🔶 یاد یک سفر
🔸 (تکهی چهار از پنج)
این بیماری کشنده را که آدم میماند با چه زبانی نکوهش کند ، میتوان «گدایی رفاه» نام نهاد. آری ما به چنان روز درماندگی گرفتار آمدهایم که خود را به هیچ کاری توانا نمیدانیم و هر چیزی را از راه گدایی آن میخواهیم بدست آوریم. از اینرو چنانکه با ناله و گله ، از دولت خانه میخواهیم ، ماهانهی بیشتر میخواهیم ، درمان ارزان یا امنیت میخواهیم ، همچنان رفاه را نیز میخواهیم دیگران برایمان فراهم آورند.
آنهایی که منتظرند یک رضاشاهی دیگر در تاریخ ما نمایان گردد و کارها را براه خود اندازد نیز دچار همین بیماریند. اینان سخن بسیار میگویند ولی اگر پایش بیفتد به کمترین کوششی خشنودی نخواهند داد و دهها بهانه خواهند تراشید. اینکه نیکیها را باید بدست خود پدید آوریم و فرشتگان آسمان کاری نخواهند کرد ـ همین اندیشهی ساده را نمیدانند.
بهرحال کوشندگان سیاسی اگر چنین تربیتی را نمیشناسند یا دربایست نمیدانند همان بهتر که کنار روند و مردم را با بیهودهگوییها سرگرم نگردانند. آنها که میگویند مردم را نباید با حمله به باورهاشان رنجانید ، باید بدانند که سادهترین درمانها مثلاً درمان یک دندان پوسیده هم ، درد و رنج دارد و پس از کشیدن درد و رنج آن است که بهبود و بازگشت تندرستی رخ مینماید. در این صد و پانزده سال که از مشروطه میگذرد همهی کوشندگان سیاسی ایران خواستهاند با بدآموزیهایی که به مغزهای مردم راه یافته مماشات کنند. همه میدانند که این کوشندگان نتوانستهاند باری معنی مشروطه (دمکراسی) را بمردم یاد دهند. درستتر آنست که بگوییم هیچگاه درپی آن نبودهاند. هیچگاه هیچ فیروزیای بدست نیاوردهاند جز آنکه از این مماشات ، ملایان و ارتجاع رفته رفته نیرومند گردیدهاند و زمینهی پیشامد ننگین بهمن 57 آماده شده.
چهارم ، آنگونه سخنان و گفتارها در کانالهای تلویزیونی و پایگاههای اینترنتی اگرچه گفتیم رازهاییست که هرچه آشکارتر شود چشمها بیناتر میگردد ولی به تنهایی جز سرگرمی و هدر گردانیدن زمان ، پدید آوردن دلمردگی و نومیدی هودهای ندارد. بزبانی دیگر ، گمراهیست. سرها را گرم کارهای بیهوده گردانیدن است. آب به آسیاب بدخواهان کشور ریختن است.
کسانی که یک عمر را با پیگیری سفر فلان وزیر و یا رئیسجمهور یک کشور به کشوری دیگر و باریک شدن به همبستگیهای میانشان یا سرگرم شدن به اینکه کی دربارهی حکومت ما چه گفت و یا گفتگوهای هستهای در چه مرحلهایست یا با آشکار گردیدن دارایی و حسابهای بانکیِ بیرونِ کشورِ سرانِ کشور و شناختن همبستگیها و دسته بندیهای میانشان ، یا اینکه کدامشان با کی خویشاوند است و یا در فلان مهمانی بیحجاب نمایان گردیده یا رخت و اتومبیلش چه بهایی دارد ، از اینگونه داستانها را از دهانها شنیدن و دل به اینها خوش کردن گذرانند ، یا بهای نفت و دیگر کالاها را هر روز پی گیرند و تأثیر آنها را بر اقتصاد کشور بسنجند ، بیآنکه دردهای اصلی مردم و کشور را بدانند ، بیآنکه با کسانی که به چارهی آنها میکوشند همدستی کنند ، آن آگاهیهاشان به چه کاری خواهد آمد؟!
ما مخالف آگاهی اندوختن نیستیم. آگاهی چشمها را بینا میگرداند. ولی تنها به اینگونه آگاهیها بسنده کردن مانند آنست که کسانی تماشای فوتبال را ورزش بدانند و از بامداد تا شامگاه با رفتن به ورزشگاه و تماشای مسابقات از ماهواره و تلویزیون و خواندن روزنامههای ورزشی گمان کنند که ورزش کرده و از سودهای آن بهرهمند گردیدهاند. یا ورزش کشور را بهبود دادهاند.
یا مانند آنست که درهای ورزشگاه باز شود و دهها هزاران تماشاچی بیرون ریزند و سادهدلانی پیش خود اندیشند : شگفتا! کشور ما ورزشکار بسیار دارد و هیچ نیندیشند که ورزشکار بودن به ورزش کردن است نه به تماشا.
.
🔸 (تکهی چهار از پنج)
این بیماری کشنده را که آدم میماند با چه زبانی نکوهش کند ، میتوان «گدایی رفاه» نام نهاد. آری ما به چنان روز درماندگی گرفتار آمدهایم که خود را به هیچ کاری توانا نمیدانیم و هر چیزی را از راه گدایی آن میخواهیم بدست آوریم. از اینرو چنانکه با ناله و گله ، از دولت خانه میخواهیم ، ماهانهی بیشتر میخواهیم ، درمان ارزان یا امنیت میخواهیم ، همچنان رفاه را نیز میخواهیم دیگران برایمان فراهم آورند.
آنهایی که منتظرند یک رضاشاهی دیگر در تاریخ ما نمایان گردد و کارها را براه خود اندازد نیز دچار همین بیماریند. اینان سخن بسیار میگویند ولی اگر پایش بیفتد به کمترین کوششی خشنودی نخواهند داد و دهها بهانه خواهند تراشید. اینکه نیکیها را باید بدست خود پدید آوریم و فرشتگان آسمان کاری نخواهند کرد ـ همین اندیشهی ساده را نمیدانند.
بهرحال کوشندگان سیاسی اگر چنین تربیتی را نمیشناسند یا دربایست نمیدانند همان بهتر که کنار روند و مردم را با بیهودهگوییها سرگرم نگردانند. آنها که میگویند مردم را نباید با حمله به باورهاشان رنجانید ، باید بدانند که سادهترین درمانها مثلاً درمان یک دندان پوسیده هم ، درد و رنج دارد و پس از کشیدن درد و رنج آن است که بهبود و بازگشت تندرستی رخ مینماید. در این صد و پانزده سال که از مشروطه میگذرد همهی کوشندگان سیاسی ایران خواستهاند با بدآموزیهایی که به مغزهای مردم راه یافته مماشات کنند. همه میدانند که این کوشندگان نتوانستهاند باری معنی مشروطه (دمکراسی) را بمردم یاد دهند. درستتر آنست که بگوییم هیچگاه درپی آن نبودهاند. هیچگاه هیچ فیروزیای بدست نیاوردهاند جز آنکه از این مماشات ، ملایان و ارتجاع رفته رفته نیرومند گردیدهاند و زمینهی پیشامد ننگین بهمن 57 آماده شده.
چهارم ، آنگونه سخنان و گفتارها در کانالهای تلویزیونی و پایگاههای اینترنتی اگرچه گفتیم رازهاییست که هرچه آشکارتر شود چشمها بیناتر میگردد ولی به تنهایی جز سرگرمی و هدر گردانیدن زمان ، پدید آوردن دلمردگی و نومیدی هودهای ندارد. بزبانی دیگر ، گمراهیست. سرها را گرم کارهای بیهوده گردانیدن است. آب به آسیاب بدخواهان کشور ریختن است.
کسانی که یک عمر را با پیگیری سفر فلان وزیر و یا رئیسجمهور یک کشور به کشوری دیگر و باریک شدن به همبستگیهای میانشان یا سرگرم شدن به اینکه کی دربارهی حکومت ما چه گفت و یا گفتگوهای هستهای در چه مرحلهایست یا با آشکار گردیدن دارایی و حسابهای بانکیِ بیرونِ کشورِ سرانِ کشور و شناختن همبستگیها و دسته بندیهای میانشان ، یا اینکه کدامشان با کی خویشاوند است و یا در فلان مهمانی بیحجاب نمایان گردیده یا رخت و اتومبیلش چه بهایی دارد ، از اینگونه داستانها را از دهانها شنیدن و دل به اینها خوش کردن گذرانند ، یا بهای نفت و دیگر کالاها را هر روز پی گیرند و تأثیر آنها را بر اقتصاد کشور بسنجند ، بیآنکه دردهای اصلی مردم و کشور را بدانند ، بیآنکه با کسانی که به چارهی آنها میکوشند همدستی کنند ، آن آگاهیهاشان به چه کاری خواهد آمد؟!
ما مخالف آگاهی اندوختن نیستیم. آگاهی چشمها را بینا میگرداند. ولی تنها به اینگونه آگاهیها بسنده کردن مانند آنست که کسانی تماشای فوتبال را ورزش بدانند و از بامداد تا شامگاه با رفتن به ورزشگاه و تماشای مسابقات از ماهواره و تلویزیون و خواندن روزنامههای ورزشی گمان کنند که ورزش کرده و از سودهای آن بهرهمند گردیدهاند. یا ورزش کشور را بهبود دادهاند.
یا مانند آنست که درهای ورزشگاه باز شود و دهها هزاران تماشاچی بیرون ریزند و سادهدلانی پیش خود اندیشند : شگفتا! کشور ما ورزشکار بسیار دارد و هیچ نیندیشند که ورزشکار بودن به ورزش کردن است نه به تماشا.
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 یك تاریخچه (تکهی یک از هشت)
در شهریور ماه كه در ایران تبدلاتی رخ داد و شاه گذشته از میان رفت من در سفر شیراز و بوشهر بودم. چون بازگشتم و با برخی از یاران دیدار كردم چنین گفتند : «اكنون وقت كوشش است. ما نیز باید بكوشیم. باید یك حزبی باشد».
گفتم : همیشه وقت كوشش است. در زمان شاه گذشته هم ما میكوشیدیم و بیكار نبودیم. اما حزب ، نخست باید معنی آن را دانست. در ایران معنی حزب را هم ندانستهاند.
در ایران از حزب جز این معنی را نمیفهمند كه چند تنی از دوستان و آشنایان گرد هم آیند ، چند جملهای را بهم بسته و آن را «مرامنامه» خوانند و یك نامی نیز برای خود گزارده «حزبی» باشند ، و این پستترین و بیهودهترین معناییست كه بحزب داده میشود. حزب اگر اینست گو هرگز مباد.
نخست این كسان اغراضشان بسیار پست است. اینان دلهاشان بمردم نمیسوزد و درپی كوششهایی برای این مردم نیستند. حزب را جز برای خودنمایی و هوسبازی یا برای پیشرفت كارهای خودشان نمیخواهند.
دوم سرمایهی اینان جز سخن نیست. آنچه در مرامنامههای خود مینویسند به همان لفظ آن قناعت میكنند. مثلاً مینویسند : «ترویج زراعت» این یك جملهی دلفریبیست. رواج كشاورزی را همه میخواهند. ولی شما از آن كسان بپرسید : از چه راه میخواهید بكشاورزی رواج دهید؟!. چه كوششهایی را در این باره به اندیشه گرفتهاید؟!. اینها را بپرسید و خواهید دید كه پاسخی نتوانستند و درماندند ، خواهید دید كه هیچگاه در اندیشهی معنی نبودهاند و نتیجهای نخواستهاند ، و تنها به همان نوشتن در مرامنامه بس كردهاند.
و چون قدری بیشتر فشار آورید و بیشتر پرسید خواهید دید بخشم آمده چنین گفتند : «مرامنامه اینطور میشود دیگر. پس میخواستید چه بنویسیم؟!.» یا میگویند : «ما اینها را نوشتهایم كه مردم را بر سر خود گرد آوریم ، مردم را كه بر سر خود آوردیم همه كاری میتوانیم كرد».
همان «رواج كشاورزی» ، ما اگر بخواهیم صورت عمل پیدا كند باید بسیار چیزها را تغییر دهیم. باید ببینیم چه چیز باعث ویرانی دیهها شده و كشاورزان را از پا انداخته تا از میان برداریم. روشنتر گویم باید نخست آنچه روستایی میكارد و محصول برمیدارد در دست خود او بماند و دیگران بر سرش كوفته از دستش نگیرند. دوم جلو ستمگران گرفته شود و این نباشد كه یك تابین امنیه [ژاندارم] یا یك مأمور دارایی مایهی ویرانی یک دیهی گردد. سوم در دیهها پزشك باشد ، داروخانه باشد ، دبستان باشد ، دادگاه باشد تا یك كشاورز بتواند به آسودگی زندگی كند. چهارم باید قانون زندگی تغییر یابد و جلو مفتخوری گرفته شود تا مردم تن به رنج كشاورزی دهند.
آن كسان از هیچ یكی از اینها آگاه نیستند و تنها یك جملهی «ترویج زراعت» را مینویسند و دل به همان خوش میگردانند.
یا مینویسند : «وحدت ملی». در اینجا هم اگر بپرسید : «وحدت ملی» چیست و چگونه تواند بود ، درمانند و پاسخی نتوانند. زیرا هیچ نیندیشیدهاند و اكنون هم درپی آن نیستند كه براستی یك كوششی در این زمینه كنند. عبارتهاییست شنیده و نافهمیده به دل سپاردهاند و بروی كاغذ میآورند و افزار مقاصد خود میگردانند.
آری امروز یكی از بدترین گرفتاریهای ایران پراكندگیهاست كه درمیان افتاده و ما اگر بخواهیم این توده بجایی رسد باید بآن پراكندگیها چاره كنیم ، ولی چگونه و از چه راه؟. از این راه كه یكایك آن پراكندگیها را بشناسیم و یكایك آنها را از میان برداریم.
.
🔸 یك تاریخچه (تکهی یک از هشت)
در شهریور ماه كه در ایران تبدلاتی رخ داد و شاه گذشته از میان رفت من در سفر شیراز و بوشهر بودم. چون بازگشتم و با برخی از یاران دیدار كردم چنین گفتند : «اكنون وقت كوشش است. ما نیز باید بكوشیم. باید یك حزبی باشد».
گفتم : همیشه وقت كوشش است. در زمان شاه گذشته هم ما میكوشیدیم و بیكار نبودیم. اما حزب ، نخست باید معنی آن را دانست. در ایران معنی حزب را هم ندانستهاند.
در ایران از حزب جز این معنی را نمیفهمند كه چند تنی از دوستان و آشنایان گرد هم آیند ، چند جملهای را بهم بسته و آن را «مرامنامه» خوانند و یك نامی نیز برای خود گزارده «حزبی» باشند ، و این پستترین و بیهودهترین معناییست كه بحزب داده میشود. حزب اگر اینست گو هرگز مباد.
نخست این كسان اغراضشان بسیار پست است. اینان دلهاشان بمردم نمیسوزد و درپی كوششهایی برای این مردم نیستند. حزب را جز برای خودنمایی و هوسبازی یا برای پیشرفت كارهای خودشان نمیخواهند.
دوم سرمایهی اینان جز سخن نیست. آنچه در مرامنامههای خود مینویسند به همان لفظ آن قناعت میكنند. مثلاً مینویسند : «ترویج زراعت» این یك جملهی دلفریبیست. رواج كشاورزی را همه میخواهند. ولی شما از آن كسان بپرسید : از چه راه میخواهید بكشاورزی رواج دهید؟!. چه كوششهایی را در این باره به اندیشه گرفتهاید؟!. اینها را بپرسید و خواهید دید كه پاسخی نتوانستند و درماندند ، خواهید دید كه هیچگاه در اندیشهی معنی نبودهاند و نتیجهای نخواستهاند ، و تنها به همان نوشتن در مرامنامه بس كردهاند.
و چون قدری بیشتر فشار آورید و بیشتر پرسید خواهید دید بخشم آمده چنین گفتند : «مرامنامه اینطور میشود دیگر. پس میخواستید چه بنویسیم؟!.» یا میگویند : «ما اینها را نوشتهایم كه مردم را بر سر خود گرد آوریم ، مردم را كه بر سر خود آوردیم همه كاری میتوانیم كرد».
همان «رواج كشاورزی» ، ما اگر بخواهیم صورت عمل پیدا كند باید بسیار چیزها را تغییر دهیم. باید ببینیم چه چیز باعث ویرانی دیهها شده و كشاورزان را از پا انداخته تا از میان برداریم. روشنتر گویم باید نخست آنچه روستایی میكارد و محصول برمیدارد در دست خود او بماند و دیگران بر سرش كوفته از دستش نگیرند. دوم جلو ستمگران گرفته شود و این نباشد كه یك تابین امنیه [ژاندارم] یا یك مأمور دارایی مایهی ویرانی یک دیهی گردد. سوم در دیهها پزشك باشد ، داروخانه باشد ، دبستان باشد ، دادگاه باشد تا یك كشاورز بتواند به آسودگی زندگی كند. چهارم باید قانون زندگی تغییر یابد و جلو مفتخوری گرفته شود تا مردم تن به رنج كشاورزی دهند.
آن كسان از هیچ یكی از اینها آگاه نیستند و تنها یك جملهی «ترویج زراعت» را مینویسند و دل به همان خوش میگردانند.
یا مینویسند : «وحدت ملی». در اینجا هم اگر بپرسید : «وحدت ملی» چیست و چگونه تواند بود ، درمانند و پاسخی نتوانند. زیرا هیچ نیندیشیدهاند و اكنون هم درپی آن نیستند كه براستی یك كوششی در این زمینه كنند. عبارتهاییست شنیده و نافهمیده به دل سپاردهاند و بروی كاغذ میآورند و افزار مقاصد خود میگردانند.
آری امروز یكی از بدترین گرفتاریهای ایران پراكندگیهاست كه درمیان افتاده و ما اگر بخواهیم این توده بجایی رسد باید بآن پراكندگیها چاره كنیم ، ولی چگونه و از چه راه؟. از این راه كه یكایك آن پراكندگیها را بشناسیم و یكایك آنها را از میان برداریم.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی یک از سه)
... هنگامی که ما آماده میشدیم با این بدآموزیها و اندیشهها نبرد کنیم و بکندن ریشهی آنها کوشیم در ایران جنبشی بنام ادبیات پیش آمده و دستهی بزرگی بهواداری از آنها برخاسته و با یک شور و دیوانگی (همچون شور و دیوانگی اروپاییگری) بفزونی رواج آنها میکوشیدند.
اینان از ادبیات بیش از همه شعر را میشناختند (1) ، و از شعر نیز بیش از همه با دیوانها و کتابهای شعرای قرنهای پیش آشنایی میداشتند و بیش از همه برواج اینها میکوشیدند ، و ما گفتیم که این شاعران که در زمان مغول و پس از آن برخاستهاند آنچه را که از گفتههای بیهوده و بدآموزیهای زهرآلود پیشینیان شنیدهاند ـ از جبریگری و پندارهای قلندرانه و بیدردیهای خراباتیانه ، و انگارهای پا در هوای صوفیان و بسیار از اینگونه ـ با زبانهای آسان و گیرندهای برشتهی سخن کشیدهاند ، و کسانی که دیوانها و کتابهای آنان را بخوانند بیآنکه خود بخواهند و بدانند انبوهی از آن بدآموزیهای آشفته را در مغز خود جا دهند.
این زیان که نتیجهی آن فرسودگی فهم و ناتوانی خرد و آشفتگی اندیشه است جز از زیانیست که از راه خویها پیش آید و کسانی که کمترین آلودگیهای آنها ستایشگری زورمندان و ستمگران و روزی خوردن از دست دیگران بوده از فراگرفتن گفتههای آنها و از دل بستن بآنها هرآینه خویهای هر کسی به پستی گراید و این نه چیزیست که یکی انکار تواند کرد.
این شور را شرقشناسان پدید آورده و کسان بسیاری از شرقیان فهمیده و نافهمیده به پیروی از ایشان برخاسته بودند و میتوان گفت مایهی پیشرفت آن نیز اروپاییگری بود. بیچاره شرقیان که در برابر اروپاییان خود را باخته و خیره گردیده بودند همینکه میشنیدند یک شرقشناسی ستایش از فلان شاعر ایرانی نموده و یا کتاب بَهمان صوفی را بچاپ رسانیده تکان سختی میخوردند و بیآنکه از سود و زیان آن آگاه باشند با یک شور و دیوانگی به پیروی از ایشان برمیخاستند.
کار بجایی رسید که ناکسانی ـ ناکسانی که بدخواه کشور و تودهی خود میبودند برخیزند و چنین گویند : «سرمایهی آبروی ما این شعر و فلسفه و ادبیاتست. ما باید تنها باینها کوشیم» (2) ، و کسانی در رخت جهانگردی از اروپا و آمریکا بیایند و سخن رانند و چنین گویند : «شرق وظیفهی دیگری دارد و غرب وظیفهی دیگری. وظیفهی شرق پیش بردن شعر و فلسفه است. ما در غرب هر زمان که از تلاشهای مادّی خود دچار خستگی و دلافسردگی شویم با خواندن شعر و فلسفهی شرقی بخود تسلی دهیم».
کسانی باین اندیشهی زهرآلود رخت دیگری پوشانیده چنین میگفتند : «این مادّهپرستی که بجهان غلبه کرده چارهاش جز با ترویج عرفان و تصوف نخواهد بود». این سخنان از جای دیگر بود و استادان بسیار آزمودهای اینها را یاد میدادند.
پابرگیها :
1ـ برای دانستن معنی درست ادبیات ، کتابهای «در پیرامون «ادبیات»» یا «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی» دیده شود.
2ـ نویسنده در کتاب «در پیرامون «ادبیات»» دو تن را نام میبرد که چنین سخنی را بزبان میآوردند : یکی محمدعلی فروغی (نخستوزیر) و دیگری عیسا صدیق (وزیر فرهنگ) ـ هر دو از همدستان پرفسور براون.
.
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی یک از سه)
... هنگامی که ما آماده میشدیم با این بدآموزیها و اندیشهها نبرد کنیم و بکندن ریشهی آنها کوشیم در ایران جنبشی بنام ادبیات پیش آمده و دستهی بزرگی بهواداری از آنها برخاسته و با یک شور و دیوانگی (همچون شور و دیوانگی اروپاییگری) بفزونی رواج آنها میکوشیدند.
اینان از ادبیات بیش از همه شعر را میشناختند (1) ، و از شعر نیز بیش از همه با دیوانها و کتابهای شعرای قرنهای پیش آشنایی میداشتند و بیش از همه برواج اینها میکوشیدند ، و ما گفتیم که این شاعران که در زمان مغول و پس از آن برخاستهاند آنچه را که از گفتههای بیهوده و بدآموزیهای زهرآلود پیشینیان شنیدهاند ـ از جبریگری و پندارهای قلندرانه و بیدردیهای خراباتیانه ، و انگارهای پا در هوای صوفیان و بسیار از اینگونه ـ با زبانهای آسان و گیرندهای برشتهی سخن کشیدهاند ، و کسانی که دیوانها و کتابهای آنان را بخوانند بیآنکه خود بخواهند و بدانند انبوهی از آن بدآموزیهای آشفته را در مغز خود جا دهند.
این زیان که نتیجهی آن فرسودگی فهم و ناتوانی خرد و آشفتگی اندیشه است جز از زیانیست که از راه خویها پیش آید و کسانی که کمترین آلودگیهای آنها ستایشگری زورمندان و ستمگران و روزی خوردن از دست دیگران بوده از فراگرفتن گفتههای آنها و از دل بستن بآنها هرآینه خویهای هر کسی به پستی گراید و این نه چیزیست که یکی انکار تواند کرد.
این شور را شرقشناسان پدید آورده و کسان بسیاری از شرقیان فهمیده و نافهمیده به پیروی از ایشان برخاسته بودند و میتوان گفت مایهی پیشرفت آن نیز اروپاییگری بود. بیچاره شرقیان که در برابر اروپاییان خود را باخته و خیره گردیده بودند همینکه میشنیدند یک شرقشناسی ستایش از فلان شاعر ایرانی نموده و یا کتاب بَهمان صوفی را بچاپ رسانیده تکان سختی میخوردند و بیآنکه از سود و زیان آن آگاه باشند با یک شور و دیوانگی به پیروی از ایشان برمیخاستند.
کار بجایی رسید که ناکسانی ـ ناکسانی که بدخواه کشور و تودهی خود میبودند برخیزند و چنین گویند : «سرمایهی آبروی ما این شعر و فلسفه و ادبیاتست. ما باید تنها باینها کوشیم» (2) ، و کسانی در رخت جهانگردی از اروپا و آمریکا بیایند و سخن رانند و چنین گویند : «شرق وظیفهی دیگری دارد و غرب وظیفهی دیگری. وظیفهی شرق پیش بردن شعر و فلسفه است. ما در غرب هر زمان که از تلاشهای مادّی خود دچار خستگی و دلافسردگی شویم با خواندن شعر و فلسفهی شرقی بخود تسلی دهیم».
کسانی باین اندیشهی زهرآلود رخت دیگری پوشانیده چنین میگفتند : «این مادّهپرستی که بجهان غلبه کرده چارهاش جز با ترویج عرفان و تصوف نخواهد بود». این سخنان از جای دیگر بود و استادان بسیار آزمودهای اینها را یاد میدادند.
پابرگیها :
1ـ برای دانستن معنی درست ادبیات ، کتابهای «در پیرامون «ادبیات»» یا «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی» دیده شود.
2ـ نویسنده در کتاب «در پیرامون «ادبیات»» دو تن را نام میبرد که چنین سخنی را بزبان میآوردند : یکی محمدعلی فروغی (نخستوزیر) و دیگری عیسا صدیق (وزیر فرهنگ) ـ هر دو از همدستان پرفسور براون.
.
🔶 یاد یک سفر
🔸 (تکهی پنج از پنج)
در اینجا یاد داستانی افتادم که به سخن ما همبسته است. چندین سال پیش روزی جوانی از نابسامانیها و کاستیهای پارکی که در آن نشسته بودیم افسوس میخورد و پیاپی خردهها میگرفت؟!. من میگفتم : باید ببینیم اینها را با چه کسانی گفتگو کنیم و چگونه میتوان راهی برای بسامان گردانیدن این آشفتگیها بیابیم ولی او پیاپی شهرداری و پلیس را نام میبرد و میگفت : اینها بایای مردم نیست اینها بایای دولت و این ادارههاست. سپس که دید من پافشاری میکنم که آنها اگر به بایای خود کار نبستند ما توانیم ایشان را به انجام کارهاشان واداریم ، داد نومیدی سر داد بدینسان که : شما سادهاید و کارها را آسان میگیرید. مگر کسی گوش به اعتراض میدهد؟!. ... تا آنکه سرانجام گفتم : شما درست میگویی. اگر ما تنها گله کنیم کاری از پیش نخواهیم برد. ولی اگر دست به هم دهیم و همدل گردیم و شمارمان هم کم نباشد توانیم هر سازمانی را به انجام بایاهایش واداریم.
اینجا باز ساز نومیدی نواخت و من ناچار شده پرسیدم : شاه را چه کسانی برانداختند؟! چون زمینهی سخن روشن بود نمیتوانست بگوید : کشورهای بیگانه. زیرا در آن حال میپرسیدم : با چه وسیلهای این کار را کردند؟! اینبود گفت : مردم. آنگاه گفتم : پس اگر به هم دست یگانگی دهیم بسیار کارها توانیم کرد. ما همان مردمیم و اکنون تنها چیزی که رخ داده آنست که امید در دلهای ما مرده و چون دلمرده گردیدهایم ، گمان داریم کاری از ما ساخته نیست. از هم دور گردیدن و به کاری نپرداختن در ما تخم نومیدی را کاشته چندانکه تاریخ نزدیک خود را نیز از یاد بردهایم. به سخن استوارتر درد اصلی ما پراکندگی (تفرق) است که ما را از هم دور گردانیده.
اساساً امروز که سمنها (سازمان مردم نهاد یا NGO) در بسیاری کشورها برپا میشود و مردم در آنها گرد میآیند و برای آرمانهاشان میکوشند ، برای اینست که بجای گله و ایراد و آرزو بکوشند و کاری را به نتیجه رسانند. بجای آنکه من و شما بنشینیم و پیاپی غر بزنیم و از دولت و شهرداری و پلیس و دادگستری بدگوییم بهتر آنست که ببینیم از چه راهی میتوانیم گرفتاری خود را از میان برداریم. بدینسان من میخواستم آن جوان را به سمنها پروا دهم تا نومید نباشد و این بداند که راه کوشش به برداشتن گرفتاری بسته نیست. بداند که اگر بجای نالیدن با دیگران همدستی کند و به رفع اشکال از راهش بکوشد ، فیروز خواهد گردید و هم لذت بسیاری خواهد داشت. این سخنها امیدمندم برای آن جوان تکانی بوده که بداند برای بدست آوردن هر چیزی باید اندیشید و کار کرد. بداند از گله و ناله کمترین کاری انجام نگیرد.
بیشتر اینها که بدینسان گله میکنند گمان دارند تنها راه بهبود اینست که ناگهان «انقلابی» شود و بیکبار درهای رفاه و خوشبختی بروشان گشوده گردد. هرگز این سخن که هر کس باید بنیکی خود کوشد تا شایندگی یا رشد سیاسی فراهم گردد و بهبود نه یکباره بلکه گام بگام بدست آید به مغزشان راه نیافته. شایندگی از دید ایشان یک مشت آگاهیهای پراکنده را از بر کردن است. اینکه باید در خردها و رفتارها و خویها نیز تکانی پدید آید نه چیزیست که بگوششان رسیده باشد.
بازگردیم به داستان سفر.
در هر حال به آخرهای سفر رسیده بودیم و من دلخوش از این آشنایی و شنیدن سخنان دلنشین او و شادمان از اینکه بایای خود را تا اندازهای بکار بسته بودم و تکانی در اندیشههای او رخ داده بود. این تکان بیگمان راه را برای او روشن میگرداند و بجای تباه کردن زمان و به آشفتهگوییهای تلویزیونهایی که کمترین اعتمادی به آنها نیست پروا کردن ، جویای راهی برای یافتن چاره به دردهای تودهی ایرانی خواهد افتاد.
فرصتی نیافتم که او را با کانال پاکدینی در تلگرام (@pakdini) یا نشانیهای دیگر آشنا گردانم. تنها توانسته بودم پرسشی کنم که همانا پیشتر نشنیده بود و با این امید که تکانی در اندیشههایش پدید آمده باشد شادمان بودم.
با خوشی و لبخندهای مهرآمیز از هم جدا گردیدیم.
Telegram.me/pakdini
Kasravi-ahmad.blogspot.com
farhixt@gmail.com
.
🔸 (تکهی پنج از پنج)
در اینجا یاد داستانی افتادم که به سخن ما همبسته است. چندین سال پیش روزی جوانی از نابسامانیها و کاستیهای پارکی که در آن نشسته بودیم افسوس میخورد و پیاپی خردهها میگرفت؟!. من میگفتم : باید ببینیم اینها را با چه کسانی گفتگو کنیم و چگونه میتوان راهی برای بسامان گردانیدن این آشفتگیها بیابیم ولی او پیاپی شهرداری و پلیس را نام میبرد و میگفت : اینها بایای مردم نیست اینها بایای دولت و این ادارههاست. سپس که دید من پافشاری میکنم که آنها اگر به بایای خود کار نبستند ما توانیم ایشان را به انجام کارهاشان واداریم ، داد نومیدی سر داد بدینسان که : شما سادهاید و کارها را آسان میگیرید. مگر کسی گوش به اعتراض میدهد؟!. ... تا آنکه سرانجام گفتم : شما درست میگویی. اگر ما تنها گله کنیم کاری از پیش نخواهیم برد. ولی اگر دست به هم دهیم و همدل گردیم و شمارمان هم کم نباشد توانیم هر سازمانی را به انجام بایاهایش واداریم.
اینجا باز ساز نومیدی نواخت و من ناچار شده پرسیدم : شاه را چه کسانی برانداختند؟! چون زمینهی سخن روشن بود نمیتوانست بگوید : کشورهای بیگانه. زیرا در آن حال میپرسیدم : با چه وسیلهای این کار را کردند؟! اینبود گفت : مردم. آنگاه گفتم : پس اگر به هم دست یگانگی دهیم بسیار کارها توانیم کرد. ما همان مردمیم و اکنون تنها چیزی که رخ داده آنست که امید در دلهای ما مرده و چون دلمرده گردیدهایم ، گمان داریم کاری از ما ساخته نیست. از هم دور گردیدن و به کاری نپرداختن در ما تخم نومیدی را کاشته چندانکه تاریخ نزدیک خود را نیز از یاد بردهایم. به سخن استوارتر درد اصلی ما پراکندگی (تفرق) است که ما را از هم دور گردانیده.
اساساً امروز که سمنها (سازمان مردم نهاد یا NGO) در بسیاری کشورها برپا میشود و مردم در آنها گرد میآیند و برای آرمانهاشان میکوشند ، برای اینست که بجای گله و ایراد و آرزو بکوشند و کاری را به نتیجه رسانند. بجای آنکه من و شما بنشینیم و پیاپی غر بزنیم و از دولت و شهرداری و پلیس و دادگستری بدگوییم بهتر آنست که ببینیم از چه راهی میتوانیم گرفتاری خود را از میان برداریم. بدینسان من میخواستم آن جوان را به سمنها پروا دهم تا نومید نباشد و این بداند که راه کوشش به برداشتن گرفتاری بسته نیست. بداند که اگر بجای نالیدن با دیگران همدستی کند و به رفع اشکال از راهش بکوشد ، فیروز خواهد گردید و هم لذت بسیاری خواهد داشت. این سخنها امیدمندم برای آن جوان تکانی بوده که بداند برای بدست آوردن هر چیزی باید اندیشید و کار کرد. بداند از گله و ناله کمترین کاری انجام نگیرد.
بیشتر اینها که بدینسان گله میکنند گمان دارند تنها راه بهبود اینست که ناگهان «انقلابی» شود و بیکبار درهای رفاه و خوشبختی بروشان گشوده گردد. هرگز این سخن که هر کس باید بنیکی خود کوشد تا شایندگی یا رشد سیاسی فراهم گردد و بهبود نه یکباره بلکه گام بگام بدست آید به مغزشان راه نیافته. شایندگی از دید ایشان یک مشت آگاهیهای پراکنده را از بر کردن است. اینکه باید در خردها و رفتارها و خویها نیز تکانی پدید آید نه چیزیست که بگوششان رسیده باشد.
بازگردیم به داستان سفر.
در هر حال به آخرهای سفر رسیده بودیم و من دلخوش از این آشنایی و شنیدن سخنان دلنشین او و شادمان از اینکه بایای خود را تا اندازهای بکار بسته بودم و تکانی در اندیشههای او رخ داده بود. این تکان بیگمان راه را برای او روشن میگرداند و بجای تباه کردن زمان و به آشفتهگوییهای تلویزیونهایی که کمترین اعتمادی به آنها نیست پروا کردن ، جویای راهی برای یافتن چاره به دردهای تودهی ایرانی خواهد افتاد.
فرصتی نیافتم که او را با کانال پاکدینی در تلگرام (@pakdini) یا نشانیهای دیگر آشنا گردانم. تنها توانسته بودم پرسشی کنم که همانا پیشتر نشنیده بود و با این امید که تکانی در اندیشههایش پدید آمده باشد شادمان بودم.
با خوشی و لبخندهای مهرآمیز از هم جدا گردیدیم.
Telegram.me/pakdini
Kasravi-ahmad.blogspot.com
farhixt@gmail.com
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 یك تاریخچه (تکهی یک از هشت)
یك رشته پراكندگی از راه كیشهاست. در ایران چهارده كیش هست و هر كیشی برای خود سیاست دیگری و مقصد دیگری دارد.
یك رشتهی دیگر از راه زبانست. در این كشور هفت یا هشت زبانست و اینها با یكدیگر همچشمی و دو تیرگی دارند.
یك رشتهی دیگر از راه مسلكهاست ، چندین مسلك رواج یافته و به هر یكی كسانی گراییدهاند و دنبال میكنند.
اینها چیزهاییست كه آشكار است و بچشم برمیخورد و همه میدانند. یك رشته پراكندگیهای نامحسوس دیگری نیز هست. مثلاً شهری دستهی دیگری و روستایی دستهی دیگریست. زنان دستهی دیگری و مردان دستهی دیگریست. جوانان خود را از دیگران جدا میگیرند. اروپادیدگان خود را از دیگران برتر شمرده جدا میایستند. مانند اینها بسیار است كه بشمردن نیاید.
كنون ما اگر «وحدت ملی» یا «یگانگی توده» میخواهیم باید با همهی اینها نبرد كنیم و همهی اینها را از میان برداریم. گذشته از اینها باید اندیشه و آرمان یكی باشد. مردم را بهمدیگر جز اندیشه و آرمان نبندد.
صد تن یا هزار تن كه در یكجا گرد آمدهاند شما اگر بخواهید آنان را یكی گردانید با زنجیر یا طناب كه بهم نخواهید بست ، و باید همهی ایشان را دارای یك اندیشه و یك آرمان (مقصد) گردانید. وگرنه از هم جدا و پراكندهاند ، اگرچه در یكجا باشند و اگرچه با زبان دعوای یگانگی[=اتحاد] كنند.
آن كسانی كه حزب میسازند و عبارت «وحدت ملی» را در مرامنامهی خود مینویسند از اینها كمترین آگاهی ندارند ، و خود چندان نادان و نافهمند كه میبینی از یكسو در مرامنامهشان این عبارت را مینویسند و از یكسو در بیرون در این مجلس و آن مجلس دعوای ترك و فارس راه میاندازند.
اینست حال حزب و حزبسازان در ایران. در بیست و چند سال پیش یكی از رسواییها همین بود. ماجراجویانی چون دستشان بچیز دیگری نمیرسید ، چند تن گرد هم آمده حزب میساختند و كار بجایی رسید كه همگی نفرت كردند و یكی از چیزهایی كه زمینه برای دیكتاتوری شاه پیشین آماده گردانید این موضوع بود. اینست میگویم : در ایران معنی حزب را نمیدانند.
.
🔸 یك تاریخچه (تکهی یک از هشت)
یك رشته پراكندگی از راه كیشهاست. در ایران چهارده كیش هست و هر كیشی برای خود سیاست دیگری و مقصد دیگری دارد.
یك رشتهی دیگر از راه زبانست. در این كشور هفت یا هشت زبانست و اینها با یكدیگر همچشمی و دو تیرگی دارند.
یك رشتهی دیگر از راه مسلكهاست ، چندین مسلك رواج یافته و به هر یكی كسانی گراییدهاند و دنبال میكنند.
اینها چیزهاییست كه آشكار است و بچشم برمیخورد و همه میدانند. یك رشته پراكندگیهای نامحسوس دیگری نیز هست. مثلاً شهری دستهی دیگری و روستایی دستهی دیگریست. زنان دستهی دیگری و مردان دستهی دیگریست. جوانان خود را از دیگران جدا میگیرند. اروپادیدگان خود را از دیگران برتر شمرده جدا میایستند. مانند اینها بسیار است كه بشمردن نیاید.
كنون ما اگر «وحدت ملی» یا «یگانگی توده» میخواهیم باید با همهی اینها نبرد كنیم و همهی اینها را از میان برداریم. گذشته از اینها باید اندیشه و آرمان یكی باشد. مردم را بهمدیگر جز اندیشه و آرمان نبندد.
صد تن یا هزار تن كه در یكجا گرد آمدهاند شما اگر بخواهید آنان را یكی گردانید با زنجیر یا طناب كه بهم نخواهید بست ، و باید همهی ایشان را دارای یك اندیشه و یك آرمان (مقصد) گردانید. وگرنه از هم جدا و پراكندهاند ، اگرچه در یكجا باشند و اگرچه با زبان دعوای یگانگی[=اتحاد] كنند.
آن كسانی كه حزب میسازند و عبارت «وحدت ملی» را در مرامنامهی خود مینویسند از اینها كمترین آگاهی ندارند ، و خود چندان نادان و نافهمند كه میبینی از یكسو در مرامنامهشان این عبارت را مینویسند و از یكسو در بیرون در این مجلس و آن مجلس دعوای ترك و فارس راه میاندازند.
اینست حال حزب و حزبسازان در ایران. در بیست و چند سال پیش یكی از رسواییها همین بود. ماجراجویانی چون دستشان بچیز دیگری نمیرسید ، چند تن گرد هم آمده حزب میساختند و كار بجایی رسید كه همگی نفرت كردند و یكی از چیزهایی كه زمینه برای دیكتاتوری شاه پیشین آماده گردانید این موضوع بود. اینست میگویم : در ایران معنی حزب را نمیدانند.
.
✴️ اتحاد یا یگانگی چگونه بدست آید؟!
🔸اینها تنها مربوط شدن صد تن یا کمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی میشناسند. در حالی که آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد.
🔸زیرا یک دستهای که با آن ترتیب بهم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراکی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یک پیشامدی پراکنده گردند و اساساً از چنین دستهای کاری ساخته نگردد.
🔸از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان کرد. در آغاز مشروطه روزنامهها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میکردند. هر روز گفتارها بود که در این زمینه نوشته میشد. نویسندگان بجای آنکه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشههای آنان کنند و از این راه «یگانگی و همدستی» درمیان ایشان پدید آورند ، هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد کنید» و «دست برادری بهم دهید» و «اعتصموا بحبل الله» و مانند اینها. آن وقت داستانها از یگانگی و همدستی تودههای اروپایی میسرودند.
🔸در نتیجهی این کار مردم در تهران و دیگر جاها بتکان آمده آرزو میکردند که همدستی نمایند. ولی چه میکردند؟... مثلاً در یک مسجدی پانصد تن گرد میآمدند و یکی پا میشد و ستایش از «اتحاد» میکرد و بالاخره همگی پیمان میبستند که «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافهآمیز میکردند که ما مردم فلان شهر ده هزار نفر متحد شدهایم و پیمان برادری بستهایم.
در حالی که دلهای آنها پر از اندیشههای گوناگون بود و در نهان کمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ، و این بود پس از چند ماهی همینکه در تهران حاجیشیخ فضل الله نوری و در نجف سید کاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان کسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دستهی انبوهی از آنان که دیروز بنام مشروطهخواهی اتحاد کرده بودند امروز مشروطهخواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بکشتن مشروطهخواهان برخاستند. این بود پایان آن پیمانهای اتحاد که باهم میبستند.
(پرچم روزانه شمارهی 68)
🔸اینها تنها مربوط شدن صد تن یا کمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی میشناسند. در حالی که آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد.
🔸زیرا یک دستهای که با آن ترتیب بهم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراکی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یک پیشامدی پراکنده گردند و اساساً از چنین دستهای کاری ساخته نگردد.
🔸از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان کرد. در آغاز مشروطه روزنامهها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میکردند. هر روز گفتارها بود که در این زمینه نوشته میشد. نویسندگان بجای آنکه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشههای آنان کنند و از این راه «یگانگی و همدستی» درمیان ایشان پدید آورند ، هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد کنید» و «دست برادری بهم دهید» و «اعتصموا بحبل الله» و مانند اینها. آن وقت داستانها از یگانگی و همدستی تودههای اروپایی میسرودند.
🔸در نتیجهی این کار مردم در تهران و دیگر جاها بتکان آمده آرزو میکردند که همدستی نمایند. ولی چه میکردند؟... مثلاً در یک مسجدی پانصد تن گرد میآمدند و یکی پا میشد و ستایش از «اتحاد» میکرد و بالاخره همگی پیمان میبستند که «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافهآمیز میکردند که ما مردم فلان شهر ده هزار نفر متحد شدهایم و پیمان برادری بستهایم.
در حالی که دلهای آنها پر از اندیشههای گوناگون بود و در نهان کمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ، و این بود پس از چند ماهی همینکه در تهران حاجیشیخ فضل الله نوری و در نجف سید کاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان کسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دستهی انبوهی از آنان که دیروز بنام مشروطهخواهی اتحاد کرده بودند امروز مشروطهخواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بکشتن مشروطهخواهان برخاستند. این بود پایان آن پیمانهای اتحاد که باهم میبستند.
(پرچم روزانه شمارهی 68)
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی دو از سه)
نتیجهای که از این هیاهو برمیخاست آن بود که از یکسو انبوهی از مردم ـ از جوانان و پیران ـ بدیوانهای شاعران رو آورده و با یک گرمی آنها را میخواندند و شعرهای آنها را بیاد میسپردند و بگفتهی آنها دل میبستند ، و کسانی فرصت یافته پیاپی دیوانهای شعر چاپ کرده بدست مردم میدادند ، و کسانی کتابها دربارهی شاعران مینوشتند و ستایشهای گزافهآمیز از آنان مینمودند ، و در دبستانها «تاریخ شعرا» درس میگفتند ، و از یکسو شعرسرایی و قافیهبافی رواج بیاندازه یافته هزارها کسان شاعری مینمودند و در بیشتر شهرها انجمنهای ادبی برپا میشد. فراموش نکردهام جوانی را از کرمان که به بیشتر روزنامههای تهران و شیراز شعر میفرستاد و این روزنامهها که بدست من میرسید هر یکی را باز میکردم شعرهای تازهای ازو میدیدم. جوان بدبخت فریب هیاهو را خورده و چنین میپنداشت شعر هرچه فزونتر بهتر ، و بدانسان خودکشی میکرد.
تنها در این اندازه نایستاده و جنبش شاخههایی نیز داده و یک دسته در این گرماگرم ببدآموزیهای کهن صوفیان و باطنیان و بفلسفه پرداخته و بدستاویز «تحقیق» برواج آنها میکوشیدند و یک دسته سخن از ایران باستان و شت زردشت بمیان آورده باین بهانه پندارهای بیپای زردشتیگری را از سر نو پراکنده میگردانیدند.
ما امروز تاریخچه و سرچشمهی آن شور را نیک میدانیم و روزی که آن را با نشانیهایش بنویسیم مردم نیز چگونگی را خواهند دانست. ولی آن روز این تاریخچه را نمیدانستیم و تنها این میدانستیم که یک شور بسیار زیانآور و سبکمغزانهایست و میباید با آن نبرد کنیم. شوریست که سودش بیگانگان را خواهد بود و ما نباید در برابر آن خاموش ایستیم. از این گذشته این شور از هر باره آخشیج[=ضد] خواست ما بود. ما میخواستیم اندیشههای پراکنده را براندازیم ، و این شور رواج آنها را بیشتر میگردانید. ما میخواستیم پستیها و آلودگیهای زمان مغول را از میان بریم و اینان آنها را پایدارتر میساختند. ما میخواستیم مردم را از پرداختن بگذشته بازداریم و رویها را بسوی آینده برگردانیم و اینان میکوشیدند آنان را سرگرم آلودگیهای کهن گردانند. (1)
با کسانی که از آشنایان گفتگو میکردیم و انگیزهی این شور را میپرسیدیم بیش از این پاسخ نمیشنیدیم : «ادبیات روح مملکت است و هر ملتی باید بحفظ ادبیات خود بکوشد ...» همین جملههای تاریک و بیمغزی بود که سرچشمهی آن شور و هیاهو شمرده میشد ، و چون گامی فراتر گزارده میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟! سود اینها چه میباشد؟!.. » در اینجا بود که درمیماندند ، در اینجا بود که ما بار دیگر با یک آزمایش تلخی روبرو میشدیم. آزمایش چه؟!. آزمایش اینکه در بسیاری از مردم نیروی «فهم» بیکاره گردیده (2) و یک چیزی که میشنوند نمیتوانند فهمید و بمعنای درست آن نرسیده و بیک معنای تاریکی در دل خود بس میکنند. با این آزمایش نخست دربارهی «تمدن» دچار آمده بودیم و اینک دوباره با آن روبرو میشدیم. اینان یک نام ادبیات شنیده و در دل گرفته ولی یک معنای روشنی از آن نفهمیده بودند و اینست چون میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!.» نخست آزردگی نموده میگفتند : «مگر باید ادبیات را هم معنی نمود؟!.» میگفتیم : «چرا نباید معنی نمود؟!. بگویید ببینیم چه معنایی از آن میخواهید ، و چه چیزهاست که از ادبیات میشمارید؟!.. این شعرها که ما میبینیم چیز ارجداری نیست و سودی از آنها جز زیان چشم نتوان داشت پس بگویید چگونه بآنها نام ادبیات میدهید و بدینسان بشور و سرگرمی برخاستهاید؟!..» میدیدیم که از پاسخ درمیمانند و میدانستیم که معنای درستی برای ادبیات نفهمیدهاند و این پرسش که ما میکنیم هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده.
پابرگیها :
1ـ جای سد افسوس و بیم است که هنوز هم این سیاست کهن ننگآور را زنده نگاه داشتهاند تا با شور و هیاهوی بسیار همچنان دنبال شود.
2ـ این خود زمینهی ارجداریست و ما پارسال سخن از آن راندهایم ولی باید بیشتر از آن اندازه سخن برانیم. (پ)
.
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی دو از سه)
نتیجهای که از این هیاهو برمیخاست آن بود که از یکسو انبوهی از مردم ـ از جوانان و پیران ـ بدیوانهای شاعران رو آورده و با یک گرمی آنها را میخواندند و شعرهای آنها را بیاد میسپردند و بگفتهی آنها دل میبستند ، و کسانی فرصت یافته پیاپی دیوانهای شعر چاپ کرده بدست مردم میدادند ، و کسانی کتابها دربارهی شاعران مینوشتند و ستایشهای گزافهآمیز از آنان مینمودند ، و در دبستانها «تاریخ شعرا» درس میگفتند ، و از یکسو شعرسرایی و قافیهبافی رواج بیاندازه یافته هزارها کسان شاعری مینمودند و در بیشتر شهرها انجمنهای ادبی برپا میشد. فراموش نکردهام جوانی را از کرمان که به بیشتر روزنامههای تهران و شیراز شعر میفرستاد و این روزنامهها که بدست من میرسید هر یکی را باز میکردم شعرهای تازهای ازو میدیدم. جوان بدبخت فریب هیاهو را خورده و چنین میپنداشت شعر هرچه فزونتر بهتر ، و بدانسان خودکشی میکرد.
تنها در این اندازه نایستاده و جنبش شاخههایی نیز داده و یک دسته در این گرماگرم ببدآموزیهای کهن صوفیان و باطنیان و بفلسفه پرداخته و بدستاویز «تحقیق» برواج آنها میکوشیدند و یک دسته سخن از ایران باستان و شت زردشت بمیان آورده باین بهانه پندارهای بیپای زردشتیگری را از سر نو پراکنده میگردانیدند.
ما امروز تاریخچه و سرچشمهی آن شور را نیک میدانیم و روزی که آن را با نشانیهایش بنویسیم مردم نیز چگونگی را خواهند دانست. ولی آن روز این تاریخچه را نمیدانستیم و تنها این میدانستیم که یک شور بسیار زیانآور و سبکمغزانهایست و میباید با آن نبرد کنیم. شوریست که سودش بیگانگان را خواهد بود و ما نباید در برابر آن خاموش ایستیم. از این گذشته این شور از هر باره آخشیج[=ضد] خواست ما بود. ما میخواستیم اندیشههای پراکنده را براندازیم ، و این شور رواج آنها را بیشتر میگردانید. ما میخواستیم پستیها و آلودگیهای زمان مغول را از میان بریم و اینان آنها را پایدارتر میساختند. ما میخواستیم مردم را از پرداختن بگذشته بازداریم و رویها را بسوی آینده برگردانیم و اینان میکوشیدند آنان را سرگرم آلودگیهای کهن گردانند. (1)
با کسانی که از آشنایان گفتگو میکردیم و انگیزهی این شور را میپرسیدیم بیش از این پاسخ نمیشنیدیم : «ادبیات روح مملکت است و هر ملتی باید بحفظ ادبیات خود بکوشد ...» همین جملههای تاریک و بیمغزی بود که سرچشمهی آن شور و هیاهو شمرده میشد ، و چون گامی فراتر گزارده میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟! سود اینها چه میباشد؟!.. » در اینجا بود که درمیماندند ، در اینجا بود که ما بار دیگر با یک آزمایش تلخی روبرو میشدیم. آزمایش چه؟!. آزمایش اینکه در بسیاری از مردم نیروی «فهم» بیکاره گردیده (2) و یک چیزی که میشنوند نمیتوانند فهمید و بمعنای درست آن نرسیده و بیک معنای تاریکی در دل خود بس میکنند. با این آزمایش نخست دربارهی «تمدن» دچار آمده بودیم و اینک دوباره با آن روبرو میشدیم. اینان یک نام ادبیات شنیده و در دل گرفته ولی یک معنای روشنی از آن نفهمیده بودند و اینست چون میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!.» نخست آزردگی نموده میگفتند : «مگر باید ادبیات را هم معنی نمود؟!.» میگفتیم : «چرا نباید معنی نمود؟!. بگویید ببینیم چه معنایی از آن میخواهید ، و چه چیزهاست که از ادبیات میشمارید؟!.. این شعرها که ما میبینیم چیز ارجداری نیست و سودی از آنها جز زیان چشم نتوان داشت پس بگویید چگونه بآنها نام ادبیات میدهید و بدینسان بشور و سرگرمی برخاستهاید؟!..» میدیدیم که از پاسخ درمیمانند و میدانستیم که معنای درستی برای ادبیات نفهمیدهاند و این پرسش که ما میکنیم هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده.
پابرگیها :
1ـ جای سد افسوس و بیم است که هنوز هم این سیاست کهن ننگآور را زنده نگاه داشتهاند تا با شور و هیاهوی بسیار همچنان دنبال شود.
2ـ این خود زمینهی ارجداریست و ما پارسال سخن از آن راندهایم ولی باید بیشتر از آن اندازه سخن برانیم. (پ)
.
✴️ از نوشتههای دیگران
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
(دنباله گفتار را در پایین بخوانید)
.
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
(دنباله گفتار را در پایین بخوانید)
.
✴️ از نوشتههای دیگران
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
در آن سالها شادروان کسروی هواداران بسیاری در مشهد پیدا کرده بود. شادروان حسین یزدانیان یک نمونه از آن جوانان بود که از مشهد بتهران آمده و از همراهان شادروان کسروی گردیده بود چنانکه در پیشامد ترور نخست شادروان کسروی در روز هشتم اردیبهشت 1324 یزدانیان نیز همراه او بود و در برابر حمله جنایتکاران مزدور ، جانبازی و فداکاری از خود نشان داد.
بیگمان برای انگلیسها که سیاست خود را برپایه ناتوان و پس نگهداشتن ایرانیان و تودههای شرقی استوار کردهاند ، شهر «سومناتی» مشهد ، بعنوان دژی برای ارتجاع و پایگاه بتپرستی و خرافات آخوندی شمرده میشود و از این رو ، برخاستن جوانانی مانند حسین یزدانیان که چنان بیدار و آگاه گردیده و آماده باشند تا پای جان در راه نبرد با خرافات فداکاری نمایند ، از دید جاسوسان و شبکه اطلاعاتی انگلیس در مشهد پنهان نمانده بوده و آن را خطری برای خود شناخته بودهاند.
رویدادهای آن سالها نشان میدهد که سیاستگزاران و برنامهریزان اطلاعاتی انگلیس باین نکته پی برده بودند که در این روزگار ، خرافات شیعیگری و ملایان نفرتانگیز ، توانایی کشانیدن جوانان را بسوی خود یا پایداری در برابر روشنگریهای شادروان کسروی را ندارند و چنانکه سایت بیبیسی فارسی هم در گفتار خود اشاره کرده، چارهای که اندیشیدند این بود که ناچار برای نگهداری این کیش تباه و پوسیده ، باید بآن رنگ و لعاب «مُد روز» زد ، آن را بزک کرده و بر روی آن ماله کشید تا بتوان جوانان را بسوی آن کشانید. شریعتی پدر ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را با چنین انگیزهای برپا داشت چنانکه در سالهای آینده سیاست پشت برپایی «حسینیه ارشاد» در تهران نیز همین بود. شریعتی پسر در «حسینیه ارشاد» تهران نیز همان «پروژه»ای را دنبال میکرد که دستگاه اطلاعاتی انگلیس در مشهد بپدرش آموخته بود.
نوشته رابرت دریفوس گواهی دیگری است که سررشته جست وخیزهای آدمکهایی مانند شریعتی پدر و پسر و شیادان دیگری که با عنوانهایی همچون «روشنفکر مذهبی» یا «نواندیش مذهبی» نامیده میشوند ، در دست «مغزهای اطلاعاتی» انگلیس بوده و این یک نقشه حسابشده در برابر «جنبش پاکدینی» بوده تا جوانان را با زدن رنگ و لعاب «مُد روز» و «جوان پسند» بمذهب آخوندی سرگرم و وابسته نگهدارند.
اگر دستگاه اطلاعاتی انگلیس ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را بدست محمدتقی شریعتی و دیگر مزدوران خود برای جلوگیری از گسترش پاکدینی در مشهد برپا داشته بود ، همزمان بدست یک آخوندی که پس از چند سال از «هندبریتانیا» بازگشته بود، تشکیلاتی همانند آن در تهران نیز ساخته بودند.
آیا میدانید آن «آخوند از هند بازگشته» یا «آخوند - جاسوس» آموزشدیده در کانون جاسوسپروری انگلیس در هند که در همان سالها با مأموریت «مبارزه با کسروی» از هند روانه تهران شده بود ، که بوده ؟!
.
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
در آن سالها شادروان کسروی هواداران بسیاری در مشهد پیدا کرده بود. شادروان حسین یزدانیان یک نمونه از آن جوانان بود که از مشهد بتهران آمده و از همراهان شادروان کسروی گردیده بود چنانکه در پیشامد ترور نخست شادروان کسروی در روز هشتم اردیبهشت 1324 یزدانیان نیز همراه او بود و در برابر حمله جنایتکاران مزدور ، جانبازی و فداکاری از خود نشان داد.
بیگمان برای انگلیسها که سیاست خود را برپایه ناتوان و پس نگهداشتن ایرانیان و تودههای شرقی استوار کردهاند ، شهر «سومناتی» مشهد ، بعنوان دژی برای ارتجاع و پایگاه بتپرستی و خرافات آخوندی شمرده میشود و از این رو ، برخاستن جوانانی مانند حسین یزدانیان که چنان بیدار و آگاه گردیده و آماده باشند تا پای جان در راه نبرد با خرافات فداکاری نمایند ، از دید جاسوسان و شبکه اطلاعاتی انگلیس در مشهد پنهان نمانده بوده و آن را خطری برای خود شناخته بودهاند.
رویدادهای آن سالها نشان میدهد که سیاستگزاران و برنامهریزان اطلاعاتی انگلیس باین نکته پی برده بودند که در این روزگار ، خرافات شیعیگری و ملایان نفرتانگیز ، توانایی کشانیدن جوانان را بسوی خود یا پایداری در برابر روشنگریهای شادروان کسروی را ندارند و چنانکه سایت بیبیسی فارسی هم در گفتار خود اشاره کرده، چارهای که اندیشیدند این بود که ناچار برای نگهداری این کیش تباه و پوسیده ، باید بآن رنگ و لعاب «مُد روز» زد ، آن را بزک کرده و بر روی آن ماله کشید تا بتوان جوانان را بسوی آن کشانید. شریعتی پدر ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را با چنین انگیزهای برپا داشت چنانکه در سالهای آینده سیاست پشت برپایی «حسینیه ارشاد» در تهران نیز همین بود. شریعتی پسر در «حسینیه ارشاد» تهران نیز همان «پروژه»ای را دنبال میکرد که دستگاه اطلاعاتی انگلیس در مشهد بپدرش آموخته بود.
نوشته رابرت دریفوس گواهی دیگری است که سررشته جست وخیزهای آدمکهایی مانند شریعتی پدر و پسر و شیادان دیگری که با عنوانهایی همچون «روشنفکر مذهبی» یا «نواندیش مذهبی» نامیده میشوند ، در دست «مغزهای اطلاعاتی» انگلیس بوده و این یک نقشه حسابشده در برابر «جنبش پاکدینی» بوده تا جوانان را با زدن رنگ و لعاب «مُد روز» و «جوان پسند» بمذهب آخوندی سرگرم و وابسته نگهدارند.
اگر دستگاه اطلاعاتی انگلیس ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را بدست محمدتقی شریعتی و دیگر مزدوران خود برای جلوگیری از گسترش پاکدینی در مشهد برپا داشته بود ، همزمان بدست یک آخوندی که پس از چند سال از «هندبریتانیا» بازگشته بود، تشکیلاتی همانند آن در تهران نیز ساخته بودند.
آیا میدانید آن «آخوند از هند بازگشته» یا «آخوند - جاسوس» آموزشدیده در کانون جاسوسپروری انگلیس در هند که در همان سالها با مأموریت «مبارزه با کسروی» از هند روانه تهران شده بود ، که بوده ؟!
.
✴️ رضاشاه پهلوی
نوشتهی یک بانو
آقای کسروی
من از طرف خودم خیلی تشکر میکنم برای اینکه در این دوره تا حال از یک نفر نشنیده و ندیدم که بگوید آن شاهنشاه سابق ما در راه ایرانیان در این مدت کم چقدر زحمتها کشیده[1] و اقبال ایران مرده را تازه زنده کرده بود و آن خدماتی که آن شاهنشاه کرده بود تا حال هیچ یک از پادشاهان ایران باین کار قادر نشده بودند. بعضی از مردمان نادان و بیتجربه عیب میگیرند و میگویند : خیلی ظلم کرده بود ، سئوال میکنم چه ظلم؟ میگویند پول میگرفت! چه پول؟ مالیات زیاد. خوب ، آنکه عیب نیست که برای شاه میگیرید ولی اگر قدری در اطراف این موضوع تفکر کنید همان پولها را بخود شماها رد میکرد و همان پولها را بآبادی کشور خرج میکرد ، از آن پولها کارخانجات و راهآهن و راه شوسه درست میکرد و بیشتر احتیاجات و راحتی مردم را فراهم مینمود و هزاران افراد در این کارخانجات و راه کار کرده و اسباب معیشت زندگی خود را فراهم میکردند.
همچنین مدارس بسیار عالی از قبیل علمی و صنعتی و دانشگاهی تأسیس کرده بود و تمام بچههای غنی و فقیر آنجا تحصیل کرده و بعد از اتمام درس هر کس پی کاری رفته و در حقیقت از کارهای بد هزاران فرسنگ دور بودند و از همه مهمتر امنیت کشور بود که تمام آن پولها را داده بود برای پاسبان و نظامی و امنیه که جان و مال مردم را حفظ میکردند که در آن موقع یک نفر زن نصف شب از مشرق تا مغرب راه میرفت کسی از ترس آن جرئت نمیکرد بپرسد کجا میروی و همان پولهاست که آنها را برای تأمین بیمارستانها و پرورشگاهها که جان هزاران مردمان فقیر را از بدبختی نجات داده صرف کرده است.
باری اگر همهی خدمات آن شاه را اینجا بنویسم البته یک کتاب تاریخی خواهد شد.
آن نعمتی عظیم بود که خداوند آن را به ایرانیان عطا فرموده بود و چون شکرش را بجا نیاوردیم دوباره از دست ما گرفت.
بانو م. افشار
پرچم : از این احساسات پاکدلانهی یک بانو خشنودیم.
ولی ای بانوی بافهم یکی از کارهای نیک آن شاه از میان بردن چادر و چاقچور و یا پیچه و روبند زنان بود که اکنون بدخواهانی میکوشند آن را دوباره برگردانند و این بشما بانوان بافهم است که دست بهم دهید و از بازگشت آن جلو گیرید. بشماست که در چنین هنگامی یک هنر و دلیری از خود نشان دهید. شما بکوشید و همهی مردان بافهم و غیرتمند پشتیبان شما هستند.
شما بانوان درسخوانده باید این اندازه فهم و جربزه از خود نشان دهید که افزار دست ملایان نافهم و مغرض نشوید. این اندازه فهم و هوش از خود نشان دهید که پس از اینهمه جشنها که بنام برداشته شدن چادر و روبند گرفتید و آنهمه سخنها راندید دوباره خود را گرفتار آن توبرهی سیاه نسازید. این بسیار ننگست که شما تصور کنید پاکدامنی در آن چادر و پیچه بوده است. چنین تصوری بسیار بیخردانه است. بازگشتن بچادر یک لطمهی بزرگی بآبروی کشور شماست. همت کنید و جلو گیرید.
بسخن آن پیرهزنان پندارپرست که رشتهی اختیارشان در دست ملایان مردمفریب است گوش ندهید.
[1] : این سپاسگزاری از آنروست که پس از پیشامدهای تلخ شهریور 1320 و برافتادن رضاشاه ، همه و از جمله آنها که تا دیروز ستایشگر او بودند آغاز کردند به بدگویی از او. نویسندهی روزنامهای نبود که جرئت کند یکی از کارهای رضاشاه را بستاید. ستایش بجای خود همهی گرفتاریهای مردم را نیز بپای آن پادشاه سترگ مینوشتند. تنها پرچم بود که قد برافراشت و از کار روزنامهنویسان و مردم نادان نکوهش کرد و دلیرانه از کارهای بزرگ او ستایش نوشت.
نکتهی بس ارجدار و درخور پروا اینبود که آن روزنامهنویسان بیشترشان ستایشگران دیروزی بودند ولی کسروی در هفت سال مهنامهی پیمان جز یکی دو بار نامی از رضاشاه نبرد و هیچگاه به ستایشگری ازو برنخاست. بلکه اگر داستان اوین (در کتاب زندگانی من بخوانید) را بدیده گیریم ، رای بُرندهی او در دادگستری بزیان دربار رضاشاهی ، دلیری و حقیقتپرستی او و اینکه تا چه اندازه پشتیبان ستمدیدگان میباشد را نیک نشان میدهد.
(پرچم روزانه ش 214)
نوشتهی یک بانو
آقای کسروی
من از طرف خودم خیلی تشکر میکنم برای اینکه در این دوره تا حال از یک نفر نشنیده و ندیدم که بگوید آن شاهنشاه سابق ما در راه ایرانیان در این مدت کم چقدر زحمتها کشیده[1] و اقبال ایران مرده را تازه زنده کرده بود و آن خدماتی که آن شاهنشاه کرده بود تا حال هیچ یک از پادشاهان ایران باین کار قادر نشده بودند. بعضی از مردمان نادان و بیتجربه عیب میگیرند و میگویند : خیلی ظلم کرده بود ، سئوال میکنم چه ظلم؟ میگویند پول میگرفت! چه پول؟ مالیات زیاد. خوب ، آنکه عیب نیست که برای شاه میگیرید ولی اگر قدری در اطراف این موضوع تفکر کنید همان پولها را بخود شماها رد میکرد و همان پولها را بآبادی کشور خرج میکرد ، از آن پولها کارخانجات و راهآهن و راه شوسه درست میکرد و بیشتر احتیاجات و راحتی مردم را فراهم مینمود و هزاران افراد در این کارخانجات و راه کار کرده و اسباب معیشت زندگی خود را فراهم میکردند.
همچنین مدارس بسیار عالی از قبیل علمی و صنعتی و دانشگاهی تأسیس کرده بود و تمام بچههای غنی و فقیر آنجا تحصیل کرده و بعد از اتمام درس هر کس پی کاری رفته و در حقیقت از کارهای بد هزاران فرسنگ دور بودند و از همه مهمتر امنیت کشور بود که تمام آن پولها را داده بود برای پاسبان و نظامی و امنیه که جان و مال مردم را حفظ میکردند که در آن موقع یک نفر زن نصف شب از مشرق تا مغرب راه میرفت کسی از ترس آن جرئت نمیکرد بپرسد کجا میروی و همان پولهاست که آنها را برای تأمین بیمارستانها و پرورشگاهها که جان هزاران مردمان فقیر را از بدبختی نجات داده صرف کرده است.
باری اگر همهی خدمات آن شاه را اینجا بنویسم البته یک کتاب تاریخی خواهد شد.
آن نعمتی عظیم بود که خداوند آن را به ایرانیان عطا فرموده بود و چون شکرش را بجا نیاوردیم دوباره از دست ما گرفت.
بانو م. افشار
پرچم : از این احساسات پاکدلانهی یک بانو خشنودیم.
ولی ای بانوی بافهم یکی از کارهای نیک آن شاه از میان بردن چادر و چاقچور و یا پیچه و روبند زنان بود که اکنون بدخواهانی میکوشند آن را دوباره برگردانند و این بشما بانوان بافهم است که دست بهم دهید و از بازگشت آن جلو گیرید. بشماست که در چنین هنگامی یک هنر و دلیری از خود نشان دهید. شما بکوشید و همهی مردان بافهم و غیرتمند پشتیبان شما هستند.
شما بانوان درسخوانده باید این اندازه فهم و جربزه از خود نشان دهید که افزار دست ملایان نافهم و مغرض نشوید. این اندازه فهم و هوش از خود نشان دهید که پس از اینهمه جشنها که بنام برداشته شدن چادر و روبند گرفتید و آنهمه سخنها راندید دوباره خود را گرفتار آن توبرهی سیاه نسازید. این بسیار ننگست که شما تصور کنید پاکدامنی در آن چادر و پیچه بوده است. چنین تصوری بسیار بیخردانه است. بازگشتن بچادر یک لطمهی بزرگی بآبروی کشور شماست. همت کنید و جلو گیرید.
بسخن آن پیرهزنان پندارپرست که رشتهی اختیارشان در دست ملایان مردمفریب است گوش ندهید.
[1] : این سپاسگزاری از آنروست که پس از پیشامدهای تلخ شهریور 1320 و برافتادن رضاشاه ، همه و از جمله آنها که تا دیروز ستایشگر او بودند آغاز کردند به بدگویی از او. نویسندهی روزنامهای نبود که جرئت کند یکی از کارهای رضاشاه را بستاید. ستایش بجای خود همهی گرفتاریهای مردم را نیز بپای آن پادشاه سترگ مینوشتند. تنها پرچم بود که قد برافراشت و از کار روزنامهنویسان و مردم نادان نکوهش کرد و دلیرانه از کارهای بزرگ او ستایش نوشت.
نکتهی بس ارجدار و درخور پروا اینبود که آن روزنامهنویسان بیشترشان ستایشگران دیروزی بودند ولی کسروی در هفت سال مهنامهی پیمان جز یکی دو بار نامی از رضاشاه نبرد و هیچگاه به ستایشگری ازو برنخاست. بلکه اگر داستان اوین (در کتاب زندگانی من بخوانید) را بدیده گیریم ، رای بُرندهی او در دادگستری بزیان دربار رضاشاهی ، دلیری و حقیقتپرستی او و اینکه تا چه اندازه پشتیبان ستمدیدگان میباشد را نیک نشان میدهد.
(پرچم روزانه ش 214)
01 سفر به اراک.pdf
222.7 KB
🔸 یاد یک سفر
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف