🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 2)
3ـ آقای ادیب توسی میفرماید :
گفت با من ز شاعران یکتن کی تو را ملک شاعری درخور
چونکه در راه شاعری نبود چاره از عشق یار سیمین بر
من برآنم که دل دهم به بتی با قد سرو و طلعت چو قمر
روی او ماه رفته بر سر سرو قد او سرو داده ماه ثمر
زلفکانش چنانکه زاغ سیاه فکند سایهی ماه را بر سر
گیسویش فیالمثل چنان ماری که برون گشته زاغ را از پر
واندر اطراف سر و قامت او حلقه زن گشته تا میان کمر
چشمش از ابروان کشیده کمان وندران راست کرده تیر نظر
وان دو گونه چنان دو حقهی نار بدل مرد و زن فکنده شرر
لب لعلش بسان غنچهی گل که از آن خورده خلق خون جگر
هم ز اطراف غنچه لب او قند ریزد بر آبگین ساغر
ساغر آبگینهاش گردن که بود درمیان سرو و قمر
الغرض دلبری چنین باید که دهم دل بدین چنین دلبر
لیک دل هرچه جستجو کرده است زین چنین دلبری نجسته اثر
گفتمش ای سفیه لایعلم ای گرفتار و هم مستنکر
دلبری این چنین که میطلبی از جهان وجود نامده بر
جز که اندر مجلهی پیمان نقش او کردهاند و رو بنگر
...
در اینجا نکتهای هست که باید هم آن را باز نمود. بویژه که ما میخواهیم گفتگو از شعر را در این شماره بپایان رسانیده در شمارههای دیگر بگفتگوهای دیگر بپردازیم. و آن نکته ایرادیست که میدانم برای گفتههای صابر و ما خواهند گرفت و چون آقای صفیر پیش از دیگران بآن ایراد مبادرت جسته و درمیان ایرادهای دیگر خود یکی هم این ایراد را آورده اینست که میخواهیم پاسخ آن را در اینجا بدهیم. ولی نخست خود عبارتهای زمخت و درشت آقای صفیر را میآوریم :
« و اینکه سخن کوته نظر قفقازی مردی بگواهی یاد کنی که : اگر یاری چنین (سرو قد. کمان ابرو. و دیگر) که غزلسرایان صفت کنند یافت شدی زشتتر صورتی بودی ، گویم : وی نیز بسان تو علم ذیشأن بیان ندیده و بحث تشبیه وی نشنیده که همی گویند زید کالاسد (زید مشبه. کاف آلت تشبیه. اسد مشبه ٌبه. و شجاعت وجه شباهت است) و مراد نه آنست که زید گندهدم و دارندهی دم نیز هست پس چون گویند (سرو قد) دلدارشان سر بر آسمان نسوده و تنها وجه شبه راستی بالای او بوده و چون گویند کمان ابرو تنها وجه شبه کژی اوست و چون خدای تعالی فرماید و القمر قدرناه منازل حتی عاد کالعرجون القدیم (1) هم تنها وجه شبه کژی اوست وگرنه از قمر بسان همگی عرجون قدیم جز بزیر دیگ سوختن کاری ساخته نیست»
این بیچاره میپندارد تنها علم ذیشأن بیان را او خوانده یا اینکه علم ذیشأن بیان چارهی بیهودهگوییهای پارهای شعرا را خواهد کرد. این ایراد بر شعراست که چرا قاعدههای علمی را رعایت نمیکنند. تشبیههایی که این دسته شعرای غزلسرا دارند در برخی از آنها هیچگونه وجه شبه منظور نیست و منظور نمیتواند بود. تشبیه گودی زنخ به چاه وجه شبه آن چیست؟ آیا گودی بیست و سی و چهل ذرعی آن؟.. آیا تاریکی و بیمناکی آن؟! آیا تری و پر از گل و لجن بودن آن؟! نادان آن کسی که از دیدن گودی زنخ بآن قشنگی و دلربایی بیاد چاه بآن بیمناکی و ترسناکی بیفتد!
پابرگی :
1ـ و براى ماه منزلهایى معین کردهایم تا چون شاخک خشک خوشهی خرما برگردد. العرجون القدیم = شاخههای خشک خرما
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 2)
3ـ آقای ادیب توسی میفرماید :
گفت با من ز شاعران یکتن کی تو را ملک شاعری درخور
چونکه در راه شاعری نبود چاره از عشق یار سیمین بر
من برآنم که دل دهم به بتی با قد سرو و طلعت چو قمر
روی او ماه رفته بر سر سرو قد او سرو داده ماه ثمر
زلفکانش چنانکه زاغ سیاه فکند سایهی ماه را بر سر
گیسویش فیالمثل چنان ماری که برون گشته زاغ را از پر
واندر اطراف سر و قامت او حلقه زن گشته تا میان کمر
چشمش از ابروان کشیده کمان وندران راست کرده تیر نظر
وان دو گونه چنان دو حقهی نار بدل مرد و زن فکنده شرر
لب لعلش بسان غنچهی گل که از آن خورده خلق خون جگر
هم ز اطراف غنچه لب او قند ریزد بر آبگین ساغر
ساغر آبگینهاش گردن که بود درمیان سرو و قمر
الغرض دلبری چنین باید که دهم دل بدین چنین دلبر
لیک دل هرچه جستجو کرده است زین چنین دلبری نجسته اثر
گفتمش ای سفیه لایعلم ای گرفتار و هم مستنکر
دلبری این چنین که میطلبی از جهان وجود نامده بر
جز که اندر مجلهی پیمان نقش او کردهاند و رو بنگر
...
در اینجا نکتهای هست که باید هم آن را باز نمود. بویژه که ما میخواهیم گفتگو از شعر را در این شماره بپایان رسانیده در شمارههای دیگر بگفتگوهای دیگر بپردازیم. و آن نکته ایرادیست که میدانم برای گفتههای صابر و ما خواهند گرفت و چون آقای صفیر پیش از دیگران بآن ایراد مبادرت جسته و درمیان ایرادهای دیگر خود یکی هم این ایراد را آورده اینست که میخواهیم پاسخ آن را در اینجا بدهیم. ولی نخست خود عبارتهای زمخت و درشت آقای صفیر را میآوریم :
« و اینکه سخن کوته نظر قفقازی مردی بگواهی یاد کنی که : اگر یاری چنین (سرو قد. کمان ابرو. و دیگر) که غزلسرایان صفت کنند یافت شدی زشتتر صورتی بودی ، گویم : وی نیز بسان تو علم ذیشأن بیان ندیده و بحث تشبیه وی نشنیده که همی گویند زید کالاسد (زید مشبه. کاف آلت تشبیه. اسد مشبه ٌبه. و شجاعت وجه شباهت است) و مراد نه آنست که زید گندهدم و دارندهی دم نیز هست پس چون گویند (سرو قد) دلدارشان سر بر آسمان نسوده و تنها وجه شبه راستی بالای او بوده و چون گویند کمان ابرو تنها وجه شبه کژی اوست و چون خدای تعالی فرماید و القمر قدرناه منازل حتی عاد کالعرجون القدیم (1) هم تنها وجه شبه کژی اوست وگرنه از قمر بسان همگی عرجون قدیم جز بزیر دیگ سوختن کاری ساخته نیست»
این بیچاره میپندارد تنها علم ذیشأن بیان را او خوانده یا اینکه علم ذیشأن بیان چارهی بیهودهگوییهای پارهای شعرا را خواهد کرد. این ایراد بر شعراست که چرا قاعدههای علمی را رعایت نمیکنند. تشبیههایی که این دسته شعرای غزلسرا دارند در برخی از آنها هیچگونه وجه شبه منظور نیست و منظور نمیتواند بود. تشبیه گودی زنخ به چاه وجه شبه آن چیست؟ آیا گودی بیست و سی و چهل ذرعی آن؟.. آیا تاریکی و بیمناکی آن؟! آیا تری و پر از گل و لجن بودن آن؟! نادان آن کسی که از دیدن گودی زنخ بآن قشنگی و دلربایی بیاد چاه بآن بیمناکی و ترسناکی بیفتد!
پابرگی :
1ـ و براى ماه منزلهایى معین کردهایم تا چون شاخک خشک خوشهی خرما برگردد. العرجون القدیم = شاخههای خشک خرما
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی یک از سه)
روزنامهی کوشش کتابی از فرانسه زیر عنوان «سه سال در ایران» ترجمه میکند که نویسندهی آن کنت گوبینو در آغاز پادشاهی ناصرالدینشاه بعنوان سفارت فرانسه بایران آمده سه سال در اینجا مانده ، و چون مرد دانشمندی بوده کتابهایی دربارهی ایران نوشته که یکی از آنها همینست. کنت گوبینو دربارهی ایران چنین مینویسد :
«اصول استدلال و روش تنقید اروپایی بهیچوجه در ایران مورد توجه نیست و هواخواه ندارد.
شما اگر با یک نفر صوفی ایرانی صحبت کنید و بنیروی استدلال و روش علمی اروپاییان بطلان عقیدهی او را ثابت نمایید و نیز با یک نفر علیاللهی صحبت نمایید و بقوهی منطق باو بفهمانید که عقیدهاش غلط است و دلایل مخالف او را یکی بعد از دیگری رد نمایید بطوری که دیگر در جواب شما دربماند و قادر بایراد یک کلمه نباشد ... آیا بعد از این موفقیت تصور میکنید که مطیع عقیدهی شما شده و حرف شما را باور کرده است؟
من که مدتی با این ملت آمیزش کرده و بافکار درونی آنها پی برده میدانم که طرف شما ممکن است سکوت نماید و دیگر ایرادی نگیرد ولی باطناً خود را مغلوب نمیداند و فرضاً بشما حرفی نزند ولی در قلب خویش شما را یک کودک نفهم میپندارد زیرا وی عقیده و مذهب را چیزی میداند که دلیل و منطق در آن بدون تأثیر است.
ما اروپاییها معتقدیم که در ماورای عقل و دلیل چیزی نیست و همینکه قدم از سرحد عقل و استدلال بیرون گذاریم هرچه هست نیستی است.
ولی ایرانیها و بطور کلی ملل خاورزمین معتقدند دنیای حقیقی از آنجایی شروع میشود که عقل را در آن راه نیست و بهمین جهت است که حتا اختراعات و اکتشافات ما اروپاییان نیز در نظر آنها ناچیز است».
تا اینجاست نوشتهی کنت گوبینو. باید گفت راست نوشته. ایرانیان پس از صد سال امروز نیز به همان درد گرفتارند. ما هر روز این درد و درماندگی را در یک دستهی بزرگی از ایشان میبینیم. همین هیاهوی شعر و شاعری که برخی روزنامهها برانگیختهاند یک نمونهی نیکی از آن درد میباشد.
چنانکه خوانندگان میدانند ما در پرچم یک بحثی را آغاز کردیم در این زمینه که ایرانیان چرا درمانده شدهاند؟ چرا بدینسان گرفتار بدبختی هستند؟.. باین پرسش پاسخ داده گفتیم : سرچشمهی همهی این درماندگیها و بدبختیها بدآموزیهای گوناگون و اندیشههای پراکنده و گمراهست که از هزار سال باینسو در این کشور رواج داشته و اینها عزمها را سست و فهمها و خردها را ناتوان گردانیده.
این یک بحثی بود که در پیرامونش بیست گفتار بیشتر نوشتیم و دلیلهای دانشمندانهی استوار آوردیم. با اینحال میبینیم یک دسته همهی آن گفتهها را نادیده و ناشنیده انگاشته و بهیاهو میپردازند که پرچم بشعرا توهین کرده.
جای بسیار شگفت است : پس آن سخنان بکجا رفت؟!. پس آن دلیلها چه شد؟!.. چگونه است که شما همهی آنها را ناشنیده میانگارید و بچنین هیاهو میپردازید؟!..
شما اگر آن سخنان را نمیپذیرید باید بگویید من فلان جملهها را نمیپذیرم و ایرادی که دارید بگویید ، و اگر میپذیرید باید با ما همراهی کنید تا این بدآموزیها را از مغزها بیرون گردانیم. این معنی آدمیگریست ، این شرط خردمندیست. یک آدمی نمیتواند از دلیل گردن پیچد. بگفتهی کنت گوبینو در آنسوی عقل و دلیل چیزی نیست.
ما میگوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت کردهاند و شعرها و گفتههای آنها را میآوریم : «مِی خور که ندانی زکجا آمدهای خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «ترید و ارید و مایکون الا ماارید». (1) میگوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی که باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.
پابرگی :
1ـ معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
.
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی یک از سه)
روزنامهی کوشش کتابی از فرانسه زیر عنوان «سه سال در ایران» ترجمه میکند که نویسندهی آن کنت گوبینو در آغاز پادشاهی ناصرالدینشاه بعنوان سفارت فرانسه بایران آمده سه سال در اینجا مانده ، و چون مرد دانشمندی بوده کتابهایی دربارهی ایران نوشته که یکی از آنها همینست. کنت گوبینو دربارهی ایران چنین مینویسد :
«اصول استدلال و روش تنقید اروپایی بهیچوجه در ایران مورد توجه نیست و هواخواه ندارد.
شما اگر با یک نفر صوفی ایرانی صحبت کنید و بنیروی استدلال و روش علمی اروپاییان بطلان عقیدهی او را ثابت نمایید و نیز با یک نفر علیاللهی صحبت نمایید و بقوهی منطق باو بفهمانید که عقیدهاش غلط است و دلایل مخالف او را یکی بعد از دیگری رد نمایید بطوری که دیگر در جواب شما دربماند و قادر بایراد یک کلمه نباشد ... آیا بعد از این موفقیت تصور میکنید که مطیع عقیدهی شما شده و حرف شما را باور کرده است؟
من که مدتی با این ملت آمیزش کرده و بافکار درونی آنها پی برده میدانم که طرف شما ممکن است سکوت نماید و دیگر ایرادی نگیرد ولی باطناً خود را مغلوب نمیداند و فرضاً بشما حرفی نزند ولی در قلب خویش شما را یک کودک نفهم میپندارد زیرا وی عقیده و مذهب را چیزی میداند که دلیل و منطق در آن بدون تأثیر است.
ما اروپاییها معتقدیم که در ماورای عقل و دلیل چیزی نیست و همینکه قدم از سرحد عقل و استدلال بیرون گذاریم هرچه هست نیستی است.
ولی ایرانیها و بطور کلی ملل خاورزمین معتقدند دنیای حقیقی از آنجایی شروع میشود که عقل را در آن راه نیست و بهمین جهت است که حتا اختراعات و اکتشافات ما اروپاییان نیز در نظر آنها ناچیز است».
تا اینجاست نوشتهی کنت گوبینو. باید گفت راست نوشته. ایرانیان پس از صد سال امروز نیز به همان درد گرفتارند. ما هر روز این درد و درماندگی را در یک دستهی بزرگی از ایشان میبینیم. همین هیاهوی شعر و شاعری که برخی روزنامهها برانگیختهاند یک نمونهی نیکی از آن درد میباشد.
چنانکه خوانندگان میدانند ما در پرچم یک بحثی را آغاز کردیم در این زمینه که ایرانیان چرا درمانده شدهاند؟ چرا بدینسان گرفتار بدبختی هستند؟.. باین پرسش پاسخ داده گفتیم : سرچشمهی همهی این درماندگیها و بدبختیها بدآموزیهای گوناگون و اندیشههای پراکنده و گمراهست که از هزار سال باینسو در این کشور رواج داشته و اینها عزمها را سست و فهمها و خردها را ناتوان گردانیده.
این یک بحثی بود که در پیرامونش بیست گفتار بیشتر نوشتیم و دلیلهای دانشمندانهی استوار آوردیم. با اینحال میبینیم یک دسته همهی آن گفتهها را نادیده و ناشنیده انگاشته و بهیاهو میپردازند که پرچم بشعرا توهین کرده.
جای بسیار شگفت است : پس آن سخنان بکجا رفت؟!. پس آن دلیلها چه شد؟!.. چگونه است که شما همهی آنها را ناشنیده میانگارید و بچنین هیاهو میپردازید؟!..
شما اگر آن سخنان را نمیپذیرید باید بگویید من فلان جملهها را نمیپذیرم و ایرادی که دارید بگویید ، و اگر میپذیرید باید با ما همراهی کنید تا این بدآموزیها را از مغزها بیرون گردانیم. این معنی آدمیگریست ، این شرط خردمندیست. یک آدمی نمیتواند از دلیل گردن پیچد. بگفتهی کنت گوبینو در آنسوی عقل و دلیل چیزی نیست.
ما میگوییم : بسیاری از شاعران (و همچنین از دیگر مؤلفان) مردم را به جبریگری و خراباتیگری دعوت کردهاند و شعرها و گفتههای آنها را میآوریم : «مِی خور که ندانی زکجا آمدهای خوش باش ندانی بکجا خواهی رفت» و «گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی» و «اگر تیغ عالم بجنبد ز جای نبرّد رگی تا نخواهد خدای» ، «ترید و ارید و مایکون الا ماارید». (1) میگوییم : جبریگری و خراباتیگری هر دو بسیار غلطست و مردمی که باینها بگروند جز نابودی سرگذشتی نخواهند داشت.
پابرگی :
1ـ معنی : (از زبان خدا) تو مىخواهى ، من هم مىخواهم ، ولى جز آنچه من مىخواهم نشود.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گفتگو چگونه باید کرد.pdf
1 MB
🔶 گفتگو چگونه باید کرد
🖌 احمد کسروی
🔍 آیا کیشها بتپرستیند یا چنانکه ادعا میکنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمیبندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها
📊 شمار ساتها : 26
بازپسین پراکنش : اسفند 1398
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 آیا کیشها بتپرستیند یا چنانکه ادعا میکنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمیبندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها
📊 شمار ساتها : 26
بازپسین پراکنش : اسفند 1398
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 «اکنون و آینده ما راست»
🔸 یادداشت گردآورنده (تکهی یک از یک)
این کتاب در همان حال که هوادار پند گرفتن از گذشته و جستجوهای تاریخی است ما را از «سرگرم» گردیدن بگذشتهها بازمیدارد. همچنین فرق سرگرم گذشتهها شدن با بررسی تاریخی را یاد میدهد.
تیرهای نکوهش کتاب همهی «یادگارهای دورهی زبونی» را نشانه گرفته و ریشهی بدبختیهای ما را تا آن زمان میرساند. کسروی در نوشتههایش بویژه در اینجا سخت نگران «سستی خردها» و «پستی خردها»ی ایرانیانست. این را از هر آسیبی زیانمندتر میداند.
کتاب پس از آنکه «سستی و پستی خردها» و انگیزههای آن را آشکار میگرداند ، بیش از همه درپی چارهجویی به «آسیب خردها»ست :
«ما بيش از همه با خردها كار داريم و هميكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگري گذشته از آنكه آيين زندگاني و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايي نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگري و صوفيان برداشته نميشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگري گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهي بيخرديهاي صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجاي خود بازآيد.»
در همین کتاب و در جاهای دیگر او دورهی مغول را در تاریخ ایران ، دورهی جدا و پرزیان و خواریآوری میداند و بارها باین نکته از راههای گوناگون درآمده نشان میدهد که براستی اندیشه و خرد ایرانی پس از این دوره که تا زمان مشروطه میکِشد ، کمتر زمانی والایی یافته و همیشه مایهی خواری و زبونی ایرانیان بوده.
تکههای بسیاری از نوشتههای کتاب ، پنجرهی تازهای را در برابر دیدگان خواننده میگشاید و او را سخت باندیشه فرومیبرد. اینک یک نمونه :
«کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان ... بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبراننشدنی است.»
این سخن بس اندیشهبرانگیز است. اگر ویرانی شهرهای آباد و کشته شدن ملیونها زن و مرد و بچهی ایرانی و باسارت رفتن انبوه دیگری را در یک کفهی ترازو گزاریم ، او در کفهی دیگر چه بدیده دارد که سنگینی کند؟!. از رهگذر فرمانروایی مغولان چه گزندهایی پدید آمد که جز در سدههای بسیار جبران نمیشود؟!.
اندک اندیشیدنی خواست نویسنده را روشنتر میگرداند. بعنوان نمونه چون بتاریخ جهان بازنگریسته و مثلاً مردم آلمان را بدیده گیریم که در سدهی بیستم دو شکست سخت پیاپی خورده ولی بار دیگر از ویرانهها بپا خاسته و بزرگی و شکوه خود را بازیافتهاند درمییابیم که چیزی هست که ویرانیها و کشتارها را جبران میتواند و اینست که بزرگترین ارج را او دارد. کافیست سپس بیاد آوریم در کتاب «در راه سیاست» یک عنوان گفتار اینست : شایندگی والاتر از نیروست (1) . «بلکه میباید گفت : شایندگی پایهی نیروست». آری ، شایندگی یا رشد سیاسی یا همبستگی و آرمان مشترک داشتن گرانمایهترین داشتهی یک توده است.
همینکه کتاب را بخوانید خواهید دانست که او به بنیادیترین انگیزههای پسماندگی ایرانیان میپردازد و همهی کوششش بر اینست که ایرانیان شایندگی خود را بازیابند و آن «آسیب خردها» را جبران سازند. لیکن در این کوششهاست که درمییابد سنگهای آن را بیش از همه شرقشناسان بر سر راه ایرانیان غلتانیدهاند.
راستیرا آیا جای پرسش و اندیشه نمیباشد که شرقشناسان از بررسی زندگانی ، تاریخ ، زبان ، ادبیات و جغرافی شرقیان چه بهرهای میبرند؟!. کشورهای آزمند که سالانه پولهای هنگفت در بررسیهای شرقشناسانه بکار میبرند ، از این راه چه سودی را بدیده دارند؟!
از خواندن این کتاب میآموزیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست». گذشته گذشته و دیگر کاری از دست ما برای آن برنمیآید. برای مثال از افسوسخواری بکشته شدن کسروی ما را چه بهرهایست؟! ولی اگر روی از گذشتهها برگیریم و باکنون و آینده بیندیشیم آیا جبران بسیاری از آسیبها بویژه «آسیب خردها» را نتوانیم کرد.؟!. (2)
مهر 1398
پابرگیها :
1ـ خواست نویسنده از نیرو در آن گفتار ، هر گونه نیرویی از جمله جنگافزار ، آرتش ، نیروی انتظامی ، فنون جنگی ، نیروی اقتصادی و مانند اینهاست.
2ـ چنانکه گفتیم تاریخ جدا و دانشی گرانمایه است و «سرگرم» گذشتهها شدن جز از پند گرفتن از گذشته و پرداختن بتاریخ است. شرح بیشتر در کتاب آمده است.
.
🔸 یادداشت گردآورنده (تکهی یک از یک)
این کتاب در همان حال که هوادار پند گرفتن از گذشته و جستجوهای تاریخی است ما را از «سرگرم» گردیدن بگذشتهها بازمیدارد. همچنین فرق سرگرم گذشتهها شدن با بررسی تاریخی را یاد میدهد.
تیرهای نکوهش کتاب همهی «یادگارهای دورهی زبونی» را نشانه گرفته و ریشهی بدبختیهای ما را تا آن زمان میرساند. کسروی در نوشتههایش بویژه در اینجا سخت نگران «سستی خردها» و «پستی خردها»ی ایرانیانست. این را از هر آسیبی زیانمندتر میداند.
کتاب پس از آنکه «سستی و پستی خردها» و انگیزههای آن را آشکار میگرداند ، بیش از همه درپی چارهجویی به «آسیب خردها»ست :
«ما بيش از همه با خردها كار داريم و هميكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگري گذشته از آنكه آيين زندگاني و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايي نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگري و صوفيان برداشته نميشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگري گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهي بيخرديهاي صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجاي خود بازآيد.»
در همین کتاب و در جاهای دیگر او دورهی مغول را در تاریخ ایران ، دورهی جدا و پرزیان و خواریآوری میداند و بارها باین نکته از راههای گوناگون درآمده نشان میدهد که براستی اندیشه و خرد ایرانی پس از این دوره که تا زمان مشروطه میکِشد ، کمتر زمانی والایی یافته و همیشه مایهی خواری و زبونی ایرانیان بوده.
تکههای بسیاری از نوشتههای کتاب ، پنجرهی تازهای را در برابر دیدگان خواننده میگشاید و او را سخت باندیشه فرومیبرد. اینک یک نمونه :
«کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان ... بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبراننشدنی است.»
این سخن بس اندیشهبرانگیز است. اگر ویرانی شهرهای آباد و کشته شدن ملیونها زن و مرد و بچهی ایرانی و باسارت رفتن انبوه دیگری را در یک کفهی ترازو گزاریم ، او در کفهی دیگر چه بدیده دارد که سنگینی کند؟!. از رهگذر فرمانروایی مغولان چه گزندهایی پدید آمد که جز در سدههای بسیار جبران نمیشود؟!.
اندک اندیشیدنی خواست نویسنده را روشنتر میگرداند. بعنوان نمونه چون بتاریخ جهان بازنگریسته و مثلاً مردم آلمان را بدیده گیریم که در سدهی بیستم دو شکست سخت پیاپی خورده ولی بار دیگر از ویرانهها بپا خاسته و بزرگی و شکوه خود را بازیافتهاند درمییابیم که چیزی هست که ویرانیها و کشتارها را جبران میتواند و اینست که بزرگترین ارج را او دارد. کافیست سپس بیاد آوریم در کتاب «در راه سیاست» یک عنوان گفتار اینست : شایندگی والاتر از نیروست (1) . «بلکه میباید گفت : شایندگی پایهی نیروست». آری ، شایندگی یا رشد سیاسی یا همبستگی و آرمان مشترک داشتن گرانمایهترین داشتهی یک توده است.
همینکه کتاب را بخوانید خواهید دانست که او به بنیادیترین انگیزههای پسماندگی ایرانیان میپردازد و همهی کوششش بر اینست که ایرانیان شایندگی خود را بازیابند و آن «آسیب خردها» را جبران سازند. لیکن در این کوششهاست که درمییابد سنگهای آن را بیش از همه شرقشناسان بر سر راه ایرانیان غلتانیدهاند.
راستیرا آیا جای پرسش و اندیشه نمیباشد که شرقشناسان از بررسی زندگانی ، تاریخ ، زبان ، ادبیات و جغرافی شرقیان چه بهرهای میبرند؟!. کشورهای آزمند که سالانه پولهای هنگفت در بررسیهای شرقشناسانه بکار میبرند ، از این راه چه سودی را بدیده دارند؟!
از خواندن این کتاب میآموزیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست». گذشته گذشته و دیگر کاری از دست ما برای آن برنمیآید. برای مثال از افسوسخواری بکشته شدن کسروی ما را چه بهرهایست؟! ولی اگر روی از گذشتهها برگیریم و باکنون و آینده بیندیشیم آیا جبران بسیاری از آسیبها بویژه «آسیب خردها» را نتوانیم کرد.؟!. (2)
مهر 1398
پابرگیها :
1ـ خواست نویسنده از نیرو در آن گفتار ، هر گونه نیرویی از جمله جنگافزار ، آرتش ، نیروی انتظامی ، فنون جنگی ، نیروی اقتصادی و مانند اینهاست.
2ـ چنانکه گفتیم تاریخ جدا و دانشی گرانمایه است و «سرگرم» گذشتهها شدن جز از پند گرفتن از گذشته و پرداختن بتاریخ است. شرح بیشتر در کتاب آمده است.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 3)
پرسش دیگر : در تشبیه گیسوان بمار چه وجه شبه منظور است؟! آیا کدام آدمی کجنهاد و نادانی است که از دیدن گیسوان دلربای زنان و دختران یاد مار چرکین و زشت کند؟!
در برخی دیگر که وجه شبهی منظور است این خود شعراست که پایبند وجه شبه نگردیده میپندارند مگر براستی آن این است. مثلاً ابرو را که شمشیر میگویند وجه شبه کجی ابروست. ولی شعرا میپندارند مگر براستی ابروی یار شمشیر است و اینست خود را کشتهی آن میشمارند.
این عبارت از باستان زمان معروف بوده که : « دل عاشق در تن دیگریست» ما این عبارت را در نگارشهای یونانیان و رومیان باستان هم مییابیم. مقصود آنست که عاشق خود را میبازد و اختیاری از خود ندارد و هوش و اختیار او را معشوقه از دستش گرفته است. از اینجا در فارسی معشوق را دلبر و دلستان و عاشق را دلداده و دلباخته مینامند. ولی شعرا پنداشتهاند مگر براستی معشوقه دست بسینهی عاشق فرو برده و دل او را از جای خود کنده و همراه خود میبرد. و از اینجا صد گونه مضمونها بافتهاند و پنداشتهاند که هنری مینمایند :
گفتم که دلم هست بپیش تو گرو
دل باز ده آغاز مکن قصهی نو
افشاند هزار دل ز هر حلقهی زلف
گفتا دل خود بجوی و بردار و برو
اشک چشم را از صافی و درخشانی بمروارید تشبیه میکنند. ولی شاعر آن را براستی مروارید پنداشته و میگوید :
اشکی ز رخم برون غلتیده
در گوش کشیدهای که مروارید است
این تعبیر در بسیاری از زبانها است که چون از دست کسی آزار بیاندازه دیدند میگویند « آدم را میکشد». دربارهی عشق نیز سوزشی را که عاشق از رهگذر بیپروایی معشوقه پیدا میکند چون بیش از اندازهی دیگر سوزشهاست میگویند « دلبر مرا میکشد» یا « درد عشق مرا میکشد» از این تعبیر دستاویز بدست شعرا افتاده دیگر بیا و معرکه ببین. صدها و هزارها مضمون ساختهاند و معشوقه را قاتل خواندهاند و همیشه در آرزوی کشته شدن بودهاند.
وعدهی قتلم بفردا آن پری پیکر دهد
باز میترسم که فردا وعدهی دیگر دهد
در این باره چندان پافشاری شده که اگر کسی از بیگانگان زبان فارسی یاد گیرند و این شعرها را بخوانند خواهند پنداشت که در ایران کاری جز عشقبازی نبوده و رسم معشوقگان بر کشتن عاشقان بوده که شمشیر بدست گرفته و بخیره خون عاشقان را میریختهاند. بلکه بسیاری از آنان سرهای عاشقان کشته را بر فتراک اسب خود میبستهاند!
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 3)
پرسش دیگر : در تشبیه گیسوان بمار چه وجه شبه منظور است؟! آیا کدام آدمی کجنهاد و نادانی است که از دیدن گیسوان دلربای زنان و دختران یاد مار چرکین و زشت کند؟!
در برخی دیگر که وجه شبهی منظور است این خود شعراست که پایبند وجه شبه نگردیده میپندارند مگر براستی آن این است. مثلاً ابرو را که شمشیر میگویند وجه شبه کجی ابروست. ولی شعرا میپندارند مگر براستی ابروی یار شمشیر است و اینست خود را کشتهی آن میشمارند.
این عبارت از باستان زمان معروف بوده که : « دل عاشق در تن دیگریست» ما این عبارت را در نگارشهای یونانیان و رومیان باستان هم مییابیم. مقصود آنست که عاشق خود را میبازد و اختیاری از خود ندارد و هوش و اختیار او را معشوقه از دستش گرفته است. از اینجا در فارسی معشوق را دلبر و دلستان و عاشق را دلداده و دلباخته مینامند. ولی شعرا پنداشتهاند مگر براستی معشوقه دست بسینهی عاشق فرو برده و دل او را از جای خود کنده و همراه خود میبرد. و از اینجا صد گونه مضمونها بافتهاند و پنداشتهاند که هنری مینمایند :
گفتم که دلم هست بپیش تو گرو
دل باز ده آغاز مکن قصهی نو
افشاند هزار دل ز هر حلقهی زلف
گفتا دل خود بجوی و بردار و برو
اشک چشم را از صافی و درخشانی بمروارید تشبیه میکنند. ولی شاعر آن را براستی مروارید پنداشته و میگوید :
اشکی ز رخم برون غلتیده
در گوش کشیدهای که مروارید است
این تعبیر در بسیاری از زبانها است که چون از دست کسی آزار بیاندازه دیدند میگویند « آدم را میکشد». دربارهی عشق نیز سوزشی را که عاشق از رهگذر بیپروایی معشوقه پیدا میکند چون بیش از اندازهی دیگر سوزشهاست میگویند « دلبر مرا میکشد» یا « درد عشق مرا میکشد» از این تعبیر دستاویز بدست شعرا افتاده دیگر بیا و معرکه ببین. صدها و هزارها مضمون ساختهاند و معشوقه را قاتل خواندهاند و همیشه در آرزوی کشته شدن بودهاند.
وعدهی قتلم بفردا آن پری پیکر دهد
باز میترسم که فردا وعدهی دیگر دهد
در این باره چندان پافشاری شده که اگر کسی از بیگانگان زبان فارسی یاد گیرند و این شعرها را بخوانند خواهند پنداشت که در ایران کاری جز عشقبازی نبوده و رسم معشوقگان بر کشتن عاشقان بوده که شمشیر بدست گرفته و بخیره خون عاشقان را میریختهاند. بلکه بسیاری از آنان سرهای عاشقان کشته را بر فتراک اسب خود میبستهاند!
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی دو از سه)
این سخنیست که ما میگوییم. کنون یک آدمی باخرد که اینها را میخواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی کند و یا بگوید فلان مقدمه را نمیپذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه میفهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه که از یک آدمیای باخرد انتظار توان داشت. اما اینکه کسی همهی آنها را بکنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد که بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است که کنت گوبینو اشاره کرده است.
بسیار شگفت است : یکی میآید بنزد من و میگوید : شما به بزرگان توهین میکنید. میگویم : بزرگی چیست و با چه کارهایی یک آدمی بزرگ تواند گردید؟.. از پاسخ درمیماند و خاموش مینشیند. من خودم پاسخ داده میگویم : بزرگی آنست کسی یک کار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد. مثلاً اگر دشمنان بکشور رو آوردهاند یک کسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتکان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ، یا اگر خشکسالی و کمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیدهاند یک کسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ، و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، کسی بنبرد و کوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.
با این کارها و مانند اینهاست که کسی بزرگ تواند بود. آن کسان چه کردهاند که بزرگ شدهاند؟! آیا کسی با سخنان پریشان و پراکنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا کسی که در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، کمترین تأثری از خود نشان نداده بلکه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها که میکنم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال کنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید که سود و زیانتان چیست. این پاسخها را که میدهم بیکبار خاموش میگردد و دیگر هیچ سخنی برای گفتن پیدا نمیکند. ولی با اینحال از نادانیهای خود برنگشته میرود و در بیرون چنین میگوید : «خیر نمیشود. صحبت فایدهای ندارد. این با مفاخر ایران دشمنست». اینست آن درماندگی که کنت گوبینو شرح میدهد.
.
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی دو از سه)
این سخنیست که ما میگوییم. کنون یک آدمی باخرد که اینها را میخواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی کند و یا بگوید فلان مقدمه را نمیپذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه میفهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه که از یک آدمیای باخرد انتظار توان داشت. اما اینکه کسی همهی آنها را بکنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد که بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است که کنت گوبینو اشاره کرده است.
بسیار شگفت است : یکی میآید بنزد من و میگوید : شما به بزرگان توهین میکنید. میگویم : بزرگی چیست و با چه کارهایی یک آدمی بزرگ تواند گردید؟.. از پاسخ درمیماند و خاموش مینشیند. من خودم پاسخ داده میگویم : بزرگی آنست کسی یک کار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد. مثلاً اگر دشمنان بکشور رو آوردهاند یک کسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتکان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ، یا اگر خشکسالی و کمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیدهاند یک کسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ، و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، کسی بنبرد و کوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.
با این کارها و مانند اینهاست که کسی بزرگ تواند بود. آن کسان چه کردهاند که بزرگ شدهاند؟! آیا کسی با سخنان پریشان و پراکنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا کسی که در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، کمترین تأثری از خود نشان نداده بلکه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها که میکنم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال کنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید که سود و زیانتان چیست. این پاسخها را که میدهم بیکبار خاموش میگردد و دیگر هیچ سخنی برای گفتن پیدا نمیکند. ولی با اینحال از نادانیهای خود برنگشته میرود و در بیرون چنین میگوید : «خیر نمیشود. صحبت فایدهای ندارد. این با مفاخر ایران دشمنست». اینست آن درماندگی که کنت گوبینو شرح میدهد.
.
✴️ سیاست زور و نیرنگ و مرزهای شرقی پشته ایران
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، پیمان
🔸 ... ایران و افغان همسایهاند و یکرشته روابط تاریخی با هم دارند و هر زیانی که بافغانیان برسد ایرانیان باندوه آن شریک خواهند بود ...
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
🔸 امروز این دستگاه به دو کار بسیار میخورد : یکی به کار مفتخواری که بدینسان ملیونها دکان باز کردهاند. دیگری به کار سیاست که دولتهای آزمند این را افزاری برای چیرگی به تودههای شرقی گرفتهاند.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، آیین
🔸 سوداگری که غرب دارد جز حرامیگری نیست و کارهایی که امروز اروپا و آمریکا بنام چاره بحران میکنند، جز اندیشههای حرامیانه نیست. ...
.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، پیمان
🔸 ... ایران و افغان همسایهاند و یکرشته روابط تاریخی با هم دارند و هر زیانی که بافغانیان برسد ایرانیان باندوه آن شریک خواهند بود ...
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
🔸 امروز این دستگاه به دو کار بسیار میخورد : یکی به کار مفتخواری که بدینسان ملیونها دکان باز کردهاند. دیگری به کار سیاست که دولتهای آزمند این را افزاری برای چیرگی به تودههای شرقی گرفتهاند.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، آیین
🔸 سوداگری که غرب دارد جز حرامیگری نیست و کارهایی که امروز اروپا و آمریکا بنام چاره بحران میکنند، جز اندیشههای حرامیانه نیست. ...
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکهی یک از دو)
یكی از فرقهای آدمیان با جانوران و چهارپایان خرد[=عقل] است كه آدمیان دارند و جانوران ندارند. بنیاد آدمیگری «روان» است و یكی از نشانههای روان «خرد» میباشد.
خرد چراغی است كه آفریدگار فراراه زندگانی آدمیان داشته تا در روشنایی آن راه آسوده بپیمایند. خرد چشم دل است و جانوران كه آن را ندارند چون كورانند.
ما در اینجا بستایش خرد نمیپردازیم. آنچه باید گفت اینست كه خرد گاهی سستی میگیرد و به پستی میگراید. استاد خرد آن مردان خدایی و آن آموزگاران آسمانی است كه خدا برمیانگیزد. اینست كه در هر زمان كه مرد خدایی میانهی آدمیان بوده خردها نیرو گرفته و بلندی یافته و جهان حال دیگری پیدا كرده است. سپس هرچه مردم از آن زمان دورتر شدهاند از نیروی خردهای ایشان كاسته است.
ما برای این موضوع مثالهای بسیار از زمان خود داریم. ولی چون نیك و بد كارهای هر زمان را مردمان آن زمان بآسانی درنمییابند و این پس از گذشتن هر دورهایست كه عیبهای آن آفتابی میشود از این جهت بهتر میدانیم كه نخست مثالی از زمانهای گذشته آورده سپس بزمان خود برگردیم :
هفتصدونود[و]شش سال از تاریخ هجرت میگذرد سالهاست كه تیمور لنگ معروف در نتیجهی لشکركشیهای بسیار و تاراجها و كشتارهای بیشمار ، فرمانروایان بومی ایران را كه بهر سو پراكنده بودند برانداخته و بسراسر این سرزمین دست یافته است. در هر كجا نام «حضرت صاحبقران» است كه بر زبانها میرود و بهر كجا كه صوفیای یا فقیهی یا شاعری است «مكاشفه»ای ساخته یا حدیثی از اینجا و آنجا بدست آورده یا قصیدهای بافته بنزد او میشتابد و بدان دستاویز نزدیكی باو میجوید.
در این سال تیمور تازه بغداد را بگشاده و در نزدیكیهای ماردین آهنگ تاختن بشام را دارد كه آن سرزمینها را هم از گزند و آسیب بیبهره نگزارد و چون یكی از پسران او بنام «عمرشیخ» در فارس است كسانی بطلب او فرستاده كه بیاید و دربارهی تاختن بشام با او نیز شور كرده شود.
عمرشیخ با دستهای از سپاه و امیران از شیراز روانه شده با دبدبه و شكوه از راه عراق عرب راه میسپارد. خدا میداند كه او و همراهانش مردم را با چه دیده دیده و چه رفتاری با آنان مینمودهاند مردمی را كه بارها دههزار یكجا هفتادهزار یكجا سر بریده و آهی نیز نمیكشیدهاند.
منزل منزل راه میبرند. «حضرت صاحبقران بدیدار فرزند دلبند خود مشتاق است و او را طلب فرموده» او باید برود و هرچه زودتر به «اردوی كیوان پوی» برسد. باو چه كه در هر منزلی صد گزند بمردم بیچاره میرسد باو چه كه كسانش در هر فرودگاهی آتش بدارایی مردم میزنند.
در چهار منزلی بغداد به برابر دیهی [dih] بنام «خُرماتو» میرسند. در آن زمان همهی آبادیها از كوچک و بزرگ بارویی گرد خود داشت این دیه برگشتهبخت نیز بارویی دارد. كسان عمرشیخ بطلب كاه و جو و نان نزدیك بارو میروند. روستاییان كه نمیشناسند آنان كیستند و سرپرست كاردانی هم ندارند كه چارهی كار كند سر از فرمان پیچیده دست رد بر سینهی آن كسان میگزارند.
خبر به پسر تیمور رسیده سخت برآشفته خویشتن بآبادی نزدیك میشود.
چند تن از روستاییان كه پشت بامی رفته و تیر و كمان در دست داشتهاند چون كسان نادان و بیسر و پایی بودند و او را نمیشناختند تیر بسوی او میاندازند. او بیشتر برآشفته سپر بِرو كشیده هرچه نزدیکتر میرود و ناگهان تیری بر شكم او رسیده شریانها را پاره میكند و همان دم افتاده جان میسپارد.
دیگر نپرس كه چه رو میدهد و چه هنگامهای برپا میشود : سپاهیان از هر سو بجنبش آمده روی بآن دهكدهی تیرهبخت میآورند و در اندكزمانی سراسر آن را زیر و رو كرده زندهای در آن بازنمیگزارند.
.
🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکهی یک از دو)
یكی از فرقهای آدمیان با جانوران و چهارپایان خرد[=عقل] است كه آدمیان دارند و جانوران ندارند. بنیاد آدمیگری «روان» است و یكی از نشانههای روان «خرد» میباشد.
خرد چراغی است كه آفریدگار فراراه زندگانی آدمیان داشته تا در روشنایی آن راه آسوده بپیمایند. خرد چشم دل است و جانوران كه آن را ندارند چون كورانند.
ما در اینجا بستایش خرد نمیپردازیم. آنچه باید گفت اینست كه خرد گاهی سستی میگیرد و به پستی میگراید. استاد خرد آن مردان خدایی و آن آموزگاران آسمانی است كه خدا برمیانگیزد. اینست كه در هر زمان كه مرد خدایی میانهی آدمیان بوده خردها نیرو گرفته و بلندی یافته و جهان حال دیگری پیدا كرده است. سپس هرچه مردم از آن زمان دورتر شدهاند از نیروی خردهای ایشان كاسته است.
ما برای این موضوع مثالهای بسیار از زمان خود داریم. ولی چون نیك و بد كارهای هر زمان را مردمان آن زمان بآسانی درنمییابند و این پس از گذشتن هر دورهایست كه عیبهای آن آفتابی میشود از این جهت بهتر میدانیم كه نخست مثالی از زمانهای گذشته آورده سپس بزمان خود برگردیم :
هفتصدونود[و]شش سال از تاریخ هجرت میگذرد سالهاست كه تیمور لنگ معروف در نتیجهی لشکركشیهای بسیار و تاراجها و كشتارهای بیشمار ، فرمانروایان بومی ایران را كه بهر سو پراكنده بودند برانداخته و بسراسر این سرزمین دست یافته است. در هر كجا نام «حضرت صاحبقران» است كه بر زبانها میرود و بهر كجا كه صوفیای یا فقیهی یا شاعری است «مكاشفه»ای ساخته یا حدیثی از اینجا و آنجا بدست آورده یا قصیدهای بافته بنزد او میشتابد و بدان دستاویز نزدیكی باو میجوید.
در این سال تیمور تازه بغداد را بگشاده و در نزدیكیهای ماردین آهنگ تاختن بشام را دارد كه آن سرزمینها را هم از گزند و آسیب بیبهره نگزارد و چون یكی از پسران او بنام «عمرشیخ» در فارس است كسانی بطلب او فرستاده كه بیاید و دربارهی تاختن بشام با او نیز شور كرده شود.
عمرشیخ با دستهای از سپاه و امیران از شیراز روانه شده با دبدبه و شكوه از راه عراق عرب راه میسپارد. خدا میداند كه او و همراهانش مردم را با چه دیده دیده و چه رفتاری با آنان مینمودهاند مردمی را كه بارها دههزار یكجا هفتادهزار یكجا سر بریده و آهی نیز نمیكشیدهاند.
منزل منزل راه میبرند. «حضرت صاحبقران بدیدار فرزند دلبند خود مشتاق است و او را طلب فرموده» او باید برود و هرچه زودتر به «اردوی كیوان پوی» برسد. باو چه كه در هر منزلی صد گزند بمردم بیچاره میرسد باو چه كه كسانش در هر فرودگاهی آتش بدارایی مردم میزنند.
در چهار منزلی بغداد به برابر دیهی [dih] بنام «خُرماتو» میرسند. در آن زمان همهی آبادیها از كوچک و بزرگ بارویی گرد خود داشت این دیه برگشتهبخت نیز بارویی دارد. كسان عمرشیخ بطلب كاه و جو و نان نزدیك بارو میروند. روستاییان كه نمیشناسند آنان كیستند و سرپرست كاردانی هم ندارند كه چارهی كار كند سر از فرمان پیچیده دست رد بر سینهی آن كسان میگزارند.
خبر به پسر تیمور رسیده سخت برآشفته خویشتن بآبادی نزدیك میشود.
چند تن از روستاییان كه پشت بامی رفته و تیر و كمان در دست داشتهاند چون كسان نادان و بیسر و پایی بودند و او را نمیشناختند تیر بسوی او میاندازند. او بیشتر برآشفته سپر بِرو كشیده هرچه نزدیکتر میرود و ناگهان تیری بر شكم او رسیده شریانها را پاره میكند و همان دم افتاده جان میسپارد.
دیگر نپرس كه چه رو میدهد و چه هنگامهای برپا میشود : سپاهیان از هر سو بجنبش آمده روی بآن دهكدهی تیرهبخت میآورند و در اندكزمانی سراسر آن را زیر و رو كرده زندهای در آن بازنمیگزارند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 4)
در کتابهای عربی یک رشته خبرهایی هست بنام خبرهای « آخرالزمان» در آنجا از جمله عبارتی هست که « یرتع الذئب مع الغنم» (گرگ با گوسفند در یکجا خواهد چرید). مقصود آنست که زمانی میآید و کینه و دشمنی از آدمیان و ددان باز گرفته میشود و اینست که گرگ هم مثل گوسفند گردیده و گوشتخواری را ترک گفته همراه گوسفند علف میچرد. من نمیگویم چنین چیزی در جهان خواهد بود بلکه اگر از من بپرسند این خبرها دروغی بیش نیست. بهر حال مقصود گوینده همان است که گفتم. بعبارت دیگر مقصود او معنی راستین جمله است نه اینکه گزافهگویی مینماید.
لیکن سپس این عبارت بزبانها افتاده که اگر خواستهاند ایمنی و آسایش را بستایند گفتهاند :
« گرگ با میش بآبشخور میآید» و بیشک مقصود آن بوده که دزدان و راهزنان که دیروز آدمیان را میکشتند و لخت مینمودند امروز آن خوی ددی را رها کرده ، و با آدمیان در یکجا زندگانی مینمایند چنانکه همین حال امروز در کشور ما ایران برپاست که راهزنان دیروزی از گردنهها و کوهستانها بشهر آمده زندگانی آدمیانه پیش گرفتهاند.
همین عبارت را فردوسی نیز بکار برده که دربارهی محمود غزنوی میگوید :
جهاندار محمود شاه سترگ بآبشخور آرد همی میش و گرگ
ولی شعرای دیگر پنداشتهاند مگر براستی باید میش و گرگ در یکجا باشند بلکه بهمچشمی یکدیگر مطلب را هرچه دامنهدارتر ساختهاند :
گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را بر دارد از زمین و بدوش شبان دهد
انصاف بده تا در انصاف تو باز است غمخوارتر از گرگ شبان نیست غنم را
سپس هم بصدها زمینه دیگر پرداختهاند که در اینجا شمردن همهی آنها بیجاست.
از ناصیهی کاهربا گرچه طبیعی است سعی تو فرو شوید رنگ یرقان را
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار که میل سوی کبوتر نمیکند شاهین.
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 4)
در کتابهای عربی یک رشته خبرهایی هست بنام خبرهای « آخرالزمان» در آنجا از جمله عبارتی هست که « یرتع الذئب مع الغنم» (گرگ با گوسفند در یکجا خواهد چرید). مقصود آنست که زمانی میآید و کینه و دشمنی از آدمیان و ددان باز گرفته میشود و اینست که گرگ هم مثل گوسفند گردیده و گوشتخواری را ترک گفته همراه گوسفند علف میچرد. من نمیگویم چنین چیزی در جهان خواهد بود بلکه اگر از من بپرسند این خبرها دروغی بیش نیست. بهر حال مقصود گوینده همان است که گفتم. بعبارت دیگر مقصود او معنی راستین جمله است نه اینکه گزافهگویی مینماید.
لیکن سپس این عبارت بزبانها افتاده که اگر خواستهاند ایمنی و آسایش را بستایند گفتهاند :
« گرگ با میش بآبشخور میآید» و بیشک مقصود آن بوده که دزدان و راهزنان که دیروز آدمیان را میکشتند و لخت مینمودند امروز آن خوی ددی را رها کرده ، و با آدمیان در یکجا زندگانی مینمایند چنانکه همین حال امروز در کشور ما ایران برپاست که راهزنان دیروزی از گردنهها و کوهستانها بشهر آمده زندگانی آدمیانه پیش گرفتهاند.
همین عبارت را فردوسی نیز بکار برده که دربارهی محمود غزنوی میگوید :
جهاندار محمود شاه سترگ بآبشخور آرد همی میش و گرگ
ولی شعرای دیگر پنداشتهاند مگر براستی باید میش و گرگ در یکجا باشند بلکه بهمچشمی یکدیگر مطلب را هرچه دامنهدارتر ساختهاند :
گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را بر دارد از زمین و بدوش شبان دهد
انصاف بده تا در انصاف تو باز است غمخوارتر از گرگ شبان نیست غنم را
سپس هم بصدها زمینه دیگر پرداختهاند که در اینجا شمردن همهی آنها بیجاست.
از ناصیهی کاهربا گرچه طبیعی است سعی تو فرو شوید رنگ یرقان را
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار که میل سوی کبوتر نمیکند شاهین.
.
✴️🖌 باید شکیبنده باشیم
🔸 در این راه که ماییم باید شکیبنده باشیم. بیماریهای گوناگون هزارساله بآسانی درمان نپذیرد و ملیونها مردم بیکبار براه نیایند.
🔸 این راه که پیش گرفتهایم بیگمان بسوی رستگاریست و با این گامهای فیروزانه که پیش میرویم هرآیینه آنرا بپایان خواهیم رساند. ولی باید برنجها و سختیها شکیبنده باشیم.
🔸 شما اگر میخواهید رنجتان کم باشد ببدنهادانی که سرمایهشان جز کولیگری و بیفرهنگی نیست، و به تیرهدرونانی که در پی راستیها نیستند، و بیدردانی که خواهان پیشرفت و سرافرازی نمیباشند نپردازید.
.
🔸 در این راه که ماییم باید شکیبنده باشیم. بیماریهای گوناگون هزارساله بآسانی درمان نپذیرد و ملیونها مردم بیکبار براه نیایند.
🔸 این راه که پیش گرفتهایم بیگمان بسوی رستگاریست و با این گامهای فیروزانه که پیش میرویم هرآیینه آنرا بپایان خواهیم رساند. ولی باید برنجها و سختیها شکیبنده باشیم.
🔸 شما اگر میخواهید رنجتان کم باشد ببدنهادانی که سرمایهشان جز کولیگری و بیفرهنگی نیست، و به تیرهدرونانی که در پی راستیها نیستند، و بیدردانی که خواهان پیشرفت و سرافرازی نمیباشند نپردازید.
.