🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی ده از ده
ده دوازده سالست این حرفها درمیانست. ملاها چون جواب ندارند تا مدتی خود را به ناشنیدن میزدند و چنین وامینمودند که اعتنا ندارند و آن حرفها را قابل جواب نمیبینند. بعد دیدند مردم این عذرشان را نمیپذیرند. این دفعه ناچار شدند و کتابهایی نوشتند. ولی چه کتابهایی. بجای جواب زورشان را به نوشتن سخنان پست و رکیک زدند و یک کتابی را که چاپ کردند هو انداختند که جواب دادیم ، کسروی را شکستیم. بعد دیدند این هم نشد. این دفعه ناچار شدند به تحریک عوام ، دروغهایی ساخته بمیان عوام انداختند : اینها قرآن میسوزانند ، میخواهند مسجدها را خراب کنند ، به امامها فحش میدهند. با این دروغهای بیشرمانه مردم را تحریک کردند. چون همراهان آقای کسروی در همهی شهرها هست تاکنون در شهرهای بسیاری از تبریز و مراغه و میاندوآب و آبادان و بهبهان و اهواز و پهلوی و کویت غایلههایی درست کرده صدمههایی رسانیدهاند.
اخیراً دیدهاند از اینها نیز فایده حاصل نمیشود ، مردم کمکم چیزهایی میفهمند ، حالا این نقشه را کشیدهاند که سالانه دویست و سیصد نفر از این آخوندها بشهرهای ایران بفرستند که معلوم نیست اینها چه کار خواهند کرد.
علیبیک : عجب! پس قضیه اینست؟.. من بسیار متأسفم که اینها را نمیدانستم و در تهران بدیدن آقای کسروی نرفتم.
آقااحمد : بدیدن آقای کسروی احتیاج نیست. کتابهای او را بدست آورده بخوانید. من از کتابهای او همراه دارم. در زنجان که جامهدان را باز کردم بشما میدهم.
علیبیک : بسیار ممنون خواهم بود. مختصر سوادی دارم. آنها را با دقت خواهم خواند.
.
🔸 تکهی ده از ده
ده دوازده سالست این حرفها درمیانست. ملاها چون جواب ندارند تا مدتی خود را به ناشنیدن میزدند و چنین وامینمودند که اعتنا ندارند و آن حرفها را قابل جواب نمیبینند. بعد دیدند مردم این عذرشان را نمیپذیرند. این دفعه ناچار شدند و کتابهایی نوشتند. ولی چه کتابهایی. بجای جواب زورشان را به نوشتن سخنان پست و رکیک زدند و یک کتابی را که چاپ کردند هو انداختند که جواب دادیم ، کسروی را شکستیم. بعد دیدند این هم نشد. این دفعه ناچار شدند به تحریک عوام ، دروغهایی ساخته بمیان عوام انداختند : اینها قرآن میسوزانند ، میخواهند مسجدها را خراب کنند ، به امامها فحش میدهند. با این دروغهای بیشرمانه مردم را تحریک کردند. چون همراهان آقای کسروی در همهی شهرها هست تاکنون در شهرهای بسیاری از تبریز و مراغه و میاندوآب و آبادان و بهبهان و اهواز و پهلوی و کویت غایلههایی درست کرده صدمههایی رسانیدهاند.
اخیراً دیدهاند از اینها نیز فایده حاصل نمیشود ، مردم کمکم چیزهایی میفهمند ، حالا این نقشه را کشیدهاند که سالانه دویست و سیصد نفر از این آخوندها بشهرهای ایران بفرستند که معلوم نیست اینها چه کار خواهند کرد.
علیبیک : عجب! پس قضیه اینست؟.. من بسیار متأسفم که اینها را نمیدانستم و در تهران بدیدن آقای کسروی نرفتم.
آقااحمد : بدیدن آقای کسروی احتیاج نیست. کتابهای او را بدست آورده بخوانید. من از کتابهای او همراه دارم. در زنجان که جامهدان را باز کردم بشما میدهم.
علیبیک : بسیار ممنون خواهم بود. مختصر سوادی دارم. آنها را با دقت خواهم خواند.
.
🔸 سیاست نیرنگ
🔸 با یک افیون تن جوانان را فرسوده و بیمار میگردانند و با افیون دیگری مغز و اندیشه و روان تودهها را تباه میسازند.
🔸 سرمایهداران و سیاستگران غربی هرچه را که مایه درماندگی یکمردمی تواند بود – از افیون و مواد مخدر و روانگردان گرفته تا کیشهای گوناگون و دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و صوفیگری و خراباتیگری و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و روضهخوانی و زیارت بتکدهها – برواجش میکوشند. زیرا همینها برای غرب بیش از ملیونها سپاه کار میکند.
.
🔸 با یک افیون تن جوانان را فرسوده و بیمار میگردانند و با افیون دیگری مغز و اندیشه و روان تودهها را تباه میسازند.
🔸 سرمایهداران و سیاستگران غربی هرچه را که مایه درماندگی یکمردمی تواند بود – از افیون و مواد مخدر و روانگردان گرفته تا کیشهای گوناگون و دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و صوفیگری و خراباتیگری و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و روضهخوانی و زیارت بتکدهها – برواجش میکوشند. زیرا همینها برای غرب بیش از ملیونها سپاه کار میکند.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی پنج از پنج)
از سخن خود دور نیفتیم : یک چیزی که بنیاد آن «بیهودهگویی» و عمر تباه کردنست و آنگاه با چند زشتی دیگری توأم میباشد ، تشویقهای بسیاری از آن میکردند ، و یک جنبشی در سراسر ایران باین نام پدید آمده بود. شعر و شاعری در ایران ریشهی درازی دارد. چنانکه گفتیم از زمان سلجوقیان رواج گرفته ، و قرنها درمیان بوده و در زمان مغولان و همچنین در روزگار صفویان بازار بسیار گرمی داشته است. لیکن پس از جنبش مشروطه و توجه مردم بموضوع کشورداری و میهنپرستی خواه ناخواه بازار شعر از گرمی افتاده توجهی بآن نمیرفت. تا در سالهای آخر از یکسو کوششهای پرفسور براون و برخی شرقشناسان دیگر و از یکسو همدستی کسانی از ایرانیان با آنان ، دوباره بازار آن را گرمتر گردانیده و کمکم کار را بآنجا رسانیده بود که چنانکه گفتیم از حال عادی بیرون رفته و صورت دیوانگی پیدا کرده بود.
نتیجهی آن تشویقها این بود ، که جوانان دسته دسته رو بشاعری بیاورند و بجای هر کار دیگری ، وقتهای خود با قصیده ساختن و غزل سرودن تلف کنند ، و چون زمانی با اینها بسر بردند و یک دیوانی پدید آوردند آن را یک سرمایهای برای خود پندارند و دیگر پی کاری نرفته سربار توده باشند و بدینسان دههزاران و صدهزاران کسان تباه گردند ، و از آنسوی شعرها و دیوانهای آنها دست بدست گردد و در کتابخانهها جا گیرد و خود یک وسیلهی دیگری برای نشر اندیشههای پوچ و پست و رواج خویهای زشت باشد. این بایستی بود نتیجهی قطعی آن جنبش و هیاهو.
در زمانی که زندگانی سختترین صورتی بخود گرفته و تودهها برای نگهداری خود و کشور خود آیروپلان میسازند ، زیردریایی درست میکنند ، هر روز یک افزار نوین دیگری اختراع مینمایند ، در ایران مردم باین بیهودهکاریها بایستی پردازند. در زمانی که دیگران از جوانان خود چترباز تربیت میکنند در ایران قافیهساز تربیت بایستی کرد. از شگفتیها بود که ما میدیدیم چندین نفر از افسران علاقهی بیاندازه بشاعری نشان میدهند. یکی خود شاعر است و هر روز قصیدهای ساخته بروزنامهها میفرستد. دیگری «منتخبات اشعار» بچاپ میرساند. رئیس شهربانی یکی از شهرها تذکرهای برای شعرا در ده دوازده جلد تألیف میکرد.
یک چیزی که زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید آن بود که بیاد شعرای گذشته پرداخته به بزرگ گردانیدن آنان میکوشیدند و دیوانها و کتابهای آنان را بچاپ رسانیده درمیان مردم پراکنده میساختند. وزارت فرهنگ یک بودجهای برای این کار تخصیص داده ، پولهای بسیار بخرج میرسانید. هر کسی که تاریخچهی یک شاعری را مینوشت کتابش را بچاپ میرسانید ، یک پولی هم بخود او میداد. برخی دیوانها که نسخهاش در ایران نیست پول میفرستاد که عکس آنها را بردارند و بایران بفرستند.
چنانکه گفتم : این کار زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید. زیرا آن شاعران در زمانهای زبونی و بیچارگی ایران زیسته و گذشته از آنکه بیشترشان خود پست و بدخوی بودهاند ، همهی پستیها و گمراهیهای آن زمان را در شعرهای خود گنجانیدهاند ، و رواج دادن بکتابهای آنها ، جز مردم را به پستنهادی و زبونی راندن نمیباشد (چنانکه ما از این زمینه جداگانه سخن خواهیم راند).
اینها را میکردند و یک نام «ادبیات» هم بروی آنها میگزاردند ، و ما چون بسخنانی در این باره برخاسته گفتارهایی نوشتیم ، بهیاهو پرداختند و چنین گفتند : «شما با ادبیات دشمنی میکنید». ما بگفتههای خود دلیل میآوردیم و آنان تنها باین بهانه بس میکردند. ما ناگزیر شدیم بپرسیم : «ادبیات چیست؟..». این پرسش بسیار سودمند افتاد و همهی آوازها بریده گردید. زیرا دانستم از این کلمه نیز تنها لفظش را میشناختهاند ، و معنای روشنی از آن در دلهاشان نبوده است. کنون که هشت سال از آن زمان میگذرد بارها این پرسش را تکرار کردهایم و پاسخی نشنیدهایم.
(پرچم روزانه شمارههای74 و 75)
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی پنج از پنج)
از سخن خود دور نیفتیم : یک چیزی که بنیاد آن «بیهودهگویی» و عمر تباه کردنست و آنگاه با چند زشتی دیگری توأم میباشد ، تشویقهای بسیاری از آن میکردند ، و یک جنبشی در سراسر ایران باین نام پدید آمده بود. شعر و شاعری در ایران ریشهی درازی دارد. چنانکه گفتیم از زمان سلجوقیان رواج گرفته ، و قرنها درمیان بوده و در زمان مغولان و همچنین در روزگار صفویان بازار بسیار گرمی داشته است. لیکن پس از جنبش مشروطه و توجه مردم بموضوع کشورداری و میهنپرستی خواه ناخواه بازار شعر از گرمی افتاده توجهی بآن نمیرفت. تا در سالهای آخر از یکسو کوششهای پرفسور براون و برخی شرقشناسان دیگر و از یکسو همدستی کسانی از ایرانیان با آنان ، دوباره بازار آن را گرمتر گردانیده و کمکم کار را بآنجا رسانیده بود که چنانکه گفتیم از حال عادی بیرون رفته و صورت دیوانگی پیدا کرده بود.
نتیجهی آن تشویقها این بود ، که جوانان دسته دسته رو بشاعری بیاورند و بجای هر کار دیگری ، وقتهای خود با قصیده ساختن و غزل سرودن تلف کنند ، و چون زمانی با اینها بسر بردند و یک دیوانی پدید آوردند آن را یک سرمایهای برای خود پندارند و دیگر پی کاری نرفته سربار توده باشند و بدینسان دههزاران و صدهزاران کسان تباه گردند ، و از آنسوی شعرها و دیوانهای آنها دست بدست گردد و در کتابخانهها جا گیرد و خود یک وسیلهی دیگری برای نشر اندیشههای پوچ و پست و رواج خویهای زشت باشد. این بایستی بود نتیجهی قطعی آن جنبش و هیاهو.
در زمانی که زندگانی سختترین صورتی بخود گرفته و تودهها برای نگهداری خود و کشور خود آیروپلان میسازند ، زیردریایی درست میکنند ، هر روز یک افزار نوین دیگری اختراع مینمایند ، در ایران مردم باین بیهودهکاریها بایستی پردازند. در زمانی که دیگران از جوانان خود چترباز تربیت میکنند در ایران قافیهساز تربیت بایستی کرد. از شگفتیها بود که ما میدیدیم چندین نفر از افسران علاقهی بیاندازه بشاعری نشان میدهند. یکی خود شاعر است و هر روز قصیدهای ساخته بروزنامهها میفرستد. دیگری «منتخبات اشعار» بچاپ میرساند. رئیس شهربانی یکی از شهرها تذکرهای برای شعرا در ده دوازده جلد تألیف میکرد.
یک چیزی که زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید آن بود که بیاد شعرای گذشته پرداخته به بزرگ گردانیدن آنان میکوشیدند و دیوانها و کتابهای آنان را بچاپ رسانیده درمیان مردم پراکنده میساختند. وزارت فرهنگ یک بودجهای برای این کار تخصیص داده ، پولهای بسیار بخرج میرسانید. هر کسی که تاریخچهی یک شاعری را مینوشت کتابش را بچاپ میرسانید ، یک پولی هم بخود او میداد. برخی دیوانها که نسخهاش در ایران نیست پول میفرستاد که عکس آنها را بردارند و بایران بفرستند.
چنانکه گفتم : این کار زیان و بدبختی را بیشتر میگردانید. زیرا آن شاعران در زمانهای زبونی و بیچارگی ایران زیسته و گذشته از آنکه بیشترشان خود پست و بدخوی بودهاند ، همهی پستیها و گمراهیهای آن زمان را در شعرهای خود گنجانیدهاند ، و رواج دادن بکتابهای آنها ، جز مردم را به پستنهادی و زبونی راندن نمیباشد (چنانکه ما از این زمینه جداگانه سخن خواهیم راند).
اینها را میکردند و یک نام «ادبیات» هم بروی آنها میگزاردند ، و ما چون بسخنانی در این باره برخاسته گفتارهایی نوشتیم ، بهیاهو پرداختند و چنین گفتند : «شما با ادبیات دشمنی میکنید». ما بگفتههای خود دلیل میآوردیم و آنان تنها باین بهانه بس میکردند. ما ناگزیر شدیم بپرسیم : «ادبیات چیست؟..». این پرسش بسیار سودمند افتاد و همهی آوازها بریده گردید. زیرا دانستم از این کلمه نیز تنها لفظش را میشناختهاند ، و معنای روشنی از آن در دلهاشان نبوده است. کنون که هشت سال از آن زمان میگذرد بارها این پرسش را تکرار کردهایم و پاسخی نشنیدهایم.
(پرچم روزانه شمارههای74 و 75)
.
🔸 مردهپرستانی که حکومت خود را از گورستان آغاز کردند و در بهشت زهرا امید و آینده ایران را خاکسپاری و از سر قبور، آغاز «روزگار تاریکی» را اعلان نمودند؛ پستترین و فرومایهترین ناکسان که با انقلاب ساختگی «انگلیسی-آمریکایی» بر سر کار آورده شدند و ایران را به «قرون وسطی» پرتاب کردند؛ جاسوسان ، بیوطنان و امتگرایانی که امامشان با آن «هیچ» تاریخی ، سخن آخر را همان اول گفت.
🔸 روانش شاد باد کسروی آن پاکمرد ایرانی و راهنمای بزرگ که هفتاد و هفت سال پیش از این نوشته بود : «راست گفته شده که اینان مردگان هزاروسیصدسالهاند که سر از گور درآورده بمیان مردم درآمدهاند. ... كيش شيعی نه تنها با مشروطه يا زندگانی دموكراسی نمیسازد با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگانی سرفرازانه پيش نتوان گرفت، و ما هيچ عذری نميداريم كه آنرا نگاهداريم و ببدبختی خودمان و فرزندانمان تن دردهيم.»
.
🔸 روانش شاد باد کسروی آن پاکمرد ایرانی و راهنمای بزرگ که هفتاد و هفت سال پیش از این نوشته بود : «راست گفته شده که اینان مردگان هزاروسیصدسالهاند که سر از گور درآورده بمیان مردم درآمدهاند. ... كيش شيعی نه تنها با مشروطه يا زندگانی دموكراسی نمیسازد با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگانی سرفرازانه پيش نتوان گرفت، و ما هيچ عذری نميداريم كه آنرا نگاهداريم و ببدبختی خودمان و فرزندانمان تن دردهيم.»
.
🔸 غرامت «عدمالنفع» : از رژی تا کرسنت
🔸 در دوره ناصرالدینشاه قاجار و صدرات امینالسلطان بود که دولت بیکاره و زبون قاجاری یکبار در داستان الغاء امتیاز تنباکو پذیرفت بیک کمپانی بیگانه، غرامت «عدمالنفع» بپردازد ولی بدوره «جمهوری اسلامی» که میرسیم تاریخ سیاه آن آکنده از این رسوایی است که پرونده «کرسنت» آخرین نمونه از آنست.
🔸 ما با جاسوسانی سروکار داریم که بگروگانگیری در سفارتخانه پرداختند و از آن سو قرارداد الجزایر را بسود بانکداران و کمپانیهای آمریکایی دستینه نهادند تا برای نخستین بار در تاریخ ، یک دولت مستقل با چشمپوشی از حق حاکمیت خود ، به برپایی دیوان داوری همچون «دیوان داوری ایران-آمریکا» تن دردهد و این رسوایی و خیانت همچنان دنباله دارد.
🔸 «جاسوس-گروگانگیرانی» که روی دولت قاجاری را هم سفید کردند : با شعار «غربزدگی» ، «خودکفایی» و «بازگشت بخویشتن» بر سر کار آورده شدند و دانسته شد که نعل وارونه میزدهاند و همه اینها جز برای اوراق کردن برنامههای صنعتی ایران و سرپوشی بر سیاست انگلیسی بازگرداندن ایران به «روزگار تاریکی» نبوده.
.
🔸 در دوره ناصرالدینشاه قاجار و صدرات امینالسلطان بود که دولت بیکاره و زبون قاجاری یکبار در داستان الغاء امتیاز تنباکو پذیرفت بیک کمپانی بیگانه، غرامت «عدمالنفع» بپردازد ولی بدوره «جمهوری اسلامی» که میرسیم تاریخ سیاه آن آکنده از این رسوایی است که پرونده «کرسنت» آخرین نمونه از آنست.
🔸 ما با جاسوسانی سروکار داریم که بگروگانگیری در سفارتخانه پرداختند و از آن سو قرارداد الجزایر را بسود بانکداران و کمپانیهای آمریکایی دستینه نهادند تا برای نخستین بار در تاریخ ، یک دولت مستقل با چشمپوشی از حق حاکمیت خود ، به برپایی دیوان داوری همچون «دیوان داوری ایران-آمریکا» تن دردهد و این رسوایی و خیانت همچنان دنباله دارد.
🔸 «جاسوس-گروگانگیرانی» که روی دولت قاجاری را هم سفید کردند : با شعار «غربزدگی» ، «خودکفایی» و «بازگشت بخویشتن» بر سر کار آورده شدند و دانسته شد که نعل وارونه میزدهاند و همه اینها جز برای اوراق کردن برنامههای صنعتی ایران و سرپوشی بر سیاست انگلیسی بازگرداندن ایران به «روزگار تاریکی» نبوده.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی یک از دو)
... ما خود هواخواه دانشها میباشیم و همیشه گفتهایم و در اینجا هم میگوییم : دانشهای طبیعی و ریاضیات و پزشکی و اینگونه چیزها بسیار ارجمند است و ما در زندگی نیازمند آنها هستیم. چیزی که هست راه زندگی جز از اینهاست ، بلکه میباید گفت : از این دانشها هنگامی سود توان برداشت که توده بشاهراه زندگی افتد و رو بسوی پیشرفت روانه گردد. در یک تودهی سرگردان و بیراه از دانشها جز زیان سودی برنخیزد.
شما ببینید : یک سپاه انبوهی که توپچیان و بمباندازان و دیگر هنرمندان (1) میان خود میدارند هنگامی توانند از هنرهای ایشان بهره بردارند که سپاه بسامان و در زیر دست یک سرداری باشد و یکدل و یکزبان بکار درآید ، وآنگاه دوست از دشمن شناخته با دشمنان بیک جنگ سودمندی برخیزد. یک سپاه نابسامان و پراکندهدل از هنرهای سپاهیان خود جز زیان چه سودی تواند برداشت؟!.
اینان نمیدانند که پشت سر این دانشها که فراگرفتهاند دانش دیگری هست که معنی جهان و زندگی را میآموزد و راه آسایش و خرسندی را یاد میدهد و آن دانش از همه گرانمایهتر میباشد و پیداست که باین آسانی آن را نخواهند پذیرفت ، و بلکه چنان که دیدهایم بسیاری بیفرهنگانه از در ریشخند خواهند درآمد ، و ما ناگزیریم درماندگیها و لغزشهای ایشان را که در این چند سال دیدهایم یادشان آوریم.
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همهی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را میگرفتند که شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشکاره میگفتند ، و در گفتگو از نیک و بد همیشه دلیلشان آن میبود که فلان چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چارهی شرق را جز در آن نمیدیدند که مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوههای تلخ آن زندگانی کمکم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمیخاستند ، اینان در شرق دربارهی آن سختیها چنین میگفتند : «چه باید کرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یک توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی که بزندگانی اروپا و بسختیهای آن میدادند ، و همگی بر این بودند که شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (که تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها که اروپاییان دچار گردیدهاند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شکیبایی نمایند.
این بود نتیجهای که اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست (2) . ما نشان دادیم که شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را که برای زندگانی یا از بهر جنگ ساختهاند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان نمایند. (3) نشان دادیم که اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی میبینند و خواهند دید. نشان دادیم که برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار میافتاد و بهیاهو برمیخاستند. ولی چون پاسخی نمیداشتند ناگزیر خاموش شدند.
پابرگیها :
1ـ هنر معنی فن و صنعت نیز دارد. کسروی بیشتر بآن معنی بکار برده.
2ـ نخست در کتاب آیین و سپس در سال نخست مهنامهی پیمان و در گفتارهای دیگری در همان مهنامه.
3ـ اصل : ننمایند ، ولی از معنی گفتههای پیش ، توان دانست که ننمایند ناراست و نمایند راست است.
.
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی یک از دو)
... ما خود هواخواه دانشها میباشیم و همیشه گفتهایم و در اینجا هم میگوییم : دانشهای طبیعی و ریاضیات و پزشکی و اینگونه چیزها بسیار ارجمند است و ما در زندگی نیازمند آنها هستیم. چیزی که هست راه زندگی جز از اینهاست ، بلکه میباید گفت : از این دانشها هنگامی سود توان برداشت که توده بشاهراه زندگی افتد و رو بسوی پیشرفت روانه گردد. در یک تودهی سرگردان و بیراه از دانشها جز زیان سودی برنخیزد.
شما ببینید : یک سپاه انبوهی که توپچیان و بمباندازان و دیگر هنرمندان (1) میان خود میدارند هنگامی توانند از هنرهای ایشان بهره بردارند که سپاه بسامان و در زیر دست یک سرداری باشد و یکدل و یکزبان بکار درآید ، وآنگاه دوست از دشمن شناخته با دشمنان بیک جنگ سودمندی برخیزد. یک سپاه نابسامان و پراکندهدل از هنرهای سپاهیان خود جز زیان چه سودی تواند برداشت؟!.
اینان نمیدانند که پشت سر این دانشها که فراگرفتهاند دانش دیگری هست که معنی جهان و زندگی را میآموزد و راه آسایش و خرسندی را یاد میدهد و آن دانش از همه گرانمایهتر میباشد و پیداست که باین آسانی آن را نخواهند پذیرفت ، و بلکه چنان که دیدهایم بسیاری بیفرهنگانه از در ریشخند خواهند درآمد ، و ما ناگزیریم درماندگیها و لغزشهای ایشان را که در این چند سال دیدهایم یادشان آوریم.
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همهی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را میگرفتند که شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشکاره میگفتند ، و در گفتگو از نیک و بد همیشه دلیلشان آن میبود که فلان چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چارهی شرق را جز در آن نمیدیدند که مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوههای تلخ آن زندگانی کمکم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمیخاستند ، اینان در شرق دربارهی آن سختیها چنین میگفتند : «چه باید کرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یک توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی که بزندگانی اروپا و بسختیهای آن میدادند ، و همگی بر این بودند که شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (که تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها که اروپاییان دچار گردیدهاند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شکیبایی نمایند.
این بود نتیجهای که اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست (2) . ما نشان دادیم که شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را که برای زندگانی یا از بهر جنگ ساختهاند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان نمایند. (3) نشان دادیم که اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی میبینند و خواهند دید. نشان دادیم که برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار میافتاد و بهیاهو برمیخاستند. ولی چون پاسخی نمیداشتند ناگزیر خاموش شدند.
پابرگیها :
1ـ هنر معنی فن و صنعت نیز دارد. کسروی بیشتر بآن معنی بکار برده.
2ـ نخست در کتاب آیین و سپس در سال نخست مهنامهی پیمان و در گفتارهای دیگری در همان مهنامه.
3ـ اصل : ننمایند ، ولی از معنی گفتههای پیش ، توان دانست که ننمایند ناراست و نمایند راست است.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی یک از دو)
چند سال پیش که ما از شعر سخن راندیم و به بیهودهگویی شعرا ایراد گرفتیم کسانی گفتند : «با موسیقی هم دشمنست ، میخواهد شعر و موسیقی و صنایع مستظرفه نباشد» ، و چون چند روز پیش دوباره در پرچم گفتارهایی در همان زمینه نوشتیم باز کسانی آن سخن را بمیان آوردهاند. ما نمیدانیم چه ملازمه میانهی موسیقی و بیهودهگویی میباشد که ما از آن نکوهش میکنیم و کسانی بیاد این میافتند. موسیقی کجا و این بیهودهگویی کجاست؟!.. آری شعر را با موسیقی نسبتی هست. ولی ما که با خودِ شعر دشمنی ننمودیم. بلکه از اینکه شعر را یک چیز جداگانه شمارند و بیهیچ نیازی بنشینند و قصیده یا غزل سرایند نکوهش کردیم.
همانا اینان میخواهند بیهودهگوییهای خود را همسنگ موسیقی جلوه دهند و هر دو را از یک ردیف و دارای یک ارزش شمارند. ولی این نه درست است. دوباره میگویم : موسیقی کجا و این بیهودهگوییها کجاست؟!.. موسیقی یکی از خوشیهای زندگانیست و یک لذت طبیعی دارد. موسیقی روان را تازه گرداند و احساسات را بتکان آورد. این کجا و بیهودهگویی روانفرسا و احساساتکش کجا؟!..
این دو گذشته از دیدهی سود و زیان زندگانی ، درمیان توده هم فرق بسیار دارد. شما اگر عروسی دارید ، یا جشنی برپا کردهاید ، یا میخواهید یک شبی را با شادی و خوشی بگذرانید خواهید فرستاد دنبال نوازندگان و خوانندگان ، و آنان را با گرمی و مهربانی پذیرفته و هنگام رفتن یک پولی نیز خواهید پرداخت. ولی هیچگاه نخواهید فرستاد دنبال یک شاعری که بیاید و برایتان قصیده بسازد ، یا غزلی سراید ، یا قطعهای پردازد.
شما میبینید با همهی دشمنی که ملایان با موسیقی نمودهاند و آنها را حرام گفتهاند نوازندگان و خوانندگان در هر زمانی بودهاند و بیشترشان با خوشی زیستهاند. مردم هیچگاه از آنان بینیازی ننمودهاند. ولی شاعران با همهی ستایشهایی که خودشان از کار خود کردهاند و گزافهها سرودهاند همیشه خوار بودهاند و جز آنهایی که بستهی یک درباری بودهاند ، دیگران زندگی را با سختی و تنگدستی بسر بردهاند.
با همهی رواج شعر در ایران همیشه این دسته از شاعران خوار شمرده شدهاند و چون کارشان گرهی از رشتهی زندگانی نمیگشاده همیشه آنان را از مفتخواران محسوب داشته ارزشی ندادهاند. شعرا کسانی بودهاند که بایستی بخانههای این توانا و آن توانگر بروند و با خواهش و لابه و یا با ترسانیدن از هجو و دشنام نان بخورند. این چیزیست که همه میدانیم و نیازی بشرح آن نمیباشد.
.
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی یک از دو)
چند سال پیش که ما از شعر سخن راندیم و به بیهودهگویی شعرا ایراد گرفتیم کسانی گفتند : «با موسیقی هم دشمنست ، میخواهد شعر و موسیقی و صنایع مستظرفه نباشد» ، و چون چند روز پیش دوباره در پرچم گفتارهایی در همان زمینه نوشتیم باز کسانی آن سخن را بمیان آوردهاند. ما نمیدانیم چه ملازمه میانهی موسیقی و بیهودهگویی میباشد که ما از آن نکوهش میکنیم و کسانی بیاد این میافتند. موسیقی کجا و این بیهودهگویی کجاست؟!.. آری شعر را با موسیقی نسبتی هست. ولی ما که با خودِ شعر دشمنی ننمودیم. بلکه از اینکه شعر را یک چیز جداگانه شمارند و بیهیچ نیازی بنشینند و قصیده یا غزل سرایند نکوهش کردیم.
همانا اینان میخواهند بیهودهگوییهای خود را همسنگ موسیقی جلوه دهند و هر دو را از یک ردیف و دارای یک ارزش شمارند. ولی این نه درست است. دوباره میگویم : موسیقی کجا و این بیهودهگوییها کجاست؟!.. موسیقی یکی از خوشیهای زندگانیست و یک لذت طبیعی دارد. موسیقی روان را تازه گرداند و احساسات را بتکان آورد. این کجا و بیهودهگویی روانفرسا و احساساتکش کجا؟!..
این دو گذشته از دیدهی سود و زیان زندگانی ، درمیان توده هم فرق بسیار دارد. شما اگر عروسی دارید ، یا جشنی برپا کردهاید ، یا میخواهید یک شبی را با شادی و خوشی بگذرانید خواهید فرستاد دنبال نوازندگان و خوانندگان ، و آنان را با گرمی و مهربانی پذیرفته و هنگام رفتن یک پولی نیز خواهید پرداخت. ولی هیچگاه نخواهید فرستاد دنبال یک شاعری که بیاید و برایتان قصیده بسازد ، یا غزلی سراید ، یا قطعهای پردازد.
شما میبینید با همهی دشمنی که ملایان با موسیقی نمودهاند و آنها را حرام گفتهاند نوازندگان و خوانندگان در هر زمانی بودهاند و بیشترشان با خوشی زیستهاند. مردم هیچگاه از آنان بینیازی ننمودهاند. ولی شاعران با همهی ستایشهایی که خودشان از کار خود کردهاند و گزافهها سرودهاند همیشه خوار بودهاند و جز آنهایی که بستهی یک درباری بودهاند ، دیگران زندگی را با سختی و تنگدستی بسر بردهاند.
با همهی رواج شعر در ایران همیشه این دسته از شاعران خوار شمرده شدهاند و چون کارشان گرهی از رشتهی زندگانی نمیگشاده همیشه آنان را از مفتخواران محسوب داشته ارزشی ندادهاند. شعرا کسانی بودهاند که بایستی بخانههای این توانا و آن توانگر بروند و با خواهش و لابه و یا با ترسانیدن از هجو و دشنام نان بخورند. این چیزیست که همه میدانیم و نیازی بشرح آن نمیباشد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی دو از دو)
این را برای مثل یاد میکنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمیخواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمیکنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار میگیرند ما میخواهیم لغزشهای ایشان را برخشان کشیم. میخواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز میکند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد میدهد.
اینان باور نمیدارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهاییکه اینان هیچ نمیشناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی دربارهی چامهسرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را بنیکی ستودند در اندکزمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوهبافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینهها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجهای از آنها توان برداشت؟!.. میگویند : سخنان شیوایی سرودهاند. میگویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفتههایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانهای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل میدارد و میخواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بیمغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاستهاند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمیخاست آنان همه دم از شادی زدهاند و بخونخواران مغول ستایشها سرودهاند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفتههاشان را نگه دارید.
شما این را نمیدانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشهها پراکنده گردد. میگویید اینان پند سرودهاند و آن نمیدانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمیدانید که همان پندها صد زیان دربر میدارد ، و این نتیجهی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن میشناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمیباشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد میباشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب میخورید که مردانی را که سراسر بدی بودهاند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریختهاند بدینسان بزرگ میدارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شدهاند همه خوار میگیرید و نامی از آنان نمیبرید. ببینید چگونه نمیفهمید و بزیان خود میکوشید.
.
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی دو از دو)
این را برای مثل یاد میکنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمیخواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمیکنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار میگیرند ما میخواهیم لغزشهای ایشان را برخشان کشیم. میخواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز میکند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد میدهد.
اینان باور نمیدارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهاییکه اینان هیچ نمیشناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی دربارهی چامهسرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را بنیکی ستودند در اندکزمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوهبافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینهها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجهای از آنها توان برداشت؟!.. میگویند : سخنان شیوایی سرودهاند. میگویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفتههایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانهای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل میدارد و میخواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بیمغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاستهاند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمیخاست آنان همه دم از شادی زدهاند و بخونخواران مغول ستایشها سرودهاند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفتههاشان را نگه دارید.
شما این را نمیدانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشهها پراکنده گردد. میگویید اینان پند سرودهاند و آن نمیدانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمیدانید که همان پندها صد زیان دربر میدارد ، و این نتیجهی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن میشناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمیباشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد میباشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب میخورید که مردانی را که سراسر بدی بودهاند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریختهاند بدینسان بزرگ میدارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شدهاند همه خوار میگیرید و نامی از آنان نمیبرید. ببینید چگونه نمیفهمید و بزیان خود میکوشید.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی دو از دو)
در اینجا یک داستانی هست که باید بنویسم : سه سال پیش یکی از آشنایان کهن که از اینگونه شاعرانست بنزد من آمده و چنین گله کرد : «در فلان اداره که هستم بمن قیمت نمیدهند ، در این چند سال ترفیعی بمن داده نشده بجای خود ، چند روز است ابلاغ کردهاند که بخدمت شما در این اداره احتیاج نیست و خود را بکارگزینی معرفی کنید در حالی که مدتیست عیال من ناخوشست و ما توانایی معالجهی او را نداریم». گفتم : «با رئیس اداره گفتگو کرده علت را میپرسم. فردا رئیس اداره را که از همراهان ماست دیدم و چون دربارهی او پرسیدم گفت : «این مرد کارهای غریبی میکند. زیرا یک دفتری را باو سپردهایم که بنویسد از عهده برنمیآید و با اینحال همیشه گلهمند است که ما قدر فضل و ادب او را نمیدانیم. چندی پیش رفتهام باتاقش ، میبینیم همهی اعضای اتاق را در اطراف بخاری گرد آورده برای آنان قصیده میخواند. پرخاش کردهام که اینجا جای شعر خواندن نیست. تو که کارهایت همیشه عقب است باید بآنها پردازی نه اینکه شعر سرایی. از این پرخاش من بجای آنکه متنبه شود فردا میبینم یک قصیدهای ساخته و آورده و جناسها بکار برده : «برای یک نشستن در اطراف بخاری مرا انداختی بخواری». از اینگونه مهملات بنظم کشیده. بجای آنکه عذرخواهی نماید قدری هم عتاب و گله کرده. من دیدم این مرد با زبان حال میگوید : «من اینم که هستم و شما هرچه بگویید گوش نخواهم داد». اینبود گفتم برَوَد خود را بکارگزینی معرفی کند. اگر وزارتخانه باو یک حقوق مفتی میدهد بدهد وگرنه در اداره از او کاری ساخته نخواهد بود. این پاسخی بود که رئیس اداره بمن داد و من ناگزیر بودم گفتههای او را بپذیرم.
من از این در شگفتم که ما میخواهیم حقایقی را روشن گردانیم و کسانی را از افتادن به بیهودهگویی بازداریم و آنانی که افتادهاند رهاشان سازیم ، و آن کسان بجای خشنودی به رنجش برمیخیزند و ایرادهای بسیار بیجا میگیرند. ما نیکی بآنان میخواهیم و آنان از در بدخواهی میآیند. ما سخن از روی دلیل میگوییم ، آنان بزباندرازی و بدگویی بس میکنند. باید این را هم از نافهمی و بیچارگی آنان شماریم.
از سخن خود دور نیفتیم : مقصود اینست که ما با موسیقی نه تنها دشمنی نداریم و آن را بد نمیدانیم ، بلکه خود خواهان آن میباشیم و یکی از خوشیهای زندگانیش میشماریم. من خود از موسیقی هیچ گونه اطلاع علمی ندارم و بهیچ یک از فنون آن آشنا نمیباشم. خدا مرا از اینها بیبهره گردانیده. ولی با حس طبیعی موسیقی و آواز را دوست میدارم و در هر انجمنی که باشد با میل بسیار گوش میدهم ، در برابر رادیو بجای شنیدن گفتارهای بیهوده و حماسهخوانیهای دولتهای جنگی بشنیدن آواز و موسیقی پردازم.
این در آیین ماست که باید از همهی خوشیهای جهان بهرهمند گردید. این خوشیها برای ماست و آفریدگار برای ما آفریده. این یکی از گمراهیهای دیگرانست که پنداشتهاند باید برای نزدیک شدن بخدا از اینجهان و از خوشیهایش پرهیز نمود. تو گفتیی این جهان را شیطان آفریده که خدا آن را دشمن میدارد و از پرهیز نمودن از خوشیهای آن خشنود میگردد. در این باره در جای خود سخنان بسیاری نوشتهایم و باز خواهیم نوشت.
چیزی که هست ما میگوییم : باید بهرهمندی از موسیقی و دیگر خوشیهای جهان چنان باشد که زیانهایی از آن برنخیزد و اینست باید در این باره در جای خود سخنانی رانیم. در اینجا گفتار را با یک داستانی بپایان میرسانم :
در سال 1303 که در خوزستان بودم روزهای بیکاریِ نوروز را بشوش رفته نزدیک به خرابههای آن شهر کهن و در کنار رود شاهور [ (= Wãhur) یا شاوور.] چادر را افراشته ده روز را با خوشی بسر بردیم. کسانی که بهار خوزستان را ندیدهاند با گفتن نخواهند دریافت. خوزستان در بهار سر بسر سبز و خرم است و شقایق رنگارنگ به بیابانهای سبز منظرهی دلکش دیگری میدهد. از آنسوی خوزستانیان عشرتدوستند و با آن سختیهای زندگانی که دچارند بسیاری از روزهای خود را با خوشیها بسر برند. بویژه در روزهای نوروز که شادی و خوشی بیشتر نمایند.
آن یک نوروز از زمانهای بسیار خوش زندگانی منست و فراموش نمیکنم که روزی در آن نزدیکیها بباغی رفتیم که در زیر درختهای پرعطر نارنج و لیمو فرش گسترانیم و آن روز را در آنجا بسر دهیم. چون ما بباغ درآمدیم در یک گوشهای یک دسته از نوازندگان و خوانندگان فرش گسترده سرگرم خواندن و نواختن بودند. کسان ما که جمعی بودند دویدند که آنها را بیرون کنند و یا از نواختن و خواندن بازدارند. چون ما قاضیان عدلیه بودیم و من و چند تن دیگری دستار بسر داشتیم میپنداشتند از نوازندگان و خنیاگران بدمان خواهد آمد. من جلوگیری کرده و بشوخی گفتم : «اگر بد خواندند و بد نواختند آنوقت بیرونشان کنید». این سخن اگرهم بشوخی بود جز راست نبود.
.
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی دو از دو)
در اینجا یک داستانی هست که باید بنویسم : سه سال پیش یکی از آشنایان کهن که از اینگونه شاعرانست بنزد من آمده و چنین گله کرد : «در فلان اداره که هستم بمن قیمت نمیدهند ، در این چند سال ترفیعی بمن داده نشده بجای خود ، چند روز است ابلاغ کردهاند که بخدمت شما در این اداره احتیاج نیست و خود را بکارگزینی معرفی کنید در حالی که مدتیست عیال من ناخوشست و ما توانایی معالجهی او را نداریم». گفتم : «با رئیس اداره گفتگو کرده علت را میپرسم. فردا رئیس اداره را که از همراهان ماست دیدم و چون دربارهی او پرسیدم گفت : «این مرد کارهای غریبی میکند. زیرا یک دفتری را باو سپردهایم که بنویسد از عهده برنمیآید و با اینحال همیشه گلهمند است که ما قدر فضل و ادب او را نمیدانیم. چندی پیش رفتهام باتاقش ، میبینیم همهی اعضای اتاق را در اطراف بخاری گرد آورده برای آنان قصیده میخواند. پرخاش کردهام که اینجا جای شعر خواندن نیست. تو که کارهایت همیشه عقب است باید بآنها پردازی نه اینکه شعر سرایی. از این پرخاش من بجای آنکه متنبه شود فردا میبینم یک قصیدهای ساخته و آورده و جناسها بکار برده : «برای یک نشستن در اطراف بخاری مرا انداختی بخواری». از اینگونه مهملات بنظم کشیده. بجای آنکه عذرخواهی نماید قدری هم عتاب و گله کرده. من دیدم این مرد با زبان حال میگوید : «من اینم که هستم و شما هرچه بگویید گوش نخواهم داد». اینبود گفتم برَوَد خود را بکارگزینی معرفی کند. اگر وزارتخانه باو یک حقوق مفتی میدهد بدهد وگرنه در اداره از او کاری ساخته نخواهد بود. این پاسخی بود که رئیس اداره بمن داد و من ناگزیر بودم گفتههای او را بپذیرم.
من از این در شگفتم که ما میخواهیم حقایقی را روشن گردانیم و کسانی را از افتادن به بیهودهگویی بازداریم و آنانی که افتادهاند رهاشان سازیم ، و آن کسان بجای خشنودی به رنجش برمیخیزند و ایرادهای بسیار بیجا میگیرند. ما نیکی بآنان میخواهیم و آنان از در بدخواهی میآیند. ما سخن از روی دلیل میگوییم ، آنان بزباندرازی و بدگویی بس میکنند. باید این را هم از نافهمی و بیچارگی آنان شماریم.
از سخن خود دور نیفتیم : مقصود اینست که ما با موسیقی نه تنها دشمنی نداریم و آن را بد نمیدانیم ، بلکه خود خواهان آن میباشیم و یکی از خوشیهای زندگانیش میشماریم. من خود از موسیقی هیچ گونه اطلاع علمی ندارم و بهیچ یک از فنون آن آشنا نمیباشم. خدا مرا از اینها بیبهره گردانیده. ولی با حس طبیعی موسیقی و آواز را دوست میدارم و در هر انجمنی که باشد با میل بسیار گوش میدهم ، در برابر رادیو بجای شنیدن گفتارهای بیهوده و حماسهخوانیهای دولتهای جنگی بشنیدن آواز و موسیقی پردازم.
این در آیین ماست که باید از همهی خوشیهای جهان بهرهمند گردید. این خوشیها برای ماست و آفریدگار برای ما آفریده. این یکی از گمراهیهای دیگرانست که پنداشتهاند باید برای نزدیک شدن بخدا از اینجهان و از خوشیهایش پرهیز نمود. تو گفتیی این جهان را شیطان آفریده که خدا آن را دشمن میدارد و از پرهیز نمودن از خوشیهای آن خشنود میگردد. در این باره در جای خود سخنان بسیاری نوشتهایم و باز خواهیم نوشت.
چیزی که هست ما میگوییم : باید بهرهمندی از موسیقی و دیگر خوشیهای جهان چنان باشد که زیانهایی از آن برنخیزد و اینست باید در این باره در جای خود سخنانی رانیم. در اینجا گفتار را با یک داستانی بپایان میرسانم :
در سال 1303 که در خوزستان بودم روزهای بیکاریِ نوروز را بشوش رفته نزدیک به خرابههای آن شهر کهن و در کنار رود شاهور [ (= Wãhur) یا شاوور.] چادر را افراشته ده روز را با خوشی بسر بردیم. کسانی که بهار خوزستان را ندیدهاند با گفتن نخواهند دریافت. خوزستان در بهار سر بسر سبز و خرم است و شقایق رنگارنگ به بیابانهای سبز منظرهی دلکش دیگری میدهد. از آنسوی خوزستانیان عشرتدوستند و با آن سختیهای زندگانی که دچارند بسیاری از روزهای خود را با خوشیها بسر برند. بویژه در روزهای نوروز که شادی و خوشی بیشتر نمایند.
آن یک نوروز از زمانهای بسیار خوش زندگانی منست و فراموش نمیکنم که روزی در آن نزدیکیها بباغی رفتیم که در زیر درختهای پرعطر نارنج و لیمو فرش گسترانیم و آن روز را در آنجا بسر دهیم. چون ما بباغ درآمدیم در یک گوشهای یک دسته از نوازندگان و خوانندگان فرش گسترده سرگرم خواندن و نواختن بودند. کسان ما که جمعی بودند دویدند که آنها را بیرون کنند و یا از نواختن و خواندن بازدارند. چون ما قاضیان عدلیه بودیم و من و چند تن دیگری دستار بسر داشتیم میپنداشتند از نوازندگان و خنیاگران بدمان خواهد آمد. من جلوگیری کرده و بشوخی گفتم : «اگر بد خواندند و بد نواختند آنوقت بیرونشان کنید». این سخن اگرهم بشوخی بود جز راست نبود.
.