✴️ 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
.
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
.
✴️ 📖 گلچین از مهنامه پیمان
🔸 ما برای آسیا آینده بسیار درخشانی را امیدواریم و در راهِ این امید است که بکوشش برخاستهایم.
🔸 در این سرزمین است که بنیاد رستگاری جهانیان از سرنو گزارده خواهد شد و از این سرزمین است که بار دیگر نور خداشناسی و مردمی بر سراسر جهان خواهد تابید.
🔸 این کاری است که خدا خواسته و خواهد شد...
(پیمان، سال یکم، شماره دوم، س 2-1)
.
🔸 ما برای آسیا آینده بسیار درخشانی را امیدواریم و در راهِ این امید است که بکوشش برخاستهایم.
🔸 در این سرزمین است که بنیاد رستگاری جهانیان از سرنو گزارده خواهد شد و از این سرزمین است که بار دیگر نور خداشناسی و مردمی بر سراسر جهان خواهد تابید.
🔸 این کاری است که خدا خواسته و خواهد شد...
(پیمان، سال یکم، شماره دوم، س 2-1)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 1)
صورت شگفتی را که در شمارهی پیش آورده بودیم و اینک در این شماره دوباره میآوریم باید دانست که این صورت یادگار و شاهکار میرزا علیاکبر صابر شاعر مشهور قفقاز است. صابر که اکنون در باکو تندیس (مجسمه) برای او بر پا کردهاند از آغاز جوانی گرفتار شعرهای بیهوده بوده و سالها آن راه گمراهی را میپیموده تا سپس خطای خود را دریافته از آن راه برمیگردد و این زمان شعرهای پرمغزی با زبان سادهی ترکی در زمینهی خردهگیری بر عادتهای ناپسند و کارهای نازیبا میسرود و در روزنامهی مشهور ملانصرالدین چاپ میکرد که میتوان گفت : سودمندترین بخش ملانصرالدین شعرهای او بود. نیز میتوان گفت که آن شعرها بهترین اثر را بمردم مینمود.
نسیم شمال تهران بسیاری از شعرهای صائب (1) را ترجمه میکرد ولی باید گفت این کجا و آن کجا. کسانی اگر زبان ترکی قفقازی را میفهمند میدانند که شعرهای صائب (2)4 ارج و اثر دیگری را داراست.
یکی از کارهای شاعر قفقاز همین است که غزلی به پیروی شعرای ایران سروده و در آن بیشتر تشبیهها را که شعرای ما معمول دارند گرد آورده و سپس از رویهمرفتهی آن تشبیهها صورتی با قلم نقاشی پدید آورده که از شگفتترین صورتهاست و آن همین است که ما از دیوان صائب4 برداشته و در پیمان چاپ مینماییم.
غرض ما از این کار دو چیز بود : یکی آنکه ذوق خوانندگان را بسنجیم دیگری آنکه بآقایان شعرای غزلسرا نشان بدهیم که این کار ایشان پر رسوا شده و خود مایهی ریشخند دور و نزدیک گردیده و خواستار شویم که این رشته را رها کرده و قدر آن جربزهی خدادادی را دانسته در زمینههای سودمند سخنوری کنند.
...
نخست شعرهای خود صابر سپس شعرهای آقای منصور و ادیب توسی و سپس این نگارشها را میآوریم :
1ـ گفتهی صابر :
ای آلنک آی یوزون گونش ای قاشلارک کمان!
جیران گوزک قارشقه خطک کاکلک ایلان!
آلما چنهک چنهکده زنخدان درین قویو
کپریکلرک قامش دوداقک بال تنک کتان
بوینوک صراحی بوی بوخونک براوجا چنار
اندامک آق گوموش یگاقک قرمزی انار
خالک یوزکده بوغدا باشکده ساچک غراب
قاه... قاه... غریبه گولمه لی سن خانمان خراب!
2**ـ سرودهی آقای منصور :** (باصل ترکی بسیار نزدیک رفته)
آن صورتی که بود به پیمان راستان آن صورتست دلبر موهوم شاعران
نادیده ناشناخته توصیف کردهاند این خلقت عجیب بصد منطق و بیان
از بهر آنکه خوب شناسیم چیست او اشعار ذیل شرح کند رمز داستان
خورشید روی ماه جبین ابروان کمان آهو دو چشم مور خط و مار گیسوان
سیب است چانه و بزنخدانش چاه ژرف مژگان چو تیر لب عسل و جسم چون کتان
گردن صراحی قامت و بالای وی چنار گونه چو نار سرخی و اندام سیم دان
خالش بروی گندم و زلفش بسر چو زاغ آخ آخ چه مضحک است خود این یار دلستان
آیا نگشته وقت که گویندگان ما زین گفتههای پوچ نیارند بر زبان؟
تقلید نحس را بنمایند پایمال پیدا کنند یکسره عنوان شایگان
طبع بلند موهبت کردگار پاک اشعار نغز آرد و گفتار بخردان
تبریز منصور
پابرگی :
1 و 2ـ گویا لغزشی رخ داده و صابر درست باشد.
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 1)
صورت شگفتی را که در شمارهی پیش آورده بودیم و اینک در این شماره دوباره میآوریم باید دانست که این صورت یادگار و شاهکار میرزا علیاکبر صابر شاعر مشهور قفقاز است. صابر که اکنون در باکو تندیس (مجسمه) برای او بر پا کردهاند از آغاز جوانی گرفتار شعرهای بیهوده بوده و سالها آن راه گمراهی را میپیموده تا سپس خطای خود را دریافته از آن راه برمیگردد و این زمان شعرهای پرمغزی با زبان سادهی ترکی در زمینهی خردهگیری بر عادتهای ناپسند و کارهای نازیبا میسرود و در روزنامهی مشهور ملانصرالدین چاپ میکرد که میتوان گفت : سودمندترین بخش ملانصرالدین شعرهای او بود. نیز میتوان گفت که آن شعرها بهترین اثر را بمردم مینمود.
نسیم شمال تهران بسیاری از شعرهای صائب (1) را ترجمه میکرد ولی باید گفت این کجا و آن کجا. کسانی اگر زبان ترکی قفقازی را میفهمند میدانند که شعرهای صائب (2)4 ارج و اثر دیگری را داراست.
یکی از کارهای شاعر قفقاز همین است که غزلی به پیروی شعرای ایران سروده و در آن بیشتر تشبیهها را که شعرای ما معمول دارند گرد آورده و سپس از رویهمرفتهی آن تشبیهها صورتی با قلم نقاشی پدید آورده که از شگفتترین صورتهاست و آن همین است که ما از دیوان صائب4 برداشته و در پیمان چاپ مینماییم.
غرض ما از این کار دو چیز بود : یکی آنکه ذوق خوانندگان را بسنجیم دیگری آنکه بآقایان شعرای غزلسرا نشان بدهیم که این کار ایشان پر رسوا شده و خود مایهی ریشخند دور و نزدیک گردیده و خواستار شویم که این رشته را رها کرده و قدر آن جربزهی خدادادی را دانسته در زمینههای سودمند سخنوری کنند.
...
نخست شعرهای خود صابر سپس شعرهای آقای منصور و ادیب توسی و سپس این نگارشها را میآوریم :
1ـ گفتهی صابر :
ای آلنک آی یوزون گونش ای قاشلارک کمان!
جیران گوزک قارشقه خطک کاکلک ایلان!
آلما چنهک چنهکده زنخدان درین قویو
کپریکلرک قامش دوداقک بال تنک کتان
بوینوک صراحی بوی بوخونک براوجا چنار
اندامک آق گوموش یگاقک قرمزی انار
خالک یوزکده بوغدا باشکده ساچک غراب
قاه... قاه... غریبه گولمه لی سن خانمان خراب!
2**ـ سرودهی آقای منصور :** (باصل ترکی بسیار نزدیک رفته)
آن صورتی که بود به پیمان راستان آن صورتست دلبر موهوم شاعران
نادیده ناشناخته توصیف کردهاند این خلقت عجیب بصد منطق و بیان
از بهر آنکه خوب شناسیم چیست او اشعار ذیل شرح کند رمز داستان
خورشید روی ماه جبین ابروان کمان آهو دو چشم مور خط و مار گیسوان
سیب است چانه و بزنخدانش چاه ژرف مژگان چو تیر لب عسل و جسم چون کتان
گردن صراحی قامت و بالای وی چنار گونه چو نار سرخی و اندام سیم دان
خالش بروی گندم و زلفش بسر چو زاغ آخ آخ چه مضحک است خود این یار دلستان
آیا نگشته وقت که گویندگان ما زین گفتههای پوچ نیارند بر زبان؟
تقلید نحس را بنمایند پایمال پیدا کنند یکسره عنوان شایگان
طبع بلند موهبت کردگار پاک اشعار نغز آرد و گفتار بخردان
تبریز منصور
پابرگی :
1 و 2ـ گویا لغزشی رخ داده و صابر درست باشد.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 کلمات بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟! (تکهی یک از یک)
از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشور ما گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی اینگونه کلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و کسان دیگری که سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نکرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یک از آقایان ندارم که فردا جامه چاک کرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بکلمات : بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ، غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرتقلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و کی ما بخود خواهیم آمد و باین کلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این کلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یک رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای که قرنها در زیر بار استبداد زندگی کند چاپلوسی یکی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت که در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان که ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم که برای خوشایند درباریان وقت نه اینکه خودشان را بنده خواندهاند بلکه عبید (بندهی کوچک) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند که آدم خجالت میکشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشکدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یک نفر شاعری که خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به کویت بشکار رفته بودی
تو که «سگ» نبرده بودی به چه کار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای که عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاکر جاننثار یا فدوی خاکزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد که مروّج این کلمات منحوسه کیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تکلم معنای حقیقی این کلمات را در نظر بگیریم که زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این کلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یک نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینکه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن کلماتی است که معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت [آن] است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [که در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند.
👇
🔸 کلمات بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟! (تکهی یک از یک)
از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشور ما گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی اینگونه کلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و کسان دیگری که سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نکرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یک از آقایان ندارم که فردا جامه چاک کرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بکلمات : بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ، غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرتقلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و کی ما بخود خواهیم آمد و باین کلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این کلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یک رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای که قرنها در زیر بار استبداد زندگی کند چاپلوسی یکی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت که در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان که ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم که برای خوشایند درباریان وقت نه اینکه خودشان را بنده خواندهاند بلکه عبید (بندهی کوچک) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند که آدم خجالت میکشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشکدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یک نفر شاعری که خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به کویت بشکار رفته بودی
تو که «سگ» نبرده بودی به چه کار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای که عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاکر جاننثار یا فدوی خاکزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد که مروّج این کلمات منحوسه کیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تکلم معنای حقیقی این کلمات را در نظر بگیریم که زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این کلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یک نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینکه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن کلماتی است که معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت [آن] است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [که در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند.
👇
از تبریز : ح ـ د
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم. (1)
(پرچم روزانه شمارهی 115)
پابرگی :
1ـ کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
.
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم. (1)
(پرچم روزانه شمارهی 115)
پابرگی :
1ـ کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 12 (بخش پایانی)
میباید بیادشان آورد داستان مغول را ، بیادشان آورد داستان تیمور را ، بیادشان آورد داستان كشتارهای روسیان و آسوریان را ، و نیك بفهماند كه پاسخده[=مسئول] آن خونهای بیگناهی كه از زنان و بچگان ریخته شد كسانی میبودند كه با پندارهای بیهودهای خود را سرگرم میساختند و دستهبندیها كرده و بهمدستی نمیكوشیدند ، و در نتیجهی اینها بدانسان گرفتار گردیدند. نمیگویم : آدمكشان بیگناه بودند. میگویم : هم آنان گناهكار بودند و هم خود مردمان. میگویم : همگی نزد خدا روسیاه خواهند بود و همگی كیفر خواهند دید.
میباید نیك بفهمانید كه این داستان میانجیگری امامان ، و این پشتگرمیها كه بایشان میدارید ، و آن سخنانی كه دربارهی شیعه و برگزیده و ارجمند بودن آنان شنیدهاید بیپاست و هیچگاه این سخنان را از شما نخواهند پذیرفت. شما بیكبار آنها را از دل بیرون كنید و براه آیید و در این كوششهایی كه ما در راه رستگاری شما میكنیم همراهی دریغ نگویید.
🔸انبوه مردم اینها را نمیدانند. اینها چیزهاییست كه هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده. آنان را نه چنان فریفتهاند كه اینها را توانند دریافت. آنان جز این ندانستهاند كه نامهایی را یاد گیرند و آنان را همهكارهی جهان بشناسند و بجای خدا بپرستند ، و جز آنها هرچه هست بیهوده شمارند. قرنها ملا و سید و روضهخوان و چاوش و درویش و زیارتنامهخوان با فریفتن و ترسانیدن اینان كار خود را پیش بردهاند و از[هر] باره اینان را از راستیها دور گردانیدهاند و كنون میباید ما بكوشیم و نزدیكشان گردانیم.
شنیدنیست كه كسانی گاهی مرا نیز بیم میدهند : «از باطن ائمه بترس ها !» ، «فلان مرشد علیاللهی بارها خواسته ترا نفرین كند و نكرده». سبكمغزان خیرهرو میپندارند تا جهانست این پستی را پیش خواهند برد. میپندارند با همه كس شیادی توان نمود.
از گفتار خود دور نیفتیم :
🔸این داستانِ ترس كوچك نیست. شما میبینید اینان آن جایگاهی را كه به پرستیدههای خود میگزارند بخدا نمیگزارند. آن ترس را كه از پرستیدههای خود میدارند از خدا نمیدارند.
میباید اینها را از دلهای آنان بیرون گردانید. میباید گفت : آن درگذشتگان كه شما بدینسان میپرستید و میترسید هر یكی جز آفریدهای از آفریدگان خدا نبودهاند و جای هیچ ترسی از آنان نیست. از آنسوی ما كه شما را به پرستش خدا و بفرمانبرداری از آیین او میخواهیم ، در چنین كاری چه جای ترسی از كسی میباشد؟!..
داستان كشتار مهاباد را از یادداشت آقای پیران در این شماره و در شمارهی پیش آوردهایم. آیا گناه آن بگردن كیست؟.. بیگمان بگردن كسانیست كه انگیزهی آن را فراهم آوردند. كشندگان گناهكارند و اینان نیز هَمباز[=شریک] آنان میباشند.
خواهید پرسید : كدام كسانی انگیزهی آن را فراهم آوردند؟.. میگویم تاریخ مشروطه را كه ما نوشتهایم نیك بخوانید و بیندیشید تا بدانید كدام كسان انگیزهی آن را فراهم آوردند.
یك روز در ایران جنبشی پیدا شد. یك دسته مردانی چون كشور را در بیم میدیدند دست بهم داده و بنام مشروطه بكوششهایی برخاستند. از اینسوی یك دسته سودجویان و خودخواهان آن را بزیان خود دیده بیرق بدخواهی افراشتند و دین و شریعت را دستاویز گرفته انبوهی از عامیان را با خود همدست گردانیدند. درمیانه خونریزیهایی شد و كار بدرآمدن بیگانگان كشید ، و همان سودجویان بیشرمی نموده خود را بآنان بستند و آشكاره با دست و زبان همراهی نمودند ، و آشكاره چنین گفتند : «اگر بیگانه بیاید كشور میرود و كیش من كه نرود». از بس آلودهی خشم و آز میبودند این درنیافتند كه اگر بیگانه بیاید هزارها خون بیگناه ریخته گردد ، صدها گرفتاری پیش آید. اینان از كسانی بودند كه انگیزهی آن خونریزی را فراهم آوردند و بیگمان نزد خدا پاسخده آن خواهند بود. آن دسته پیروان كه فهم و خرد خود را كنار نهاده و پیروی از چنین سودجویانی كردند همچنین همباز میباشند و شرمنده و پشیمان خواهند گردید.
پایان
(پیمان سال ششم ، شمارهی دوازدهم ، سات 682)
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 12 (بخش پایانی)
میباید بیادشان آورد داستان مغول را ، بیادشان آورد داستان تیمور را ، بیادشان آورد داستان كشتارهای روسیان و آسوریان را ، و نیك بفهماند كه پاسخده[=مسئول] آن خونهای بیگناهی كه از زنان و بچگان ریخته شد كسانی میبودند كه با پندارهای بیهودهای خود را سرگرم میساختند و دستهبندیها كرده و بهمدستی نمیكوشیدند ، و در نتیجهی اینها بدانسان گرفتار گردیدند. نمیگویم : آدمكشان بیگناه بودند. میگویم : هم آنان گناهكار بودند و هم خود مردمان. میگویم : همگی نزد خدا روسیاه خواهند بود و همگی كیفر خواهند دید.
میباید نیك بفهمانید كه این داستان میانجیگری امامان ، و این پشتگرمیها كه بایشان میدارید ، و آن سخنانی كه دربارهی شیعه و برگزیده و ارجمند بودن آنان شنیدهاید بیپاست و هیچگاه این سخنان را از شما نخواهند پذیرفت. شما بیكبار آنها را از دل بیرون كنید و براه آیید و در این كوششهایی كه ما در راه رستگاری شما میكنیم همراهی دریغ نگویید.
🔸انبوه مردم اینها را نمیدانند. اینها چیزهاییست كه هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده. آنان را نه چنان فریفتهاند كه اینها را توانند دریافت. آنان جز این ندانستهاند كه نامهایی را یاد گیرند و آنان را همهكارهی جهان بشناسند و بجای خدا بپرستند ، و جز آنها هرچه هست بیهوده شمارند. قرنها ملا و سید و روضهخوان و چاوش و درویش و زیارتنامهخوان با فریفتن و ترسانیدن اینان كار خود را پیش بردهاند و از[هر] باره اینان را از راستیها دور گردانیدهاند و كنون میباید ما بكوشیم و نزدیكشان گردانیم.
شنیدنیست كه كسانی گاهی مرا نیز بیم میدهند : «از باطن ائمه بترس ها !» ، «فلان مرشد علیاللهی بارها خواسته ترا نفرین كند و نكرده». سبكمغزان خیرهرو میپندارند تا جهانست این پستی را پیش خواهند برد. میپندارند با همه كس شیادی توان نمود.
از گفتار خود دور نیفتیم :
🔸این داستانِ ترس كوچك نیست. شما میبینید اینان آن جایگاهی را كه به پرستیدههای خود میگزارند بخدا نمیگزارند. آن ترس را كه از پرستیدههای خود میدارند از خدا نمیدارند.
میباید اینها را از دلهای آنان بیرون گردانید. میباید گفت : آن درگذشتگان كه شما بدینسان میپرستید و میترسید هر یكی جز آفریدهای از آفریدگان خدا نبودهاند و جای هیچ ترسی از آنان نیست. از آنسوی ما كه شما را به پرستش خدا و بفرمانبرداری از آیین او میخواهیم ، در چنین كاری چه جای ترسی از كسی میباشد؟!..
داستان كشتار مهاباد را از یادداشت آقای پیران در این شماره و در شمارهی پیش آوردهایم. آیا گناه آن بگردن كیست؟.. بیگمان بگردن كسانیست كه انگیزهی آن را فراهم آوردند. كشندگان گناهكارند و اینان نیز هَمباز[=شریک] آنان میباشند.
خواهید پرسید : كدام كسانی انگیزهی آن را فراهم آوردند؟.. میگویم تاریخ مشروطه را كه ما نوشتهایم نیك بخوانید و بیندیشید تا بدانید كدام كسان انگیزهی آن را فراهم آوردند.
یك روز در ایران جنبشی پیدا شد. یك دسته مردانی چون كشور را در بیم میدیدند دست بهم داده و بنام مشروطه بكوششهایی برخاستند. از اینسوی یك دسته سودجویان و خودخواهان آن را بزیان خود دیده بیرق بدخواهی افراشتند و دین و شریعت را دستاویز گرفته انبوهی از عامیان را با خود همدست گردانیدند. درمیانه خونریزیهایی شد و كار بدرآمدن بیگانگان كشید ، و همان سودجویان بیشرمی نموده خود را بآنان بستند و آشكاره با دست و زبان همراهی نمودند ، و آشكاره چنین گفتند : «اگر بیگانه بیاید كشور میرود و كیش من كه نرود». از بس آلودهی خشم و آز میبودند این درنیافتند كه اگر بیگانه بیاید هزارها خون بیگناه ریخته گردد ، صدها گرفتاری پیش آید. اینان از كسانی بودند كه انگیزهی آن خونریزی را فراهم آوردند و بیگمان نزد خدا پاسخده آن خواهند بود. آن دسته پیروان كه فهم و خرد خود را كنار نهاده و پیروی از چنین سودجویانی كردند همچنین همباز میباشند و شرمنده و پشیمان خواهند گردید.
پایان
(پیمان سال ششم ، شمارهی دوازدهم ، سات 682)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 2)
3ـ آقای ادیب توسی میفرماید :
گفت با من ز شاعران یکتن کی تو را ملک شاعری درخور
چونکه در راه شاعری نبود چاره از عشق یار سیمین بر
من برآنم که دل دهم به بتی با قد سرو و طلعت چو قمر
روی او ماه رفته بر سر سرو قد او سرو داده ماه ثمر
زلفکانش چنانکه زاغ سیاه فکند سایهی ماه را بر سر
گیسویش فیالمثل چنان ماری که برون گشته زاغ را از پر
واندر اطراف سر و قامت او حلقه زن گشته تا میان کمر
چشمش از ابروان کشیده کمان وندران راست کرده تیر نظر
وان دو گونه چنان دو حقهی نار بدل مرد و زن فکنده شرر
لب لعلش بسان غنچهی گل که از آن خورده خلق خون جگر
هم ز اطراف غنچه لب او قند ریزد بر آبگین ساغر
ساغر آبگینهاش گردن که بود درمیان سرو و قمر
الغرض دلبری چنین باید که دهم دل بدین چنین دلبر
لیک دل هرچه جستجو کرده است زین چنین دلبری نجسته اثر
گفتمش ای سفیه لایعلم ای گرفتار و هم مستنکر
دلبری این چنین که میطلبی از جهان وجود نامده بر
جز که اندر مجلهی پیمان نقش او کردهاند و رو بنگر
...
در اینجا نکتهای هست که باید هم آن را باز نمود. بویژه که ما میخواهیم گفتگو از شعر را در این شماره بپایان رسانیده در شمارههای دیگر بگفتگوهای دیگر بپردازیم. و آن نکته ایرادیست که میدانم برای گفتههای صابر و ما خواهند گرفت و چون آقای صفیر پیش از دیگران بآن ایراد مبادرت جسته و درمیان ایرادهای دیگر خود یکی هم این ایراد را آورده اینست که میخواهیم پاسخ آن را در اینجا بدهیم. ولی نخست خود عبارتهای زمخت و درشت آقای صفیر را میآوریم :
« و اینکه سخن کوته نظر قفقازی مردی بگواهی یاد کنی که : اگر یاری چنین (سرو قد. کمان ابرو. و دیگر) که غزلسرایان صفت کنند یافت شدی زشتتر صورتی بودی ، گویم : وی نیز بسان تو علم ذیشأن بیان ندیده و بحث تشبیه وی نشنیده که همی گویند زید کالاسد (زید مشبه. کاف آلت تشبیه. اسد مشبه ٌبه. و شجاعت وجه شباهت است) و مراد نه آنست که زید گندهدم و دارندهی دم نیز هست پس چون گویند (سرو قد) دلدارشان سر بر آسمان نسوده و تنها وجه شبه راستی بالای او بوده و چون گویند کمان ابرو تنها وجه شبه کژی اوست و چون خدای تعالی فرماید و القمر قدرناه منازل حتی عاد کالعرجون القدیم (1) هم تنها وجه شبه کژی اوست وگرنه از قمر بسان همگی عرجون قدیم جز بزیر دیگ سوختن کاری ساخته نیست»
این بیچاره میپندارد تنها علم ذیشأن بیان را او خوانده یا اینکه علم ذیشأن بیان چارهی بیهودهگوییهای پارهای شعرا را خواهد کرد. این ایراد بر شعراست که چرا قاعدههای علمی را رعایت نمیکنند. تشبیههایی که این دسته شعرای غزلسرا دارند در برخی از آنها هیچگونه وجه شبه منظور نیست و منظور نمیتواند بود. تشبیه گودی زنخ به چاه وجه شبه آن چیست؟ آیا گودی بیست و سی و چهل ذرعی آن؟.. آیا تاریکی و بیمناکی آن؟! آیا تری و پر از گل و لجن بودن آن؟! نادان آن کسی که از دیدن گودی زنخ بآن قشنگی و دلربایی بیاد چاه بآن بیمناکی و ترسناکی بیفتد!
پابرگی :
1ـ و براى ماه منزلهایى معین کردهایم تا چون شاخک خشک خوشهی خرما برگردد. العرجون القدیم = شاخههای خشک خرما
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 2)
3ـ آقای ادیب توسی میفرماید :
گفت با من ز شاعران یکتن کی تو را ملک شاعری درخور
چونکه در راه شاعری نبود چاره از عشق یار سیمین بر
من برآنم که دل دهم به بتی با قد سرو و طلعت چو قمر
روی او ماه رفته بر سر سرو قد او سرو داده ماه ثمر
زلفکانش چنانکه زاغ سیاه فکند سایهی ماه را بر سر
گیسویش فیالمثل چنان ماری که برون گشته زاغ را از پر
واندر اطراف سر و قامت او حلقه زن گشته تا میان کمر
چشمش از ابروان کشیده کمان وندران راست کرده تیر نظر
وان دو گونه چنان دو حقهی نار بدل مرد و زن فکنده شرر
لب لعلش بسان غنچهی گل که از آن خورده خلق خون جگر
هم ز اطراف غنچه لب او قند ریزد بر آبگین ساغر
ساغر آبگینهاش گردن که بود درمیان سرو و قمر
الغرض دلبری چنین باید که دهم دل بدین چنین دلبر
لیک دل هرچه جستجو کرده است زین چنین دلبری نجسته اثر
گفتمش ای سفیه لایعلم ای گرفتار و هم مستنکر
دلبری این چنین که میطلبی از جهان وجود نامده بر
جز که اندر مجلهی پیمان نقش او کردهاند و رو بنگر
...
در اینجا نکتهای هست که باید هم آن را باز نمود. بویژه که ما میخواهیم گفتگو از شعر را در این شماره بپایان رسانیده در شمارههای دیگر بگفتگوهای دیگر بپردازیم. و آن نکته ایرادیست که میدانم برای گفتههای صابر و ما خواهند گرفت و چون آقای صفیر پیش از دیگران بآن ایراد مبادرت جسته و درمیان ایرادهای دیگر خود یکی هم این ایراد را آورده اینست که میخواهیم پاسخ آن را در اینجا بدهیم. ولی نخست خود عبارتهای زمخت و درشت آقای صفیر را میآوریم :
« و اینکه سخن کوته نظر قفقازی مردی بگواهی یاد کنی که : اگر یاری چنین (سرو قد. کمان ابرو. و دیگر) که غزلسرایان صفت کنند یافت شدی زشتتر صورتی بودی ، گویم : وی نیز بسان تو علم ذیشأن بیان ندیده و بحث تشبیه وی نشنیده که همی گویند زید کالاسد (زید مشبه. کاف آلت تشبیه. اسد مشبه ٌبه. و شجاعت وجه شباهت است) و مراد نه آنست که زید گندهدم و دارندهی دم نیز هست پس چون گویند (سرو قد) دلدارشان سر بر آسمان نسوده و تنها وجه شبه راستی بالای او بوده و چون گویند کمان ابرو تنها وجه شبه کژی اوست و چون خدای تعالی فرماید و القمر قدرناه منازل حتی عاد کالعرجون القدیم (1) هم تنها وجه شبه کژی اوست وگرنه از قمر بسان همگی عرجون قدیم جز بزیر دیگ سوختن کاری ساخته نیست»
این بیچاره میپندارد تنها علم ذیشأن بیان را او خوانده یا اینکه علم ذیشأن بیان چارهی بیهودهگوییهای پارهای شعرا را خواهد کرد. این ایراد بر شعراست که چرا قاعدههای علمی را رعایت نمیکنند. تشبیههایی که این دسته شعرای غزلسرا دارند در برخی از آنها هیچگونه وجه شبه منظور نیست و منظور نمیتواند بود. تشبیه گودی زنخ به چاه وجه شبه آن چیست؟ آیا گودی بیست و سی و چهل ذرعی آن؟.. آیا تاریکی و بیمناکی آن؟! آیا تری و پر از گل و لجن بودن آن؟! نادان آن کسی که از دیدن گودی زنخ بآن قشنگی و دلربایی بیاد چاه بآن بیمناکی و ترسناکی بیفتد!
پابرگی :
1ـ و براى ماه منزلهایى معین کردهایم تا چون شاخک خشک خوشهی خرما برگردد. العرجون القدیم = شاخههای خشک خرما
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی یک از سه)
روزنامهی کوشش کتابی از فرانسه زیر عنوان «سه سال در ایران» ترجمه میکند که نویسندهی آن کنت گوبینو در آغاز پادشاهی ناصرالدینشاه بعنوان سفارت فرانسه بایران آمده سه سال در اینجا مانده ، و چون مرد دانشمندی بوده کتابهایی دربارهی ایران نوشته که یکی از آنها همینست. کنت گوبینو دربارهی ایران چنین مینویسد :
«اصول استدلال و روش تنقید اروپایی بهیچوجه در ایران مورد توجه نیست و هواخواه ندارد.
شما اگر با یک نفر صوفی ایرانی صحبت کنید و بنیروی استدلال و روش علمی اروپاییان بطلان عقیدهی او را ثابت نمایید و نیز با یک نفر علیاللهی صحبت نمایید و بقوهی منطق باو بفهمانید که عقیدهاش غلط است و دلایل مخالف او را یکی بعد از دیگری رد نمایید بطوری که دیگر در جواب شما دربماند و قادر بایراد یک کلمه نباشد ... آیا بعد از این موفقیت تصور میکنید که مطیع عقیدهی شما شده و حرف شما را باور کرده است؟
من که مدتی با این ملت آمیزش کرده و بافکار درونی آنها پی برده میدانم که طرف شما ممکن است سکوت نماید و دیگر ایرادی نگیرد ولی باطناً خود را مغلوب نمیداند و فرضاً بشما حرفی نزند ولی در قلب خویش شما را یک کودک نفهم میپندارد زیرا وی عقیده و مذهب را چیزی میداند که دلیل و منطق در آن بدون تأثیر است.
ما اروپاییها معتقدیم که در ماورای عقل و دلیل چیزی نیست و همینکه قدم از سرحد عقل و استدلال بیرون گذاریم هرچه هست نیستی است.
ولی ایرانیها و بطور کلی ملل خاورزمین معتقدند دنیای حقیقی از آنجایی شروع میشود که عقل را در آن راه نیست و بهمین جهت است که حتا اختراعات و اکتشافات ما اروپاییان نیز در نظر آنها ناچیز است».
تا اینجاست نوشتهی کنت گوبینو. باید گفت راست نوشته. ایرانیان پس از صد سال امروز نیز به همان درد گرفتارند. ما هر روز این درد و درماندگی را در یک دستهی بزرگی از ایشان میبینیم. همین هیاهوی شعر و شاعری که برخی روزنامهها برانگیختهاند یک نمونهی نیکی از آن درد میباشد.
چنانکه خوانندگان میدانند ما در پرچم یک بحثی را آغاز کردیم در این زمینه که ایرانیان چرا درمانده شدهاند؟ چرا بدینسان گرفتار بدبختی هستند؟.. باین پرسش پاسخ داده گفتیم : سرچشمهی همهی این درماندگیها و بدبختیها بدآموزیهای گوناگون و اندیشههای پراکنده و گمراهست که از هزار سال باینسو در این کشور رواج داشته و اینها عزمها را سست و فهمها و خردها را ناتوان گردانیده.
این یک بحثی بود که در پیرامونش بیست گفتار بیشتر نوشتیم و دلیلهای دانشمندانهی استوار آوردیم. با اینحال میبینیم یک دسته همهی آن گفتهها را نادیده و ناشنیده انگاشته و بهیاهو میپردازند که پرچم بشعرا توهین کرده.
جای بسیار شگفت است : پس آن سخنان بکجا رفت؟!. پس آن دلیلها چه شد؟!.. چگونه است که شما همهی آنها را ناشنیده میانگارید و بچنین هیاهو میپردازید؟!..
شما اگر آن سخنان را نمیپذیرید باید بگویید من فلان جملهها را نمیپذیرم و ایرادی که دارید بگویید ، و اگر میپذیرید باید با ما همراهی کنید تا این بدآموزیها را از مغزها بیرون گردانیم. این معنی آدمیگریست ، این شرط خردمندیست. یک آدمی نمیتواند از دلیل گردن پیچد. بگفتهی کنت گوبینو در آنسوی عقل و دلیل چیزی نیست.
ما میگوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت کردهاند و شعرها و گفتههای آنها را میآوریم : «مِی خور که ندانی زکجا آمدهای خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «ترید و ارید و مایکون الا ماارید». (1) میگوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی که باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.
پابرگی :
1ـ معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
.
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی یک از سه)
روزنامهی کوشش کتابی از فرانسه زیر عنوان «سه سال در ایران» ترجمه میکند که نویسندهی آن کنت گوبینو در آغاز پادشاهی ناصرالدینشاه بعنوان سفارت فرانسه بایران آمده سه سال در اینجا مانده ، و چون مرد دانشمندی بوده کتابهایی دربارهی ایران نوشته که یکی از آنها همینست. کنت گوبینو دربارهی ایران چنین مینویسد :
«اصول استدلال و روش تنقید اروپایی بهیچوجه در ایران مورد توجه نیست و هواخواه ندارد.
شما اگر با یک نفر صوفی ایرانی صحبت کنید و بنیروی استدلال و روش علمی اروپاییان بطلان عقیدهی او را ثابت نمایید و نیز با یک نفر علیاللهی صحبت نمایید و بقوهی منطق باو بفهمانید که عقیدهاش غلط است و دلایل مخالف او را یکی بعد از دیگری رد نمایید بطوری که دیگر در جواب شما دربماند و قادر بایراد یک کلمه نباشد ... آیا بعد از این موفقیت تصور میکنید که مطیع عقیدهی شما شده و حرف شما را باور کرده است؟
من که مدتی با این ملت آمیزش کرده و بافکار درونی آنها پی برده میدانم که طرف شما ممکن است سکوت نماید و دیگر ایرادی نگیرد ولی باطناً خود را مغلوب نمیداند و فرضاً بشما حرفی نزند ولی در قلب خویش شما را یک کودک نفهم میپندارد زیرا وی عقیده و مذهب را چیزی میداند که دلیل و منطق در آن بدون تأثیر است.
ما اروپاییها معتقدیم که در ماورای عقل و دلیل چیزی نیست و همینکه قدم از سرحد عقل و استدلال بیرون گذاریم هرچه هست نیستی است.
ولی ایرانیها و بطور کلی ملل خاورزمین معتقدند دنیای حقیقی از آنجایی شروع میشود که عقل را در آن راه نیست و بهمین جهت است که حتا اختراعات و اکتشافات ما اروپاییان نیز در نظر آنها ناچیز است».
تا اینجاست نوشتهی کنت گوبینو. باید گفت راست نوشته. ایرانیان پس از صد سال امروز نیز به همان درد گرفتارند. ما هر روز این درد و درماندگی را در یک دستهی بزرگی از ایشان میبینیم. همین هیاهوی شعر و شاعری که برخی روزنامهها برانگیختهاند یک نمونهی نیکی از آن درد میباشد.
چنانکه خوانندگان میدانند ما در پرچم یک بحثی را آغاز کردیم در این زمینه که ایرانیان چرا درمانده شدهاند؟ چرا بدینسان گرفتار بدبختی هستند؟.. باین پرسش پاسخ داده گفتیم : سرچشمهی همهی این درماندگیها و بدبختیها بدآموزیهای گوناگون و اندیشههای پراکنده و گمراهست که از هزار سال باینسو در این کشور رواج داشته و اینها عزمها را سست و فهمها و خردها را ناتوان گردانیده.
این یک بحثی بود که در پیرامونش بیست گفتار بیشتر نوشتیم و دلیلهای دانشمندانهی استوار آوردیم. با اینحال میبینیم یک دسته همهی آن گفتهها را نادیده و ناشنیده انگاشته و بهیاهو میپردازند که پرچم بشعرا توهین کرده.
جای بسیار شگفت است : پس آن سخنان بکجا رفت؟!. پس آن دلیلها چه شد؟!.. چگونه است که شما همهی آنها را ناشنیده میانگارید و بچنین هیاهو میپردازید؟!..
شما اگر آن سخنان را نمیپذیرید باید بگویید من فلان جملهها را نمیپذیرم و ایرادی که دارید بگویید ، و اگر میپذیرید باید با ما همراهی کنید تا این بدآموزیها را از مغزها بیرون گردانیم. این معنی آدمیگریست ، این شرط خردمندیست. یک آدمی نمیتواند از دلیل گردن پیچد. بگفتهی کنت گوبینو در آنسوی عقل و دلیل چیزی نیست.
ما میگوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت کردهاند و شعرها و گفتههای آنها را میآوریم : «مِی خور که ندانی زکجا آمدهای خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «ترید و ارید و مایکون الا ماارید». (1) میگوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی که باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.
پابرگی :
1ـ معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گفتگو چگونه باید کرد.pdf
1 MB
🔶 گفتگو چگونه باید کرد
🖌 احمد کسروی
🔍 آیا کیشها بتپرستیند یا چنانکه ادعا میکنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمیبندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها
📊 شمار ساتها : 26
بازپسین پراکنش : اسفند 1398
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 آیا کیشها بتپرستیند یا چنانکه ادعا میکنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمیبندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها
📊 شمار ساتها : 26
بازپسین پراکنش : اسفند 1398
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 «اکنون و آینده ما راست»
🔸 یادداشت گردآورنده (تکهی یک از یک)
این کتاب در همان حال که هوادار پند گرفتن از گذشته و جستجوهای تاریخی است ما را از «سرگرم» گردیدن بگذشتهها بازمیدارد. همچنین فرق سرگرم گذشتهها شدن با بررسی تاریخی را یاد میدهد.
تیرهای نکوهش کتاب همهی «یادگارهای دورهی زبونی» را نشانه گرفته و ریشهی بدبختیهای ما را تا آن زمان میرساند. کسروی در نوشتههایش بویژه در اینجا سخت نگران «سستی خردها» و «پستی خردها»ی ایرانیانست. این را از هر آسیبی زیانمندتر میداند.
کتاب پس از آنکه «سستی و پستی خردها» و انگیزههای آن را آشکار میگرداند ، بیش از همه درپی چارهجویی به «آسیب خردها»ست :
«ما بيش از همه با خردها كار داريم و هميكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگري گذشته از آنكه آيين زندگاني و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايي نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگري و صوفيان برداشته نميشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگري گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهي بيخرديهاي صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجاي خود بازآيد.»
در همین کتاب و در جاهای دیگر او دورهی مغول را در تاریخ ایران ، دورهی جدا و پرزیان و خواریآوری میداند و بارها باین نکته از راههای گوناگون درآمده نشان میدهد که براستی اندیشه و خرد ایرانی پس از این دوره که تا زمان مشروطه میکِشد ، کمتر زمانی والایی یافته و همیشه مایهی خواری و زبونی ایرانیان بوده.
تکههای بسیاری از نوشتههای کتاب ، پنجرهی تازهای را در برابر دیدگان خواننده میگشاید و او را سخت باندیشه فرومیبرد. اینک یک نمونه :
«کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان ... بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبراننشدنی است.»
این سخن بس اندیشهبرانگیز است. اگر ویرانی شهرهای آباد و کشته شدن ملیونها زن و مرد و بچهی ایرانی و باسارت رفتن انبوه دیگری را در یک کفهی ترازو گزاریم ، او در کفهی دیگر چه بدیده دارد که سنگینی کند؟!. از رهگذر فرمانروایی مغولان چه گزندهایی پدید آمد که جز در سدههای بسیار جبران نمیشود؟!.
اندک اندیشیدنی خواست نویسنده را روشنتر میگرداند. بعنوان نمونه چون بتاریخ جهان بازنگریسته و مثلاً مردم آلمان را بدیده گیریم که در سدهی بیستم دو شکست سخت پیاپی خورده ولی بار دیگر از ویرانهها بپا خاسته و بزرگی و شکوه خود را بازیافتهاند درمییابیم که چیزی هست که ویرانیها و کشتارها را جبران میتواند و اینست که بزرگترین ارج را او دارد. کافیست سپس بیاد آوریم در کتاب «در راه سیاست» یک عنوان گفتار اینست : شایندگی والاتر از نیروست (1) . «بلکه میباید گفت : شایندگی پایهی نیروست». آری ، شایندگی یا رشد سیاسی یا همبستگی و آرمان مشترک داشتن گرانمایهترین داشتهی یک توده است.
همینکه کتاب را بخوانید خواهید دانست که او به بنیادیترین انگیزههای پسماندگی ایرانیان میپردازد و همهی کوششش بر اینست که ایرانیان شایندگی خود را بازیابند و آن «آسیب خردها» را جبران سازند. لیکن در این کوششهاست که درمییابد سنگهای آن را بیش از همه شرقشناسان بر سر راه ایرانیان غلتانیدهاند.
راستیرا آیا جای پرسش و اندیشه نمیباشد که شرقشناسان از بررسی زندگانی ، تاریخ ، زبان ، ادبیات و جغرافی شرقیان چه بهرهای میبرند؟!. کشورهای آزمند که سالانه پولهای هنگفت در بررسیهای شرقشناسانه بکار میبرند ، از این راه چه سودی را بدیده دارند؟!
از خواندن این کتاب میآموزیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست». گذشته گذشته و دیگر کاری از دست ما برای آن برنمیآید. برای مثال از افسوسخواری بکشته شدن کسروی ما را چه بهرهایست؟! ولی اگر روی از گذشتهها برگیریم و باکنون و آینده بیندیشیم آیا جبران بسیاری از آسیبها بویژه «آسیب خردها» را نتوانیم کرد.؟!. (2)
مهر 1398
پابرگیها :
1ـ خواست نویسنده از نیرو در آن گفتار ، هر گونه نیرویی از جمله جنگافزار ، آرتش ، نیروی انتظامی ، فنون جنگی ، نیروی اقتصادی و مانند اینهاست.
2ـ چنانکه گفتیم تاریخ جدا و دانشی گرانمایه است و «سرگرم» گذشتهها شدن جز از پند گرفتن از گذشته و پرداختن بتاریخ است. شرح بیشتر در کتاب آمده است.
.
🔸 یادداشت گردآورنده (تکهی یک از یک)
این کتاب در همان حال که هوادار پند گرفتن از گذشته و جستجوهای تاریخی است ما را از «سرگرم» گردیدن بگذشتهها بازمیدارد. همچنین فرق سرگرم گذشتهها شدن با بررسی تاریخی را یاد میدهد.
تیرهای نکوهش کتاب همهی «یادگارهای دورهی زبونی» را نشانه گرفته و ریشهی بدبختیهای ما را تا آن زمان میرساند. کسروی در نوشتههایش بویژه در اینجا سخت نگران «سستی خردها» و «پستی خردها»ی ایرانیانست. این را از هر آسیبی زیانمندتر میداند.
کتاب پس از آنکه «سستی و پستی خردها» و انگیزههای آن را آشکار میگرداند ، بیش از همه درپی چارهجویی به «آسیب خردها»ست :
«ما بيش از همه با خردها كار داريم و هميكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگري گذشته از آنكه آيين زندگاني و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايي نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگري و صوفيان برداشته نميشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگري گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهي بيخرديهاي صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجاي خود بازآيد.»
در همین کتاب و در جاهای دیگر او دورهی مغول را در تاریخ ایران ، دورهی جدا و پرزیان و خواریآوری میداند و بارها باین نکته از راههای گوناگون درآمده نشان میدهد که براستی اندیشه و خرد ایرانی پس از این دوره که تا زمان مشروطه میکِشد ، کمتر زمانی والایی یافته و همیشه مایهی خواری و زبونی ایرانیان بوده.
تکههای بسیاری از نوشتههای کتاب ، پنجرهی تازهای را در برابر دیدگان خواننده میگشاید و او را سخت باندیشه فرومیبرد. اینک یک نمونه :
«کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان ... بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبراننشدنی است.»
این سخن بس اندیشهبرانگیز است. اگر ویرانی شهرهای آباد و کشته شدن ملیونها زن و مرد و بچهی ایرانی و باسارت رفتن انبوه دیگری را در یک کفهی ترازو گزاریم ، او در کفهی دیگر چه بدیده دارد که سنگینی کند؟!. از رهگذر فرمانروایی مغولان چه گزندهایی پدید آمد که جز در سدههای بسیار جبران نمیشود؟!.
اندک اندیشیدنی خواست نویسنده را روشنتر میگرداند. بعنوان نمونه چون بتاریخ جهان بازنگریسته و مثلاً مردم آلمان را بدیده گیریم که در سدهی بیستم دو شکست سخت پیاپی خورده ولی بار دیگر از ویرانهها بپا خاسته و بزرگی و شکوه خود را بازیافتهاند درمییابیم که چیزی هست که ویرانیها و کشتارها را جبران میتواند و اینست که بزرگترین ارج را او دارد. کافیست سپس بیاد آوریم در کتاب «در راه سیاست» یک عنوان گفتار اینست : شایندگی والاتر از نیروست (1) . «بلکه میباید گفت : شایندگی پایهی نیروست». آری ، شایندگی یا رشد سیاسی یا همبستگی و آرمان مشترک داشتن گرانمایهترین داشتهی یک توده است.
همینکه کتاب را بخوانید خواهید دانست که او به بنیادیترین انگیزههای پسماندگی ایرانیان میپردازد و همهی کوششش بر اینست که ایرانیان شایندگی خود را بازیابند و آن «آسیب خردها» را جبران سازند. لیکن در این کوششهاست که درمییابد سنگهای آن را بیش از همه شرقشناسان بر سر راه ایرانیان غلتانیدهاند.
راستیرا آیا جای پرسش و اندیشه نمیباشد که شرقشناسان از بررسی زندگانی ، تاریخ ، زبان ، ادبیات و جغرافی شرقیان چه بهرهای میبرند؟!. کشورهای آزمند که سالانه پولهای هنگفت در بررسیهای شرقشناسانه بکار میبرند ، از این راه چه سودی را بدیده دارند؟!
از خواندن این کتاب میآموزیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست». گذشته گذشته و دیگر کاری از دست ما برای آن برنمیآید. برای مثال از افسوسخواری بکشته شدن کسروی ما را چه بهرهایست؟! ولی اگر روی از گذشتهها برگیریم و باکنون و آینده بیندیشیم آیا جبران بسیاری از آسیبها بویژه «آسیب خردها» را نتوانیم کرد.؟!. (2)
مهر 1398
پابرگیها :
1ـ خواست نویسنده از نیرو در آن گفتار ، هر گونه نیرویی از جمله جنگافزار ، آرتش ، نیروی انتظامی ، فنون جنگی ، نیروی اقتصادی و مانند اینهاست.
2ـ چنانکه گفتیم تاریخ جدا و دانشی گرانمایه است و «سرگرم» گذشتهها شدن جز از پند گرفتن از گذشته و پرداختن بتاریخ است. شرح بیشتر در کتاب آمده است.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 3)
پرسش دیگر : در تشبیه گیسوان بمار چه وجه شبه منظور است؟! آیا کدام آدمی کجنهاد و نادانی است که از دیدن گیسوان دلربای زنان و دختران یاد مار چرکین و زشت کند؟!
در برخی دیگر که وجه شبهی منظور است این خود شعراست که پایبند وجه شبه نگردیده میپندارند مگر براستی آن این است. مثلاً ابرو را که شمشیر میگویند وجه شبه کجی ابروست. ولی شعرا میپندارند مگر براستی ابروی یار شمشیر است و اینست خود را کشتهی آن میشمارند.
این عبارت از باستان زمان معروف بوده که : « دل عاشق در تن دیگریست» ما این عبارت را در نگارشهای یونانیان و رومیان باستان هم مییابیم. مقصود آنست که عاشق خود را میبازد و اختیاری از خود ندارد و هوش و اختیار او را معشوقه از دستش گرفته است. از اینجا در فارسی معشوق را دلبر و دلستان و عاشق را دلداده و دلباخته مینامند. ولی شعرا پنداشتهاند مگر براستی معشوقه دست بسینهی عاشق فرو برده و دل او را از جای خود کنده و همراه خود میبرد. و از اینجا صد گونه مضمونها بافتهاند و پنداشتهاند که هنری مینمایند :
گفتم که دلم هست بپیش تو گرو
دل باز ده آغاز مکن قصهی نو
افشاند هزار دل ز هر حلقهی زلف
گفتا دل خود بجوی و بردار و برو
اشک چشم را از صافی و درخشانی بمروارید تشبیه میکنند. ولی شاعر آن را براستی مروارید پنداشته و میگوید :
اشکی ز رخم برون غلتیده
در گوش کشیدهای که مروارید است
این تعبیر در بسیاری از زبانها است که چون از دست کسی آزار بیاندازه دیدند میگویند « آدم را میکشد». دربارهی عشق نیز سوزشی را که عاشق از رهگذر بیپروایی معشوقه پیدا میکند چون بیش از اندازهی دیگر سوزشهاست میگویند « دلبر مرا میکشد» یا « درد عشق مرا میکشد» از این تعبیر دستاویز بدست شعرا افتاده دیگر بیا و معرکه ببین. صدها و هزارها مضمون ساختهاند و معشوقه را قاتل خواندهاند و همیشه در آرزوی کشته شدن بودهاند.
وعدهی قتلم بفردا آن پری پیکر دهد
باز میترسم که فردا وعدهی دیگر دهد
در این باره چندان پافشاری شده که اگر کسی از بیگانگان زبان فارسی یاد گیرند و این شعرها را بخوانند خواهند پنداشت که در ایران کاری جز عشقبازی نبوده و رسم معشوقگان بر کشتن عاشقان بوده که شمشیر بدست گرفته و بخیره خون عاشقان را میریختهاند. بلکه بسیاری از آنان سرهای عاشقان کشته را بر فتراک اسب خود میبستهاند!
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 3)
پرسش دیگر : در تشبیه گیسوان بمار چه وجه شبه منظور است؟! آیا کدام آدمی کجنهاد و نادانی است که از دیدن گیسوان دلربای زنان و دختران یاد مار چرکین و زشت کند؟!
در برخی دیگر که وجه شبهی منظور است این خود شعراست که پایبند وجه شبه نگردیده میپندارند مگر براستی آن این است. مثلاً ابرو را که شمشیر میگویند وجه شبه کجی ابروست. ولی شعرا میپندارند مگر براستی ابروی یار شمشیر است و اینست خود را کشتهی آن میشمارند.
این عبارت از باستان زمان معروف بوده که : « دل عاشق در تن دیگریست» ما این عبارت را در نگارشهای یونانیان و رومیان باستان هم مییابیم. مقصود آنست که عاشق خود را میبازد و اختیاری از خود ندارد و هوش و اختیار او را معشوقه از دستش گرفته است. از اینجا در فارسی معشوق را دلبر و دلستان و عاشق را دلداده و دلباخته مینامند. ولی شعرا پنداشتهاند مگر براستی معشوقه دست بسینهی عاشق فرو برده و دل او را از جای خود کنده و همراه خود میبرد. و از اینجا صد گونه مضمونها بافتهاند و پنداشتهاند که هنری مینمایند :
گفتم که دلم هست بپیش تو گرو
دل باز ده آغاز مکن قصهی نو
افشاند هزار دل ز هر حلقهی زلف
گفتا دل خود بجوی و بردار و برو
اشک چشم را از صافی و درخشانی بمروارید تشبیه میکنند. ولی شاعر آن را براستی مروارید پنداشته و میگوید :
اشکی ز رخم برون غلتیده
در گوش کشیدهای که مروارید است
این تعبیر در بسیاری از زبانها است که چون از دست کسی آزار بیاندازه دیدند میگویند « آدم را میکشد». دربارهی عشق نیز سوزشی را که عاشق از رهگذر بیپروایی معشوقه پیدا میکند چون بیش از اندازهی دیگر سوزشهاست میگویند « دلبر مرا میکشد» یا « درد عشق مرا میکشد» از این تعبیر دستاویز بدست شعرا افتاده دیگر بیا و معرکه ببین. صدها و هزارها مضمون ساختهاند و معشوقه را قاتل خواندهاند و همیشه در آرزوی کشته شدن بودهاند.
وعدهی قتلم بفردا آن پری پیکر دهد
باز میترسم که فردا وعدهی دیگر دهد
در این باره چندان پافشاری شده که اگر کسی از بیگانگان زبان فارسی یاد گیرند و این شعرها را بخوانند خواهند پنداشت که در ایران کاری جز عشقبازی نبوده و رسم معشوقگان بر کشتن عاشقان بوده که شمشیر بدست گرفته و بخیره خون عاشقان را میریختهاند. بلکه بسیاری از آنان سرهای عاشقان کشته را بر فتراک اسب خود میبستهاند!
.