🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 7ـ یادگارهای دورهی آلودگی (تکهی یک از یک)
... از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کردهاند صدها کسان پیروی از ایشان مینمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ میرسانند. دلم میخواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم میخواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بیبهرهاند. (1)
اینان آن نمیدانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاستهاند و سخنانی که سرودهاند شایستهی همان زمانها بوده. ... این نمیدانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمیدانند که غربیان اگر آنها را بچاپ میرسانند و پراکنده مینمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بودهاند آرزو میدارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمیدارند.
پابرگی :
1ـ گرفتاری تودهای را دریابید که چنین کسانی بزرگان ، «ادبا» و «پژوهشگران» او میباشند!
.
احمد کسروی
🔸 7ـ یادگارهای دورهی آلودگی (تکهی یک از یک)
... از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کردهاند صدها کسان پیروی از ایشان مینمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ میرسانند. دلم میخواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم میخواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بیبهرهاند. (1)
اینان آن نمیدانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاستهاند و سخنانی که سرودهاند شایستهی همان زمانها بوده. ... این نمیدانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمیدانند که غربیان اگر آنها را بچاپ میرسانند و پراکنده مینمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بودهاند آرزو میدارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمیدارند.
پابرگی :
1ـ گرفتاری تودهای را دریابید که چنین کسانی بزرگان ، «ادبا» و «پژوهشگران» او میباشند!
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی یک از دو)
سخنانی را که در گفتارهای گذشتهی پرچم دربارهی شعر یا در پیرامون پراکندگی اندیشهها نوشتیم برخی روزنامههای کوچک آنها را عنوان نموده بسخنان خنک بیادبانه برخاستهاند ، و کسانی از یاران میگویند : «چرا بآنها پاسخ نمینویسید؟!..» میگویم : شگفت از شماست که میخواهید بآنها پاسخی نویسیم. چه پاسخی بآنها خواهیم نوشت؟.. آنها اگر منطقفهم و دلیلپذیر بودند آن نوشتههای ما سراپا منطق است و به هر سخنی دلیلهای روشن یاد کردهایم. در جایی که منطق نمیفهمند چه جای گفتگو با ایشانست؟!..
نافهمی نگرید : ما مینویسیم «شعر بخشی از سخنست و سخن باید تابع نیاز باشد». آنان هایهوی برمیانگیزند که بشعرا توهین شده. ما میگوییم : یکی از علل درماندگیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست و شعرهایی را که شعرای نافهم در جبریگری سرودهاند یادآوری میکنیم آنان یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین کردهاید. با چنین کسان بیبهره ـ ازـ خرد ما چه گفتگو توانیم داشت؟!..
آن شنیدهاید که هنگامی که در ایران تازه گفتگوی مشروطه میرفت و یک دسته در آن راه میکوشیدند یک روز در دربار هم گفتگوی آن میرفته و امیربهادر بهایهوی برخاسته که اگر سخن از مشروطه بگویید من شکم خود را خواهم درید. شما میخواهید اختیارات پادشاه مرا از دستش بگیرید. این داستان اگر از امیربهادر ساختگی باشد اینها آن را راست گردانیدند. یک دسته دهاندریده میگویند : شما همینکه نام شاعر بردید ما دست از خرد برداشته هایهوی و بیادبی دریغ نخواهیم گفت. بچنین کسانی بپاسخ چه نیازی هست؟!..
اما اینکه سخنان بیادبانه مینویسند و از سبکسری مرا هماورد خود پنداشته خطابها میکنند این هم از نافهمی و درماندگی ایشانست. باید بجای خشم و دلتنگی بحالشان رحم آورد. باید افسوس خورد که در نادانی تا باین درجهی پستی افتادهاند. باید اندوهناک گردید که در یک توده چنین کسانی بفراوانی پیدا میشوند.
هرچه هست آیا ما میتوانستیم از ترس این بیادبیها مقصد خود را دنبال نکنیم؟!.. آیا کنون میتوانیم این نادانیها را سنگ راه خود شناخته بازپس گردیم؟!.. مگر ما از پیش نمیدانستیم در این تودهی بدبخت همه گونه آلودگی هست و ما با زشتیهای بسیاری روبرو خواهیم گردید؟!..
از آنسوی مگر تنها داستان شعر است؟!.. شما امروز به هر گروهی از بدکرداران ایراد گیرید با همین نادانیها و بدزبانیها روبرو خواهید گردید. همان اشرارِ کرد و آسوری که در رضاییه[=ارومیه] آن پستیها را میکنند و ما در روزنامه بدکرداریهای آنان را مینویسیم کنون اگر روزنامه بدست آنان بیفتد و بخوانند مگر بیادبی و زباندرازی نخواهند نمود؟!.. مگر به بدکرداریهای خود اذعان خواهند کرد یا با منطق پاسخ خواهند داد؟!..
مگر فراموش گردیده که چند ماه پیش از این یک دسته از هوسبازان پستنهاد در تبریز زبان ترکی را بهانه ساخته میکوشیدند که جدایی میانهی آذربایجان و ایران بیندازند و بیباکانه بیک چنین خیانتی برخاسته بودند و ما چون دیدیم کسی پاسخ نمیدهد بپاسخگویی برخاستیم و در شمارههای نخست پرچم گفتارها نوشتیم و از آنسوی بدکرداران چون پاسخی نداشتند از در بیادبی و پستی درآمدند و سخنان بیمعنی بسیار نوشتند؟!.. ما گفتیم داستان زبان در آذربایجان تاریخچه دارد. این خود آذربایجانیان بودند که بارها گفتگو بمیان آورده تصمیم گرفتند که برواج فارسی کوشند و ترکی را هرچه کمتر گردانند ، و پرسیدیم پس چرا شما در آن گفتگوها عقیدهی خود را بمیان نیاوردید و امروز در این هنگام گرفتاری ایران بچنان موضوعی برخاستهاید؟ در برابر این سخنان بیک رشته بیادبیهایی پرداختند و سخنان خنک بسیار نوشتند.
این خود شیوهی بدکردارانست و در هر کاری رفتارشان اینست. ما باید بدانیم که در این تودهی بدبخت صدگونه آلودگی هست و یکی از آنها نیز بدزبانی و بیادبیشانست. هم باید بدانیم که از ترس این بدزبانیها از راه بازنخواهیم ماند و باین نادانیها کمترین پروایی نخواهیم داشت. ما به رها گردانیدن ملیونها و صدملیونها مردان و زنان و بچگان بیگناه میکوشیم و در چنان راهی و با چنان مقصودی به بیهودهگوییها کمترین ارزشی نخواهیم داد.
امروز در جهان سختترین نبردها میرود و تودهها در راه پیشرفت مقصدهای خود ملیونها کشته میدهند و رو برنمیگردانند و شما با چند سخن پستی میخواهید سستی نمایید و رو برگردانید. آنان که باین سخنان میپردازند از دو حال بیرون نیستند : یا کسانیند که هنوز بهرهای از فهم و خرد دارند که بیگمان پشیمان گردیده از در توبه خواهند درآمد ، و یا کسانی که بیکبار فهم و خرد را از دست دادهاند و برای اینان یک روز بازخواستی در پیش است.
.
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی یک از دو)
سخنانی را که در گفتارهای گذشتهی پرچم دربارهی شعر یا در پیرامون پراکندگی اندیشهها نوشتیم برخی روزنامههای کوچک آنها را عنوان نموده بسخنان خنک بیادبانه برخاستهاند ، و کسانی از یاران میگویند : «چرا بآنها پاسخ نمینویسید؟!..» میگویم : شگفت از شماست که میخواهید بآنها پاسخی نویسیم. چه پاسخی بآنها خواهیم نوشت؟.. آنها اگر منطقفهم و دلیلپذیر بودند آن نوشتههای ما سراپا منطق است و به هر سخنی دلیلهای روشن یاد کردهایم. در جایی که منطق نمیفهمند چه جای گفتگو با ایشانست؟!..
نافهمی نگرید : ما مینویسیم «شعر بخشی از سخنست و سخن باید تابع نیاز باشد». آنان هایهوی برمیانگیزند که بشعرا توهین شده. ما میگوییم : یکی از علل درماندگیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست و شعرهایی را که شعرای نافهم در جبریگری سرودهاند یادآوری میکنیم آنان یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین کردهاید. با چنین کسان بیبهره ـ ازـ خرد ما چه گفتگو توانیم داشت؟!..
آن شنیدهاید که هنگامی که در ایران تازه گفتگوی مشروطه میرفت و یک دسته در آن راه میکوشیدند یک روز در دربار هم گفتگوی آن میرفته و امیربهادر بهایهوی برخاسته که اگر سخن از مشروطه بگویید من شکم خود را خواهم درید. شما میخواهید اختیارات پادشاه مرا از دستش بگیرید. این داستان اگر از امیربهادر ساختگی باشد اینها آن را راست گردانیدند. یک دسته دهاندریده میگویند : شما همینکه نام شاعر بردید ما دست از خرد برداشته هایهوی و بیادبی دریغ نخواهیم گفت. بچنین کسانی بپاسخ چه نیازی هست؟!..
اما اینکه سخنان بیادبانه مینویسند و از سبکسری مرا هماورد خود پنداشته خطابها میکنند این هم از نافهمی و درماندگی ایشانست. باید بجای خشم و دلتنگی بحالشان رحم آورد. باید افسوس خورد که در نادانی تا باین درجهی پستی افتادهاند. باید اندوهناک گردید که در یک توده چنین کسانی بفراوانی پیدا میشوند.
هرچه هست آیا ما میتوانستیم از ترس این بیادبیها مقصد خود را دنبال نکنیم؟!.. آیا کنون میتوانیم این نادانیها را سنگ راه خود شناخته بازپس گردیم؟!.. مگر ما از پیش نمیدانستیم در این تودهی بدبخت همه گونه آلودگی هست و ما با زشتیهای بسیاری روبرو خواهیم گردید؟!..
از آنسوی مگر تنها داستان شعر است؟!.. شما امروز به هر گروهی از بدکرداران ایراد گیرید با همین نادانیها و بدزبانیها روبرو خواهید گردید. همان اشرارِ کرد و آسوری که در رضاییه[=ارومیه] آن پستیها را میکنند و ما در روزنامه بدکرداریهای آنان را مینویسیم کنون اگر روزنامه بدست آنان بیفتد و بخوانند مگر بیادبی و زباندرازی نخواهند نمود؟!.. مگر به بدکرداریهای خود اذعان خواهند کرد یا با منطق پاسخ خواهند داد؟!..
مگر فراموش گردیده که چند ماه پیش از این یک دسته از هوسبازان پستنهاد در تبریز زبان ترکی را بهانه ساخته میکوشیدند که جدایی میانهی آذربایجان و ایران بیندازند و بیباکانه بیک چنین خیانتی برخاسته بودند و ما چون دیدیم کسی پاسخ نمیدهد بپاسخگویی برخاستیم و در شمارههای نخست پرچم گفتارها نوشتیم و از آنسوی بدکرداران چون پاسخی نداشتند از در بیادبی و پستی درآمدند و سخنان بیمعنی بسیار نوشتند؟!.. ما گفتیم داستان زبان در آذربایجان تاریخچه دارد. این خود آذربایجانیان بودند که بارها گفتگو بمیان آورده تصمیم گرفتند که برواج فارسی کوشند و ترکی را هرچه کمتر گردانند ، و پرسیدیم پس چرا شما در آن گفتگوها عقیدهی خود را بمیان نیاوردید و امروز در این هنگام گرفتاری ایران بچنان موضوعی برخاستهاید؟ در برابر این سخنان بیک رشته بیادبیهایی پرداختند و سخنان خنک بسیار نوشتند.
این خود شیوهی بدکردارانست و در هر کاری رفتارشان اینست. ما باید بدانیم که در این تودهی بدبخت صدگونه آلودگی هست و یکی از آنها نیز بدزبانی و بیادبیشانست. هم باید بدانیم که از ترس این بدزبانیها از راه بازنخواهیم ماند و باین نادانیها کمترین پروایی نخواهیم داشت. ما به رها گردانیدن ملیونها و صدملیونها مردان و زنان و بچگان بیگناه میکوشیم و در چنان راهی و با چنان مقصودی به بیهودهگوییها کمترین ارزشی نخواهیم داد.
امروز در جهان سختترین نبردها میرود و تودهها در راه پیشرفت مقصدهای خود ملیونها کشته میدهند و رو برنمیگردانند و شما با چند سخن پستی میخواهید سستی نمایید و رو برگردانید. آنان که باین سخنان میپردازند از دو حال بیرون نیستند : یا کسانیند که هنوز بهرهای از فهم و خرد دارند که بیگمان پشیمان گردیده از در توبه خواهند درآمد ، و یا کسانی که بیکبار فهم و خرد را از دست دادهاند و برای اینان یک روز بازخواستی در پیش است.
.
🔸 باید این افزار را از دست دشمن نیرنگباز گرفت.
🔸 کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
🔸 از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
(دنباله این نوشته را در پایین بخوانید.)
.
🔸 کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
🔸 از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
(دنباله این نوشته را در پایین بخوانید.)
.
✴️ 🖌 کوشاد کانال
🔸 باید این افزار را از دست دشمن نیرنگباز گرفت.
کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
یک زمانی در آغاز سده نوزدهم ، گور اوزلی وزیر مختار انگلیس در ایران پس از اینکه فتحعلیشاه قاجار و پیرامونیانش را فریفته و «پیمان گلستان» را بسود متحد اروپایی خودشان (روسستان) بگردن دولت ایران گزارد ، در گزارشی بدولتش ، نوشته بود که سیاست انگلیس در ایران باید نگهداشتن این کشور در همین حال بدبختی و «بربریسم» (توحش) باشد و از آنروز تاکنون این سیاست دنباله داشته. چه بسا بسیاری از ایرانیان ندانند که انگلیس چشم دیدن برپایی یک کارخانه ذوبآهن در ایران را هم نداشته و برای جلوگیری از آن چه نیرنگهایی زده و چه کارشکنیهایی نموده.
اگر کسانی هستند که این سیاست انگلیسی را نمیشناسند یا باور ندارند ، پیشنهاد میشود داستان هرات را در زمان محمدشاه قاجار بخوانند که چگونه انگلیسیها همزمان «سیاست زور و نیرنگ» را بکار بستند : در کرمان و بلوچستان آقاخان محلاتی پیشوای دسته گمراه اسماعیلی را بآشوبکاری بزیان دولت برانگیختند ، در اسپهان آخوند محمدباقر شفتی را بشورش بر دولت واداشتند (پیداست در میان ملایان رافضی ، امام هندیزاده روزگار ما ، نخستین جاسوس یا کارگزار انگلیس در رخت ملایی نبود ؛ واپسین آن هم نخواهد بود) ، جاسوسانش خود را بهرات رسانیده در آنجا مردم شهر را بایستادگی در برابر دولت ایران تشویق کردند ، کشتیهای جنگی آن خارک را اشغال کردند و ... تا سرانجام محمدشاه قاجار را ببازگشت از هرات و دست کشیدن از بخشی از خاک خراسان واداشتند.
ادعانامه یا کیفرخواست ایران بر انگلیس ، فهرست بلندبالایی دارد که هزاران سات را سیاه خواهد ساخت و در اینجا نمیخواهیم نمونههای تاریخی آن را یاد کنیم. ولی آیا میتوان با نکوهش و خردهگیری یا خواهش از این دشمن تاریخی خواست که سود خود را کنار گزارده و دست از این سیاستها بردارد ؟! آیا از ویروس میتوان خواهش کرد که بیمار نگرداند ؟! آیا میتوان با گله و ناله از آتش خواست که نسوزاند ؟! آیا کژدم با خردهگیری و بدگویی از نیش زدن خواهد بازایستاد؟! در اینجاست که میگوییم از گله و نکوهش دشمنان بتنهایی کاری ساخته نیست و در اینجاست که ارج آگاهی و بیداری یک توده روشن میشود.
کیشهای گوناگون و پراکندگیهای میان یک توده و نادانی مردمان همچون افزاری در دست دولتهای بدخواه است. اینها همچون خنجری است که بگاه خود دشمنان خانگی از پشت در پیکر ایران فرو میبرند. جنبش پاکدینی این هوده را خواهد داد که کشور را از دشمنان خانگی خواهد پیراست. جنبش پاکدینی برآنست که توده را بیدار ساخته و آنها را در برابر نیرنگهای دشمن «واکسینه» سازد و این افزارها را از دست دشمن نیرنگباز بگیرد.
.
🔸 باید این افزار را از دست دشمن نیرنگباز گرفت.
کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
یک زمانی در آغاز سده نوزدهم ، گور اوزلی وزیر مختار انگلیس در ایران پس از اینکه فتحعلیشاه قاجار و پیرامونیانش را فریفته و «پیمان گلستان» را بسود متحد اروپایی خودشان (روسستان) بگردن دولت ایران گزارد ، در گزارشی بدولتش ، نوشته بود که سیاست انگلیس در ایران باید نگهداشتن این کشور در همین حال بدبختی و «بربریسم» (توحش) باشد و از آنروز تاکنون این سیاست دنباله داشته. چه بسا بسیاری از ایرانیان ندانند که انگلیس چشم دیدن برپایی یک کارخانه ذوبآهن در ایران را هم نداشته و برای جلوگیری از آن چه نیرنگهایی زده و چه کارشکنیهایی نموده.
اگر کسانی هستند که این سیاست انگلیسی را نمیشناسند یا باور ندارند ، پیشنهاد میشود داستان هرات را در زمان محمدشاه قاجار بخوانند که چگونه انگلیسیها همزمان «سیاست زور و نیرنگ» را بکار بستند : در کرمان و بلوچستان آقاخان محلاتی پیشوای دسته گمراه اسماعیلی را بآشوبکاری بزیان دولت برانگیختند ، در اسپهان آخوند محمدباقر شفتی را بشورش بر دولت واداشتند (پیداست در میان ملایان رافضی ، امام هندیزاده روزگار ما ، نخستین جاسوس یا کارگزار انگلیس در رخت ملایی نبود ؛ واپسین آن هم نخواهد بود) ، جاسوسانش خود را بهرات رسانیده در آنجا مردم شهر را بایستادگی در برابر دولت ایران تشویق کردند ، کشتیهای جنگی آن خارک را اشغال کردند و ... تا سرانجام محمدشاه قاجار را ببازگشت از هرات و دست کشیدن از بخشی از خاک خراسان واداشتند.
ادعانامه یا کیفرخواست ایران بر انگلیس ، فهرست بلندبالایی دارد که هزاران سات را سیاه خواهد ساخت و در اینجا نمیخواهیم نمونههای تاریخی آن را یاد کنیم. ولی آیا میتوان با نکوهش و خردهگیری یا خواهش از این دشمن تاریخی خواست که سود خود را کنار گزارده و دست از این سیاستها بردارد ؟! آیا از ویروس میتوان خواهش کرد که بیمار نگرداند ؟! آیا میتوان با گله و ناله از آتش خواست که نسوزاند ؟! آیا کژدم با خردهگیری و بدگویی از نیش زدن خواهد بازایستاد؟! در اینجاست که میگوییم از گله و نکوهش دشمنان بتنهایی کاری ساخته نیست و در اینجاست که ارج آگاهی و بیداری یک توده روشن میشود.
کیشهای گوناگون و پراکندگیهای میان یک توده و نادانی مردمان همچون افزاری در دست دولتهای بدخواه است. اینها همچون خنجری است که بگاه خود دشمنان خانگی از پشت در پیکر ایران فرو میبرند. جنبش پاکدینی این هوده را خواهد داد که کشور را از دشمنان خانگی خواهد پیراست. جنبش پاکدینی برآنست که توده را بیدار ساخته و آنها را در برابر نیرنگهای دشمن «واکسینه» سازد و این افزارها را از دست دشمن نیرنگباز بگیرد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!.. (تکهی یک از دو)
... کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکندهای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر میدارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی بنیکی تودهی ایران نتوان بست.
با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه میخواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با این حال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری میخواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.
از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها مینمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها میکنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را میخواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار میبریم و همیشه یادآوری میکنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.
درخور شگفت است که کسانی میروند و سالها رنج میبرند و درس میخوانند و دانش میآموزند و اینها را که از دربایستترین دانشهاست نمیدانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشهی خود میزنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.
در سال دوم پیمان که ما گفتارها دربارهی اینها نوشتیم بسیاری رنجیدگی نمودند و چون دستهای دیگری درمیان بود یک دسته با ما دشمنی نمودند و از نادانیها بازنایستادند. ولی ما یک چیزی که میدانستیم بد است و زیانهای بسیار میدارد نمیتوانستیم چشم از آن پوشیم. اینست پروای آن نادانیها نکردیم و نخواهیم کرد.
شگفتتر آنکه کسانی در اینجا و آنجا نشسته و گردن کشیده و فیلسوفانه بسخن پرداخته چنین میگویند : «اولین اشتباه پیمان همین بود که با ادبیات مخالفت کرد و مردم را با خود دشمن گردانید». چه زشت است که آدمی نادان باشد و خود را بدانایی زند. یکی نمیگوید تو اگر نوشتههای پیمان را خواندهای آنچه ایراد بآن نوشتهها میداری بگو ، و اگر نخواندهای پس چه جای گفتگو از آنست؟!. چه جای آنست که دشمنی مردم را برخ ما بکشی؟!.
یک دسته تا چه اندازه سادهدرون باشند که نیندیشند و از خود نپرسند که اروپاییان که دشمنان بدخواهی بهر ما میباشند برای چه برواج یک رشته کتابهای کهن ما میکوشند؟!. برای چه آنهمه پولها در این راه میریزند؟!. اگر اینها بزیان ما نیست چه سود دیگری (1) بآنان دارد؟!. ببینید چنین چیزی تواند بود که یک توانگری در ایران بمیرد و هنگام مرگ چنین سپارد که فلان اندازه از دارایی مرا جدا کنید و در راه چاپ کردن کتابهای کهن کشور چین یا تبت بکار برید؟!. آخر این توانگر را با کتابهای یک کشور بسیار دوری چه آشنایی هست و چه سودی را از چاپ کردن و رواج دادن آنها برای خود چشم میدارد؟!. یک چنین کاری بسادگی تواند بود؟!. (2)
پابرگیها :
1ـ اصل : چه سودی دیگری ... ـ و
2ـ اشارهایست به «اوقاف گیب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust). اوقاف گیب چیست؟.. انگلیسیان چنین وانمودهاند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفتهاند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را بکتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساختهاند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانهی دیگری را بنیاد مینهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید. برای شرح بیشتر نگاه کنید بکتاب در پیرامون «ادبیات»
.
احمد کسروی
🔸 8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!.. (تکهی یک از دو)
... کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکندهای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر میدارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی بنیکی تودهی ایران نتوان بست.
با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه میخواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با این حال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری میخواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.
از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها مینمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها میکنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را میخواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار میبریم و همیشه یادآوری میکنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.
درخور شگفت است که کسانی میروند و سالها رنج میبرند و درس میخوانند و دانش میآموزند و اینها را که از دربایستترین دانشهاست نمیدانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشهی خود میزنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.
در سال دوم پیمان که ما گفتارها دربارهی اینها نوشتیم بسیاری رنجیدگی نمودند و چون دستهای دیگری درمیان بود یک دسته با ما دشمنی نمودند و از نادانیها بازنایستادند. ولی ما یک چیزی که میدانستیم بد است و زیانهای بسیار میدارد نمیتوانستیم چشم از آن پوشیم. اینست پروای آن نادانیها نکردیم و نخواهیم کرد.
شگفتتر آنکه کسانی در اینجا و آنجا نشسته و گردن کشیده و فیلسوفانه بسخن پرداخته چنین میگویند : «اولین اشتباه پیمان همین بود که با ادبیات مخالفت کرد و مردم را با خود دشمن گردانید». چه زشت است که آدمی نادان باشد و خود را بدانایی زند. یکی نمیگوید تو اگر نوشتههای پیمان را خواندهای آنچه ایراد بآن نوشتهها میداری بگو ، و اگر نخواندهای پس چه جای گفتگو از آنست؟!. چه جای آنست که دشمنی مردم را برخ ما بکشی؟!.
یک دسته تا چه اندازه سادهدرون باشند که نیندیشند و از خود نپرسند که اروپاییان که دشمنان بدخواهی بهر ما میباشند برای چه برواج یک رشته کتابهای کهن ما میکوشند؟!. برای چه آنهمه پولها در این راه میریزند؟!. اگر اینها بزیان ما نیست چه سود دیگری (1) بآنان دارد؟!. ببینید چنین چیزی تواند بود که یک توانگری در ایران بمیرد و هنگام مرگ چنین سپارد که فلان اندازه از دارایی مرا جدا کنید و در راه چاپ کردن کتابهای کهن کشور چین یا تبت بکار برید؟!. آخر این توانگر را با کتابهای یک کشور بسیار دوری چه آشنایی هست و چه سودی را از چاپ کردن و رواج دادن آنها برای خود چشم میدارد؟!. یک چنین کاری بسادگی تواند بود؟!. (2)
پابرگیها :
1ـ اصل : چه سودی دیگری ... ـ و
2ـ اشارهایست به «اوقاف گیب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust). اوقاف گیب چیست؟.. انگلیسیان چنین وانمودهاند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفتهاند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را بکتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساختهاند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانهی دیگری را بنیاد مینهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید. برای شرح بیشتر نگاه کنید بکتاب در پیرامون «ادبیات»
.
🔶 چیزی که یک شبه بیاید یک شبه هم می رود!
🔸 (تکهی یک از سه)
چند روز پیش برای رفتن به جایی از آژانس تاکسی خواستم. رانندهی جوانی آمد. پس از سلام و گفتن خسته نباشید ، با چند جملهی دیگر گفتگومان به اینجا رسید که با اندک تغییری مینویسم. او را با الف و خودم را هم با ب نشان داده ام.
الف ـ من کار دولتی داشتم. سال 88 جوری شد که ناچار شدم درآمدم بیرون و شروع کردم به دلالی و اینجور کارها. ...
ما مردم فرهیخته ای هستیم. دیروز مریم میرزاخانی را دیدید جایزهی نوبل ریاضیات برده؟. یک دانشجوی دانشگاه شریف بود که در بازگشت از یک مسابقهی دانشگاهی اتوبوسشان رفت ته دره همه مردند جز چند تا که این خانم هم از آنها بوده. بعد رفته خارج کشور و تحصیلش را ادامه داده و به این مقام رسیده. حالا بعضیها می گویند : چرا همینجا نماند رفت برای بیگانه کار کند؟. در حالی که با این جوّی که در کشور هست یا نمی گذاشتند استاد دانشگاه شود یا یک روز که می آمد تو خیابان اعتراضی کند با باتون فرق سرش را می شکافتند.
ب ـ من خبر نداشتم. حالا که گفتید خیلی خوشحال شدم. زیرا مدتها بود که ایرانیان در زمینه های دانشی افتخاری جهانی بدست نمی آوردند. ... من هم قبول دارم که در این مردم آدمهای باهوش و نخبه بسیار هست ولی افسوس که همه می روند و کسی اینجا نمی ماند. در واقع اگر فلسفهی شما را تعمیم دهیم و بگوییم اینجا چون کسی نمی تواند جیک بزند پس درست است که بروند خارج ، زندگیشان را بکنند ، اینجا میدان خالی می ماند برای یک مشت آدمهای ناشایسته. مگر ما وظیفهی اجتماعی نداریم؟! مگر کارهای این کشور به عهدهی ما نیست؟!
الف ـ اینجا چه امکاناتی هست که یکی دلش برای آن خوش باشد؟ اینجا همه چیز خلاف قانون است. وزیر علوم را استیضاح می کنند که چرا بورسیه ها را به صلاحیتدارها نداده. ... در حالی که کسانی از رانت استفاده کرده و بورسیه ها را تصاحب کرده بودند.
ب ـ اینکه می گفت سهمیه ها را پیش خور کردند همین را می گفت؟!
الف ـ بله. در خارج دانشجویان درجهی دوم ما را با عزت می گیرند و کاری به ملیتش ندارند فقط ازش کار خوب می خواهند. ملاک کار است و بس. اینجا با استادانمان چه رفتارهای زشتی می کنند!
ب ـ چه کسی باید این نابسامانی را درست کند؟!
الف ـ خب ، ببینید ما یک مردمی هستیم که صدها سال رشوه گرفته ایم و این با فرهنگ ما آمیخته شده. یک شرایطی پیش آمده بود که داشت این وضع بهبود پیدا می کرد. یک رهبر کاریزماتیک یکی از وظایفش جلوگیری از فساد است. ...
ب ـ پس ما مردم در این میان چه کاره ایم؟!. منظورم اینست که آمدیم و آن رهبر کاریزماتیک که شما می گویید غفلتی کرد یا ناشایسته از آب درآمد ، آیا ما باید دست روی دست بگذاریم؟!
الف ـ کار دیگر از دست مردم درآمده.
ب ـ فراموش نکنید که مردم بودند که «رهبر کاریزماتیک» را سر کار آوردند. پس مردم قادر به خیلی کارها هستند.
الف ـ خب ، مردم رهبر و دولت را می آورند سر کار که کارها را ایشان انجام دهند. مثل اینست که شما یک راننده ای استخدام کنید و او سر وقت نیاید و خودتان ناچار شده رانندگی کنید و در همان حال حقوق هم به او بدهید.
ب ـ اگر وظیفهی مردم تنها همینست که یک دولتی را سر کار بیاورند و بعد بگویند ما کارمان را انجام دادیم و بروند خانه منتظر بنشینند تا همه چیز درست بشود ، مانند آنست که در مثال شما هم بگوییم طرف که استخدام کرده بگوید من کارم را انجام داده ام ، چنین کسی ناگزیر باید هم حقوق بدهد و هم خودش رانندگی کند!
.
🔸 (تکهی یک از سه)
چند روز پیش برای رفتن به جایی از آژانس تاکسی خواستم. رانندهی جوانی آمد. پس از سلام و گفتن خسته نباشید ، با چند جملهی دیگر گفتگومان به اینجا رسید که با اندک تغییری مینویسم. او را با الف و خودم را هم با ب نشان داده ام.
الف ـ من کار دولتی داشتم. سال 88 جوری شد که ناچار شدم درآمدم بیرون و شروع کردم به دلالی و اینجور کارها. ...
ما مردم فرهیخته ای هستیم. دیروز مریم میرزاخانی را دیدید جایزهی نوبل ریاضیات برده؟. یک دانشجوی دانشگاه شریف بود که در بازگشت از یک مسابقهی دانشگاهی اتوبوسشان رفت ته دره همه مردند جز چند تا که این خانم هم از آنها بوده. بعد رفته خارج کشور و تحصیلش را ادامه داده و به این مقام رسیده. حالا بعضیها می گویند : چرا همینجا نماند رفت برای بیگانه کار کند؟. در حالی که با این جوّی که در کشور هست یا نمی گذاشتند استاد دانشگاه شود یا یک روز که می آمد تو خیابان اعتراضی کند با باتون فرق سرش را می شکافتند.
ب ـ من خبر نداشتم. حالا که گفتید خیلی خوشحال شدم. زیرا مدتها بود که ایرانیان در زمینه های دانشی افتخاری جهانی بدست نمی آوردند. ... من هم قبول دارم که در این مردم آدمهای باهوش و نخبه بسیار هست ولی افسوس که همه می روند و کسی اینجا نمی ماند. در واقع اگر فلسفهی شما را تعمیم دهیم و بگوییم اینجا چون کسی نمی تواند جیک بزند پس درست است که بروند خارج ، زندگیشان را بکنند ، اینجا میدان خالی می ماند برای یک مشت آدمهای ناشایسته. مگر ما وظیفهی اجتماعی نداریم؟! مگر کارهای این کشور به عهدهی ما نیست؟!
الف ـ اینجا چه امکاناتی هست که یکی دلش برای آن خوش باشد؟ اینجا همه چیز خلاف قانون است. وزیر علوم را استیضاح می کنند که چرا بورسیه ها را به صلاحیتدارها نداده. ... در حالی که کسانی از رانت استفاده کرده و بورسیه ها را تصاحب کرده بودند.
ب ـ اینکه می گفت سهمیه ها را پیش خور کردند همین را می گفت؟!
الف ـ بله. در خارج دانشجویان درجهی دوم ما را با عزت می گیرند و کاری به ملیتش ندارند فقط ازش کار خوب می خواهند. ملاک کار است و بس. اینجا با استادانمان چه رفتارهای زشتی می کنند!
ب ـ چه کسی باید این نابسامانی را درست کند؟!
الف ـ خب ، ببینید ما یک مردمی هستیم که صدها سال رشوه گرفته ایم و این با فرهنگ ما آمیخته شده. یک شرایطی پیش آمده بود که داشت این وضع بهبود پیدا می کرد. یک رهبر کاریزماتیک یکی از وظایفش جلوگیری از فساد است. ...
ب ـ پس ما مردم در این میان چه کاره ایم؟!. منظورم اینست که آمدیم و آن رهبر کاریزماتیک که شما می گویید غفلتی کرد یا ناشایسته از آب درآمد ، آیا ما باید دست روی دست بگذاریم؟!
الف ـ کار دیگر از دست مردم درآمده.
ب ـ فراموش نکنید که مردم بودند که «رهبر کاریزماتیک» را سر کار آوردند. پس مردم قادر به خیلی کارها هستند.
الف ـ خب ، مردم رهبر و دولت را می آورند سر کار که کارها را ایشان انجام دهند. مثل اینست که شما یک راننده ای استخدام کنید و او سر وقت نیاید و خودتان ناچار شده رانندگی کنید و در همان حال حقوق هم به او بدهید.
ب ـ اگر وظیفهی مردم تنها همینست که یک دولتی را سر کار بیاورند و بعد بگویند ما کارمان را انجام دادیم و بروند خانه منتظر بنشینند تا همه چیز درست بشود ، مانند آنست که در مثال شما هم بگوییم طرف که استخدام کرده بگوید من کارم را انجام داده ام ، چنین کسی ناگزیر باید هم حقوق بدهد و هم خودش رانندگی کند!
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی دو از دو)
آنان هیچ نمیدانند که در این جهانِ زندگانی نیکها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یک نیرویی داده که بوسیلهی آن نیکها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمیدانند که یک سخنی که میشنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ، و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی کنند.
اینها چیزهاییست که شاید هیچ نشنیدهاند و اگر برخی از ایشان شنیدهاند نفهمیدهاند. زیرا از روزی که سر برآوردهاند در توی سخنان بیهوده و پوچی بودهاند و اینست مغزهاشان بیکاره گردیده و یا بیکبار تیره شده. شما اگر بیکی از آنان همین سخنان را بگویید آشکاره خواهید دید نمیفهمند ، وسیلهی فهمش را ندارند.
دوباره تکرار میکنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان میکنیم و سخن از چارهی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله میگوییم : یکی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده که یک چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و کتابها پر از آن میباشد. آنگاه شعرهایی را که شعرای نافهم دربارهی جبریگری سروده و آشکاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت کردهاند برای مثل میآوریم ، میبینیم : ناگهان کسانی یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، که ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را که سراپا زهر است بمردم یادآوری نکنیم. توقع دارند که یک تودهی بیست ملیونی را فدای یاوهبافیهای زمان مغول گردانیم.
درست داستان گفتگوی مشروطه است و شکم دریدن امیربهادر. چیزی که هست امیربهادر باز نجابت داشته که شکم خود را میدریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمیخیزند.
یک زمانی بدستهبازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند که کسی نمیتوانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمهزن ، یا تختهزن ، یا از شمر و یزید درست کردن ، بمیان میآوردی در حال[=بیدرنگ] از چند جا جلوت را میگرفتند و نهیب میزدند که بدستگاه امامحسین توهین نکن. فراموش نمیکنم آن روزهایی را که چون گفتاری در یکی از روزنامههای تبریز دربارهی قمهزنان نوشته بودم یک هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.
از آنسوی من میگویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده میگیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاکنهاد و جوانان نیکسرشت را ببینید که از دور و نزدیک این حقایق را پذیرفتهاند و هر یکی در جایی که هست در راه رواج نوشتهها و کتابهای ما کوششهای بهادار میکنند.
اکنون که این گفتار را مینویسم بیش از چهل نامه در کیف منست که از همان نیکمردان رسیده و من فرصت پاسخنویسی پیدا نکردهام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان میکوشند و نامهها مینویسند.
همین اکنون یک نامهای در جلوم باز است که جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح میدهد که چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس کتاب «راه رستگاری» را بیکی از ایشان داده که بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهرکرد کسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یک جوان دیگری در همان شهرکرد سالهاست در راه این حقایق میکوشد و امسال در محرم بهنگامی که چند هزار از روستاییان در پیرامون یک امامزادهای گرد بودهاند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنکه یک جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان کاری بازنایستاده.
در تابستان گذشته جوانی از تهران با یکی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یک کیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی که رسید پاکدلانه بکوشش برخاست و کنون نامههایی از آن در نزد منست که نمونههای نیکی از تأثیر حقایق در دلهای پاکست.
از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شمارهی هفتم پیمان که چند روز پیش درآمد نامهای را چاپ کردیم که آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد کرده که ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل کس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی دربارهی پرچم کرده. ایشان هم خواستهاند پولی بفرستند که ما پرچم را ببهای ارزانی بکسانی بفرستیم.
اینها هر یکی دلیل دیگر است بآنکه تأثیر حقایق در دلهای پاک ناگزیریست ، و اگر کسانی آلودهاند و نمیتوانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این کسان اگر بسیار هم باشند کمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.
👇
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی دو از دو)
آنان هیچ نمیدانند که در این جهانِ زندگانی نیکها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یک نیرویی داده که بوسیلهی آن نیکها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمیدانند که یک سخنی که میشنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ، و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی کنند.
اینها چیزهاییست که شاید هیچ نشنیدهاند و اگر برخی از ایشان شنیدهاند نفهمیدهاند. زیرا از روزی که سر برآوردهاند در توی سخنان بیهوده و پوچی بودهاند و اینست مغزهاشان بیکاره گردیده و یا بیکبار تیره شده. شما اگر بیکی از آنان همین سخنان را بگویید آشکاره خواهید دید نمیفهمند ، وسیلهی فهمش را ندارند.
دوباره تکرار میکنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان میکنیم و سخن از چارهی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله میگوییم : یکی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده که یک چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و کتابها پر از آن میباشد. آنگاه شعرهایی را که شعرای نافهم دربارهی جبریگری سروده و آشکاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت کردهاند برای مثل میآوریم ، میبینیم : ناگهان کسانی یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، که ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را که سراپا زهر است بمردم یادآوری نکنیم. توقع دارند که یک تودهی بیست ملیونی را فدای یاوهبافیهای زمان مغول گردانیم.
درست داستان گفتگوی مشروطه است و شکم دریدن امیربهادر. چیزی که هست امیربهادر باز نجابت داشته که شکم خود را میدریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمیخیزند.
یک زمانی بدستهبازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند که کسی نمیتوانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمهزن ، یا تختهزن ، یا از شمر و یزید درست کردن ، بمیان میآوردی در حال[=بیدرنگ] از چند جا جلوت را میگرفتند و نهیب میزدند که بدستگاه امامحسین توهین نکن. فراموش نمیکنم آن روزهایی را که چون گفتاری در یکی از روزنامههای تبریز دربارهی قمهزنان نوشته بودم یک هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.
از آنسوی من میگویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده میگیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاکنهاد و جوانان نیکسرشت را ببینید که از دور و نزدیک این حقایق را پذیرفتهاند و هر یکی در جایی که هست در راه رواج نوشتهها و کتابهای ما کوششهای بهادار میکنند.
اکنون که این گفتار را مینویسم بیش از چهل نامه در کیف منست که از همان نیکمردان رسیده و من فرصت پاسخنویسی پیدا نکردهام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان میکوشند و نامهها مینویسند.
همین اکنون یک نامهای در جلوم باز است که جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح میدهد که چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس کتاب «راه رستگاری» را بیکی از ایشان داده که بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهرکرد کسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یک جوان دیگری در همان شهرکرد سالهاست در راه این حقایق میکوشد و امسال در محرم بهنگامی که چند هزار از روستاییان در پیرامون یک امامزادهای گرد بودهاند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنکه یک جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان کاری بازنایستاده.
در تابستان گذشته جوانی از تهران با یکی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یک کیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی که رسید پاکدلانه بکوشش برخاست و کنون نامههایی از آن در نزد منست که نمونههای نیکی از تأثیر حقایق در دلهای پاکست.
از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شمارهی هفتم پیمان که چند روز پیش درآمد نامهای را چاپ کردیم که آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد کرده که ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل کس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی دربارهی پرچم کرده. ایشان هم خواستهاند پولی بفرستند که ما پرچم را ببهای ارزانی بکسانی بفرستیم.
اینها هر یکی دلیل دیگر است بآنکه تأثیر حقایق در دلهای پاک ناگزیریست ، و اگر کسانی آلودهاند و نمیتوانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این کسان اگر بسیار هم باشند کمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.
👇
در همان زمینهی شعر ما صدها کس را توانیم شمرد ، که در نتیجهی خواندن گفتارهای پیمان و پرچم از شاعری پشیمان شده آن را ترک گفتهاند و آنچه سروده بودند از میان بردهاند.
شیراز که مرکز شعر دوستی ایرانست ما کسان بسیاری را داریم که با گفتههای پیمان همداستان میباشند چنانکه در چند روز پیش پاسخی را که آقای غیاثی بیک گفتارنویس تهرانی داده بود در پرچم بچاپ رسانیدیم.
آن آقای آگاه که نامش را بردیم یکی از شاعران بودهاند و با اینحال بتازگی نامهای بیکی از دوستان خود در تهران (آقای محمدکریم فرهنگ) نوشته و از شاعری بیزاری نموده و برای آنکه خوانندگان چگونگی را بدانند که اثر حقایق چیست و کسانی از روی چه بینش و آگاهی با این گفتهها همراهی مینمایند بهتر میدانیم آن نامه را در این شماره بچاپ رسانیم. همین نامه و مانند آن ، پاسخ نیکی بآن سخنان زشت و پوچیست که برخی نافهمان مینویسند.
.
شیراز که مرکز شعر دوستی ایرانست ما کسان بسیاری را داریم که با گفتههای پیمان همداستان میباشند چنانکه در چند روز پیش پاسخی را که آقای غیاثی بیک گفتارنویس تهرانی داده بود در پرچم بچاپ رسانیدیم.
آن آقای آگاه که نامش را بردیم یکی از شاعران بودهاند و با اینحال بتازگی نامهای بیکی از دوستان خود در تهران (آقای محمدکریم فرهنگ) نوشته و از شاعری بیزاری نموده و برای آنکه خوانندگان چگونگی را بدانند که اثر حقایق چیست و کسانی از روی چه بینش و آگاهی با این گفتهها همراهی مینمایند بهتر میدانیم آن نامه را در این شماره بچاپ رسانیم. همین نامه و مانند آن ، پاسخ نیکی بآن سخنان زشت و پوچیست که برخی نافهمان مینویسند.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!.. (تکهی دو از دو)
چنانکه گفتیم اینها هر یکی به تنهایی زمینهی ارجداریست و ما در آینده باز از هر یکی سخنانی خواهیم راند. ما چشم میداریم که خوانندگان اینها را نیک خوانند و نیک اندیشند و با پاکدلی و غیرتمندی خود بما یاری کنند. دردهای ایران اینها و مانند اینهاست. ایرانیان در فهم و اندیشه بر بسیاری از دیگران برتری دارند و برای پیشرفت شایاتر میباشند و آنچه دست و پای ایشان را بسته همین گرفتاریها و مانند اینهاست.
ما در جای دیگر گفتهایم در بسیاری از ایرانیان دو نیروی روانی که فهم و داوری خرد باشد از کار افتاده. (1) این سخن را ناسنجیده نگفتهایم و بسیار درست است ، و انگیزهی آن همین کتابها و بدآموزیهاست. زیرا بدانسان که اگر کسی خوراکهای ناسازگار هم خورد معده آنها را هضم کردن نتواند و از کار افتد هم بدانسان اگر کسی اندیشههای گوناگون ناسازگار را در دل جا داد ناگزیر فهم و خرد از جدا کردن آنها از یکدیگر و شناختن راست از کج فروماند و کمکم از کار افتد. این چیزیست که ما بیگمان میدانیم و همیشه دنبال خواهیم کرد.
پابرگی :
1ـ شمارهی چهارم سال پنجم[پیمان] دیده شود. (پ)
.
احمد کسروی
🔸 8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!.. (تکهی دو از دو)
چنانکه گفتیم اینها هر یکی به تنهایی زمینهی ارجداریست و ما در آینده باز از هر یکی سخنانی خواهیم راند. ما چشم میداریم که خوانندگان اینها را نیک خوانند و نیک اندیشند و با پاکدلی و غیرتمندی خود بما یاری کنند. دردهای ایران اینها و مانند اینهاست. ایرانیان در فهم و اندیشه بر بسیاری از دیگران برتری دارند و برای پیشرفت شایاتر میباشند و آنچه دست و پای ایشان را بسته همین گرفتاریها و مانند اینهاست.
ما در جای دیگر گفتهایم در بسیاری از ایرانیان دو نیروی روانی که فهم و داوری خرد باشد از کار افتاده. (1) این سخن را ناسنجیده نگفتهایم و بسیار درست است ، و انگیزهی آن همین کتابها و بدآموزیهاست. زیرا بدانسان که اگر کسی خوراکهای ناسازگار هم خورد معده آنها را هضم کردن نتواند و از کار افتد هم بدانسان اگر کسی اندیشههای گوناگون ناسازگار را در دل جا داد ناگزیر فهم و خرد از جدا کردن آنها از یکدیگر و شناختن راست از کج فروماند و کمکم از کار افتد. این چیزیست که ما بیگمان میدانیم و همیشه دنبال خواهیم کرد.
پابرگی :
1ـ شمارهی چهارم سال پنجم[پیمان] دیده شود. (پ)
.
🔶 چیزی که یک شبه بیاید یک شبه هم میرود!
🔸 (تکهی دو از سه)
الف ـ سال 88 هم ما بلند شدیم ولی صدامان را خفه کردند. ...
ب ـ بیراه نمی شود. ویرانیهایی را که بیست سال می کشد تا درست شود بدون نقشه و برنامه با یک شور و غوغای یک هفته ای چطور می توان درست کرد؟!... ندیدید در مصر چه شد؟ مردم مبارک را در کمتر از یک ماه سرنگون کردند ولی آخر سر سی سی بجایش نشست. تازه اخوانیها وضعشان بدتر از گذشته شد و بیشترشان پشت میله های زندانند. مصریها همهی کارها را کردند که مبارک را بردارند چونکه گمان می کردند تنها مشکل کشورشان اوست. راه روشنی برای آینده نداشتند و اگر همان هنگام می پرسیدی پس از رفتن مبارک چه خواهید کرد؟ پاسخ و برنامه ای نداشتند.
فقط کافی نیست که شور و هیجانی بکار برد. باید راه داشت. برنامه داشت. بلکه پیش از همه باید تشخیص داد که مشکلات چه ها هست؟ اگر ندانی کوششهای کورواری خواهی کرد و بعد چون جواب نمیدهد پشیمان و نومید خواهی شد. نومیدی هم درد کوچکی نیست.
الف ـ راستش الآن که از اون روزها (سال 88) کمی مسنتر شده ام امیدم را از دست داده ام. گمان میکنم این مملکت دیگر هیچ وقت درست نخواهد شد.
ب ـ اصل تشخیص است. اگر تشخیص یک پزشکی درست نبود هرچه نسخه بنویسد یا بی اثر است یا زیان آور. ولی اگر خوب معاینه کرد و آزمایشهای مورد نیاز را نوشت و سپس درد را درست تشخیص داد دیگر درمان دشوار نخواهد بود.
الف ـ در کشور ما قانون باشد و رشوه نباشد کل کارها حل است.
ب ـ کی قانون را اجرا کند؟! کی جلو رشوه خواری را بگیرد؟!
الف ـ مگر نباید دولت بکند؟!
ب ـ ببینید ! متأسفانه ما ایرانیها بهای هیچ چیزی را نمی خواهیم بپردازیم. هر چیزی بهایی دارد. کشورهای دیگر هم که می گویید وضعشان خوبست همیشه چنین نبوده و خودشان درست کرده اند. خیلی وقتها دولتهاشان را هم سرنگون کرده اند. بجای آنکه مانند اقوام کوچگرد به هرجا که هواش بهتر است بکوچند ، خودشان آستینها را بالا زده سرزمینشان را آباد کرده اند. مثلاً کره اگر کره شده این نیست که رفته از آمریکا آدم آورده کشورش را درست کرده. بلکه کشورش را خودش بنظم آورده.
ببینید گفتنش خوشایند نیست ولی این را می گویم تا گفتگومان روشنتر شود. ما ایرانیها همانطور که گفتم نمی خواهیم بهای چیزهایی را که میخواهیم بپردازیم. می خواهیم مفتی وضعمان بهتر شود. این هم انجام پذیر نیست. حتا خوشبختی را هم گدایی می کنیم. بخودمان متکی نیستیم. چیزهای خوب را هم می خواهیم دیگران بما بدهند. میخواهیم هیچ چیزی عوض نشود و دستی به مغزهامان نخورد و فکرهامان همان فکرهای پوسیدهی قدیمی باشد ولی اوضاع هم خوب بشود. مثلاً بنا به گفتهی شما ما کاری نکنیم ، دولت جلو رشوه خواری را بگیرد و خوشبختمان کند.
مرد جوان اندکی اندیشید و سپس گفت :
الف ـ انگلیسیها یک گفته ای دارند می گویند :
Revolution can not take place unless in people’s minds.
(انقلاب رخ نمیدهد مگر آنکه در مغزهای مردم انقلاب رخ دهد) ، این هم یک روزه نمی شود.
ب ـ درست گفته اند!
الف ـ چیزی که یک شبه بیاید یک شبه هم می رود!
ب ـ آفرین! مهم همان مغزها و افکار درون آنست. این همانست که زمان می برد و به گفتهی شما یک شبه نمی شود. باید راهش را دانست و موانع راه را از پیش پا برداشت و برایش کوشش بسیار کرد. ژاپن و آلمان که در جنگ جهانی دوم تبدیل به یک ویرانه شدند ، مردمش نگفتند اسبابمان را جمع کنیم برویم یک جای بهتر بلکه گفتند : دست بهم بدهیم سرزمینمان را از نو آباد کنیم.
الف ـ از خودگذشتگی کردند.
.
🔸 (تکهی دو از سه)
الف ـ سال 88 هم ما بلند شدیم ولی صدامان را خفه کردند. ...
ب ـ بیراه نمی شود. ویرانیهایی را که بیست سال می کشد تا درست شود بدون نقشه و برنامه با یک شور و غوغای یک هفته ای چطور می توان درست کرد؟!... ندیدید در مصر چه شد؟ مردم مبارک را در کمتر از یک ماه سرنگون کردند ولی آخر سر سی سی بجایش نشست. تازه اخوانیها وضعشان بدتر از گذشته شد و بیشترشان پشت میله های زندانند. مصریها همهی کارها را کردند که مبارک را بردارند چونکه گمان می کردند تنها مشکل کشورشان اوست. راه روشنی برای آینده نداشتند و اگر همان هنگام می پرسیدی پس از رفتن مبارک چه خواهید کرد؟ پاسخ و برنامه ای نداشتند.
فقط کافی نیست که شور و هیجانی بکار برد. باید راه داشت. برنامه داشت. بلکه پیش از همه باید تشخیص داد که مشکلات چه ها هست؟ اگر ندانی کوششهای کورواری خواهی کرد و بعد چون جواب نمیدهد پشیمان و نومید خواهی شد. نومیدی هم درد کوچکی نیست.
الف ـ راستش الآن که از اون روزها (سال 88) کمی مسنتر شده ام امیدم را از دست داده ام. گمان میکنم این مملکت دیگر هیچ وقت درست نخواهد شد.
ب ـ اصل تشخیص است. اگر تشخیص یک پزشکی درست نبود هرچه نسخه بنویسد یا بی اثر است یا زیان آور. ولی اگر خوب معاینه کرد و آزمایشهای مورد نیاز را نوشت و سپس درد را درست تشخیص داد دیگر درمان دشوار نخواهد بود.
الف ـ در کشور ما قانون باشد و رشوه نباشد کل کارها حل است.
ب ـ کی قانون را اجرا کند؟! کی جلو رشوه خواری را بگیرد؟!
الف ـ مگر نباید دولت بکند؟!
ب ـ ببینید ! متأسفانه ما ایرانیها بهای هیچ چیزی را نمی خواهیم بپردازیم. هر چیزی بهایی دارد. کشورهای دیگر هم که می گویید وضعشان خوبست همیشه چنین نبوده و خودشان درست کرده اند. خیلی وقتها دولتهاشان را هم سرنگون کرده اند. بجای آنکه مانند اقوام کوچگرد به هرجا که هواش بهتر است بکوچند ، خودشان آستینها را بالا زده سرزمینشان را آباد کرده اند. مثلاً کره اگر کره شده این نیست که رفته از آمریکا آدم آورده کشورش را درست کرده. بلکه کشورش را خودش بنظم آورده.
ببینید گفتنش خوشایند نیست ولی این را می گویم تا گفتگومان روشنتر شود. ما ایرانیها همانطور که گفتم نمی خواهیم بهای چیزهایی را که میخواهیم بپردازیم. می خواهیم مفتی وضعمان بهتر شود. این هم انجام پذیر نیست. حتا خوشبختی را هم گدایی می کنیم. بخودمان متکی نیستیم. چیزهای خوب را هم می خواهیم دیگران بما بدهند. میخواهیم هیچ چیزی عوض نشود و دستی به مغزهامان نخورد و فکرهامان همان فکرهای پوسیدهی قدیمی باشد ولی اوضاع هم خوب بشود. مثلاً بنا به گفتهی شما ما کاری نکنیم ، دولت جلو رشوه خواری را بگیرد و خوشبختمان کند.
مرد جوان اندکی اندیشید و سپس گفت :
الف ـ انگلیسیها یک گفته ای دارند می گویند :
Revolution can not take place unless in people’s minds.
(انقلاب رخ نمیدهد مگر آنکه در مغزهای مردم انقلاب رخ دهد) ، این هم یک روزه نمی شود.
ب ـ درست گفته اند!
الف ـ چیزی که یک شبه بیاید یک شبه هم می رود!
ب ـ آفرین! مهم همان مغزها و افکار درون آنست. این همانست که زمان می برد و به گفتهی شما یک شبه نمی شود. باید راهش را دانست و موانع راه را از پیش پا برداشت و برایش کوشش بسیار کرد. ژاپن و آلمان که در جنگ جهانی دوم تبدیل به یک ویرانه شدند ، مردمش نگفتند اسبابمان را جمع کنیم برویم یک جای بهتر بلکه گفتند : دست بهم بدهیم سرزمینمان را از نو آباد کنیم.
الف ـ از خودگذشتگی کردند.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه»
🔸 نامهی آقای آگاه (تکهی یک از یک)
دوست گرامی آقای فرهنگ
میخواهم نامه را بگله از شما بیآغازم ، خواهید گفت چرا چه کردهام که جای گله باز باشد؟ میگویم گلهام اینست که شما از هشت سال باز با نوشتههای آقای کسروی سروکار داشته و مرا بیبهره گزاردهای در صورتی که میتوانستید با فرستادن یک دوره از نوشتههای ایشان از این شاهراه آگاهم نمایی که زودتر ، از این دام پندار و انگارهای شاعری آسوده شده باشم. راستی راستی وقتی که آدم کلاه را قاضی میکند و وضع پیش از دیدن نوشتههای پیمان [را] با وضع پس از دیدن آن مقایسه میکند میبیند که زیر بار خرافات نزدیک بهلاکت بود و اکنون که رها گردیده خود را آسوده و سبکبار میبیند. شاید بفرمایید چرا در وهلهی اول که مهنامه را خواندی این اعتراف را نکردی. میگویم نمیخواستم نسنجیده اعترافی کنم که بعد پشیمان شوم و راهی نداشته باشم. باور بفرمایید که [کتاب] «راه رستگاری» را بیش از سه بار آن هم بدقت و شمارههای پرچم را برخی دو بار و برخی را بیشتر از آغاز تا انجام خواندم و در نوشتههای آن باریک شدم و دیدم راهی جز قبول کردن گفتار این پاکمرد نیست و باید با کمال خوشرویی و با پیشانی باز بگفتههایش گردن گزاریم چنانکه همین کار را کردم و چند روز پیش دفتر اشعار خود را که گمان میکردم بزرگترین سرمایهی دنیوی و اخروی من خواهد بود جلو گزاردم و کلیهی اشعاری که از سبوی پندار و انگار تراویده بود قلم برکشیدم و یکی از آشنایان از این کارم ملامت نمود باو گفتم دلایلی خردپذیر مرا وادار باین کار کرده اگر برهان نیرومندی داری که مرا از این اراده بازدارد بگو تا بدانم. در پاسخ من پرت و پلاهای زیادی گفت که ارزش نوشتن ندارد و برای نمونه یکی از آنها را با جوابی که باو دادم مینویسم و آن این بود که گفت اقلاً یک یادبودی هست که از آدمی میماند گفتم هر یادبودی که خوب نیست از آدمی بازماند یادبودی که باعث گمراهی مردم است نماندنش اولی است و این بآن میماند که کسی برای اینکه یادبودی از او بازماند در رهگذر مردم چاهی حفر کند و یا آثاری که نشانهی زشتی اخلاق و پستی کردارش است بجای گزارد. بسیار بیخردیست افعالی را که اگرهم خدا نکرده از آدمی سر زند باید پنهان ماند و از تکرارش دوری کند و توبه نماید ، بدون اینکه مرتکب شده باشد بخود بندد و بصورت شعر درآورد و بیادگار گزارد. مثل اینست که کسی دزدی نکرده باشد ولی با نظم یا نثر دزدیهایی که در مخیله درست میکند برشتهی نوشتن بیاورد و چون درست نگاه کنیم اعمال و افعالی که بعضی از شعرا بخود نسبت دادهاند عیناً مثل همین است که کسی دزدی نکرده باشد و نسبت دزدی بخود بدهد و اقرار نماید و الا نمیتوان گفت همهی شعرا شاهدباز و بادهخوار بودهاند بلکه برای پیدا کردن مضمون خود را باین خواریها انداختهاند و چون سخنم باینجا رسید از من خواست که «راه رستگاری» را باو بدهم بخواند و من یک جلد «راه رستگاری» که داشتم باو بخشیدم که بخواند.
16/2/21 «آگاه»
.
🔸 نامهی آقای آگاه (تکهی یک از یک)
دوست گرامی آقای فرهنگ
میخواهم نامه را بگله از شما بیآغازم ، خواهید گفت چرا چه کردهام که جای گله باز باشد؟ میگویم گلهام اینست که شما از هشت سال باز با نوشتههای آقای کسروی سروکار داشته و مرا بیبهره گزاردهای در صورتی که میتوانستید با فرستادن یک دوره از نوشتههای ایشان از این شاهراه آگاهم نمایی که زودتر ، از این دام پندار و انگارهای شاعری آسوده شده باشم. راستی راستی وقتی که آدم کلاه را قاضی میکند و وضع پیش از دیدن نوشتههای پیمان [را] با وضع پس از دیدن آن مقایسه میکند میبیند که زیر بار خرافات نزدیک بهلاکت بود و اکنون که رها گردیده خود را آسوده و سبکبار میبیند. شاید بفرمایید چرا در وهلهی اول که مهنامه را خواندی این اعتراف را نکردی. میگویم نمیخواستم نسنجیده اعترافی کنم که بعد پشیمان شوم و راهی نداشته باشم. باور بفرمایید که [کتاب] «راه رستگاری» را بیش از سه بار آن هم بدقت و شمارههای پرچم را برخی دو بار و برخی را بیشتر از آغاز تا انجام خواندم و در نوشتههای آن باریک شدم و دیدم راهی جز قبول کردن گفتار این پاکمرد نیست و باید با کمال خوشرویی و با پیشانی باز بگفتههایش گردن گزاریم چنانکه همین کار را کردم و چند روز پیش دفتر اشعار خود را که گمان میکردم بزرگترین سرمایهی دنیوی و اخروی من خواهد بود جلو گزاردم و کلیهی اشعاری که از سبوی پندار و انگار تراویده بود قلم برکشیدم و یکی از آشنایان از این کارم ملامت نمود باو گفتم دلایلی خردپذیر مرا وادار باین کار کرده اگر برهان نیرومندی داری که مرا از این اراده بازدارد بگو تا بدانم. در پاسخ من پرت و پلاهای زیادی گفت که ارزش نوشتن ندارد و برای نمونه یکی از آنها را با جوابی که باو دادم مینویسم و آن این بود که گفت اقلاً یک یادبودی هست که از آدمی میماند گفتم هر یادبودی که خوب نیست از آدمی بازماند یادبودی که باعث گمراهی مردم است نماندنش اولی است و این بآن میماند که کسی برای اینکه یادبودی از او بازماند در رهگذر مردم چاهی حفر کند و یا آثاری که نشانهی زشتی اخلاق و پستی کردارش است بجای گزارد. بسیار بیخردیست افعالی را که اگرهم خدا نکرده از آدمی سر زند باید پنهان ماند و از تکرارش دوری کند و توبه نماید ، بدون اینکه مرتکب شده باشد بخود بندد و بصورت شعر درآورد و بیادگار گزارد. مثل اینست که کسی دزدی نکرده باشد ولی با نظم یا نثر دزدیهایی که در مخیله درست میکند برشتهی نوشتن بیاورد و چون درست نگاه کنیم اعمال و افعالی که بعضی از شعرا بخود نسبت دادهاند عیناً مثل همین است که کسی دزدی نکرده باشد و نسبت دزدی بخود بدهد و اقرار نماید و الا نمیتوان گفت همهی شعرا شاهدباز و بادهخوار بودهاند بلکه برای پیدا کردن مضمون خود را باین خواریها انداختهاند و چون سخنم باینجا رسید از من خواست که «راه رستگاری» را باو بدهم بخواند و من یک جلد «راه رستگاری» که داشتم باو بخشیدم که بخواند.
16/2/21 «آگاه»
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 9ـ حال شرقیان در دهههای اخیر (تکهی یک از یک)
... اگر بخواهیم از دیدهی تاریخ سخن رانیم ، شرقیان در نتیجهی یک رشته اندیشههای پراکندهی گوناگون ، سست و درمانده روز میگزاردند ، و در این میان درهای اروپا برویشان باز گردید ، و نگاهی کردند و آن شهرهای آراسته را دیدند ، بآن کاخهای بلند تماشا کردند ، آن اختراعهای شگفتآور را شناختند ، و آن پیشرفت و نیرومندی دولتها را دریافتند ، و بآن شدند که راه زندگانی را از آنان یاد گیرند ، و با یک تشنگی رو بسوی کتابها و روزنامههای ایشان آوردند و شاگردانی برای آموختن اندیشههای آنان باروپا فرستادند ، و چنین دانستند که همینکه اندیشههای ایشان را یاد گیرند و شیوهی زندگانی آنان را روان گردانند بپای آنان خواهند رسید ، و در همان هنگام به نگهداری کتابها و اندیشههای رنگارنگ کهن خود نیز دلبستگی بسیار نموده و رواج اینها را بیشتر گردانیدند ، و نتیجه آن شد که چند رشته اندیشههای کهن را با چند رشته اندیشههای نوین درهم گردانیدند.
شرقیان در اینجا با دو ناآگاهی بزرگی دچار میبودند : نخست آنکه گمراهی اروپا را درنمییافتند. دوم آنکه نمیدانستند که اگر میخواهند بپای اروپاییان برسند و راه زندگی را از ایشان یاد گیرند باید آموختههای پراکندهی کهن خود را نگه ندارند ، وگرنه بپای آنان هم نخواهند رسید.
اینان نمیدانند که هر سخنی که یک کسی بشنود و بدل سپارد ، چه بنام دین ، و چه بنام فلسفه ، و چه بنام دانش ، و چه بهر نام دیگری که باشد ـ در رفتار و کردار او کارگر خواهد بود.
نمیدانند که اندیشههای ناسازگار ، یکدیگر را سست گرداند و از کار اندازد.
نمیدانند که سرچشمهی همهی کارهای آدمی مغز اوست ، و آن را باید از اندیشههای بیهوده پیراسته داشت.
ببینید با چه فشاری ، آموزاکهای پریشان و بیپای قرنهای گذشته را رواج میدهند.
ببینید با چه شتابی به تباه گردانیدن مغزهای جوانان میکوشند.
ببینید چگونه با دست خود تیشه بریشهی توده میزنند. (1)
همین بودن چند رشته اندیشه و درهم آمیختن آنها دو زیان بس بزرگی را پدید آورده. زیرا از یکسو نیروی فهم و خرد را بیکاره گردانیده است. انبوهی از مردم آنچه میشنوند معنی درست آن را نمیفهمند و از هر کدام بیک معنی تاریکی بس میکنند. نیز بکارهایی که برمیخیزند نتیجهای از آن باندیشه نمیگیرند. ما این سخن را چند بار نوشتهایم و دلیلها برایش آوردهایم (2) و در اینجا میگوییم : انگیزهی آن بیش از همه این اندیشههای گوناگون و درهم میباشد.
پابرگیها :
1ـ کافیست ما کتابهایی را که پرفسور براون و شاگردش نیکلسن و جانشینان ایشان همچون آربری و دکتر اسمیت و نیز کسانی مانند محمد قزوینی بیاری هم یا هر یک به تنهایی چاپ کردهاند بدیده گیریم تا روشن گردد براستی براون و نیکلسن و همدستانشان از انگلستان و قزوینی و دیگران از فرانسه در مدت سی سال (کمابیش) چه شماری از اینگونه کتابها را چاپ کرده بایرانیان «ارمغان» داشتهاند. گذشته از آنهایی که در ایران بدست دانشوران ایرانی «تصحیح» و بسرمایهی خود یا بدست وزارت فرهنگ چاپ میگردیده. این بدخواهیها از چند سال پیش از مشروطه آغاز یافته و در همان زمانی که این نوشتار نوشته شده شمار چشمگیری از آنها از چاپ بیرون میآمده.
نیاز بیادآوری است کتابهای زیانمند بکنار ، تصحیح و حواشیای که بر کتابهای تاریخی تاکنون کردهاند (نه همهشان) بسیار دور از پیراستنی بوده که در این کتاب شرح داده شده.
2ـ در گفتار «گفتههای پا در هوا» در شمارههای ششم و هفتم امسال[سال ششم] بآن پرداختهایم. (پ)
یا نگاه کنید بکتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «گفتههای پا در هوا»
.
احمد کسروی
🔸 9ـ حال شرقیان در دهههای اخیر (تکهی یک از یک)
... اگر بخواهیم از دیدهی تاریخ سخن رانیم ، شرقیان در نتیجهی یک رشته اندیشههای پراکندهی گوناگون ، سست و درمانده روز میگزاردند ، و در این میان درهای اروپا برویشان باز گردید ، و نگاهی کردند و آن شهرهای آراسته را دیدند ، بآن کاخهای بلند تماشا کردند ، آن اختراعهای شگفتآور را شناختند ، و آن پیشرفت و نیرومندی دولتها را دریافتند ، و بآن شدند که راه زندگانی را از آنان یاد گیرند ، و با یک تشنگی رو بسوی کتابها و روزنامههای ایشان آوردند و شاگردانی برای آموختن اندیشههای آنان باروپا فرستادند ، و چنین دانستند که همینکه اندیشههای ایشان را یاد گیرند و شیوهی زندگانی آنان را روان گردانند بپای آنان خواهند رسید ، و در همان هنگام به نگهداری کتابها و اندیشههای رنگارنگ کهن خود نیز دلبستگی بسیار نموده و رواج اینها را بیشتر گردانیدند ، و نتیجه آن شد که چند رشته اندیشههای کهن را با چند رشته اندیشههای نوین درهم گردانیدند.
شرقیان در اینجا با دو ناآگاهی بزرگی دچار میبودند : نخست آنکه گمراهی اروپا را درنمییافتند. دوم آنکه نمیدانستند که اگر میخواهند بپای اروپاییان برسند و راه زندگی را از ایشان یاد گیرند باید آموختههای پراکندهی کهن خود را نگه ندارند ، وگرنه بپای آنان هم نخواهند رسید.
اینان نمیدانند که هر سخنی که یک کسی بشنود و بدل سپارد ، چه بنام دین ، و چه بنام فلسفه ، و چه بنام دانش ، و چه بهر نام دیگری که باشد ـ در رفتار و کردار او کارگر خواهد بود.
نمیدانند که اندیشههای ناسازگار ، یکدیگر را سست گرداند و از کار اندازد.
نمیدانند که سرچشمهی همهی کارهای آدمی مغز اوست ، و آن را باید از اندیشههای بیهوده پیراسته داشت.
ببینید با چه فشاری ، آموزاکهای پریشان و بیپای قرنهای گذشته را رواج میدهند.
ببینید با چه شتابی به تباه گردانیدن مغزهای جوانان میکوشند.
ببینید چگونه با دست خود تیشه بریشهی توده میزنند. (1)
همین بودن چند رشته اندیشه و درهم آمیختن آنها دو زیان بس بزرگی را پدید آورده. زیرا از یکسو نیروی فهم و خرد را بیکاره گردانیده است. انبوهی از مردم آنچه میشنوند معنی درست آن را نمیفهمند و از هر کدام بیک معنی تاریکی بس میکنند. نیز بکارهایی که برمیخیزند نتیجهای از آن باندیشه نمیگیرند. ما این سخن را چند بار نوشتهایم و دلیلها برایش آوردهایم (2) و در اینجا میگوییم : انگیزهی آن بیش از همه این اندیشههای گوناگون و درهم میباشد.
پابرگیها :
1ـ کافیست ما کتابهایی را که پرفسور براون و شاگردش نیکلسن و جانشینان ایشان همچون آربری و دکتر اسمیت و نیز کسانی مانند محمد قزوینی بیاری هم یا هر یک به تنهایی چاپ کردهاند بدیده گیریم تا روشن گردد براستی براون و نیکلسن و همدستانشان از انگلستان و قزوینی و دیگران از فرانسه در مدت سی سال (کمابیش) چه شماری از اینگونه کتابها را چاپ کرده بایرانیان «ارمغان» داشتهاند. گذشته از آنهایی که در ایران بدست دانشوران ایرانی «تصحیح» و بسرمایهی خود یا بدست وزارت فرهنگ چاپ میگردیده. این بدخواهیها از چند سال پیش از مشروطه آغاز یافته و در همان زمانی که این نوشتار نوشته شده شمار چشمگیری از آنها از چاپ بیرون میآمده.
نیاز بیادآوری است کتابهای زیانمند بکنار ، تصحیح و حواشیای که بر کتابهای تاریخی تاکنون کردهاند (نه همهشان) بسیار دور از پیراستنی بوده که در این کتاب شرح داده شده.
2ـ در گفتار «گفتههای پا در هوا» در شمارههای ششم و هفتم امسال[سال ششم] بآن پرداختهایم. (پ)
یا نگاه کنید بکتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «گفتههای پا در هوا»
.
✴️ به یك یاوهگوی چندین ارج نباید نهاد
چنانكه خوانندگان آگاه گردیدهاند یك مرد پست یاوهگویی بنام هواداری از شاعران كه همچون خود او یاوهگویند در روزنامهی خود كه چند ماه یكبار یك شماره بیرون میآید بسخنان زشتی كه نمونهی پستی اوست پرداخته است و چون میداند كسی روزنامهی او را نمیخواند نسخههایی از آنها برای كسانی از یاران ما كه نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاء مقدم از مراغه رسید كه بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند كه آن را نیز چاپ كردیم ، سپس نوشتهای از آقای مهران آمد كه خوانندگان در شمارهی دیروزی خواندهاند و خود شرح پرمغز و استواری بود.
جز از آنها نوشتههایی از آقایان برهانی و مفتخر و دشتی از بندر شاپور و نوشتهای از آقای مهدی ع از یزد رسیده كه هر یكی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست دادهاند اینست میگویم «به یك یاوهگو چندین ارج نباید نهاد» آقایان دورند و این مرد را نمیشناسند یك مرد بیسوادیست كه بایستی نوكری یا باربری كند و نان بخورد ، نكرده با هوچیگری زندگی مینماید. چنین كسی چه ارجی دارد كه یاران اینهمه دلتنگی از گفتههای او نمایند؟!..
از آنسوی این تنها نیست و اینان یك دستهای هستند كه سرمایهشان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از كار بازمانید در حالی كه هیچ نتیجهای نخواهد بود زیرا آنان نه كسانیند كه بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد بخرد میكنید در جایی كه آنان از چنان نیرویی بیبهرهاند. چنان در نادانیها غرقند كه خردهاشان بیكبار بیكار گردیده است.
به هرحال در پستی این نادانان همان بس كه ما مینویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت كردهاند ، به میخواری برانگیختهاند ، از نافهمی جهان را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، بیشرمانه دم از امرد بازی زدهاند ، از این و از آن گدایی كردهاند ما این زشتكاریهای آنان را میشماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوهگوییها میپردازند و این نمیفهمند كه در برابر این ایرادها از آن یاوهگوییها كمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده این نمونهای از پستی اندیشههای آنانست. اینان نمیفهمند كه مردان گردنفرازی كه مرا نادیده یاری و پشتیبانی مینمایند و از دور و نزدیك دست همراهی دراز میكنند در سایهی آن حقایقی است كه نشر میشود و این از نافهمیست كه چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.
كوتاهسخن آنكه امروز از این یاوهگویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیك است روزی كه سزای بیفرهنگی خود را دریابند.
در پاسخ این یاوهگو نوشتههایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی به دو روزنامهی بیفرهنگ دیگری كه باز زباندرازی كرده بودند داده و نسخههای آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس میگزارم ولی بهتر است از چاپ نوشتهها درگذریم. زیرا موضوع كوچكتر از اینهاست.
ما آن روزی كه باین راه برخاستیم اینها را نیز میدانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.
از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشاندادن پستی خود آن كسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم كه هر روزی یك گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره میگویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه ش 216)
چنانكه خوانندگان آگاه گردیدهاند یك مرد پست یاوهگویی بنام هواداری از شاعران كه همچون خود او یاوهگویند در روزنامهی خود كه چند ماه یكبار یك شماره بیرون میآید بسخنان زشتی كه نمونهی پستی اوست پرداخته است و چون میداند كسی روزنامهی او را نمیخواند نسخههایی از آنها برای كسانی از یاران ما كه نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاء مقدم از مراغه رسید كه بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند كه آن را نیز چاپ كردیم ، سپس نوشتهای از آقای مهران آمد كه خوانندگان در شمارهی دیروزی خواندهاند و خود شرح پرمغز و استواری بود.
جز از آنها نوشتههایی از آقایان برهانی و مفتخر و دشتی از بندر شاپور و نوشتهای از آقای مهدی ع از یزد رسیده كه هر یكی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست دادهاند اینست میگویم «به یك یاوهگو چندین ارج نباید نهاد» آقایان دورند و این مرد را نمیشناسند یك مرد بیسوادیست كه بایستی نوكری یا باربری كند و نان بخورد ، نكرده با هوچیگری زندگی مینماید. چنین كسی چه ارجی دارد كه یاران اینهمه دلتنگی از گفتههای او نمایند؟!..
از آنسوی این تنها نیست و اینان یك دستهای هستند كه سرمایهشان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از كار بازمانید در حالی كه هیچ نتیجهای نخواهد بود زیرا آنان نه كسانیند كه بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد بخرد میكنید در جایی كه آنان از چنان نیرویی بیبهرهاند. چنان در نادانیها غرقند كه خردهاشان بیكبار بیكار گردیده است.
به هرحال در پستی این نادانان همان بس كه ما مینویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت كردهاند ، به میخواری برانگیختهاند ، از نافهمی جهان را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، بیشرمانه دم از امرد بازی زدهاند ، از این و از آن گدایی كردهاند ما این زشتكاریهای آنان را میشماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوهگوییها میپردازند و این نمیفهمند كه در برابر این ایرادها از آن یاوهگوییها كمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده این نمونهای از پستی اندیشههای آنانست. اینان نمیفهمند كه مردان گردنفرازی كه مرا نادیده یاری و پشتیبانی مینمایند و از دور و نزدیك دست همراهی دراز میكنند در سایهی آن حقایقی است كه نشر میشود و این از نافهمیست كه چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.
كوتاهسخن آنكه امروز از این یاوهگویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیك است روزی كه سزای بیفرهنگی خود را دریابند.
در پاسخ این یاوهگو نوشتههایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی به دو روزنامهی بیفرهنگ دیگری كه باز زباندرازی كرده بودند داده و نسخههای آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس میگزارم ولی بهتر است از چاپ نوشتهها درگذریم. زیرا موضوع كوچكتر از اینهاست.
ما آن روزی كه باین راه برخاستیم اینها را نیز میدانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.
از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشاندادن پستی خود آن كسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم كه هر روزی یك گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره میگویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه ش 216)
گفتگو از شعر در پرچم روزانه 3.pdf
330.2 KB
🔸 گفتگو از شعر در پرچم روزانه
🖌 احمد کسروی
🔹 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است
🔹 ما را با موسیقی دشمنی نیست
🖌 احمد کسروی
🔹 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است
🔹 ما را با موسیقی دشمنی نیست
🔶 چیزی که یک شبه بیاید یک شبه هم میرود!
🔸 (تکهی سه از سه)
ب ـ مگر بدون از خودگذشتگی می توان کاری کرد؟! مثلاً همین میهنپرستی ، بدون از خودگذشتگی فقط در شعر امکانپذیر است!
در ایتالیا دسته هایی بنام مافیا هست. اینها بلای جان مردمند. همیشه کسانی درپی آن بوده و هستند که ریشهشان را بکنند و ایتالیا را از نکبت ایشان پاک کنند. در این بگیر و ببندها ، از قاضی و پلیس گرفته تا مردم عادی کشته می شوند ولی نبرد با آنها همچنان ادامه دارد.
در ایران خودمان مدرسه ها بدون از خودگذشتگی برپا نشدند چونکه ملاها همه جا با مدرسه دشمنی کردند. اگر کسان از خودگذشتهای مدرسه نمی ساختند هنوز هم بچه های ما می بایست مانند مکتبهای مذهبی افغانستان و پاکستان روی تشکچه بنشینند و از ملای ترکه بدست درس قرآن یاد بگیرند. یا اگر کسانی در جنبش مشروطه از خود نمی گذشتند ما این فهم و دانشی که امروز در مردممان پیدا شده را داشتیم؟!.
آنهایی که از ایران رفته اند از مشروطه و جنبش مدرسه سازی و مانند اینگونه پیشرفتها بهره برده و از فداکاریهای پدرانمان استفاده کردهاند پس به کشور وامدارند.
مثال دیگر از خود گذشتگی غزه است. تا فلسطینیان امیدشان به سوریه و اردن و مصر بود کاری از پیش نبردند. بعد هم که به اجلاس سران عرب و سازمان ملل و این قبیل جاها چشم دوختند باز کاری پیش نرفت. ولی امروز که از جان گذشته اند و می بینی با همهی کشته هایی که میدهند باز دست از کوشش و جنگ برنمی دارند این نشانهی آنست که موفقیتهایی خواهند داشت.
همان داستان بلدرچین و برزگر که در دبستان خوانده اید.
حتماً بیاد دارید؟
الف ـ نه. ما نخوانده ایم.
ب ـ داستان بسیار معروفی بود و سالها در کتابهای دبستانها جا خوش کرده بود. برایتان تعریف می کنم. ...
کمی پس از بازگویی داستان به مقصد رسیده بودیم. با خشنودی از هم جدا شدیم. فکرهای زیادی به مغزم راه مییافت. یکی از آنها این بود : براستی با اتحاد چه کارها که نمیتوان کرد و براستی که ایجاد اتحاد چه کوششها که نمی خواهد!
پایان
.
🔸 (تکهی سه از سه)
ب ـ مگر بدون از خودگذشتگی می توان کاری کرد؟! مثلاً همین میهنپرستی ، بدون از خودگذشتگی فقط در شعر امکانپذیر است!
در ایتالیا دسته هایی بنام مافیا هست. اینها بلای جان مردمند. همیشه کسانی درپی آن بوده و هستند که ریشهشان را بکنند و ایتالیا را از نکبت ایشان پاک کنند. در این بگیر و ببندها ، از قاضی و پلیس گرفته تا مردم عادی کشته می شوند ولی نبرد با آنها همچنان ادامه دارد.
در ایران خودمان مدرسه ها بدون از خودگذشتگی برپا نشدند چونکه ملاها همه جا با مدرسه دشمنی کردند. اگر کسان از خودگذشتهای مدرسه نمی ساختند هنوز هم بچه های ما می بایست مانند مکتبهای مذهبی افغانستان و پاکستان روی تشکچه بنشینند و از ملای ترکه بدست درس قرآن یاد بگیرند. یا اگر کسانی در جنبش مشروطه از خود نمی گذشتند ما این فهم و دانشی که امروز در مردممان پیدا شده را داشتیم؟!.
آنهایی که از ایران رفته اند از مشروطه و جنبش مدرسه سازی و مانند اینگونه پیشرفتها بهره برده و از فداکاریهای پدرانمان استفاده کردهاند پس به کشور وامدارند.
مثال دیگر از خود گذشتگی غزه است. تا فلسطینیان امیدشان به سوریه و اردن و مصر بود کاری از پیش نبردند. بعد هم که به اجلاس سران عرب و سازمان ملل و این قبیل جاها چشم دوختند باز کاری پیش نرفت. ولی امروز که از جان گذشته اند و می بینی با همهی کشته هایی که میدهند باز دست از کوشش و جنگ برنمی دارند این نشانهی آنست که موفقیتهایی خواهند داشت.
همان داستان بلدرچین و برزگر که در دبستان خوانده اید.
حتماً بیاد دارید؟
الف ـ نه. ما نخوانده ایم.
ب ـ داستان بسیار معروفی بود و سالها در کتابهای دبستانها جا خوش کرده بود. برایتان تعریف می کنم. ...
کمی پس از بازگویی داستان به مقصد رسیده بودیم. با خشنودی از هم جدا شدیم. فکرهای زیادی به مغزم راه مییافت. یکی از آنها این بود : براستی با اتحاد چه کارها که نمیتوان کرد و براستی که ایجاد اتحاد چه کوششها که نمی خواهد!
پایان
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 در پاسخ روزنامهی آزاد (تکهی یک از یک)
دیروز یکی از کارکنان دفتر پرچم چنین گفت : یک روزنامهای با سخنان رذیلانه بشما تعرض کرده نمیخواهید بآن پاسخ دهیم؟!.. گفتم چه جای پاسخ دادنست؟!.. کسی که بسخنان رذیلانه برخاسته همان معرف اوست. شما میخواهید پاسخ دهید و چه کار کنید؟!.. آیا میخواهید او را بشناسانید؟.. همان سخنان رذیلانهی خودش او را بمردم خواهد شناسانید. خواهد نشان داد یک مرد الواطی بیش نیست و سرمایهاش جز زشتگویی نمیباشد.
گفتم این موضوعها که ما در پرچم عنوان میکنیم بسیار شریفتر از آنست که بیک دشنامگوی رذلی نیز دخالت دهیم. شما اگر در یک مجلسی بیک موضوع علمی پردازید و خواستتان این باشد که یک رشته دانستنیهای مهم را بحاضران یاد دهید ، و در این میان یک مرد عامیِ بیادبی بهایهوی پردازد و سخنان زشتی از دهانش بیرون بریزد و بخواهد با این ترتیب در گفتگو دخالت کند آیا شما باو دخالت میدهید؟!.. بیگمانست که نمیدهید. بیگمانست که بپاسخ نمیپردازید.
شما باید پاسخ بکسی بدهید که از راه ادب پیش آید و اگر سخنی دارد بگوید و اگر ایراد دارد بگیرد و شما با دلیل پاسخش گویید.
گفت روزنامهی آزاد نیز «محاکمهی ملی» خواسته که شما را بگناه توهین بسعدی و حافظ محاکمه کنند. گفتم : ایکاش این مردم آن شایستگی را پیدا کنند که نیک و بد را محاکمه توانند. ما چنان چیزی را بسیار آرزومندیم. بهتر است خود روزنامهی آزاد پیش بیفتد و این محاکمه را آغاز کند. نخست بگوید ما در کجا و در کدام گفتار نام سعدی یا حافظ را بردهایم؟!. چه سخنی دربارهی آنها نوشتهایم؟!.. آن سخن ما را در روزنامهاش نقل کند.
من نمیدانم اینها اگر گفتارهای پرچم را نمیخوانند پس این گلهها از کجاست؟!.. اگر میخوانند پس چرا تا این اندازه پرتند؟!..
ما در پرچم گفتگو از بیچارگی ایرانیها کرده گفتهایم : این تودهی بیست ملیونی چرا بدینسان خوار و زبونست؟!.. چرا همیشه لگدمالست؟!.. چرا همواره از حوادث شکست خورده بیرون میآید؟!.. این رشته را دنبال کرده و گفتهایم : مایهی بدبختی ایرانیان اندیشههای پراکندهایست که در مغزها جا دارد. این اندیشههای پریشان و گمراهست که ارادهها را سست و خردها را بیکاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت میسازد. سپس دلیل آورده گفتهایم : سرچشمهی همهی کارهای آدمی مغز اوست. مغز است که بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بکار میاندازد. از آنسوی مغز نیز تابع اندیشههاییست که در آن جا میگیرد. این اندیشههاست که مغز را اداره میکند.
پس از این مقدمه گفتهایم باعث اینکه ایرانیها بدینسان سستاراده و بیچارهاند سخنان پراکندهی ضد هم میباشد و مثل آورده گفتهایم : در این توده از یکسو سروده میشود : «بجز از کشته ندروی» ، و از یکسو گفته میشود : «که بر من و تو در اختیار نگشاده» یا گفته میشود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی». امروز از یکسو ما میخواهیم مردم را بکوشش واداریم و از یکسو کتابها پر است از تعلیمات جبریگری. از یکسو ما میگوییم : باید کوشید و کشور خود را نگه داشت و از یکسو کتابها پر است از اینکه با کوشش بجایی نتوان رسید : «بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست». از یکسو ما میگوییم : باید در اندیشهی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم. از سوی دیگر گوشها پراست با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُّرد رگی تا نخواهد خدای».
میگوییم : آیا باور کردنیست که اینهمه سخنان که بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بیاثر بماند؟!.. آیا باور کردنیست که سخنانی که ما بنام میهنپرستی و کوشش مینویسیم اثر خود را بکند ولی اینها نکند؟!..
این کوتاهشدهی مطالبی است که ما در پرچم در این زمینه نوشتهایم و این یک موضوع بسیار بزرگیست و ما بسیار آرزومندیم که روزنامهی آزاد و روزنامههای دیگر در این زمینه وارد شوند و اگر ایرادی دارند بنویسند. این یک بحث علمی است و ما دوست داریم هر کس در آن شرکت کند و هرچه میفهمد بگوید. ولی از این راه که بگوید بفلان جمله ایراد دارم. یا فلان مقدمه را نمیپذیرم. محاکمه راهش اینست.
در این گفتههای ما هیچگاه نام سعدی و حافظ برده نشده. آن شعرها که بعنوان مثل آوردهایم من هیچ نمیدانم از کیست و تفاوتی ندارد که از سعدی یا از هر کس دیگری باشد. اگر کسانی توقع دارند که فلان دستور جبریگری یا بَهمان تعلیم غلط چون از سعدی یا حافظ سر زده باید ایراد نگرفت و باید یک تودهی بیست ملیونی را فدای فلان شاعر کرد ، چنین توقعی بسیار بیجاست و ما هم نخواهیم پذیرفت.
👇
🔸 در پاسخ روزنامهی آزاد (تکهی یک از یک)
دیروز یکی از کارکنان دفتر پرچم چنین گفت : یک روزنامهای با سخنان رذیلانه بشما تعرض کرده نمیخواهید بآن پاسخ دهیم؟!.. گفتم چه جای پاسخ دادنست؟!.. کسی که بسخنان رذیلانه برخاسته همان معرف اوست. شما میخواهید پاسخ دهید و چه کار کنید؟!.. آیا میخواهید او را بشناسانید؟.. همان سخنان رذیلانهی خودش او را بمردم خواهد شناسانید. خواهد نشان داد یک مرد الواطی بیش نیست و سرمایهاش جز زشتگویی نمیباشد.
گفتم این موضوعها که ما در پرچم عنوان میکنیم بسیار شریفتر از آنست که بیک دشنامگوی رذلی نیز دخالت دهیم. شما اگر در یک مجلسی بیک موضوع علمی پردازید و خواستتان این باشد که یک رشته دانستنیهای مهم را بحاضران یاد دهید ، و در این میان یک مرد عامیِ بیادبی بهایهوی پردازد و سخنان زشتی از دهانش بیرون بریزد و بخواهد با این ترتیب در گفتگو دخالت کند آیا شما باو دخالت میدهید؟!.. بیگمانست که نمیدهید. بیگمانست که بپاسخ نمیپردازید.
شما باید پاسخ بکسی بدهید که از راه ادب پیش آید و اگر سخنی دارد بگوید و اگر ایراد دارد بگیرد و شما با دلیل پاسخش گویید.
گفت روزنامهی آزاد نیز «محاکمهی ملی» خواسته که شما را بگناه توهین بسعدی و حافظ محاکمه کنند. گفتم : ایکاش این مردم آن شایستگی را پیدا کنند که نیک و بد را محاکمه توانند. ما چنان چیزی را بسیار آرزومندیم. بهتر است خود روزنامهی آزاد پیش بیفتد و این محاکمه را آغاز کند. نخست بگوید ما در کجا و در کدام گفتار نام سعدی یا حافظ را بردهایم؟!. چه سخنی دربارهی آنها نوشتهایم؟!.. آن سخن ما را در روزنامهاش نقل کند.
من نمیدانم اینها اگر گفتارهای پرچم را نمیخوانند پس این گلهها از کجاست؟!.. اگر میخوانند پس چرا تا این اندازه پرتند؟!..
ما در پرچم گفتگو از بیچارگی ایرانیها کرده گفتهایم : این تودهی بیست ملیونی چرا بدینسان خوار و زبونست؟!.. چرا همیشه لگدمالست؟!.. چرا همواره از حوادث شکست خورده بیرون میآید؟!.. این رشته را دنبال کرده و گفتهایم : مایهی بدبختی ایرانیان اندیشههای پراکندهایست که در مغزها جا دارد. این اندیشههای پریشان و گمراهست که ارادهها را سست و خردها را بیکاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت میسازد. سپس دلیل آورده گفتهایم : سرچشمهی همهی کارهای آدمی مغز اوست. مغز است که بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بکار میاندازد. از آنسوی مغز نیز تابع اندیشههاییست که در آن جا میگیرد. این اندیشههاست که مغز را اداره میکند.
پس از این مقدمه گفتهایم باعث اینکه ایرانیها بدینسان سستاراده و بیچارهاند سخنان پراکندهی ضد هم میباشد و مثل آورده گفتهایم : در این توده از یکسو سروده میشود : «بجز از کشته ندروی» ، و از یکسو گفته میشود : «که بر من و تو در اختیار نگشاده» یا گفته میشود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی». امروز از یکسو ما میخواهیم مردم را بکوشش واداریم و از یکسو کتابها پر است از تعلیمات جبریگری. از یکسو ما میگوییم : باید کوشید و کشور خود را نگه داشت و از یکسو کتابها پر است از اینکه با کوشش بجایی نتوان رسید : «بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست». از یکسو ما میگوییم : باید در اندیشهی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم. از سوی دیگر گوشها پراست با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُّرد رگی تا نخواهد خدای».
میگوییم : آیا باور کردنیست که اینهمه سخنان که بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بیاثر بماند؟!.. آیا باور کردنیست که سخنانی که ما بنام میهنپرستی و کوشش مینویسیم اثر خود را بکند ولی اینها نکند؟!..
این کوتاهشدهی مطالبی است که ما در پرچم در این زمینه نوشتهایم و این یک موضوع بسیار بزرگیست و ما بسیار آرزومندیم که روزنامهی آزاد و روزنامههای دیگر در این زمینه وارد شوند و اگر ایرادی دارند بنویسند. این یک بحث علمی است و ما دوست داریم هر کس در آن شرکت کند و هرچه میفهمد بگوید. ولی از این راه که بگوید بفلان جمله ایراد دارم. یا فلان مقدمه را نمیپذیرم. محاکمه راهش اینست.
در این گفتههای ما هیچگاه نام سعدی و حافظ برده نشده. آن شعرها که بعنوان مثل آوردهایم من هیچ نمیدانم از کیست و تفاوتی ندارد که از سعدی یا از هر کس دیگری باشد. اگر کسانی توقع دارند که فلان دستور جبریگری یا بَهمان تعلیم غلط چون از سعدی یا حافظ سر زده باید ایراد نگرفت و باید یک تودهی بیست ملیونی را فدای فلان شاعر کرد ، چنین توقعی بسیار بیجاست و ما هم نخواهیم پذیرفت.
👇
این پاسخی است که بروزنامهی آزاد میدهم و آن نیز اگر پاسخی دارد با زبان ساده بنویسد که باز من خواهم توانست دوباره باین زمینه پردازم. اما سخنان بیادبانهی دیگران پاسخی از ما ندارد و نبایستی داشته باشد.
.
.