🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 در پیرامون شعر (تکهی یک از پنج)
چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم میخواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :
باید دانست هر چیزی یک حقیقتی دارد که اگر دانسته شود نیکی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. دربارهی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانکه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمیباشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن کردهاند. چنانکه گاهی آن را «معجزه» نامیدهاند. گاهی «سحر» خواندهاند. گاهی «ید بیضا» گفتهاند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیدهاند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست که معنی درست شعر را نمیدانند.
شما اگر امروز از کسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمیدانید؟!.. مگر تاکنون شعر نشنیدهاید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیدهایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یک شعریست :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت
که نُقل مجلسشان دانههای زنجیر است
ما چون این را میاندیشیم و میسنجیم میبینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا میدانیم که سخن بدو گونه است : یکی ساده (بیوزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، که آن یکی را نثر مینامیم و این یکی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یک سخنی دارید میتوانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر کدام که دلتان میخواهد ـ بگویید.
این چیزیست که همگی باید بپذیرند. کنون میآییم بر سر سخن : ما دربارهی سخن یک قاعدهای داریم و آن اینکه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یک نیروییست خدا بآدمیان داده که با آن مطالب خود را بیکدیگر بفهمانند. سخن برای آنست که شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر کسی یک مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بکار میاندازد و یک جملههای بیمعنایی میگوید ، یا کسی در یک اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی میکند ، این کار دلیل اختلال مغز آن کس میباشد و مردم او را دیوانه یا سبکمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانهها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.
این هم چیزیست که باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته میگوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمیدانند و آن را یک چیزی جداگانهای میشمارند و اینست بیآنکه نیازی باشد مینشینند و شعر میسازند.
اینان گمان میکنند شعر بخودی خود یک چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ کرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما میگوییم : این غلط است. این کار بیهودهگوییست. چه فرقی هست میانهی آنکه کسی با نثر بیهودهگویی کند با اینکه دیگری با نظم کند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبکمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..
تنها سخن نیست. هر کار دیگری همینکه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یک معماری یا یک شرکتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه میسازد و میگذرد. این کار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازهی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یک مطلوب جداگانهای نیست.
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی یک از پنج)
چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم میخواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :
باید دانست هر چیزی یک حقیقتی دارد که اگر دانسته شود نیکی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. دربارهی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانکه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمیباشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن کردهاند. چنانکه گاهی آن را «معجزه» نامیدهاند. گاهی «سحر» خواندهاند. گاهی «ید بیضا» گفتهاند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیدهاند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست که معنی درست شعر را نمیدانند.
شما اگر امروز از کسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمیدانید؟!.. مگر تاکنون شعر نشنیدهاید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیدهایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یک شعریست :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت
که نُقل مجلسشان دانههای زنجیر است
ما چون این را میاندیشیم و میسنجیم میبینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا میدانیم که سخن بدو گونه است : یکی ساده (بیوزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، که آن یکی را نثر مینامیم و این یکی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یک سخنی دارید میتوانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر کدام که دلتان میخواهد ـ بگویید.
این چیزیست که همگی باید بپذیرند. کنون میآییم بر سر سخن : ما دربارهی سخن یک قاعدهای داریم و آن اینکه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یک نیروییست خدا بآدمیان داده که با آن مطالب خود را بیکدیگر بفهمانند. سخن برای آنست که شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر کسی یک مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بکار میاندازد و یک جملههای بیمعنایی میگوید ، یا کسی در یک اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی میکند ، این کار دلیل اختلال مغز آن کس میباشد و مردم او را دیوانه یا سبکمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانهها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.
این هم چیزیست که باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته میگوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمیدانند و آن را یک چیزی جداگانهای میشمارند و اینست بیآنکه نیازی باشد مینشینند و شعر میسازند.
اینان گمان میکنند شعر بخودی خود یک چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ کرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما میگوییم : این غلط است. این کار بیهودهگوییست. چه فرقی هست میانهی آنکه کسی با نثر بیهودهگویی کند با اینکه دیگری با نظم کند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبکمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..
تنها سخن نیست. هر کار دیگری همینکه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یک معماری یا یک شرکتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه میسازد و میگذرد. این کار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازهی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یک مطلوب جداگانهای نیست.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست (تکهی یک از دو)
چیزیست بس روشن : کسی که دل بکاری بست از کارهای دیگر بازمانَد. ما این را آشکار میبینیم که بیشتر این کسان[پیروان ملایان] (نه همهشان) بدرستی و راستگویی و دستگیری از بینوایان و برتافتن دست بیدادگران و مانند اینها که از بنیاد دین بشمار است پابستگی ندارند زیرا که رستگاری را در جز از اینها میدانند و خشنودی خدا را در چیزهای دیگر میشناسند.
در بیست سال پیش (1) که گرانی و خشکسالی بس سختی در ایران رخ داد و میتوان گفت یک سهیک مردم را از میان برد در آن هنگامهی دلگداز من در تبریز میبودم و آشکاره میدیدم بسیاری از توانگران (نه همهشان) دست بینوایان نمیگرفتند و همسایگانشان که از گرسنگی بدم مرگ رسیده بودند پروای حال ایشان نمیکردند. در کویی که ما مینشستیم و سرپرستی بینوایان را من بگردن کشیده بودم هر روز هنگام شام که بکوی بازمیگشتم چندین مرده را میدیدم که در مردهشورخانه گزاردهاند و کسی براه انداختن آنها برنخاسته ، و من ناگزیر میشدم در آنجا بایستم و از خودم و دیگران پولی گرد آورده برای شستن و کفن کردن و زیر خاک سپردن آنان دهم. بارها فرستادم و توانگرانی را از روضهخوانیها بیرون کشیدم و هر یکی را براه انداختن کار یک مردهای واداشتم. در آن سال چلوار بس گران بود و بسیاری از بینوایان را بپارچههای کهن از سیاه و سبز و زرد پیچیده بخاک سپردند. بدینسان یک زمستان سوزانی بمردم میگذشت. ولی چون بهار رسید و راه عراق که تا آن هنگام بسته میبود باز شد ناگهان چاوشان راه افتادند و مردم را شورانیدند و از یک تبریز بیش از سههزار تن با شکوه و آذین آهنگ عراق کردند. کسانی که گندم را صد من سههزار ریال فروخته (2) و پول اندوخته بودند روی بکربلا آوردند که برات رستگاری گیرند.
بسیاری چون این داستانها را میشنوند باین بسنده میکنند که روی درهم کشند و از نادانی مردم رنجیدگی نمایند. ولی این نه درست است. ما اگر میخواهیم مردم گمراه نگردند میباید شاهراهی بروی ایشان باز کنیم. آنان چه گناه میداشتند در جایی که سخنانی را شنیده و در دل جا داده و از روی آنها رفتار میکردند؟!.. گرفتم که آنان از باورهایی که میداشتند دست میکشیدند ، آیا جز آن بودی که بیدین گردند و بدتر و تباهتر شوند؟!. کسی هنوز نمیداند که چه شد من باین راه برخاستم. من نیز درپی گفتن آن نیستم ولی این را مینویسم که از چندین سال پیش همیشه اندوه این میخوردم که میدیدم دستهی انبوهی از مردان نیک و پاکدرون میخواهند بنیکی زندگی کنند ولیکن راهی برای آن پیدا نمیکنند. زیرا اگر رو بسوی دینداری میآورند میباید باین کارهای بیهوده پردازند و چون بیدین میشوند میباید دامن بهر زشتی بیالایند. میان دو گمراهی درمانده و راهی پیدا نمیکنند.
همیشه کسانی که آن کارها را میدیدند چنین میگفتند : «اینان عامیانند و درس نخواندهاند» ، و چنین میپنداشتند تنها درس خواندن چارهی دردها را خواهد کرد. دلم میخواهد کنون آن کسان نگاهی بحال درسخواندگان بیهمهچیز اندازند و بخطای خود پی برند. یک توده را که راه نبود چه درسخوانده و چه عامی همه سرگردان و گمراه باشند. اگر از ما میپرسند آن عامیان گمراه (با نکوهشهایی که ما بر کارهاشان روا میشماریم) بهتر از این درسخواندگان بیهمهچیز بودهاند و شایستگی زندگانی را بیشتر داشتهاند.
پابرگی :
1ـ سال 1296 ، همچنین نگاه کنید به «زندگانی من» ـ احمد کسروی (28ـ نمونهای از رفتار ملایان)
2ـ سی برابر بهای همیشگی ـ «زندگانی من» ، (همان)
.
احمد کسروی
🔸 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست (تکهی یک از دو)
چیزیست بس روشن : کسی که دل بکاری بست از کارهای دیگر بازمانَد. ما این را آشکار میبینیم که بیشتر این کسان[پیروان ملایان] (نه همهشان) بدرستی و راستگویی و دستگیری از بینوایان و برتافتن دست بیدادگران و مانند اینها که از بنیاد دین بشمار است پابستگی ندارند زیرا که رستگاری را در جز از اینها میدانند و خشنودی خدا را در چیزهای دیگر میشناسند.
در بیست سال پیش (1) که گرانی و خشکسالی بس سختی در ایران رخ داد و میتوان گفت یک سهیک مردم را از میان برد در آن هنگامهی دلگداز من در تبریز میبودم و آشکاره میدیدم بسیاری از توانگران (نه همهشان) دست بینوایان نمیگرفتند و همسایگانشان که از گرسنگی بدم مرگ رسیده بودند پروای حال ایشان نمیکردند. در کویی که ما مینشستیم و سرپرستی بینوایان را من بگردن کشیده بودم هر روز هنگام شام که بکوی بازمیگشتم چندین مرده را میدیدم که در مردهشورخانه گزاردهاند و کسی براه انداختن آنها برنخاسته ، و من ناگزیر میشدم در آنجا بایستم و از خودم و دیگران پولی گرد آورده برای شستن و کفن کردن و زیر خاک سپردن آنان دهم. بارها فرستادم و توانگرانی را از روضهخوانیها بیرون کشیدم و هر یکی را براه انداختن کار یک مردهای واداشتم. در آن سال چلوار بس گران بود و بسیاری از بینوایان را بپارچههای کهن از سیاه و سبز و زرد پیچیده بخاک سپردند. بدینسان یک زمستان سوزانی بمردم میگذشت. ولی چون بهار رسید و راه عراق که تا آن هنگام بسته میبود باز شد ناگهان چاوشان راه افتادند و مردم را شورانیدند و از یک تبریز بیش از سههزار تن با شکوه و آذین آهنگ عراق کردند. کسانی که گندم را صد من سههزار ریال فروخته (2) و پول اندوخته بودند روی بکربلا آوردند که برات رستگاری گیرند.
بسیاری چون این داستانها را میشنوند باین بسنده میکنند که روی درهم کشند و از نادانی مردم رنجیدگی نمایند. ولی این نه درست است. ما اگر میخواهیم مردم گمراه نگردند میباید شاهراهی بروی ایشان باز کنیم. آنان چه گناه میداشتند در جایی که سخنانی را شنیده و در دل جا داده و از روی آنها رفتار میکردند؟!.. گرفتم که آنان از باورهایی که میداشتند دست میکشیدند ، آیا جز آن بودی که بیدین گردند و بدتر و تباهتر شوند؟!. کسی هنوز نمیداند که چه شد من باین راه برخاستم. من نیز درپی گفتن آن نیستم ولی این را مینویسم که از چندین سال پیش همیشه اندوه این میخوردم که میدیدم دستهی انبوهی از مردان نیک و پاکدرون میخواهند بنیکی زندگی کنند ولیکن راهی برای آن پیدا نمیکنند. زیرا اگر رو بسوی دینداری میآورند میباید باین کارهای بیهوده پردازند و چون بیدین میشوند میباید دامن بهر زشتی بیالایند. میان دو گمراهی درمانده و راهی پیدا نمیکنند.
همیشه کسانی که آن کارها را میدیدند چنین میگفتند : «اینان عامیانند و درس نخواندهاند» ، و چنین میپنداشتند تنها درس خواندن چارهی دردها را خواهد کرد. دلم میخواهد کنون آن کسان نگاهی بحال درسخواندگان بیهمهچیز اندازند و بخطای خود پی برند. یک توده را که راه نبود چه درسخوانده و چه عامی همه سرگردان و گمراه باشند. اگر از ما میپرسند آن عامیان گمراه (با نکوهشهایی که ما بر کارهاشان روا میشماریم) بهتر از این درسخواندگان بیهمهچیز بودهاند و شایستگی زندگانی را بیشتر داشتهاند.
پابرگی :
1ـ سال 1296 ، همچنین نگاه کنید به «زندگانی من» ـ احمد کسروی (28ـ نمونهای از رفتار ملایان)
2ـ سی برابر بهای همیشگی ـ «زندگانی من» ، (همان)
.
✴️ رمان بلای جامعه است
آقای كسروی دارندهی پرچم ، نخست میخواهم بنام آزادگان آمل از كوششهای فراوانی كه شما در انتشار پرچم ابراز میدارید و در این راه نه از دشواریهای مادی و نه از یاوهگوییهای نامردانی چند كه سود خود را در اغفال جامعه میدانند نهراسیده و همچنان مردانه در كار خود پیشرفت میكنید سپاسگزاری و ارجشناسی فراوان نمایم.
اینكه ستونی از نامهی پرچم را مخصوص رمان نموده و همراهان را دعوت نمودید كه از زیانهای این مار خوش خط و خال كه مانند زهری كشنده درمیان جوانان ما ریشه دوانیده و اوقات گرانبهای مردان و زنان این سرزمین را كه در این بحران جهانی بایستی صرف كارهای سودمند گردد بخود مشغول داشته آنچه میدانند بگویند تا شاید چشم و گوش توده باز شده از این افسانههای پوچ و بیمعنی كه به هزار اسم عجیب و غریب منتشر میشود استقبالی بعمل نیاورند شایان بسی تمجید و تحسین است.
گرچه خامهی توانای دارندهی پرچم خود بتشریح معایب و مفاسد بطوری قادر است كه دیگر نیازی بگفتن این و آن ندارد ولی چون منظور آن استاد ارجمند «داوری توده» بوده و میخواهند عقاید آزادگان را كه در همهی شهرهای ایران پراكنده بوده و با مشعل فروزان پیمان و پرچم راه زندگی جامعه را روشن دارند انتشار دهند من نیز با آنكه چندان ذوق نویسندگی ندارم بر خود لازم دیدم كه مفاسد رمان را تا آنجایی كه میسر است بنگارم :
اولاً باید دید این كلمهی «عشق» كه ورد زبان هر كودك دبستانی شده و سوژهی اغلب افسانههای بیسر و بن است خود چیست و معنیاش كدام است؟ آیا عشق بمعنی این است كه اگر جوانی دل بدختری و یا دختری دل بجوانی داد و از دلدار خود محبت ندید باید خود را بكشد؟ آن روزگاری كه عشق داستانی میگردید و از افسانهی لیلی و مجنون صد كتاب میپرداختند گذشت! امروز آن داستانها در پیش آزادگان ارجی ندارد ، امروز باید مرد كار شد ، زندگی با عشقبازی سازگار نیست و آقایان نویسندگان بدانند كه هر جملهی عاشقانهای كه در داستانهای سراپا پوچ خود بكار میبرند حربهی زهرآگینی است كه بجان جامعه فرستادهاند و بوسیلهی آن یك عده از جوانان و دختران بیخبر را بنام عشق فدای شهوت ساخته و عمری سیهروز میكنند ، اساساً مادام كه نبشتهها و گفتارهای خوب و خواندنی مانند پرچم و پیمان در دسترس ما است چه نیازی به نوشتن و خواندن اینگونه رمانها و افسانههای زیانبخش است؟
بیایید از امروز همچنانكه آقای كسروی میخواهند و سود خودمان هم در آن است پشت پا به شعرهای ناپسند و رمانهای ناسودمند زده و بافسانهنویسان و شعرا بفهمانیم كه هرگز فریب آنها را نخورده و همیشه در زندگی آزادانه و پاكدلانه قدم میگذاریم.
آمل ـ قاسم سعادت
پرچم ـ از نوشتهی آقای سعادت خشنودیم و راستی را این كتابهای رمانی جز بسوزانیدن نمیشاید و هر مرد باغیرتی همینكه رمانی در دست دختر یا پسر یا همسر خود دید اگر بهره از خرد دارد باید آن را بگیرد و یكسره به بخاری یا باجاق اندازد. این كتابهای شوم به بیش از آن نمیارزد.
اما دربارهی عشق ما نمیگوییم نباشد. عشق بمعنی درست خود گرایش و دلباختگیست كه میانهی یك زن و یك مرد پیدا میشود و چارهاش آنست كه زناشویی كنند و خانواده پدید آورند. اما اینكه یك دختر و یك پسر سالیان درازی باهم عشقبازی كنند و بجای زناشویی بآمیزشهای ناروا پردازند آن پستی و پلیدیست نه عشق. نتیجهی این عشقهای پلید است كه دخترهای بسیاری را بروزهای سیاه نشانیده و نشیمنش را به شهرنو كشانیده. آری جوانهای پست و پلید بجای زن گرفتن با این عشقبازیها بسر میبرند.
یك كار زشت دیگری دربارهی دختران كار آن مردان پلیدیست كه بنام صیغه چند شبی با دختری آمیزش میكنند و سپس بیرونشان میفرستند كه بیشترشان ناگزیر میگردند براههای سیاهكاری بیفتند. این كار را بیشتر آخوندهای پولدار و حاجیهای مفتخوار میكنند و در هر شهری چند تنی از این نامردان هستند و نزد خود این را گناه نمیشمارند زیرا كه صیغه كردهاند.
تفو بر این نامردان! تفو بر كیش و آیینشان. از یك دختر بینوایی سرمایهی زندگانیش را با بهای بسیار اندكی میگیرند و او را تیرهروز میگردانند و خود را گناهكار نمیشمارند. اینست نمونهای از دینداری اینان.
ما اینان را نیز پست و پلید میشناسیم و بیاری خدا باید روزی به هر یكی كیفر سختی دهیم.
(پرچم روزانه ش 214)
.
آقای كسروی دارندهی پرچم ، نخست میخواهم بنام آزادگان آمل از كوششهای فراوانی كه شما در انتشار پرچم ابراز میدارید و در این راه نه از دشواریهای مادی و نه از یاوهگوییهای نامردانی چند كه سود خود را در اغفال جامعه میدانند نهراسیده و همچنان مردانه در كار خود پیشرفت میكنید سپاسگزاری و ارجشناسی فراوان نمایم.
اینكه ستونی از نامهی پرچم را مخصوص رمان نموده و همراهان را دعوت نمودید كه از زیانهای این مار خوش خط و خال كه مانند زهری كشنده درمیان جوانان ما ریشه دوانیده و اوقات گرانبهای مردان و زنان این سرزمین را كه در این بحران جهانی بایستی صرف كارهای سودمند گردد بخود مشغول داشته آنچه میدانند بگویند تا شاید چشم و گوش توده باز شده از این افسانههای پوچ و بیمعنی كه به هزار اسم عجیب و غریب منتشر میشود استقبالی بعمل نیاورند شایان بسی تمجید و تحسین است.
گرچه خامهی توانای دارندهی پرچم خود بتشریح معایب و مفاسد بطوری قادر است كه دیگر نیازی بگفتن این و آن ندارد ولی چون منظور آن استاد ارجمند «داوری توده» بوده و میخواهند عقاید آزادگان را كه در همهی شهرهای ایران پراكنده بوده و با مشعل فروزان پیمان و پرچم راه زندگی جامعه را روشن دارند انتشار دهند من نیز با آنكه چندان ذوق نویسندگی ندارم بر خود لازم دیدم كه مفاسد رمان را تا آنجایی كه میسر است بنگارم :
اولاً باید دید این كلمهی «عشق» كه ورد زبان هر كودك دبستانی شده و سوژهی اغلب افسانههای بیسر و بن است خود چیست و معنیاش كدام است؟ آیا عشق بمعنی این است كه اگر جوانی دل بدختری و یا دختری دل بجوانی داد و از دلدار خود محبت ندید باید خود را بكشد؟ آن روزگاری كه عشق داستانی میگردید و از افسانهی لیلی و مجنون صد كتاب میپرداختند گذشت! امروز آن داستانها در پیش آزادگان ارجی ندارد ، امروز باید مرد كار شد ، زندگی با عشقبازی سازگار نیست و آقایان نویسندگان بدانند كه هر جملهی عاشقانهای كه در داستانهای سراپا پوچ خود بكار میبرند حربهی زهرآگینی است كه بجان جامعه فرستادهاند و بوسیلهی آن یك عده از جوانان و دختران بیخبر را بنام عشق فدای شهوت ساخته و عمری سیهروز میكنند ، اساساً مادام كه نبشتهها و گفتارهای خوب و خواندنی مانند پرچم و پیمان در دسترس ما است چه نیازی به نوشتن و خواندن اینگونه رمانها و افسانههای زیانبخش است؟
بیایید از امروز همچنانكه آقای كسروی میخواهند و سود خودمان هم در آن است پشت پا به شعرهای ناپسند و رمانهای ناسودمند زده و بافسانهنویسان و شعرا بفهمانیم كه هرگز فریب آنها را نخورده و همیشه در زندگی آزادانه و پاكدلانه قدم میگذاریم.
آمل ـ قاسم سعادت
پرچم ـ از نوشتهی آقای سعادت خشنودیم و راستی را این كتابهای رمانی جز بسوزانیدن نمیشاید و هر مرد باغیرتی همینكه رمانی در دست دختر یا پسر یا همسر خود دید اگر بهره از خرد دارد باید آن را بگیرد و یكسره به بخاری یا باجاق اندازد. این كتابهای شوم به بیش از آن نمیارزد.
اما دربارهی عشق ما نمیگوییم نباشد. عشق بمعنی درست خود گرایش و دلباختگیست كه میانهی یك زن و یك مرد پیدا میشود و چارهاش آنست كه زناشویی كنند و خانواده پدید آورند. اما اینكه یك دختر و یك پسر سالیان درازی باهم عشقبازی كنند و بجای زناشویی بآمیزشهای ناروا پردازند آن پستی و پلیدیست نه عشق. نتیجهی این عشقهای پلید است كه دخترهای بسیاری را بروزهای سیاه نشانیده و نشیمنش را به شهرنو كشانیده. آری جوانهای پست و پلید بجای زن گرفتن با این عشقبازیها بسر میبرند.
یك كار زشت دیگری دربارهی دختران كار آن مردان پلیدیست كه بنام صیغه چند شبی با دختری آمیزش میكنند و سپس بیرونشان میفرستند كه بیشترشان ناگزیر میگردند براههای سیاهكاری بیفتند. این كار را بیشتر آخوندهای پولدار و حاجیهای مفتخوار میكنند و در هر شهری چند تنی از این نامردان هستند و نزد خود این را گناه نمیشمارند زیرا كه صیغه كردهاند.
تفو بر این نامردان! تفو بر كیش و آیینشان. از یك دختر بینوایی سرمایهی زندگانیش را با بهای بسیار اندكی میگیرند و او را تیرهروز میگردانند و خود را گناهكار نمیشمارند. اینست نمونهای از دینداری اینان.
ما اینان را نیز پست و پلید میشناسیم و بیاری خدا باید روزی به هر یكی كیفر سختی دهیم.
(پرچم روزانه ش 214)
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی دو از ده
شیخقربان اوقاتتلخ شده با تندی میگوید : «اینها همهاش جواب دارد». آقااحمد با آرامی جواب داده میگوید :
... : من حرفهام هنوز تمام نشده. بگذار حرفهای من تمام بشود آن وقت شما هر جوابی دارید بگویید. یکی هم ما شرط کردیم اوقاتتلخی نکنید!.
شیخقربان : بفرمایید حرفهات تمام بشود.
آقااحمد : ما اگر به کتابهای شما باور کنیم باید بگوییم خدا در زمانهای قدیم بسیار کارها کرده که امروز نمیکند. در زمانهای قدیم مردم را میمون میساخته ، خرس میگردانیده ، خوک میساخته. حالا دیگر آن کارها را نمیکند. ما تاکنون نشنیدیم در یک جای دنیا مردم صبح پا شوند و ببینند فلان خانواده خرس شدهاند ، خوک شدهاند. در تاریخها هم چنین چیزی نخواندیم.
در زمانهای قدیم خدا در کارهای خود چندان جدی بوده که یک طایفه چون مردهاشان ریش میتراشیدهاند خدا غضب کرده و همه را مارماهی گردانیده. ولی حالا سلیقهاش عوض شده. حالا دیگر آن جدیت را ندارد. حالا یک نصف مردم دنیا ریش میتراشند ، زنها گیس میبرند ، مردها و زنها بهم قاتی شده میرقصند ، هیچ اعتنایی ندارد و غضب نمیکند. ملیونها مردم بیگناه را میکشند ، بمب آتمی ساخته در چند دقیقه یک شهری را زیر و رو میگردانند اهمیتی بآنها نمیدهد ...
شیخقربان : آقا کفریات نگویید!.
آقااحمد : اینها کفریات شماست که من نقل میکنم. من هنوز بحرفهای خودم نرسیدهام. این حرف شماست که میگویید خدا چندان تنگدیده و بیرحم بوده که بخاطر تراشیدن موی ریش قومی را مسخ کرده ، از آدمیت بیرون آورده. مارماهی گردانیده. من نمیدانم چه تفاوتی میانهی موی ریش و موی سر هست که خدا یکی را مباح گردانیده که بتراشند ، ولی از تراشیدن آن یکی باین اندازه بدش میآید؟!..
شیخقربان : ما که نمیتوانیم با عقول ناقصهی خود در احکام خدا دخالت کنیم!.
آقااحمد : ببخشید آقا ، اینها احکام خدا نیست ، اینها ساختههای شماست. شما عادت کردهاید که هر چه دلتان خواست فوری برایش حدیثی بسازید. شما کسانی هستید که اگر در سر سفره از فلان خوراک خوشتان بیاید فوری حدیثی در فضیلت آن درست میکنید : «المؤمنون حلویون» (مؤمن حلوا- دوست میباشد) ، (خربزه از میوههای بهشت است) ، (خوراک اهل بهشت گوشت مرغ است).
آن که گفتید با «عقول ناقصهی خود» آن هم غلطست ، عقلهای ما ناقص نیست. ما هر چیز را باید با عقل خود قضاوت کنیم و هر چیز را که عقل نپذیرفت رد کنیم. ولی حرف من با شما در این بارهها نیست. من با شما گفتگوی اساسی دیگری دارم و بعضی سئوالها خواهم کرد که خواهش میکنم بیآنکه عصبانی شوید جواب دهید.
.
🔸 تکهی دو از ده
شیخقربان اوقاتتلخ شده با تندی میگوید : «اینها همهاش جواب دارد». آقااحمد با آرامی جواب داده میگوید :
... : من حرفهام هنوز تمام نشده. بگذار حرفهای من تمام بشود آن وقت شما هر جوابی دارید بگویید. یکی هم ما شرط کردیم اوقاتتلخی نکنید!.
شیخقربان : بفرمایید حرفهات تمام بشود.
آقااحمد : ما اگر به کتابهای شما باور کنیم باید بگوییم خدا در زمانهای قدیم بسیار کارها کرده که امروز نمیکند. در زمانهای قدیم مردم را میمون میساخته ، خرس میگردانیده ، خوک میساخته. حالا دیگر آن کارها را نمیکند. ما تاکنون نشنیدیم در یک جای دنیا مردم صبح پا شوند و ببینند فلان خانواده خرس شدهاند ، خوک شدهاند. در تاریخها هم چنین چیزی نخواندیم.
در زمانهای قدیم خدا در کارهای خود چندان جدی بوده که یک طایفه چون مردهاشان ریش میتراشیدهاند خدا غضب کرده و همه را مارماهی گردانیده. ولی حالا سلیقهاش عوض شده. حالا دیگر آن جدیت را ندارد. حالا یک نصف مردم دنیا ریش میتراشند ، زنها گیس میبرند ، مردها و زنها بهم قاتی شده میرقصند ، هیچ اعتنایی ندارد و غضب نمیکند. ملیونها مردم بیگناه را میکشند ، بمب آتمی ساخته در چند دقیقه یک شهری را زیر و رو میگردانند اهمیتی بآنها نمیدهد ...
شیخقربان : آقا کفریات نگویید!.
آقااحمد : اینها کفریات شماست که من نقل میکنم. من هنوز بحرفهای خودم نرسیدهام. این حرف شماست که میگویید خدا چندان تنگدیده و بیرحم بوده که بخاطر تراشیدن موی ریش قومی را مسخ کرده ، از آدمیت بیرون آورده. مارماهی گردانیده. من نمیدانم چه تفاوتی میانهی موی ریش و موی سر هست که خدا یکی را مباح گردانیده که بتراشند ، ولی از تراشیدن آن یکی باین اندازه بدش میآید؟!..
شیخقربان : ما که نمیتوانیم با عقول ناقصهی خود در احکام خدا دخالت کنیم!.
آقااحمد : ببخشید آقا ، اینها احکام خدا نیست ، اینها ساختههای شماست. شما عادت کردهاید که هر چه دلتان خواست فوری برایش حدیثی بسازید. شما کسانی هستید که اگر در سر سفره از فلان خوراک خوشتان بیاید فوری حدیثی در فضیلت آن درست میکنید : «المؤمنون حلویون» (مؤمن حلوا- دوست میباشد) ، (خربزه از میوههای بهشت است) ، (خوراک اهل بهشت گوشت مرغ است).
آن که گفتید با «عقول ناقصهی خود» آن هم غلطست ، عقلهای ما ناقص نیست. ما هر چیز را باید با عقل خود قضاوت کنیم و هر چیز را که عقل نپذیرفت رد کنیم. ولی حرف من با شما در این بارهها نیست. من با شما گفتگوی اساسی دیگری دارم و بعضی سئوالها خواهم کرد که خواهش میکنم بیآنکه عصبانی شوید جواب دهید.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 در پیرامون شعر (تکهی دو از پنج)
ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما میگوییم : در جهان نیک و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده که نیک و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. میگوییم : باید در هر کاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.
میگوییم : بحکم خرد بیهودهگویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. میگوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینکه آن را یک مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزید و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.
ما میگوییم : اگر کسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده میخواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر کسی گرفتار عشق گردیده میخواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر میکنند بکنند با شعر میکنند بکنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است که کسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است که کسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است که کسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بیجهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است که یک پیرمرد شصتساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جُنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بنالهها پردازد.
برای آنکه موضوع نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم ـ مثلی که خود شاعرانه است و باریکی مطلب ، مرا بیاد کردن آن وامیدارد : شما اگر از جلو یک مغازهی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازهدار یکسو کره را در ظرفی تودهوار ریخته و گزارده و یکسو هم کرههای قالبی را رویهم چیده. شما میتوانید آن کرهی تودهوار را به نثر و این کرهی قالبی را بشعر تشبیه کنید. پیداست که کرهی قالبی همان کره است ، نهایت با وزن و شکل خاصی. نیز پیداست که کرهی قالبی خوشنماتر از کرهی تودهوار میباشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.
ولی در اینجا چند نکتهای هست : نخست اینکه کرهی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بکار نمیبرند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراک آن را بکار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پارهای جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود میخوانند ، در موسیقی آواز میخوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیکن چیزی که هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر کشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها که شعر بسیار بیجهت است.
نکتهی دوم اینکه در کرهی قالبی ارزش مال کره است. نهایت قالب هم اندکی بآن افزوده. مثلاً فرض کنید کره سیری یک ریال است ، کرهی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یک پنجیک ببهای کره افزوده خواهد شد.
در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود ، نهایت وزن و قافیه اندکی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید بیک مطلب لازم و سودمندی پرداخت که خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین میپندارند که ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینکه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نکردهاند ، و اینست هرچه باندیشهشان رسیده برشتهی شعر کشیده و در دیوانها یادگار گزاردهاند ، و این داستان آن کسیست که چنین داند در کرهی قالبی همهی ارزش مال قالب است و اینست یک قالبی بدست گیرد و خاک و خاکستر و پهن و گچ و آهک و هرچه پیدا کرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار کشد که خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی دو از پنج)
ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما میگوییم : در جهان نیک و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده که نیک و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. میگوییم : باید در هر کاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.
میگوییم : بحکم خرد بیهودهگویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. میگوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینکه آن را یک مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزید و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.
ما میگوییم : اگر کسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده میخواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر کسی گرفتار عشق گردیده میخواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر میکنند بکنند با شعر میکنند بکنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است که کسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است که کسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است که کسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بیجهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است که یک پیرمرد شصتساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جُنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بنالهها پردازد.
برای آنکه موضوع نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم ـ مثلی که خود شاعرانه است و باریکی مطلب ، مرا بیاد کردن آن وامیدارد : شما اگر از جلو یک مغازهی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازهدار یکسو کره را در ظرفی تودهوار ریخته و گزارده و یکسو هم کرههای قالبی را رویهم چیده. شما میتوانید آن کرهی تودهوار را به نثر و این کرهی قالبی را بشعر تشبیه کنید. پیداست که کرهی قالبی همان کره است ، نهایت با وزن و شکل خاصی. نیز پیداست که کرهی قالبی خوشنماتر از کرهی تودهوار میباشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.
ولی در اینجا چند نکتهای هست : نخست اینکه کرهی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بکار نمیبرند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراک آن را بکار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پارهای جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود میخوانند ، در موسیقی آواز میخوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیکن چیزی که هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر کشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها که شعر بسیار بیجهت است.
نکتهی دوم اینکه در کرهی قالبی ارزش مال کره است. نهایت قالب هم اندکی بآن افزوده. مثلاً فرض کنید کره سیری یک ریال است ، کرهی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یک پنجیک ببهای کره افزوده خواهد شد.
در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود ، نهایت وزن و قافیه اندکی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید بیک مطلب لازم و سودمندی پرداخت که خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین میپندارند که ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینکه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نکردهاند ، و اینست هرچه باندیشهشان رسیده برشتهی شعر کشیده و در دیوانها یادگار گزاردهاند ، و این داستان آن کسیست که چنین داند در کرهی قالبی همهی ارزش مال قالب است و اینست یک قالبی بدست گیرد و خاک و خاکستر و پهن و گچ و آهک و هرچه پیدا کرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار کشد که خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست (تکهی دو از دو)
از سخن خود دور نیفتیم ، آنهمه ستایشها که من از تبریزیان کردهام این ننگینکاری را فراموش نمیکنم که چون در محرم 1330[1290خ] روسیان با مجاهدان جنگیدند و بر ایشان چیره درآمدند و آن کارها را در شهر میکردند یک دسته از مردم بروی خود نیاورده و همچون سالهای پیش در بازارها و کوچهها بسینه کوفتن و زنجیر زدن میپرداختند و دستهها میگردانیدند و این را یک کار نیک و بس بزرگی میشماردند که در چنان هنگام بیمناکی ترس بخود راه نداده و دست از دینداری برنداشتهاند ، و آشکاره میگفتند : «ما را چه کار که روسیان چه کردند و کیان را کشتند ، ما را باید دست از دامن امام برنداریم و این دستگاه را نخوابانیم» میگفتند : «روسیان که با کیشها (مذهب) کار نمیدارند و عزاداری را از دست ما نمیگیرند دیگر ما را چه کار که مشروطه را برانداختند و کشور را بردند؟!..» (1) بلکه بسیاری از ایشان روسیان را بر مشروطهخواهان برمیگزیدند زیرا که مشروطهخواهان روی سرد باین کارهای اینان نشان داده بودند.
مایهی شرمندگیست که روسیان در برابر چشمشان آن ستمها را میکردند و کسانی را که در کشور خود بآزادیخواهی برخاسته و در راه آسایش مردم و آبادی کشور آن جانبازیها را کرده بودند دسته دسته پای دار میآوردند و جوانان نورس را بگناه آزادیخواهی پدر و برادر بیجان میساختند ، سراسر شهر لگدکوب سالدات و قزاق میبود ـ اینان آن ستمها را میدیدند و هیچ پروایی نمیکردند و از ستمهای یزید ـ ستمهای هزاروسیصد سال پیش او ناله بلند میساختند و شیون از اندازه میگذرانیدند ، که تو گویی در جهان ستمگر تنها یزید بوده و بس و هیچگاه نباید پروای ستمهای دیگری کرد.
من نمیدانم باین چه نامی دهم و با چه زبانی زشتی آن را بازنمایم جز اینکه بگویم : این کیشهای آلوده ، این کیشهایی که خدا از آنها بیزار است ریشهی خرد و مردانگی را در یکجا میسوزاند ، جز اینکه بگویم : کسانی که همه دل به پیشامدهای هزار سال پیش بستهاند و از خود و زمان خود ناآگاهند مردگانیند که بزندگان درآمیختهاند.
آیا این مانند آن نیست که یک دسته مردمی که در بیابان بیمناک و پرلغزشگاهی راه میپیمایند هیچگاه دربند خود و یاران خود نباشند و بزیر پای خود نگاه نکنند و اگر چاهی زیر پایشان باز شد و کسانی در آن فرورفتند پروا نکنند و همه چشمشان را بسیاهیهایی که از دور در کنار افق پدیدار است دوزند و همه نگران آنها باشند؟!. آیا چنین راهروانی توانند بجایی رسید؟!.. آیا خدا از این خشنود است که هزار ملیونها مردمان بدینسان خود را بدبخت سازند؟!.. آیا ما بیهوده میگوییم که این کسان معنی دین را نمیدانند؟!
شما ببینید امروز که همهی مردمان جهان فیروزی را در یکدلی و یکدستی تودهی خود میشناسند و همگی میکوشند که بر شمارهی مردم خود بیفزایند و همگی آنان را همدل و همدست گردانند ، آیا تودههای شرقی با این گرفتاریها توانند در برابر غربیان ایستادگی نمایند؟!. تودههایی که دستههای بزرگی از آنها بیکبار از زندگانی روگردانند و همگی دل در جاهای دیگری میبندند.
پابرگی :
1ـ جنبندگانی همه درپی آنند که دولت کنونی را براندازند. برخی از ایشان کسانی بودند که به برافتادن شاه نیز میکوشیدند تا بگمان خود راه پیشرفت کشور گشاده گردد.
ما بیگمانیم که یک دولت دلسوز کارهای بزرگی تواند کرد و این بآمادگی توده بستگی بسیار دارد. لیکن این تنها یک آرزوست یا آرمانیست که برای بدست آوردنش باید از راهش کوشید؟! بیشتر آنان نیازی نمیبینند که توده از آلودگیهای اندیشهای رها گردد. میپندارند همینکه حکومت را بدست آورند به هر اصلاحی توانا خواهند بود. ما در جای خود این نشان دادهایم که این لغزش سدسالهایست که سد هزاران ایرانی بآن دچار بوده و از رهگذرش هم خودشان و هم کشور آسیبها دیده. آرزومندیم آن کسان این تکهها را که در تاریخ سدسالهی ما کم نیست بدیده گیرند و نیاز مردم برشد سیاسی و در نتیجه رهایی از آلودگیها را دریابند. دریابند که تودهای با این آلودگیها هرگز رشد سیاسی نتواند یافت. نباید گمانید که باورهایی که میهنپرستی را بتپرستی میداند و یا چنانکه در بالا یادش رفت ، آن را یک چیز بیارجی میداند امروز دیگر نیست. چنین باوری برویههای دیگر هنوز در دلها ریشه دارد و جز با تربیت مردم ریشهکن نگردد.
.
احمد کسروی
🔸 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست (تکهی دو از دو)
از سخن خود دور نیفتیم ، آنهمه ستایشها که من از تبریزیان کردهام این ننگینکاری را فراموش نمیکنم که چون در محرم 1330[1290خ] روسیان با مجاهدان جنگیدند و بر ایشان چیره درآمدند و آن کارها را در شهر میکردند یک دسته از مردم بروی خود نیاورده و همچون سالهای پیش در بازارها و کوچهها بسینه کوفتن و زنجیر زدن میپرداختند و دستهها میگردانیدند و این را یک کار نیک و بس بزرگی میشماردند که در چنان هنگام بیمناکی ترس بخود راه نداده و دست از دینداری برنداشتهاند ، و آشکاره میگفتند : «ما را چه کار که روسیان چه کردند و کیان را کشتند ، ما را باید دست از دامن امام برنداریم و این دستگاه را نخوابانیم» میگفتند : «روسیان که با کیشها (مذهب) کار نمیدارند و عزاداری را از دست ما نمیگیرند دیگر ما را چه کار که مشروطه را برانداختند و کشور را بردند؟!..» (1) بلکه بسیاری از ایشان روسیان را بر مشروطهخواهان برمیگزیدند زیرا که مشروطهخواهان روی سرد باین کارهای اینان نشان داده بودند.
مایهی شرمندگیست که روسیان در برابر چشمشان آن ستمها را میکردند و کسانی را که در کشور خود بآزادیخواهی برخاسته و در راه آسایش مردم و آبادی کشور آن جانبازیها را کرده بودند دسته دسته پای دار میآوردند و جوانان نورس را بگناه آزادیخواهی پدر و برادر بیجان میساختند ، سراسر شهر لگدکوب سالدات و قزاق میبود ـ اینان آن ستمها را میدیدند و هیچ پروایی نمیکردند و از ستمهای یزید ـ ستمهای هزاروسیصد سال پیش او ناله بلند میساختند و شیون از اندازه میگذرانیدند ، که تو گویی در جهان ستمگر تنها یزید بوده و بس و هیچگاه نباید پروای ستمهای دیگری کرد.
من نمیدانم باین چه نامی دهم و با چه زبانی زشتی آن را بازنمایم جز اینکه بگویم : این کیشهای آلوده ، این کیشهایی که خدا از آنها بیزار است ریشهی خرد و مردانگی را در یکجا میسوزاند ، جز اینکه بگویم : کسانی که همه دل به پیشامدهای هزار سال پیش بستهاند و از خود و زمان خود ناآگاهند مردگانیند که بزندگان درآمیختهاند.
آیا این مانند آن نیست که یک دسته مردمی که در بیابان بیمناک و پرلغزشگاهی راه میپیمایند هیچگاه دربند خود و یاران خود نباشند و بزیر پای خود نگاه نکنند و اگر چاهی زیر پایشان باز شد و کسانی در آن فرورفتند پروا نکنند و همه چشمشان را بسیاهیهایی که از دور در کنار افق پدیدار است دوزند و همه نگران آنها باشند؟!. آیا چنین راهروانی توانند بجایی رسید؟!.. آیا خدا از این خشنود است که هزار ملیونها مردمان بدینسان خود را بدبخت سازند؟!.. آیا ما بیهوده میگوییم که این کسان معنی دین را نمیدانند؟!
شما ببینید امروز که همهی مردمان جهان فیروزی را در یکدلی و یکدستی تودهی خود میشناسند و همگی میکوشند که بر شمارهی مردم خود بیفزایند و همگی آنان را همدل و همدست گردانند ، آیا تودههای شرقی با این گرفتاریها توانند در برابر غربیان ایستادگی نمایند؟!. تودههایی که دستههای بزرگی از آنها بیکبار از زندگانی روگردانند و همگی دل در جاهای دیگری میبندند.
پابرگی :
1ـ جنبندگانی همه درپی آنند که دولت کنونی را براندازند. برخی از ایشان کسانی بودند که به برافتادن شاه نیز میکوشیدند تا بگمان خود راه پیشرفت کشور گشاده گردد.
ما بیگمانیم که یک دولت دلسوز کارهای بزرگی تواند کرد و این بآمادگی توده بستگی بسیار دارد. لیکن این تنها یک آرزوست یا آرمانیست که برای بدست آوردنش باید از راهش کوشید؟! بیشتر آنان نیازی نمیبینند که توده از آلودگیهای اندیشهای رها گردد. میپندارند همینکه حکومت را بدست آورند به هر اصلاحی توانا خواهند بود. ما در جای خود این نشان دادهایم که این لغزش سدسالهایست که سد هزاران ایرانی بآن دچار بوده و از رهگذرش هم خودشان و هم کشور آسیبها دیده. آرزومندیم آن کسان این تکهها را که در تاریخ سدسالهی ما کم نیست بدیده گیرند و نیاز مردم برشد سیاسی و در نتیجه رهایی از آلودگیها را دریابند. دریابند که تودهای با این آلودگیها هرگز رشد سیاسی نتواند یافت. نباید گمانید که باورهایی که میهنپرستی را بتپرستی میداند و یا چنانکه در بالا یادش رفت ، آن را یک چیز بیارجی میداند امروز دیگر نیست. چنین باوری برویههای دیگر هنوز در دلها ریشه دارد و جز با تربیت مردم ریشهکن نگردد.
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی سه از ده
در اینجا ناگهان اتوبوس صدا کرده پنچر میشود. مسافران میریزند بیرون. شوفر میگوید :
«آقایان لاستیک یدکی نداریم. باید بچسبانیم. یک ساعت در اینجا کار داریم». درختی در نزدیکی راه نشان داده میگوید : «در سایهی آن درخت استراحت کنید تا ما کار خود را انجام دهیم». بعضی مسافرها اوقاتتلخ میشوند. ولی علیبیک که پیرمردیست خوشزبان ، شیخقربان و آقااحمد را نشان داده بمسافرها میگوید : «این دو نفر در اتوبوس باهم گفتگو داشتند. من گوش دادم بسیار شیرین بود. صدای اتوبوس نمیگذاشت همه بشنوند. حالا خوب شده برویم در سایهی درخت نشینیم ، از این آقایان خواهش کنیم صحبتشان را بآخر برسانند». مسافران پیشنهاد او را پذیرفته هر کدام پتویی ، فرشی برداشته بسوی درخت میروند ، در آنجا روی سبزیها فرش گسترده مینشینند. شیخقربان هم صدر مجلس را گرفته آخوندانه بدرخت تکیه میکند. بخواهش مسافرها و اصرار علیبیک گفتگو ادامه مییابد. آقااحمد رو به شیخقربان کرده میپرسد :
... : آقا شما معنی مفتخواری را میدانید؟.
شیخقربان : مفتخواری چیست؟..
آقااحمد : میگویند کسی در کنار دریا نام آب برد. ماهیها بسوی هم میدویدند و میپرسیدند : آب چیست؟. شما حق دارید که معنی مفتخواری را ندانید. ولی اجازه بدهید من برایتان شرح دهم ، این آقایان هم گوش دهند.
شیخقربان : بفرمایید.
آقااحمد : خدا که مخلوق را باین جهان آورده مایحتاج زندگانی و خوشی آنها را در دستگاه طبیعت امانت گزارده ـ خوردنی ، آشامیدنی ، پوشیدنی ، گستردنی و سایر مایحتاجها موادش در طبیعت موجود است. ولی مردم باید زحمت بکشند تا آن را تهیه کنند. بیزحمت تهیه نخواهد شد.
مثل میزنم : مواد نان در طبیعت موجود است. ولی باید یکی گندم بکارد ، دیگری آن گندم را درو کند و خرمن کند و بکوبد ، دیگری آن را آرد کند ، دیگری از آن آرد خمیر سازد ، دیگری از آن خمیر نان پزد. این نانی که ما بجلو خود گزارده میخوریم از دستگاه طبیعت بدست آوردهایم. ولی چند نفر زحمت کشیدهاند تا تهیه شده. بهمین طور است دیگر مایحتاجها که باید کوشیده شود تا تهیه گردد.
در زمانهای قدیم یک خانواده میتوانست خودش همهی مایحتاج را تهیه کند. مردهای خانواده گندم را خودشان میکاشتند ، درو میکردند ، میکوبیدند ، صاف کرده بخانه میآوردند. زنها با دستآس آن را آرد میکردند ، خمیر میساختند ، در تنوری که داشتند نان میپختند. همچنین زنها از پشم گوسفند پارچههای کلفت میبافتند ، و از آنها لباس میدوختند. مردها از پوست گوسفند چارق درست کرده بجای کفش بپا میکردند. رویهمرفته اغلب مایحتاج خانواده را خودشان تهیه میکردند. یکی از وظایف پیرهزنها شناختن دردها و درمانها بود. گاهی هم مردها بآن وظیفه دخالت میکردند.
این در زمانهای قدیم بوده. ولی چون رفتهرفته احتیاجات زندگانی بسیار شده ، از طرف دیگر سلیقهها بیشتر گردیده و برای ساختن هر مایحتاجی صنعتکارها پیدا شده از این جهت وضع تغییر یافته که دیگر ممکن نبوده هر خانوادهای خودش مایحتاج خود را تهیه کند. اینست قرار شده که هر قسمتی از مایحتاجها را دستهی مخصوصی تهیه کنند که شغلشان همان باشد.
مثلاً یک فرقه مزرعه درست کرده گندم و جو بکارند ، یک دسته آسیابان بوده گندم و جو را آرد کنند ، یک طایفه کارخانه دایر کرده از پنبه و یا از پشم و یا از ابریشم پارچه بافند ، یک دسته خیاط بوده از پارچهها لباس دوزند ، یک دسته بنّا بوده خانهها سازند ، یک فرقه کفشدوز باشند ، یک فرقه کلاهدوز باشند ، یک دسته مسگر ، یک دسته زرگر ، یک دسته آهنگر باشند ، همین طور دیگر کارها.
آن وقت اینها کالاهای خود را باهم عوض کنند. کشاورز از گندم خود به کفشدوز فروخته برای خود و خانوادهاش کفش بخرد ، پارچهباف از پارچههای خود به کلاهدوز داده کلاه بگیرد ، مسگر از ظرفهای مسی خود به آهنگر فروشد ، آهنگر از افزارهای آهنی خود به برزگر دهد. به قول طلبهها «و قِس علی هذا باب فَعلَلَ و تَفَعلَل» (1) آقاشیخقربان.
نتیجهی این شرح و تفصیل آنست که هر یکی از ما مکلفیم در زندگانی شغلی انتخاب کنیم که بتوانیم در تهیهی مایحتاجها شرکت نماییم. چطوری که از کوشش دیگران استفاده میکنیم ما هم از کوشش خود بآنها استفاده برسانیم. کسی که چنین شغلی را برای خود انتخاب نکند مفتخور محسوب میشود ، اینست معنی مفتخوار.
پابرگی :
1ـ مثلیست باین معنی که بازمانده را بشرح ، نیازی نیست.
.
🔸 تکهی سه از ده
در اینجا ناگهان اتوبوس صدا کرده پنچر میشود. مسافران میریزند بیرون. شوفر میگوید :
«آقایان لاستیک یدکی نداریم. باید بچسبانیم. یک ساعت در اینجا کار داریم». درختی در نزدیکی راه نشان داده میگوید : «در سایهی آن درخت استراحت کنید تا ما کار خود را انجام دهیم». بعضی مسافرها اوقاتتلخ میشوند. ولی علیبیک که پیرمردیست خوشزبان ، شیخقربان و آقااحمد را نشان داده بمسافرها میگوید : «این دو نفر در اتوبوس باهم گفتگو داشتند. من گوش دادم بسیار شیرین بود. صدای اتوبوس نمیگذاشت همه بشنوند. حالا خوب شده برویم در سایهی درخت نشینیم ، از این آقایان خواهش کنیم صحبتشان را بآخر برسانند». مسافران پیشنهاد او را پذیرفته هر کدام پتویی ، فرشی برداشته بسوی درخت میروند ، در آنجا روی سبزیها فرش گسترده مینشینند. شیخقربان هم صدر مجلس را گرفته آخوندانه بدرخت تکیه میکند. بخواهش مسافرها و اصرار علیبیک گفتگو ادامه مییابد. آقااحمد رو به شیخقربان کرده میپرسد :
... : آقا شما معنی مفتخواری را میدانید؟.
شیخقربان : مفتخواری چیست؟..
آقااحمد : میگویند کسی در کنار دریا نام آب برد. ماهیها بسوی هم میدویدند و میپرسیدند : آب چیست؟. شما حق دارید که معنی مفتخواری را ندانید. ولی اجازه بدهید من برایتان شرح دهم ، این آقایان هم گوش دهند.
شیخقربان : بفرمایید.
آقااحمد : خدا که مخلوق را باین جهان آورده مایحتاج زندگانی و خوشی آنها را در دستگاه طبیعت امانت گزارده ـ خوردنی ، آشامیدنی ، پوشیدنی ، گستردنی و سایر مایحتاجها موادش در طبیعت موجود است. ولی مردم باید زحمت بکشند تا آن را تهیه کنند. بیزحمت تهیه نخواهد شد.
مثل میزنم : مواد نان در طبیعت موجود است. ولی باید یکی گندم بکارد ، دیگری آن گندم را درو کند و خرمن کند و بکوبد ، دیگری آن را آرد کند ، دیگری از آن آرد خمیر سازد ، دیگری از آن خمیر نان پزد. این نانی که ما بجلو خود گزارده میخوریم از دستگاه طبیعت بدست آوردهایم. ولی چند نفر زحمت کشیدهاند تا تهیه شده. بهمین طور است دیگر مایحتاجها که باید کوشیده شود تا تهیه گردد.
در زمانهای قدیم یک خانواده میتوانست خودش همهی مایحتاج را تهیه کند. مردهای خانواده گندم را خودشان میکاشتند ، درو میکردند ، میکوبیدند ، صاف کرده بخانه میآوردند. زنها با دستآس آن را آرد میکردند ، خمیر میساختند ، در تنوری که داشتند نان میپختند. همچنین زنها از پشم گوسفند پارچههای کلفت میبافتند ، و از آنها لباس میدوختند. مردها از پوست گوسفند چارق درست کرده بجای کفش بپا میکردند. رویهمرفته اغلب مایحتاج خانواده را خودشان تهیه میکردند. یکی از وظایف پیرهزنها شناختن دردها و درمانها بود. گاهی هم مردها بآن وظیفه دخالت میکردند.
این در زمانهای قدیم بوده. ولی چون رفتهرفته احتیاجات زندگانی بسیار شده ، از طرف دیگر سلیقهها بیشتر گردیده و برای ساختن هر مایحتاجی صنعتکارها پیدا شده از این جهت وضع تغییر یافته که دیگر ممکن نبوده هر خانوادهای خودش مایحتاج خود را تهیه کند. اینست قرار شده که هر قسمتی از مایحتاجها را دستهی مخصوصی تهیه کنند که شغلشان همان باشد.
مثلاً یک فرقه مزرعه درست کرده گندم و جو بکارند ، یک دسته آسیابان بوده گندم و جو را آرد کنند ، یک طایفه کارخانه دایر کرده از پنبه و یا از پشم و یا از ابریشم پارچه بافند ، یک دسته خیاط بوده از پارچهها لباس دوزند ، یک دسته بنّا بوده خانهها سازند ، یک فرقه کفشدوز باشند ، یک فرقه کلاهدوز باشند ، یک دسته مسگر ، یک دسته زرگر ، یک دسته آهنگر باشند ، همین طور دیگر کارها.
آن وقت اینها کالاهای خود را باهم عوض کنند. کشاورز از گندم خود به کفشدوز فروخته برای خود و خانوادهاش کفش بخرد ، پارچهباف از پارچههای خود به کلاهدوز داده کلاه بگیرد ، مسگر از ظرفهای مسی خود به آهنگر فروشد ، آهنگر از افزارهای آهنی خود به برزگر دهد. به قول طلبهها «و قِس علی هذا باب فَعلَلَ و تَفَعلَل» (1) آقاشیخقربان.
نتیجهی این شرح و تفصیل آنست که هر یکی از ما مکلفیم در زندگانی شغلی انتخاب کنیم که بتوانیم در تهیهی مایحتاجها شرکت نماییم. چطوری که از کوشش دیگران استفاده میکنیم ما هم از کوشش خود بآنها استفاده برسانیم. کسی که چنین شغلی را برای خود انتخاب نکند مفتخور محسوب میشود ، اینست معنی مفتخوار.
پابرگی :
1ـ مثلیست باین معنی که بازمانده را بشرح ، نیازی نیست.
.
آیا کارهای آدمی از روی «خودخواهی» است؟!
علی لندی جوانی که با از خودگذشتگی ، نمایش دیگری از نیروی «دستگاه روان» آفرید و بار دیگر نشان داد کسانی که همهی کارهای آدمی را از روی «خودخواهی» میدانند در اشتباهند.
https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C/
👇
علی لندی جوانی که با از خودگذشتگی ، نمایش دیگری از نیروی «دستگاه روان» آفرید و بار دیگر نشان داد کسانی که همهی کارهای آدمی را از روی «خودخواهی» میدانند در اشتباهند.
https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C/
👇
👆
کتاب «در پیرامون روان» نوشتهی آن یگانهمرد ، راهنمای پاکدینان ، به جُستار روان میپردازد ولی نه آن جستار دانشگاهی روانشناسی. بلکه در این کتاب گوهر (اصل ، ذات) آدمی نشان داده میشود. نشان داده میشود که کارهای آدمی از دو دستگاه برمیخیزد : جان و روان.
یک دسته از کارهای آدمی از خوشی و سودی برمیخیزد که برای خود میخواهد. خوردن و خوابیدن و خوشگذرانیدن و رقابت کردن و خودنمایی و آزمندی نمودن و کارهایی از اینگونه. دستهی دیگر کارهاییست که بضد خودخواهیست. نیکخواهی ، داددوستی ، اندوهخواری سه ویژگیایست که در آدمیان پیدا میشود. بزبان دیگر ، دلسوزی و کمک به همنوعان ، دفاع از حقیقت (ولو به بهای زیان خود) ، از خود گذشتگی و جانفشانی ، کارهاییست که از آدمیان پدیدارست ولی سرچشمهاش نمیتواند از خودخواهی باشد.
بر پایهی این نگرش ، کتاب به زمینههای دیگری مانند فرهنگ (پرورش خویهای نیک) ، کاستن از «نبرد آدمیان» ، جلوگیری از جنگهای بیپا و بیهودهای که ننگ آدمیگری و گریبانگیر جهانیان بوده جویهای خون از آن روانست میپردازد.
کتاب نشان میدهد که زندگانی بر دو پایه تواند بود : یکی زندگانی از راه نیروهای دستگاه جان و دیگری از راه نیروهای دستگاه روان. زندگانی بر پایهی خواهشهای جانی همانست که اکنون در بسیار جاها در ایران و دیگر کشورها در کارست. چون همه چیز را برای خود میخواهند به هر کاری هرچند به بهای نابودی همنوعان خود برمیخیزند.
دیگری زندگانی از راه دستورهای دستگاه روانست. در این زندگانی هر آدمی پروای همنوع خود را دارد و «آسایش خود را در آسایش همگان» میداند و این دستور را بکار میبندد. این زندگانی همانست که آدمی شایستهی آن بوده ولی اکنون از آن بیبهره است. کوشش کتاب به هموار ساختن این راه میباشد.
از دست رفتن علی لندی ، برای ما یک اندوه بزرگ است. از خود گذشتگی او ما را بیاد امید عباسیها
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C
و حسن امیدزادهها میاندازد.
https://bemehrbani.com/blog/%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA/
روانشان شاد ، یادشان جاویدان و راهشان پررهرو باد.
کتاب «در پیرامون روان» نوشتهی آن یگانهمرد ، راهنمای پاکدینان ، به جُستار روان میپردازد ولی نه آن جستار دانشگاهی روانشناسی. بلکه در این کتاب گوهر (اصل ، ذات) آدمی نشان داده میشود. نشان داده میشود که کارهای آدمی از دو دستگاه برمیخیزد : جان و روان.
یک دسته از کارهای آدمی از خوشی و سودی برمیخیزد که برای خود میخواهد. خوردن و خوابیدن و خوشگذرانیدن و رقابت کردن و خودنمایی و آزمندی نمودن و کارهایی از اینگونه. دستهی دیگر کارهاییست که بضد خودخواهیست. نیکخواهی ، داددوستی ، اندوهخواری سه ویژگیایست که در آدمیان پیدا میشود. بزبان دیگر ، دلسوزی و کمک به همنوعان ، دفاع از حقیقت (ولو به بهای زیان خود) ، از خود گذشتگی و جانفشانی ، کارهاییست که از آدمیان پدیدارست ولی سرچشمهاش نمیتواند از خودخواهی باشد.
بر پایهی این نگرش ، کتاب به زمینههای دیگری مانند فرهنگ (پرورش خویهای نیک) ، کاستن از «نبرد آدمیان» ، جلوگیری از جنگهای بیپا و بیهودهای که ننگ آدمیگری و گریبانگیر جهانیان بوده جویهای خون از آن روانست میپردازد.
کتاب نشان میدهد که زندگانی بر دو پایه تواند بود : یکی زندگانی از راه نیروهای دستگاه جان و دیگری از راه نیروهای دستگاه روان. زندگانی بر پایهی خواهشهای جانی همانست که اکنون در بسیار جاها در ایران و دیگر کشورها در کارست. چون همه چیز را برای خود میخواهند به هر کاری هرچند به بهای نابودی همنوعان خود برمیخیزند.
دیگری زندگانی از راه دستورهای دستگاه روانست. در این زندگانی هر آدمی پروای همنوع خود را دارد و «آسایش خود را در آسایش همگان» میداند و این دستور را بکار میبندد. این زندگانی همانست که آدمی شایستهی آن بوده ولی اکنون از آن بیبهره است. کوشش کتاب به هموار ساختن این راه میباشد.
از دست رفتن علی لندی ، برای ما یک اندوه بزرگ است. از خود گذشتگی او ما را بیاد امید عباسیها
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C
و حسن امیدزادهها میاندازد.
https://bemehrbani.com/blog/%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA/
روانشان شاد ، یادشان جاویدان و راهشان پررهرو باد.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 در پیرامون شعر (تکهی سه از پنج)
اینکه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یک چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یکی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلکه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اکنون شاعری را کار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.
مثلاً میگویند سحابی استرآبادی 70000 رباعی ساخته. اگر این راست است باید گفت کاری جز این نمیکرده. صائب شاعر اسپهان 100000 شعر سروده. پیداست که پیشهاش جز همین نبوده. امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطانحسین بایقرا چهار دیوان بزرگی (بترکی جغتایی) پرداخته و شعرهای دیگری نیز بسیار دارد. یقین است که از وزارت جز نام آن را نمیداشته. محمدعلی حزین در زمان استیلای افغان باسپهان ، از آن شهر بیرون آمده و در شهرهای ایران میگردیده و بگفتهی خودش در همان هنگام آشوب ، همه چیز را فراموش ساخته پیاپی شعر میسروده و دیوان میپرداخته.
در نظر آنان همینکه شعر دارای وزن و قافیهی درستی بود و شرایط شعری را داشت کافیست و جای ایراد نمیباشد ، و اگر دارای یک مضمونی بود دیگر بهتر است. اینان بمضمون اهمیت بسیار میدهند. مثلاً همان شعری که دیروز نوشتیم :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت
که نقل مجلسشان دانههای زنجیر است
از نظر ما یک سخن بیهودهای بیش نیست ، و از آنسوی معنایش بسیار رکیک است. یک کسی چقدر سبکمغز باشد که بحال زندانیان حسرت برد و آن را آرزو کند. ولی از دیدهی یک شاعر چون دارای یک مضمونیست و دانههای زنجیر به نقل تشبیه شده ، یک شعر خوبی میباشد.
این داستان مضمون در نزد شاعران اهمیت بیاندازه دارد. چنانکه اگر بزیان خودشان هم باشد از آن نمیگذرند. یک شاعر شیرازی بنام میرزاتقیخان ضیاءلشگر که در سالهای نخست مشروطه در تهران بوده و شعرهایی میسروده و بروزنامهها میفرستاده در یک جا دیدم چنین شعری سروده :
بر شاعر و سگ تا بتوانی مگذر هیچ
ور میگذری بر دمشان پا نگذاری
شعری باین زشتی را ساخته و در روزنامه بچاپ رسانیده تنها برای آنکه یک مضمونی را دربر دارد.
فراموش نمیکنم در سالهایی که تازه بتهران آمده بودم این را در مجلسی بگفتگو گزارده میگفتم : چرا باید کسی باین زشتیها تنزل نماید؟.. یکی از خود شاعران پاسخ داده گفت : «به هر حال یک مضمون تازهای را بکار برده».
در هنگامی که ما از شعر گفتگو میکردیم و این سخنان خود را مینوشتیم دیدیم کسانی از شعرای تهران شعرها در نکوهش شعر (بلکه در هجو شاعران) نوشتند و آوردند و از ما درمیخواستند که آنها را بچاپ رسانیم.
روزی یکی از یاران گفت : مضمونهای تازهای بدست شعرا دادید. دیگری گفت : یک زمینهی نوینی پدید آوردید.
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی سه از پنج)
اینکه ما میگوییم : «شعر بخشی از سخنست و باید تابع نیاز باشد» شعرای ایران نفهمیدهاند. آنان از روز نخست شعر را یک چیز جداگانه دانسته و خودِ آن را مطلوب شمرده نام «ادبیات» دادهاند ، و به همین جهت هر یکی هزارها شعر سروده و از خود یادگار گزاردهاند. بلکه بیشتر آنان چه در گذشته و چه اکنون شاعری را کار یا پیشهای پنداشته جز بآن نپرداختهاند.
مثلاً میگویند سحابی استرآبادی 70000 رباعی ساخته. اگر این راست است باید گفت کاری جز این نمیکرده. صائب شاعر اسپهان 100000 شعر سروده. پیداست که پیشهاش جز همین نبوده. امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطانحسین بایقرا چهار دیوان بزرگی (بترکی جغتایی) پرداخته و شعرهای دیگری نیز بسیار دارد. یقین است که از وزارت جز نام آن را نمیداشته. محمدعلی حزین در زمان استیلای افغان باسپهان ، از آن شهر بیرون آمده و در شهرهای ایران میگردیده و بگفتهی خودش در همان هنگام آشوب ، همه چیز را فراموش ساخته پیاپی شعر میسروده و دیوان میپرداخته.
در نظر آنان همینکه شعر دارای وزن و قافیهی درستی بود و شرایط شعری را داشت کافیست و جای ایراد نمیباشد ، و اگر دارای یک مضمونی بود دیگر بهتر است. اینان بمضمون اهمیت بسیار میدهند. مثلاً همان شعری که دیروز نوشتیم :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت
که نقل مجلسشان دانههای زنجیر است
از نظر ما یک سخن بیهودهای بیش نیست ، و از آنسوی معنایش بسیار رکیک است. یک کسی چقدر سبکمغز باشد که بحال زندانیان حسرت برد و آن را آرزو کند. ولی از دیدهی یک شاعر چون دارای یک مضمونیست و دانههای زنجیر به نقل تشبیه شده ، یک شعر خوبی میباشد.
این داستان مضمون در نزد شاعران اهمیت بیاندازه دارد. چنانکه اگر بزیان خودشان هم باشد از آن نمیگذرند. یک شاعر شیرازی بنام میرزاتقیخان ضیاءلشگر که در سالهای نخست مشروطه در تهران بوده و شعرهایی میسروده و بروزنامهها میفرستاده در یک جا دیدم چنین شعری سروده :
بر شاعر و سگ تا بتوانی مگذر هیچ
ور میگذری بر دمشان پا نگذاری
شعری باین زشتی را ساخته و در روزنامه بچاپ رسانیده تنها برای آنکه یک مضمونی را دربر دارد.
فراموش نمیکنم در سالهایی که تازه بتهران آمده بودم این را در مجلسی بگفتگو گزارده میگفتم : چرا باید کسی باین زشتیها تنزل نماید؟.. یکی از خود شاعران پاسخ داده گفت : «به هر حال یک مضمون تازهای را بکار برده».
در هنگامی که ما از شعر گفتگو میکردیم و این سخنان خود را مینوشتیم دیدیم کسانی از شعرای تهران شعرها در نکوهش شعر (بلکه در هجو شاعران) نوشتند و آوردند و از ما درمیخواستند که آنها را بچاپ رسانیم.
روزی یکی از یاران گفت : مضمونهای تازهای بدست شعرا دادید. دیگری گفت : یک زمینهی نوینی پدید آوردید.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند (تکهی یک از سه)
کسانی خواهند گفت : این چیزها که شما میگویید در گذشته بوده و اکنون نیست. میگوییم : شما بخطا رفتهاید و هنوز این گرفتاریها درمیان تودهها هست. ما این را نیک نشان دادهایم که همهی گمراهیها و بدآموزیهای کهن همچنان هست و تنها این رخ داده که در نتیجهی برخورد با بدآموزیهای نوین سست گردیده (1) . روشنتر بگویم : دستههایی بیکبار رشته را پاره کردهاند و چنانکه گفتیم بدتر و زیانآورتر شدهاند و آنان که بازماندهاند همان حال را میدارند و جز سستی تغییری در کارشان رو نداده. بلکه اگر نیک اندیشیم از همین دوتیرگی یک نتیجهی بیمناک دیگری پدید آمده ، و آن اینکه چون بیدینان همیشه زبانشان بنکوهش دین باز است و پیشرفت دانشهای طبیعی و ناسازگاری کیشها با آنها جوانان را گستاخ ساخته که همیشه از در سرکوفت و ریشخند درمیآیند بویژه تا ده و پانزده سال پیش که در روزنامهها همیشه گفتارهای ریشخندآمیز دربارهی دین چاپ مییافت و سرزنش و نکوهش بسیار نموده میشد ، و خود رواج دانشهای طبیعی میدان را بر دارندگان کیشها بسیار تنگ گردانیده از این پیشامدها ناگزیر میانهی دو دسته کینه و دشمنی پدید آمده و دوتیرگی نوینی پیدا شده ، و این گذشته از آنکه خود نتیجهی بسیار بدیست و از سالهاست که همین دوتیرگی بسیاری از کوششها را بیاثر گزارده ، یک نتیجهی زشتتر دیگری را درپی میدارد و آن اینکه هواداران کیشها چون در فشار و سختی میباشند اینست همینکه از کسی پشتیبانی میبینند بیکبار رو بسوی او میآورند و خود را بدامن او میاندازند و در این کار جدایی میانهی خودی و بیگانه نمیگزارند.
بارها میبینیم همینکه گفتاری یا کتابی در ستایش کیشی با دست یکی از اروپاییان نوشته میشود اینان همگی بآن رو میآورند و بارها چاپ میکنند و بهمدیگر مژده میدهند ، بیآنکه خواست نویسندهی آن را بدانند و از دوستی یا دشمنیش آگاه باشند. (2) مثلاً در چندی پیش گفتاری از برنارد شاو بدستها افتاد که اسلام را ستایش کرده و چنین گفته بوده : «بزودی انگلیسیان مسلمان خواهند شد و اسلام در جزیرههای بریتانی رواج خواهد یافت» این گفتار را کمتر روزنامه یا مهنامهای در هندوستان چاپ نکرد و همگی از آن شادیها نمودند و نویسندهاش را بنیک داشتند. من میخواهم بپرسم : آیا این راست است؟!.. آیا برنارد شاو که از بنیادگزاران فلسفهی مادّی (3) بشمار است براستی اسلام را پسندیده و پذیرفته؟!.. آیا نویدی که دربارهی رواج اسلام در جزیرهی بریتانی داده باور کردنیست؟!.. پس از همگی آیا چه سودی از این گفتار ، مسلمانان را هست جز آنکه فریب خورند و از یاد گرفتاریهای خود بدور باشند؟!..
پابرگیها :
1ـ [کتاب] «راه رستگاری» دیده شود. (پ)
2ـ همین بس که خوانندهی جستجوگر در اینترنت بجستجو برخیزد و ببیند چه بسیار وبلاگنویسانی که سخن بیگانگان را دلیل حقانیت و تکیهگاهی برای باورهای خود گرفتهاند.
3ـ فلسفهی مادّی را با ماتریالیزم یکسان نمیتوان گرفت. کسروی بنامگزاریهای اروپاییان پروایی نداشته. برای آگاهی از معنایی که او بفلسفهی مادّی یا مادّیگری میدهد کتاب «در پیرامون روان» دیده شود.
.
احمد کسروی
🔸 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند (تکهی یک از سه)
کسانی خواهند گفت : این چیزها که شما میگویید در گذشته بوده و اکنون نیست. میگوییم : شما بخطا رفتهاید و هنوز این گرفتاریها درمیان تودهها هست. ما این را نیک نشان دادهایم که همهی گمراهیها و بدآموزیهای کهن همچنان هست و تنها این رخ داده که در نتیجهی برخورد با بدآموزیهای نوین سست گردیده (1) . روشنتر بگویم : دستههایی بیکبار رشته را پاره کردهاند و چنانکه گفتیم بدتر و زیانآورتر شدهاند و آنان که بازماندهاند همان حال را میدارند و جز سستی تغییری در کارشان رو نداده. بلکه اگر نیک اندیشیم از همین دوتیرگی یک نتیجهی بیمناک دیگری پدید آمده ، و آن اینکه چون بیدینان همیشه زبانشان بنکوهش دین باز است و پیشرفت دانشهای طبیعی و ناسازگاری کیشها با آنها جوانان را گستاخ ساخته که همیشه از در سرکوفت و ریشخند درمیآیند بویژه تا ده و پانزده سال پیش که در روزنامهها همیشه گفتارهای ریشخندآمیز دربارهی دین چاپ مییافت و سرزنش و نکوهش بسیار نموده میشد ، و خود رواج دانشهای طبیعی میدان را بر دارندگان کیشها بسیار تنگ گردانیده از این پیشامدها ناگزیر میانهی دو دسته کینه و دشمنی پدید آمده و دوتیرگی نوینی پیدا شده ، و این گذشته از آنکه خود نتیجهی بسیار بدیست و از سالهاست که همین دوتیرگی بسیاری از کوششها را بیاثر گزارده ، یک نتیجهی زشتتر دیگری را درپی میدارد و آن اینکه هواداران کیشها چون در فشار و سختی میباشند اینست همینکه از کسی پشتیبانی میبینند بیکبار رو بسوی او میآورند و خود را بدامن او میاندازند و در این کار جدایی میانهی خودی و بیگانه نمیگزارند.
بارها میبینیم همینکه گفتاری یا کتابی در ستایش کیشی با دست یکی از اروپاییان نوشته میشود اینان همگی بآن رو میآورند و بارها چاپ میکنند و بهمدیگر مژده میدهند ، بیآنکه خواست نویسندهی آن را بدانند و از دوستی یا دشمنیش آگاه باشند. (2) مثلاً در چندی پیش گفتاری از برنارد شاو بدستها افتاد که اسلام را ستایش کرده و چنین گفته بوده : «بزودی انگلیسیان مسلمان خواهند شد و اسلام در جزیرههای بریتانی رواج خواهد یافت» این گفتار را کمتر روزنامه یا مهنامهای در هندوستان چاپ نکرد و همگی از آن شادیها نمودند و نویسندهاش را بنیک داشتند. من میخواهم بپرسم : آیا این راست است؟!.. آیا برنارد شاو که از بنیادگزاران فلسفهی مادّی (3) بشمار است براستی اسلام را پسندیده و پذیرفته؟!.. آیا نویدی که دربارهی رواج اسلام در جزیرهی بریتانی داده باور کردنیست؟!.. پس از همگی آیا چه سودی از این گفتار ، مسلمانان را هست جز آنکه فریب خورند و از یاد گرفتاریهای خود بدور باشند؟!..
پابرگیها :
1ـ [کتاب] «راه رستگاری» دیده شود. (پ)
2ـ همین بس که خوانندهی جستجوگر در اینترنت بجستجو برخیزد و ببیند چه بسیار وبلاگنویسانی که سخن بیگانگان را دلیل حقانیت و تکیهگاهی برای باورهای خود گرفتهاند.
3ـ فلسفهی مادّی را با ماتریالیزم یکسان نمیتوان گرفت. کسروی بنامگزاریهای اروپاییان پروایی نداشته. برای آگاهی از معنایی که او بفلسفهی مادّی یا مادّیگری میدهد کتاب «در پیرامون روان» دیده شود.
.
حزب و گمراهیهای سیاسی 4.pdf
328.9 KB
🔸 حزب و گمراهیهای سیاسی
🖌 احمد کسروی
🔹 ما بکار از راهش درآمدهایم
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
.
🖌 احمد کسروی
🔹 ما بکار از راهش درآمدهایم
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی چهار از ده
مفتخواری هم دو جور است : یکی آن که کسی بیکار نشسته با زور از مردم پول بگیرد و بخورد. مثلاً این اربابهای دهات که به بهانهی مالکیت با زور بسر دهاتیهای بیچاره میزنند و محصولاتشان را از دستشان میگیرند و مفت میخورند. بیچاره دهاتی باید خودش گرسنه بماند ، زنش لخت مانده حسرت یک تنبان کرباس بکشد ، چشمهای بچهاش تَراخُم گرفته استطاعت معالجهی او را نداشته باشد. ولی ارباب بیمروت محصول دِه را بگیرد و انبار کند و به قیمتهای گزاف بفروشد و ملیونر گردد و از صبح تا شام در خوشگذرانی و عیاشی باشد و پسرها و دخترهایش به اسم تحصیل به فرنگ رفته صد افتضاح بار آورند و با سوزاک و سفلیس باین کشور بازگردند.
یک جور دیگر آنست که کسی شغلی برای خود انتخاب کند ، ولی شغلی نباشد که به تهیهی مایحتاج زندگانی کمک کند که باید او را هم مفتخوار شمرد.
برای مثل قدری از کسبها صحبت کنیم :
فلان قهوهچی در گوشهی خیابانی دکانی باز کرده چایی دَم میکند و میفروشد ، البته کسب او حلالست. زیرا چایی امروز از خوراکهاست. فلان درزی یا نجار یا کفشدوز که خسته شده میخواهد یک استکان چایی خورد و خستگی از خود دور گرداند به قهوهچی نیاز دارد.
فلان دورهگرد که آتشچرخون و غربال و تلهموش میفروشد کسبش حلالست. زیرا ما در زندگانی به تلهموش و غربال و آتشچرخون هم نیاز داریم.
فلان دنبکزن و دایرهزن و آوازهخوان باهم دستهای هستند که اگر ما جشن داریم ، عروسی میکنیم ، دعوتشان کنیم میآیند میخوانند و موزیک مینوازند کسبشان حلالست ...
شیخقربان که از شنیدن حرفهای پرمغز آقااحمد حوصلهاش تنگ شده چون نام موزیک میشنود دیگر خودداری نتوانسته با خشم میگوید : «آقا ! موزیک حرامست ، غِنا حرامست ، اینها از مکاسب محرمه است». آقااحمد اعتنا نکرده میگوید : «اینها عقیدهی غلط شماست ، شما هرچه شادی و خوشی باشد دشمنش هستید. شما دنیا را ماتمکده میخواهید». اینها را گفته باز بروی سخن خود میرود.
... : مقصود آنست که این قبیل کسبها براه افتادن مایحتاج زندگانی کمک میکند و همهاش کسبهای حلالست. ولی فلان مرد دکان باز کرده دعانویسی میکند ، طلسم و جادو درست میکند ، فال میگیرد ـ این کسب حرامست. از دعانویسی چه نتیجه حاصل میشود؟!. طلسم و جادو کدام مایحتاج را درست میکند؟!. فال چه فایده میدهد؟!. فلان جوان رُمان مینویسد و چاپ میکند و میفروشد و از آن راه نان میخورد ـ کسب او نیز حرامست. از رُمان چه مایحتاجی درست میشود؟!. فلان مرد گردنکلفت روضهخوانی میکند. به بهانهی یک قضیه که هزاروسیصد سال پیش اتفاق افتاده برای زنها آوازهخوانی میکند ـ این هم کسب حرامست.
تاجرهای ما بجای آنکه کارخانه بیاورند پارچه ببافند ، ماشین آلات بسازند ، به مایحتاج مردم کمک کنند ، مالالتجارهای را که از فلان کارخانهی اروپایی وارد کردهاند در انبار گزارده این یکی عدلی صد تومان ، هزار تومان ، به رویش میکشد و میفروشد بدیگری ، آن دیگری هم بدیگری. با این ترتیب مالالتجاره را دست بدست میگردانند و قیمتش را ده بر یک گرانتر میکنند. از تجارت تنها این را فهمیدهاند.
این هم کسب حرامست. این حاجیهای ریشدار مقدس از حرام نان میخورند. بماند آن که انبارداری[=احتکار] میکنند. بماند آن که صد جور دزدی و خیانت دارند.
حالا مقصود من اینست که از شما بپرسم : آیا این مفتخواریها زیانش بیشتر است یا تراشیدن ریش؟.. جواب این را بمن بدهید.
.
🔸 تکهی چهار از ده
مفتخواری هم دو جور است : یکی آن که کسی بیکار نشسته با زور از مردم پول بگیرد و بخورد. مثلاً این اربابهای دهات که به بهانهی مالکیت با زور بسر دهاتیهای بیچاره میزنند و محصولاتشان را از دستشان میگیرند و مفت میخورند. بیچاره دهاتی باید خودش گرسنه بماند ، زنش لخت مانده حسرت یک تنبان کرباس بکشد ، چشمهای بچهاش تَراخُم گرفته استطاعت معالجهی او را نداشته باشد. ولی ارباب بیمروت محصول دِه را بگیرد و انبار کند و به قیمتهای گزاف بفروشد و ملیونر گردد و از صبح تا شام در خوشگذرانی و عیاشی باشد و پسرها و دخترهایش به اسم تحصیل به فرنگ رفته صد افتضاح بار آورند و با سوزاک و سفلیس باین کشور بازگردند.
یک جور دیگر آنست که کسی شغلی برای خود انتخاب کند ، ولی شغلی نباشد که به تهیهی مایحتاج زندگانی کمک کند که باید او را هم مفتخوار شمرد.
برای مثل قدری از کسبها صحبت کنیم :
فلان قهوهچی در گوشهی خیابانی دکانی باز کرده چایی دَم میکند و میفروشد ، البته کسب او حلالست. زیرا چایی امروز از خوراکهاست. فلان درزی یا نجار یا کفشدوز که خسته شده میخواهد یک استکان چایی خورد و خستگی از خود دور گرداند به قهوهچی نیاز دارد.
فلان دورهگرد که آتشچرخون و غربال و تلهموش میفروشد کسبش حلالست. زیرا ما در زندگانی به تلهموش و غربال و آتشچرخون هم نیاز داریم.
فلان دنبکزن و دایرهزن و آوازهخوان باهم دستهای هستند که اگر ما جشن داریم ، عروسی میکنیم ، دعوتشان کنیم میآیند میخوانند و موزیک مینوازند کسبشان حلالست ...
شیخقربان که از شنیدن حرفهای پرمغز آقااحمد حوصلهاش تنگ شده چون نام موزیک میشنود دیگر خودداری نتوانسته با خشم میگوید : «آقا ! موزیک حرامست ، غِنا حرامست ، اینها از مکاسب محرمه است». آقااحمد اعتنا نکرده میگوید : «اینها عقیدهی غلط شماست ، شما هرچه شادی و خوشی باشد دشمنش هستید. شما دنیا را ماتمکده میخواهید». اینها را گفته باز بروی سخن خود میرود.
... : مقصود آنست که این قبیل کسبها براه افتادن مایحتاج زندگانی کمک میکند و همهاش کسبهای حلالست. ولی فلان مرد دکان باز کرده دعانویسی میکند ، طلسم و جادو درست میکند ، فال میگیرد ـ این کسب حرامست. از دعانویسی چه نتیجه حاصل میشود؟!. طلسم و جادو کدام مایحتاج را درست میکند؟!. فال چه فایده میدهد؟!. فلان جوان رُمان مینویسد و چاپ میکند و میفروشد و از آن راه نان میخورد ـ کسب او نیز حرامست. از رُمان چه مایحتاجی درست میشود؟!. فلان مرد گردنکلفت روضهخوانی میکند. به بهانهی یک قضیه که هزاروسیصد سال پیش اتفاق افتاده برای زنها آوازهخوانی میکند ـ این هم کسب حرامست.
تاجرهای ما بجای آنکه کارخانه بیاورند پارچه ببافند ، ماشین آلات بسازند ، به مایحتاج مردم کمک کنند ، مالالتجارهای را که از فلان کارخانهی اروپایی وارد کردهاند در انبار گزارده این یکی عدلی صد تومان ، هزار تومان ، به رویش میکشد و میفروشد بدیگری ، آن دیگری هم بدیگری. با این ترتیب مالالتجاره را دست بدست میگردانند و قیمتش را ده بر یک گرانتر میکنند. از تجارت تنها این را فهمیدهاند.
این هم کسب حرامست. این حاجیهای ریشدار مقدس از حرام نان میخورند. بماند آن که انبارداری[=احتکار] میکنند. بماند آن که صد جور دزدی و خیانت دارند.
حالا مقصود من اینست که از شما بپرسم : آیا این مفتخواریها زیانش بیشتر است یا تراشیدن ریش؟.. جواب این را بمن بدهید.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 در پیرامون شعر (تکهی چهار از پنج)
در سال 1313 که ما در پیمان از شعرا بنکوهش پرداختیم در ایران شعرگویی و علاقمندی بشعر تا باندازهی دیوانگی رسیده بود. زیرا گذشته از آنکه داستان شعر و شاعری در ایران ریشه دارد و از زمان سلجوقیان باین طرف از این کشور دهها هزار شاعر برخاسته و چنانکه گفته میشود دیوانهای ششهزار بیشتر از شاعران ، امروز در دست است دخالت شرقشناسان اروپا باین موضوع و کتابهایی که مستر براون و دیگران در این زمینه نوشتند تأثیر بسیار بزرگی را دربر داشته بود. در نتیجهی آنها در دبیرستانها «تاریخالشعرا» از دروس شمرده میشد. وزارت فرهنگ اهتمام بیاندازهای باین کار نشان داده کسان بسیاری را بتألیف کتاب دربارهی شعر و شاعران وامیداشت. روزنامهها ستونهای خود را با شعرهای تازه میآراستند. برخی روزنامهها تنها برای چاپ کردن شعر برپا شده بود. چند مجله برای همین کار چاپ مییافت.
پس از همهی اینها در همان سال چون جشن فردوسی گرفته شد و نمایندگان بسیاری از روس و انگلیس و فرانسه و آلمان و مصر و هندوستان و ترکیه و افغان[ستان] و دیگر جاها برای یادآوری از یک شاعر هزار سال پیش ایرانی بتهران آمدند و از اینجا با شکوه و پذیرایی بسیار بمشهد رفتند ، خود این محرک سختی گردید و رواج شعر و شاعری را در ایران چند برابر بالا برد. در بیشتری از شهرهای ایران از جمله در خود تهران ـ انجمن ادبی برپا گردید که کسان بسیاری در آنها شرکت میکردند و هفتهای یک شب که گرد میآمدند هر کسی یک غزلی یا قصیدهای یا قطعهای که ساخته بود میخواند و این نتیجه آن را میداد که هر کس از اینان در هر هفته یک یا چند غزلی یا قصیدهای بسازد که در شب جلسه تهیدست نباشد. از آنسوی با پولهای وزارت فرهنگ و با تشویقهای آن ، دیوانهای شعرای گذشته را پیاپی بیرون آورده بچاپ میرسانیدند. هر شهری به بزرگ گردانیدن شعرای خود کوشیده بروی قبرهای آنان گنبد و بارگاه میافراشتند.
در چنان هنگامی ما بگفتارهایی دربارهی شعر پرداخته این موضوع را بمیان کشیدیم که سخن چه نثر باشد و چه نظم برای معنیست ، باید نخست معنایی باشد تا گوینده آنها را با نثر یا بنظم بزبان آورد ، این شعرها که برای معنی نیست بیهودهگوییست ، و باید از آنها جلو گرفت ـ اینها را که نوشتیم یک هیاهوی بزرگی برخاست. یک دسته به زباندرازیها پرداختند و برخی از آنان گفتارهای لوسی در مجلهها یا در روزنامهها نوشتند. سپس در انجمن ادبی تهران سخنرانیهایی شد که آقایان اورنگ و نفیسی و دکتر شفق ـ بگمان خود پاسخهایی بنوشتههای ما دادند.
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی چهار از پنج)
در سال 1313 که ما در پیمان از شعرا بنکوهش پرداختیم در ایران شعرگویی و علاقمندی بشعر تا باندازهی دیوانگی رسیده بود. زیرا گذشته از آنکه داستان شعر و شاعری در ایران ریشه دارد و از زمان سلجوقیان باین طرف از این کشور دهها هزار شاعر برخاسته و چنانکه گفته میشود دیوانهای ششهزار بیشتر از شاعران ، امروز در دست است دخالت شرقشناسان اروپا باین موضوع و کتابهایی که مستر براون و دیگران در این زمینه نوشتند تأثیر بسیار بزرگی را دربر داشته بود. در نتیجهی آنها در دبیرستانها «تاریخالشعرا» از دروس شمرده میشد. وزارت فرهنگ اهتمام بیاندازهای باین کار نشان داده کسان بسیاری را بتألیف کتاب دربارهی شعر و شاعران وامیداشت. روزنامهها ستونهای خود را با شعرهای تازه میآراستند. برخی روزنامهها تنها برای چاپ کردن شعر برپا شده بود. چند مجله برای همین کار چاپ مییافت.
پس از همهی اینها در همان سال چون جشن فردوسی گرفته شد و نمایندگان بسیاری از روس و انگلیس و فرانسه و آلمان و مصر و هندوستان و ترکیه و افغان[ستان] و دیگر جاها برای یادآوری از یک شاعر هزار سال پیش ایرانی بتهران آمدند و از اینجا با شکوه و پذیرایی بسیار بمشهد رفتند ، خود این محرک سختی گردید و رواج شعر و شاعری را در ایران چند برابر بالا برد. در بیشتری از شهرهای ایران از جمله در خود تهران ـ انجمن ادبی برپا گردید که کسان بسیاری در آنها شرکت میکردند و هفتهای یک شب که گرد میآمدند هر کسی یک غزلی یا قصیدهای یا قطعهای که ساخته بود میخواند و این نتیجه آن را میداد که هر کس از اینان در هر هفته یک یا چند غزلی یا قصیدهای بسازد که در شب جلسه تهیدست نباشد. از آنسوی با پولهای وزارت فرهنگ و با تشویقهای آن ، دیوانهای شعرای گذشته را پیاپی بیرون آورده بچاپ میرسانیدند. هر شهری به بزرگ گردانیدن شعرای خود کوشیده بروی قبرهای آنان گنبد و بارگاه میافراشتند.
در چنان هنگامی ما بگفتارهایی دربارهی شعر پرداخته این موضوع را بمیان کشیدیم که سخن چه نثر باشد و چه نظم برای معنیست ، باید نخست معنایی باشد تا گوینده آنها را با نثر یا بنظم بزبان آورد ، این شعرها که برای معنی نیست بیهودهگوییست ، و باید از آنها جلو گرفت ـ اینها را که نوشتیم یک هیاهوی بزرگی برخاست. یک دسته به زباندرازیها پرداختند و برخی از آنان گفتارهای لوسی در مجلهها یا در روزنامهها نوشتند. سپس در انجمن ادبی تهران سخنرانیهایی شد که آقایان اورنگ و نفیسی و دکتر شفق ـ بگمان خود پاسخهایی بنوشتههای ما دادند.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند (تکهی دو از سه)
کتابی از گوستاو لوبون به هندی ترجمه شده و دو سال پیش به فارسی نیز ترجمه گردید و چون در اندکزمانی رواج بسیار یافت و من بارها ستایش آن را از زبانها میشنیدم روزی آن را بدست آورده از دیده گذرانیدم. میبینم کتابیست از دیدهی تاریخ ارجدار ، ولی گوستاو آن را از بهر تاریخ ننوشته و خواست دیگری را دنبال کرده. مردم فرانسه که از هشتاد سال پیش چشم به سوریا دوخته و همیشه میکوشیدند سوریان را بسوی خود کشند و در این باره داستانهای درازی هست و جنگ سواستاپول (1) بیش از همه در راه این خواست بوده گوستاو خواسته با ستایشهای فراوان از نیاکان و پیشینیان هزار سال پیش عرب دلهای آنان را بدست آورد و گامی در راه رسیدن به سوریا بردارد و اینست در جایی که ستایشهای بسیار از عرب نوشته از عثمانیان نکوهش بیاندازه نموده (2) بلکه پردهدری هم دریغ نگفته و این را آشکاره نوشته که ویرانی سوریا از عثمانیانست و چنانچه آنجا در زیر دست یک دولت دادگری باشد در اندکزمانی آباد خواهد شد.
آنچه مرا شگفت افتاده اینست که میپرسم آیا از ستایشهایی که یک دانشمند اروپایی از جنبش عرب در آغاز اسلام و پیشرفتهای آنان کند ایرانیان یا دیگران را چه سودی تواند بود؟.. نمیگویم : آن پیشرفتها دروغ بوده. آن را ما نیز میدانیم و جای هیچ انکار نیست. نیز نمیگویم عرب مردم بیگانه بودند. در اینجا درپی جدا کردن نژادها نیستم. میگویم : یک خاندانی که بسختی افتادهاند و چندین گرفتاری دارند آیا دور از خرد نیست که همیشه بگذشتگان و نیاکان فیروزمند خود بنازند و از شنیدن ستایشهای آنان بشورند و بخود بالند و دردها و گرفتاریهای خود را فراموش کنند؟!.. آخر زمانی بیندیشید و ببینید اینها فریب خوردن نیست؟!.. اینها راه زندگانی را گم کردن نیست؟!.. اگرچه در این باره تنها دینداران نیستند دیگران نیز همیشه فریب میخورند و برای فریب آنان افزارهای دیگری هست که من در اینجا بگفتگو از آنها نمیپردازم. (3)
در سال چهارم مشروطه هنگامی که روسیان تازه بآذربایجان درآمده بودند ناگهان دفتری بنام «سیاست حسینیه» (4) که گفتههای دو تن اروپایی را دربارهی دستگاه محرم و چیزهای دیگر دربر میداشت پراکنده گردید و خدا میداند که این دفتر کوچک در آن روز سخت ایران چه زیانهای بزرگی را رسانید ، و چون امروز آن دستگاه برچیده شده من نمیخواهم در اینجا بگفتگو از آن پردازم و نکوهش کنم ولی آن دفتر چون هنوز در دستهاست و کسانی تو گویی یک گنجینهای بدست آوردهاند آن را نگه میدارند ، و چهبسا میبینم در نگارشهای خود جملههای آن را بگواهی میآورند (5) ، ناگزیرم بنویسم که سراپای آن فریب و دروغ است ، و من آرزو میکنم میدانستم این دفترچه از چه راهی بدست روزنامهی حبلالمتین افتاده که آن را بچاپ رسانیده و پراکنده نموده که دیگران از روزنامهی او برداشتهاند و چاپ کردهاند.
پابرگیها :
1ـ 1854ـ 1855 م.
2ـ تا پیش از جنگ جهانی یکم سوریا بخشی از امپراتوری عثمانی بود.
3ـ یکی از این افزارها اروپاییگری است. این باور که سخن درست را باید از اروپایی شنید و اروپایی هرچه گفته درست است. این افزار برای دیندار و بیدین یکسان نتیجه داده است.
4ـ در این باره در کتابهای «ما چه میخواهیم؟» و داوری (شیعیگری) سخن گشادهتری رانده شده است.
5ـ آیا جای افسوس نیست که سد سال پس از مشروطه هنوز هم آنگونه سخنان فریبآمیز بیگانگان بعنوان «حجت» ، پیاپی در اینجا و آنجا بازگفته میشود؟!. یک جستجویی در اینترنت کنید تا گواههای فراوانی بر این سخن بیابید : فلان اروپایی گفته : پیشامد کربلا هیچگاه فراموش نخواهد شد ـ بهمان شرقشناس گفته : شیعیگری بگریههایی که شیعیان بامام حسین میکنند پایدار است ، یا مانندهای اینها.
.
احمد کسروی
🔸 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند (تکهی دو از سه)
کتابی از گوستاو لوبون به هندی ترجمه شده و دو سال پیش به فارسی نیز ترجمه گردید و چون در اندکزمانی رواج بسیار یافت و من بارها ستایش آن را از زبانها میشنیدم روزی آن را بدست آورده از دیده گذرانیدم. میبینم کتابیست از دیدهی تاریخ ارجدار ، ولی گوستاو آن را از بهر تاریخ ننوشته و خواست دیگری را دنبال کرده. مردم فرانسه که از هشتاد سال پیش چشم به سوریا دوخته و همیشه میکوشیدند سوریان را بسوی خود کشند و در این باره داستانهای درازی هست و جنگ سواستاپول (1) بیش از همه در راه این خواست بوده گوستاو خواسته با ستایشهای فراوان از نیاکان و پیشینیان هزار سال پیش عرب دلهای آنان را بدست آورد و گامی در راه رسیدن به سوریا بردارد و اینست در جایی که ستایشهای بسیار از عرب نوشته از عثمانیان نکوهش بیاندازه نموده (2) بلکه پردهدری هم دریغ نگفته و این را آشکاره نوشته که ویرانی سوریا از عثمانیانست و چنانچه آنجا در زیر دست یک دولت دادگری باشد در اندکزمانی آباد خواهد شد.
آنچه مرا شگفت افتاده اینست که میپرسم آیا از ستایشهایی که یک دانشمند اروپایی از جنبش عرب در آغاز اسلام و پیشرفتهای آنان کند ایرانیان یا دیگران را چه سودی تواند بود؟.. نمیگویم : آن پیشرفتها دروغ بوده. آن را ما نیز میدانیم و جای هیچ انکار نیست. نیز نمیگویم عرب مردم بیگانه بودند. در اینجا درپی جدا کردن نژادها نیستم. میگویم : یک خاندانی که بسختی افتادهاند و چندین گرفتاری دارند آیا دور از خرد نیست که همیشه بگذشتگان و نیاکان فیروزمند خود بنازند و از شنیدن ستایشهای آنان بشورند و بخود بالند و دردها و گرفتاریهای خود را فراموش کنند؟!.. آخر زمانی بیندیشید و ببینید اینها فریب خوردن نیست؟!.. اینها راه زندگانی را گم کردن نیست؟!.. اگرچه در این باره تنها دینداران نیستند دیگران نیز همیشه فریب میخورند و برای فریب آنان افزارهای دیگری هست که من در اینجا بگفتگو از آنها نمیپردازم. (3)
در سال چهارم مشروطه هنگامی که روسیان تازه بآذربایجان درآمده بودند ناگهان دفتری بنام «سیاست حسینیه» (4) که گفتههای دو تن اروپایی را دربارهی دستگاه محرم و چیزهای دیگر دربر میداشت پراکنده گردید و خدا میداند که این دفتر کوچک در آن روز سخت ایران چه زیانهای بزرگی را رسانید ، و چون امروز آن دستگاه برچیده شده من نمیخواهم در اینجا بگفتگو از آن پردازم و نکوهش کنم ولی آن دفتر چون هنوز در دستهاست و کسانی تو گویی یک گنجینهای بدست آوردهاند آن را نگه میدارند ، و چهبسا میبینم در نگارشهای خود جملههای آن را بگواهی میآورند (5) ، ناگزیرم بنویسم که سراپای آن فریب و دروغ است ، و من آرزو میکنم میدانستم این دفترچه از چه راهی بدست روزنامهی حبلالمتین افتاده که آن را بچاپ رسانیده و پراکنده نموده که دیگران از روزنامهی او برداشتهاند و چاپ کردهاند.
پابرگیها :
1ـ 1854ـ 1855 م.
2ـ تا پیش از جنگ جهانی یکم سوریا بخشی از امپراتوری عثمانی بود.
3ـ یکی از این افزارها اروپاییگری است. این باور که سخن درست را باید از اروپایی شنید و اروپایی هرچه گفته درست است. این افزار برای دیندار و بیدین یکسان نتیجه داده است.
4ـ در این باره در کتابهای «ما چه میخواهیم؟» و داوری (شیعیگری) سخن گشادهتری رانده شده است.
5ـ آیا جای افسوس نیست که سد سال پس از مشروطه هنوز هم آنگونه سخنان فریبآمیز بیگانگان بعنوان «حجت» ، پیاپی در اینجا و آنجا بازگفته میشود؟!. یک جستجویی در اینترنت کنید تا گواههای فراوانی بر این سخن بیابید : فلان اروپایی گفته : پیشامد کربلا هیچگاه فراموش نخواهد شد ـ بهمان شرقشناس گفته : شیعیگری بگریههایی که شیعیان بامام حسین میکنند پایدار است ، یا مانندهای اینها.
.