین پراکنش : فروردین ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 متن دفاعیات کسروی در دیوان کیفر ، یک جستار حقوقی و تاریخی ، کارنامهی شیخ خزعل
📊 شمار ساتها : ۱۳۶
بازپسین پراکنش : فروردین ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 سرچشمهی درماندگیهای ایران (تکهی یک از دو)
در این سه ماه که پرچم را پراکنده میکنیم یک نتیجهای بدست آمده و آن اینکه روزنامهی ما یک دسته خوانندگان خاص پیدا کرده ـ یک دسته خوانندگان پیدا کرده که پرچم را نه سرسری و از راه هوس ، بلکه با دقت و از روی فهم میخوانند و بمطالب آن علاقهمند میباشند. این نتیجه مغتنم است و ما امیدمندیم این خوانندگان روزبروز فزونتر گردند و بالاخره یک دستهای که رستگاری و رهایی این کشور با دست آنان خواهد بود پدید آید.
پرچم یک روزنامهای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد و هرچه بدستش افتاد یا باندیشهی نویسندگانش رسید بچاپ رساند نیست. این روزنامه مقصدی را دنبال میکند و راه آن را از پیش در اندیشه گرفته و میخواهد گام بگام به پیشرفت پردازد.
ما تاکنون چند گامی را پیش رفتهایم و اینک میخواهیم در اینجا یک گام برجسته و بزرگی را برداریم که راه را تا مسافت درازی برای ما آسانتر گرداند و ما را بمقصود هرچه نزدیکتر سازد. میخواهیم در سه چهار شماره بیک موضوع بزرگتر و مهمتری پردازیم :
همه میدانیم که ما در زندگی پس ماندهایم. امروز شما با هر کسی از ایرانیان که بهره از فهم و غیرت دارد گفتگو کنید از حال توده و کشور دلتنگ و گلهمند است. این دلتنگی و گلهمندی بیجا نیست. ایران یک کشور بزرگی بوده و از دویست سال پیش در نتیجهی حوادث کوچک گردیده. از آنسوی زندگانی در این کشور از هر باره افسوسآور میباشد و چیزی که خوشدلیآور است کمتر پدیدار است.
در زمان استبداد رشته در دست ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه بود ، و مردم همگی گناه را بگردن دربار انداخته گمان دیگری نمیبردند ، و برای چاره به برانداختن استبداد میکوشیدند. ولی اکنون سیوشش سال میگذرد که در ایران مشروطه برپا گردیده و رشته بدست خود توده افتاده ، و در این مدت نتیجهای که مایهی خشنودی باشد بدست نیامده. زیرا همان مشروطه ناانجام مانده و با آنهمه جانفشانیها به نتیجهای که منظور بود نرسیده.
از اینسوی در این سیوشش سال هر کشاکش که با دیگران رخ داده ما شکست یافته و سرافکنده بیرون آمدهایم. در این مدت چارهای بناتوانی توده اندیشیده نشده.
پس از همه ، امروز به هر سویی که بنگریم و هر رشته از کارهای زندگانی را که بسنجیم جز مایهی سرافکندگی و دلتنگی نیست. اگر بگوییم رشتهی کشاورزی و آبادی کشور رو به پیشرفت است نیست. در صنایع گامهای شایستهای برداشتهایم برنداشتهایم. بدانشها رواج شایانی دادهایم ندادهایم. عقاید و اخلاق توده بدیگران مزیت دارد ندارد. کوتاه سخن : یک چیزی که مایهی تسلی و دلخوشی باشد نیست.
چرا چنین است؟... چرا با آنهمه کوششها که شده و میشود نتیجه بدست نمیآید؟.. بیگفتگوست که یک علتی در کار است و باید آن علت را بدانیم و بچاره پردازیم و خود همینست که میخواهیم در چند شماره بگفتگو گزاریم. همینست که میخواهیم خوانندگان با فهم و اندیشهی خود در این مبحث با ما همراهی نمایند و یک رشته گفتارهایی را که در این زمینه نوشته خواهد شد با دقت بیشتری بخوانند و در پیرامون آنها اندیشه بکار برند و اگر مطلبی از دلشان گذشت بنویسند و بپرسند ، و بالاخره چون علت دانسته گردید دربارهی چارهجویی با ما همدستی و یاوری دریغ نگویند. امروز این گفتگو بزرگترین بحثی است که ما توانیم داشت. سرنوشت ملیونها و هزارملیونها مردمان با این گفتگو و با نتیجهی آن تغییر تواند یافت. تاریخ ایران با این مبحث سیر خود را دیگر تواند گردانید.
.
🔸 سرچشمهی درماندگیهای ایران (تکهی یک از دو)
در این سه ماه که پرچم را پراکنده میکنیم یک نتیجهای بدست آمده و آن اینکه روزنامهی ما یک دسته خوانندگان خاص پیدا کرده ـ یک دسته خوانندگان پیدا کرده که پرچم را نه سرسری و از راه هوس ، بلکه با دقت و از روی فهم میخوانند و بمطالب آن علاقهمند میباشند. این نتیجه مغتنم است و ما امیدمندیم این خوانندگان روزبروز فزونتر گردند و بالاخره یک دستهای که رستگاری و رهایی این کشور با دست آنان خواهد بود پدید آید.
پرچم یک روزنامهای که تنها مقصودش پر کردن ستونها باشد و هرچه بدستش افتاد یا باندیشهی نویسندگانش رسید بچاپ رساند نیست. این روزنامه مقصدی را دنبال میکند و راه آن را از پیش در اندیشه گرفته و میخواهد گام بگام به پیشرفت پردازد.
ما تاکنون چند گامی را پیش رفتهایم و اینک میخواهیم در اینجا یک گام برجسته و بزرگی را برداریم که راه را تا مسافت درازی برای ما آسانتر گرداند و ما را بمقصود هرچه نزدیکتر سازد. میخواهیم در سه چهار شماره بیک موضوع بزرگتر و مهمتری پردازیم :
همه میدانیم که ما در زندگی پس ماندهایم. امروز شما با هر کسی از ایرانیان که بهره از فهم و غیرت دارد گفتگو کنید از حال توده و کشور دلتنگ و گلهمند است. این دلتنگی و گلهمندی بیجا نیست. ایران یک کشور بزرگی بوده و از دویست سال پیش در نتیجهی حوادث کوچک گردیده. از آنسوی زندگانی در این کشور از هر باره افسوسآور میباشد و چیزی که خوشدلیآور است کمتر پدیدار است.
در زمان استبداد رشته در دست ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه بود ، و مردم همگی گناه را بگردن دربار انداخته گمان دیگری نمیبردند ، و برای چاره به برانداختن استبداد میکوشیدند. ولی اکنون سیوشش سال میگذرد که در ایران مشروطه برپا گردیده و رشته بدست خود توده افتاده ، و در این مدت نتیجهای که مایهی خشنودی باشد بدست نیامده. زیرا همان مشروطه ناانجام مانده و با آنهمه جانفشانیها به نتیجهای که منظور بود نرسیده.
از اینسوی در این سیوشش سال هر کشاکش که با دیگران رخ داده ما شکست یافته و سرافکنده بیرون آمدهایم. در این مدت چارهای بناتوانی توده اندیشیده نشده.
پس از همه ، امروز به هر سویی که بنگریم و هر رشته از کارهای زندگانی را که بسنجیم جز مایهی سرافکندگی و دلتنگی نیست. اگر بگوییم رشتهی کشاورزی و آبادی کشور رو به پیشرفت است نیست. در صنایع گامهای شایستهای برداشتهایم برنداشتهایم. بدانشها رواج شایانی دادهایم ندادهایم. عقاید و اخلاق توده بدیگران مزیت دارد ندارد. کوتاه سخن : یک چیزی که مایهی تسلی و دلخوشی باشد نیست.
چرا چنین است؟... چرا با آنهمه کوششها که شده و میشود نتیجه بدست نمیآید؟.. بیگفتگوست که یک علتی در کار است و باید آن علت را بدانیم و بچاره پردازیم و خود همینست که میخواهیم در چند شماره بگفتگو گزاریم. همینست که میخواهیم خوانندگان با فهم و اندیشهی خود در این مبحث با ما همراهی نمایند و یک رشته گفتارهایی را که در این زمینه نوشته خواهد شد با دقت بیشتری بخوانند و در پیرامون آنها اندیشه بکار برند و اگر مطلبی از دلشان گذشت بنویسند و بپرسند ، و بالاخره چون علت دانسته گردید دربارهی چارهجویی با ما همدستی و یاوری دریغ نگویند. امروز این گفتگو بزرگترین بحثی است که ما توانیم داشت. سرنوشت ملیونها و هزارملیونها مردمان با این گفتگو و با نتیجهی آن تغییر تواند یافت. تاریخ ایران با این مبحث سیر خود را دیگر تواند گردانید.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 14
چنانکه گفتیم امروز گمراهی بزرگ جهان مادّیگریست. ما در برابر آن ایستاده سخنانی میگوییم. مثلاً میگوییم : آدمی مانندهی چهارپایان و درندگان نیست. آدمی را بپای جانوران نتوان برد. میگوییم : آدمی گذشته از سرشت جانوری دارای گوهری بنام روانست و این گوهر او را از جانوران جدا میگرداند. میگوییم : آدمی همچون جانوران نیست که ناچار باشد در زندگانی نبرد و کشاکش کند. بلکه میتواند بجای نبرد با همجنسان خود همدستی نماید. میگوییم : آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا این زمین را بدست آدمیان سپارده که بیارایند و بپیرایند و آبادش گردانند ـ اینها حقایق بسیار ارجداریست که ما در برابر پیروان فلسفهی مادّی میگوییم و با دلیل روشن میگردانیم. ولی ما این حقایق را از کجا بدست آوردهایم؟.. بیگفتگوست که از خود آدمی و از کارهایش ، و بدستیاری فهم و خرد دریافتهایم.
بسخن دامنه ندهم. اینست دین و اینست سرچشمهی آموزاکهای آن ، اکنون جای پرسشست که اینها کجایش با دانشها ناسازگار است؟.. اینها نه تنها با دانشها ناسازگار نیست ، خود یک رشته از دانشهاست.
ب ـ بسیار خشنود شدم که این توضیحات را از شما شنیدم. اینها با دانشها ناسازگار نیست. ولی گفتگو در آنست که این معنی را به دین شما دادهاید. اینها سخنان تازهایست که ما از شما میشنویم و ایرادی هم نداریم. ولی آیا همهی دینها چنین بوده؟... مثلاً دین مسیحی با این تفسیری که شما میکنید درست خواهد درآمد؟!.
د ـ باین پرسش نیز پاسخی هست ، ولی من فرصت گفتن ندارم. اکنون ما سخن از کارهای خودمان میرانیم و شما هم بآن ایرادی ندارید. پس برویم بسر وحی که شما پرسیدید.
.
🔸 تکهی 14
چنانکه گفتیم امروز گمراهی بزرگ جهان مادّیگریست. ما در برابر آن ایستاده سخنانی میگوییم. مثلاً میگوییم : آدمی مانندهی چهارپایان و درندگان نیست. آدمی را بپای جانوران نتوان برد. میگوییم : آدمی گذشته از سرشت جانوری دارای گوهری بنام روانست و این گوهر او را از جانوران جدا میگرداند. میگوییم : آدمی همچون جانوران نیست که ناچار باشد در زندگانی نبرد و کشاکش کند. بلکه میتواند بجای نبرد با همجنسان خود همدستی نماید. میگوییم : آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا این زمین را بدست آدمیان سپارده که بیارایند و بپیرایند و آبادش گردانند ـ اینها حقایق بسیار ارجداریست که ما در برابر پیروان فلسفهی مادّی میگوییم و با دلیل روشن میگردانیم. ولی ما این حقایق را از کجا بدست آوردهایم؟.. بیگفتگوست که از خود آدمی و از کارهایش ، و بدستیاری فهم و خرد دریافتهایم.
بسخن دامنه ندهم. اینست دین و اینست سرچشمهی آموزاکهای آن ، اکنون جای پرسشست که اینها کجایش با دانشها ناسازگار است؟.. اینها نه تنها با دانشها ناسازگار نیست ، خود یک رشته از دانشهاست.
ب ـ بسیار خشنود شدم که این توضیحات را از شما شنیدم. اینها با دانشها ناسازگار نیست. ولی گفتگو در آنست که این معنی را به دین شما دادهاید. اینها سخنان تازهایست که ما از شما میشنویم و ایرادی هم نداریم. ولی آیا همهی دینها چنین بوده؟... مثلاً دین مسیحی با این تفسیری که شما میکنید درست خواهد درآمد؟!.
د ـ باین پرسش نیز پاسخی هست ، ولی من فرصت گفتن ندارم. اکنون ما سخن از کارهای خودمان میرانیم و شما هم بآن ایرادی ندارید. پس برویم بسر وحی که شما پرسیدید.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 3)
تا اینجا سخن آقای روایی بود. میگوییم : ما از عشق بیزاری نداریم و هرگز نمیگوییم که کسانی دل نبازند یا چون دل باختند بچامهسرایی نپردازند. آقای روایی بهتر میداند که در آذربایجان رسم بود که همینکه جوانی گرفتار عشق میگردید و راز او از پرده بیرون میافتاد یا مردی قهرمانیها از خود نموده یا بانجام کار بزرگی برمیخاست یا یک حادثهی اندوهگین یا شادیآمیزی روی میداد کسانی بیدرنگ شعرهای عامیانه ساخته و بر زبانها میانداختند که گدایان دریوزهگرد آن را دم درها خوانده و بچهها ازبر کرده در کوچهها زمزمه مینمودند. شعر طبیعی اینهاست و هر کسی اینها را دوست میدارد.
در زمان شورش آذربایجان در یازده ماه که تبریز در محاصرهی سپاهیان محمدعلیمیرزا بود هفتهای نمیگذشت که شعرهای تازه نسازند و بر زبانها نیندازند تا آنجا که مجاهدان آنها را در سنگرهای خود میخواندند.
در حادثهی ویرانی ارومی بدست آسوریان تا دیرزمانی در کوچههای تبریز جز شعرهای عامیانه که در آن باره ساخته بودند شنیده نمیشد و دریوزهگردان و گدایان آنها را دم درها میخواندند.
اینهاست شعرهای طبیعی! آن دهقانبچهی مازندرانی که در باغ خود گیاه میچیند و با آواز بلند مناسب حال و جایگاه خود میخواند :
از آن بالا میاد یک گله حوری
همه چادر سفید سینه بلوری
شعر طبیعی این شعرهای اوست.
همهی ایراد من آنست که شعرای ایران چرا آنهمه از حال ساده و طبیعی دور افتادهاند و چرا هرگز نگاهی بپیرامون خود نمیکنند؟! چرا شعری که شایستهی زمان و جای خودشان باشد نمیسرایند؟!
اگر شعرای ایران سخن از زبان طبیعت میگویند آن فشارهایی که در سالهای پیشین روس و انگلیس به ایران دادند که دل هر ایرانی را داغدار کرد چرا کسی از شعرا زبان بشکایت و بدگویی باز نکرد؟!
در ایران حادثهی دلگدازی همچون داستان عاشورای 1330 [ق] روی داد و جز یکی دو تن از سخنوران زبان بسوگواری نگشادند؟!
از گذشته چشم میپوشیم. در همین زمان نزدیک کدام حادثهای را شعرای ما بنظم کشیدند؟! از داستان گرفتاری شیخخزعل خوانندگان پیمان آگاهی درستی دارند. آیا کدام شاعر ایرانی دربارهی آن فیروزی گرانبهای تاریخی قصیده سروده؟!
پس از نشر شمارهی هفدهم روزی دستهای از دانشمندان : آقای سرورخان گویا و آقای محمدطاهر رضوی و مسیو ریپکا نمایندگان افغان و هند و چکاسلواک در کنگرهی فردوسی و آقای میرزا مایل تویسرکانی و آقای صفینیا و آقای میرزا علیاصغرخان خازنی در خانهی نگارندهی این مقاله فراهم نشسته بودیم. آقای میرزا مایل که خویشتن از شعرا نیز میباشند نگارشهای مرا در زمینهی شعر عنوان نموده شرحی راندند و مقصود ایشان هم آن بود که شعر زبان طبیعت است و ما نباید و نخواهیم توانست زبان طبیعت را ببندیم. گفتم : «من با شعری که زبان طبیعت باشد دشمنی ندارم. چیزی که هست کمتر کسی از شعرای ایران با زبان طبیعت سخن میگوید. با اینهمه من با شعرا کاری نداشتم اگر زیانکاری آنان نبود».
.
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 3)
تا اینجا سخن آقای روایی بود. میگوییم : ما از عشق بیزاری نداریم و هرگز نمیگوییم که کسانی دل نبازند یا چون دل باختند بچامهسرایی نپردازند. آقای روایی بهتر میداند که در آذربایجان رسم بود که همینکه جوانی گرفتار عشق میگردید و راز او از پرده بیرون میافتاد یا مردی قهرمانیها از خود نموده یا بانجام کار بزرگی برمیخاست یا یک حادثهی اندوهگین یا شادیآمیزی روی میداد کسانی بیدرنگ شعرهای عامیانه ساخته و بر زبانها میانداختند که گدایان دریوزهگرد آن را دم درها خوانده و بچهها ازبر کرده در کوچهها زمزمه مینمودند. شعر طبیعی اینهاست و هر کسی اینها را دوست میدارد.
در زمان شورش آذربایجان در یازده ماه که تبریز در محاصرهی سپاهیان محمدعلیمیرزا بود هفتهای نمیگذشت که شعرهای تازه نسازند و بر زبانها نیندازند تا آنجا که مجاهدان آنها را در سنگرهای خود میخواندند.
در حادثهی ویرانی ارومی بدست آسوریان تا دیرزمانی در کوچههای تبریز جز شعرهای عامیانه که در آن باره ساخته بودند شنیده نمیشد و دریوزهگردان و گدایان آنها را دم درها میخواندند.
اینهاست شعرهای طبیعی! آن دهقانبچهی مازندرانی که در باغ خود گیاه میچیند و با آواز بلند مناسب حال و جایگاه خود میخواند :
از آن بالا میاد یک گله حوری
همه چادر سفید سینه بلوری
شعر طبیعی این شعرهای اوست.
همهی ایراد من آنست که شعرای ایران چرا آنهمه از حال ساده و طبیعی دور افتادهاند و چرا هرگز نگاهی بپیرامون خود نمیکنند؟! چرا شعری که شایستهی زمان و جای خودشان باشد نمیسرایند؟!
اگر شعرای ایران سخن از زبان طبیعت میگویند آن فشارهایی که در سالهای پیشین روس و انگلیس به ایران دادند که دل هر ایرانی را داغدار کرد چرا کسی از شعرا زبان بشکایت و بدگویی باز نکرد؟!
در ایران حادثهی دلگدازی همچون داستان عاشورای 1330 [ق] روی داد و جز یکی دو تن از سخنوران زبان بسوگواری نگشادند؟!
از گذشته چشم میپوشیم. در همین زمان نزدیک کدام حادثهای را شعرای ما بنظم کشیدند؟! از داستان گرفتاری شیخخزعل خوانندگان پیمان آگاهی درستی دارند. آیا کدام شاعر ایرانی دربارهی آن فیروزی گرانبهای تاریخی قصیده سروده؟!
پس از نشر شمارهی هفدهم روزی دستهای از دانشمندان : آقای سرورخان گویا و آقای محمدطاهر رضوی و مسیو ریپکا نمایندگان افغان و هند و چکاسلواک در کنگرهی فردوسی و آقای میرزا مایل تویسرکانی و آقای صفینیا و آقای میرزا علیاصغرخان خازنی در خانهی نگارندهی این مقاله فراهم نشسته بودیم. آقای میرزا مایل که خویشتن از شعرا نیز میباشند نگارشهای مرا در زمینهی شعر عنوان نموده شرحی راندند و مقصود ایشان هم آن بود که شعر زبان طبیعت است و ما نباید و نخواهیم توانست زبان طبیعت را ببندیم. گفتم : «من با شعری که زبان طبیعت باشد دشمنی ندارم. چیزی که هست کمتر کسی از شعرای ایران با زبان طبیعت سخن میگوید. با اینهمه من با شعرا کاری نداشتم اگر زیانکاری آنان نبود».
.