🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی
🔸 (تکهی هشت از پانزده)
شگفتا چه حاجت بتراشیدن حسنعلیخان در جایی که آقای میرکریم بزاز آن سید پارسای بیگناه هست که چون بپای دار رسید با روی خندان فریاد زد : «زنده باد اسلام ، زنده باد حاجی شیخ عبدالله» (1) و بیآنکه شکستی بخود راه دهد گردن بریسمان سیاه داد؟!
آقا پترس ارمنی هست که چون بدار آویخته شد و از سنگینی جثهاش ریسمان پاره شده بزمین افتاد دوباره با پای خود از پلهها بالا رفته آن زجر جانکاه را بروی مردانگی خود نیاورد؟!
آن جوان دلیر گرجی هست که چون بالای کرسی مرگ جای گرفت اسلام آشکار ساخته وصیت کرد که او را رو بقبله دار کشند و در قبرستان مسلمانان بخاک سپارند و بیآنکه ترسی بخود راه دهد با روی خندان گردن بطناب داد؟!
مردمی که در تاریخ خود چنین جانبازانی را دارند چرا حسنعلیخان بتراشند؟! مردمی که بروز ناتوانی دولت خودشان در برابر زورگویی همسایهی ستمکاری قربانیهای بزرگی همچون ثقةالاسلام و شیخسلیم و میرزا علی واعظ دادهاند آیا ننگ بر آنان نیست که نامهای این قربانیهای گرانمایه را فراموش کرده بدروغ قهرمانهایی بسازند؟!
ایستادگی در برابر زور و جانبازی در راه غیرت اگر مایهی سرفرازی مردمی هست پس چرا ایرانیان این داستانها را که هنوز بیست و اند سال بیش از زمان آنها نگذشته ننگارند و بخود نبالند؟! چرا داستان عاشورای1330 را مو بمو شرح ندهند؟! چرا ننویسند که روسان جوانی نورس و پانزده ساله را نیز بجرم سیاست آلوده ساخته ریسمان بگردنش انداختند؟! یا اگر این ایستادگیها و جانبازیها ارزشی ندارد پس چرا حسنعلیخان بتراشند و بیهوده دروغ بپردازند؟!
یک نویسندهی شیرین قلم و زبردستی چرا بچنان تألیفی که مایهی سودمندی ایرانیان تواند بود برنخیزد [و] با چنین نگارش بیهودهی بیجایی عمر خود و دیگران را تباه گرداند؟!
پابرگی :
1ـ مقصود حاج شيخ عبدالله مازندرانی است که آقا ميرکريم مقلد او بود.
.
🔸 (تکهی هشت از پانزده)
شگفتا چه حاجت بتراشیدن حسنعلیخان در جایی که آقای میرکریم بزاز آن سید پارسای بیگناه هست که چون بپای دار رسید با روی خندان فریاد زد : «زنده باد اسلام ، زنده باد حاجی شیخ عبدالله» (1) و بیآنکه شکستی بخود راه دهد گردن بریسمان سیاه داد؟!
آقا پترس ارمنی هست که چون بدار آویخته شد و از سنگینی جثهاش ریسمان پاره شده بزمین افتاد دوباره با پای خود از پلهها بالا رفته آن زجر جانکاه را بروی مردانگی خود نیاورد؟!
آن جوان دلیر گرجی هست که چون بالای کرسی مرگ جای گرفت اسلام آشکار ساخته وصیت کرد که او را رو بقبله دار کشند و در قبرستان مسلمانان بخاک سپارند و بیآنکه ترسی بخود راه دهد با روی خندان گردن بطناب داد؟!
مردمی که در تاریخ خود چنین جانبازانی را دارند چرا حسنعلیخان بتراشند؟! مردمی که بروز ناتوانی دولت خودشان در برابر زورگویی همسایهی ستمکاری قربانیهای بزرگی همچون ثقةالاسلام و شیخسلیم و میرزا علی واعظ دادهاند آیا ننگ بر آنان نیست که نامهای این قربانیهای گرانمایه را فراموش کرده بدروغ قهرمانهایی بسازند؟!
ایستادگی در برابر زور و جانبازی در راه غیرت اگر مایهی سرفرازی مردمی هست پس چرا ایرانیان این داستانها را که هنوز بیست و اند سال بیش از زمان آنها نگذشته ننگارند و بخود نبالند؟! چرا داستان عاشورای1330 را مو بمو شرح ندهند؟! چرا ننویسند که روسان جوانی نورس و پانزده ساله را نیز بجرم سیاست آلوده ساخته ریسمان بگردنش انداختند؟! یا اگر این ایستادگیها و جانبازیها ارزشی ندارد پس چرا حسنعلیخان بتراشند و بیهوده دروغ بپردازند؟!
یک نویسندهی شیرین قلم و زبردستی چرا بچنان تألیفی که مایهی سودمندی ایرانیان تواند بود برنخیزد [و] با چنین نگارش بیهودهی بیجایی عمر خود و دیگران را تباه گرداند؟!
پابرگی :
1ـ مقصود حاج شيخ عبدالله مازندرانی است که آقا ميرکريم مقلد او بود.
.
🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی نه از نه
اسماعیل : پس دیگر لازم بسئوال کردن نیست که شاهنامه را هم میسوزانند یا خیر ، حتماً آن را هم میسوزانند.
تقی : این طور که یکی از یارانشان میگفت کتاب شاهنامه را نمیسوزانند.
اسماعیل : فردوسی هم شاعر بوده و شعر گفته پس چرا کتاب او را نمیسوزانند؟! استثنا قائل میشوند؟.
تقی : شاهنامه با گلستان و بوستان سعدی و کتابهای حافظ و خیام زمین تا آسمان فرق دارد ، کجای شاهنامه درس بیغیرتی داده؟ دستور گدایی داده؟ اگرچه بیشتر گفتههای شاهنامه افسانه است ولی غیر از دستور مردانگی و میهنپرستی و آباد کردن کشور چیز دیگری نیست ، اینها برای ما فایده دارد غرور ملی را در ما زنده میکند و ما را برای دفاع از ایران آماده مینماید ، فردوسی که نمیگوید اگر کشور از دست رفت ساکت بنشین یا اگر توی سرت زدند و منافعت را ضایع کردند هیچ چیز نگو ، گفتم که هیچ وقت کسروی کتابهایی را که ضرری نداشته باشد نمیسوزاند ، کسروی کتابهایی را میسوزاند که برای مردم ضرر داشته باشد.
اسماعیل : همهی اینها به جای خود ولی چه فایده ، اینها کتابها را از کتابخانه میخرند و میسوزانند ، این به نفع کتابخانه است دوباره چاپ میکنند.
تقی : این طور هم نیست ، حساب اینجایش را هم کردهاند ، آنها فقط کتابهای زیانمندی که در منزلشان باشد میآورند و میسوزانند و بیشترش هم کتابها و رمانهای زیانمندیست که نویسندهاش میآورد و میسوزاند.
اسماعیل : خوب یک سال این کار را میکنند سال دیگر کتاب از کجا میآورند.
تقی : عدهی آنها که ثابت نیست اقلاً سالی چندین هزار نفر به آنها اضافه میشوند ، سال بعد هم این چندین هزار نفر کتابهای مضرشان را میآورند و میسوزانند.
علی : من میخواهم بگویم بلکه به ضرر کتابفروشها هم میباشد ، برای اینکه سال به سال از عدهی خریدارانش کاسته میشود و یک روز میشود که دیگر خریداری برای این کتابها پیدا نمیشود.
تقی : بله! این طور که آخوندها و روضهخوانها میگویند نیست ، آنها قرآن را نمیسوزانند ، بلکه آنها برای نجات مردم کتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و کتابهای فال و جادو و رمانها و مانند اینها را میسوزانند آیا آنها بد کاری میکنند؟ آیا سوزانیدن کتابهای مضر به نفع مملکت ما نیست؟ آیا سوزانیدن کتابهای رمان که سراپا گفتههای عشقی و مضر است و باعث آلودگی و لغزش هزارها خواهران و دختران ما میباشد بد است؟ اگر بد است بگویید.
پس از قدری سکوت که بین آنها گذشت حسن ناگهان از جای خود برخاست و کتاب حافظش را که در دستش بود در بخاری گذاشت و گفت بله علت بدبختی این توده همین کتابهاست ، اینها سبب بیچارگی ما ملت میباشد ، باید اینها را بسوزانیم. تا اینها هست کشور ما درست شدنی نیست.
در این موقع ساعت دو شده بود و کارمندان اداره یکی یکی میرفتند ، آنها هم برای نظافت و بستن دربهای اتاقها از دور بخاری که کتاب حافظ هنوز در داخل آن میسوخت پراکنده شدند.
پایان
.
🔸 تکهی نه از نه
اسماعیل : پس دیگر لازم بسئوال کردن نیست که شاهنامه را هم میسوزانند یا خیر ، حتماً آن را هم میسوزانند.
تقی : این طور که یکی از یارانشان میگفت کتاب شاهنامه را نمیسوزانند.
اسماعیل : فردوسی هم شاعر بوده و شعر گفته پس چرا کتاب او را نمیسوزانند؟! استثنا قائل میشوند؟.
تقی : شاهنامه با گلستان و بوستان سعدی و کتابهای حافظ و خیام زمین تا آسمان فرق دارد ، کجای شاهنامه درس بیغیرتی داده؟ دستور گدایی داده؟ اگرچه بیشتر گفتههای شاهنامه افسانه است ولی غیر از دستور مردانگی و میهنپرستی و آباد کردن کشور چیز دیگری نیست ، اینها برای ما فایده دارد غرور ملی را در ما زنده میکند و ما را برای دفاع از ایران آماده مینماید ، فردوسی که نمیگوید اگر کشور از دست رفت ساکت بنشین یا اگر توی سرت زدند و منافعت را ضایع کردند هیچ چیز نگو ، گفتم که هیچ وقت کسروی کتابهایی را که ضرری نداشته باشد نمیسوزاند ، کسروی کتابهایی را میسوزاند که برای مردم ضرر داشته باشد.
اسماعیل : همهی اینها به جای خود ولی چه فایده ، اینها کتابها را از کتابخانه میخرند و میسوزانند ، این به نفع کتابخانه است دوباره چاپ میکنند.
تقی : این طور هم نیست ، حساب اینجایش را هم کردهاند ، آنها فقط کتابهای زیانمندی که در منزلشان باشد میآورند و میسوزانند و بیشترش هم کتابها و رمانهای زیانمندیست که نویسندهاش میآورد و میسوزاند.
اسماعیل : خوب یک سال این کار را میکنند سال دیگر کتاب از کجا میآورند.
تقی : عدهی آنها که ثابت نیست اقلاً سالی چندین هزار نفر به آنها اضافه میشوند ، سال بعد هم این چندین هزار نفر کتابهای مضرشان را میآورند و میسوزانند.
علی : من میخواهم بگویم بلکه به ضرر کتابفروشها هم میباشد ، برای اینکه سال به سال از عدهی خریدارانش کاسته میشود و یک روز میشود که دیگر خریداری برای این کتابها پیدا نمیشود.
تقی : بله! این طور که آخوندها و روضهخوانها میگویند نیست ، آنها قرآن را نمیسوزانند ، بلکه آنها برای نجات مردم کتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و کتابهای فال و جادو و رمانها و مانند اینها را میسوزانند آیا آنها بد کاری میکنند؟ آیا سوزانیدن کتابهای مضر به نفع مملکت ما نیست؟ آیا سوزانیدن کتابهای رمان که سراپا گفتههای عشقی و مضر است و باعث آلودگی و لغزش هزارها خواهران و دختران ما میباشد بد است؟ اگر بد است بگویید.
پس از قدری سکوت که بین آنها گذشت حسن ناگهان از جای خود برخاست و کتاب حافظش را که در دستش بود در بخاری گذاشت و گفت بله علت بدبختی این توده همین کتابهاست ، اینها سبب بیچارگی ما ملت میباشد ، باید اینها را بسوزانیم. تا اینها هست کشور ما درست شدنی نیست.
در این موقع ساعت دو شده بود و کارمندان اداره یکی یکی میرفتند ، آنها هم برای نظافت و بستن دربهای اتاقها از دور بخاری که کتاب حافظ هنوز در داخل آن میسوخت پراکنده شدند.
پایان
.
https://t.me/kasravi_ahmad/585
📚 معرفی دفتری از احمد کسروی
📖 فرهنگ است یا نیرنگ؟
چاپ يكم و دوم تهران : (چاپخانهی پيمان) : بهمـــن ١٣٢٣
چاپ سوم تهران (چاپخانهی) پيمان : فـــروردين ١٣٢٥
نشر الكترونيكي (اينترنت) : یکم : اســفند ١٣٨٧ ، دوم : اسفند 1397
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران ادارهها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت باز دارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن باره بیهوده گردانند ...
کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. [وزارت فرهنگ در زمان نوشته شدن این دفتر کارهای وزارت آموزش و پرورش ، فرهنگ و ارشاد کنونی ، وزارت علوم ، تحقیقات و فنآوری کنونی و بخشی از کارهای سازمان میراث فرهنگی را به عهده داشته است. همچنین بنیاد کتابهای درسی دبستان و دبیرستان در ایران بدست این وزارتخانه گزارده شده. برای شناختن بهتر وزارت فرهنگ کتاب فرهنگ چیست؟ را بخوانید. امروز نیز همان سیاستهای بدخواهانه بدستیاری وزارتخانهها و سازمانهای گوناگون دیگری در کارست.]
این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارده ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند ...
بدینسان زمینه آماده میساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینههای درس در دانشسرا گردانید.
این یکی از دلیلها میبود که مرا دربارهی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانهی دیگر ، بهر کدام معنایی میشد داد و شُوَندی [سبب ، باعث] میشد پنداشت. دربارهی سعدی میشد گمان برد که چون برخی سخنان نیک نما نیز میدارد فریب آن را خوردهاند. حافظ چون نامش را شنیدهاند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه ماندهاند. دربارهی خیام میشد گفت فریب هیاهوی اروپا را خوردهاند. در زمینهی کیش میشد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان میدارند. لیکن دربارهی صوفیگری چه میشد پنداشت؟!.. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که پنهان ماند و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!.. آیا چنین گمانی میشد برد؟!.. ...
(از متن کتاب)
📚 معرفی دفتری از احمد کسروی
📖 فرهنگ است یا نیرنگ؟
چاپ يكم و دوم تهران : (چاپخانهی پيمان) : بهمـــن ١٣٢٣
چاپ سوم تهران (چاپخانهی) پيمان : فـــروردين ١٣٢٥
نشر الكترونيكي (اينترنت) : یکم : اســفند ١٣٨٧ ، دوم : اسفند 1397
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران ادارهها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت باز دارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن باره بیهوده گردانند ...
کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. [وزارت فرهنگ در زمان نوشته شدن این دفتر کارهای وزارت آموزش و پرورش ، فرهنگ و ارشاد کنونی ، وزارت علوم ، تحقیقات و فنآوری کنونی و بخشی از کارهای سازمان میراث فرهنگی را به عهده داشته است. همچنین بنیاد کتابهای درسی دبستان و دبیرستان در ایران بدست این وزارتخانه گزارده شده. برای شناختن بهتر وزارت فرهنگ کتاب فرهنگ چیست؟ را بخوانید. امروز نیز همان سیاستهای بدخواهانه بدستیاری وزارتخانهها و سازمانهای گوناگون دیگری در کارست.]
این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارده ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند ...
بدینسان زمینه آماده میساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینههای درس در دانشسرا گردانید.
این یکی از دلیلها میبود که مرا دربارهی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانهی دیگر ، بهر کدام معنایی میشد داد و شُوَندی [سبب ، باعث] میشد پنداشت. دربارهی سعدی میشد گمان برد که چون برخی سخنان نیک نما نیز میدارد فریب آن را خوردهاند. حافظ چون نامش را شنیدهاند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه ماندهاند. دربارهی خیام میشد گفت فریب هیاهوی اروپا را خوردهاند. در زمینهی کیش میشد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان میدارند. لیکن دربارهی صوفیگری چه میشد پنداشت؟!.. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که پنهان ماند و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!.. آیا چنین گمانی میشد برد؟!.. ...
(از متن کتاب)
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔶 فرهنگ است یا نیرنگ؟
🖌 احمد کسروی
🔍 جُستار : نیرنگهای وزارت فرهنگ در آلودن جوانان به بدآموزیهای صوفیگری و کشتن غیرت ایشان
📊 شمار ساتها : ۲۰
🔹 بهمن ۱۴۰۲
🔸 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.…
🖌 احمد کسروی
🔍 جُستار : نیرنگهای وزارت فرهنگ در آلودن جوانان به بدآموزیهای صوفیگری و کشتن غیرت ایشان
📊 شمار ساتها : ۲۰
🔹 بهمن ۱۴۰۲
🔸 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.…
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 دفاع از فردوسی (تکهی یک از یک)
آقای کسروی ،
اعتراض بانو احترام به بیت معروف :
زن و اژدها هر دو بر خاک به
از این هر دو ناپاک جهان پاک به
در شمارهی 187 و پاسخ آقای علی کاظم بهبهانی و داوری شما در شمارهی 200 نامهی گرامی پرچم ، اینجانب را بنوشتن این مختصر وادار نمود. گرچه آنچه بخامهی توانای دارندهی پرچم نوشته میشود عین حقیقت و شایستهی پذیرفتن است ولی اشتباهی دربارهی شادروان فردوسی شده که روا ندیدم این بزرگوار زیر تهمت لغزش واقع گردد چه این پاکمرد ایرانی خدمات شایانی انجام داده که قابل تقدیس است از جمله تزریق شجاعت است بمردم ایران. شادروان محمدتقیخان پسیان در ضمن یک نامه بیکی از دوستان خود راجع به نبردی که در جنگ جهانگیر گذشته در بیدسرخِ همدان با سپاه تزار نموده و آنان را درهم شکسته بود مینویسد :
در این جنگ نیروی من عبارت از سیصد (یا پانصد) سوار و اسلحهی من شاهنامه بود. ببینید شاهنامه برای مردان جنگی چه تأثیری دارد. خود داوری فرمایید بگفتهی آقای علی کاظم بهبهانی شهامت ایلات نتیجهی نفوذ شاهنامه است. تنها باید آنان را فهماند که شهامت در راه حفظ میهن و هممیهنان مستحسن است نه دربارهی برادرکشی و غارت هممیهنان و این اصل مسلم هم وظیفهی بزرگان قوم و رجال کشور است که متأسفانه بدیدهی لاقیدی مینگرند. اما اشتباه این است که شعر بالا که مورد اعتراض بانو احترام واقع شده از عقیدهی فردوسی نیست بلکه نقل قول کرده میگوید :
چنین گفت شاه جهان کیقباد
که نفرینِ بد بر زن نیک باد
زن و اژدها هر دو در خاک به
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
پس دانسته شد نقل قول از دیگری است اما باور خودش دربارهی زنان با این بیت دانسته میشود :
زنان را بس است این هنر(؟)
نشینند و زایند شیران نر
بنابراین دربارهی زنان لغزشی از او سر نزده است و نسبت بزنان بدبین نبوده و بمقام آنان توهین ننموده است. باری این مرد بزرگ قابل تقدیس است که برخلاف شعرای دیگر که مردم را بتنبلی و بیغیرتی دعوت نمودهاند او بشجاعت ، پاکدامنی ، عزت نفس ، خداپرستی ، دانشآموزی ترغیب نموده است. از یادآوری این اشتباه پوزش میخواهم.
اهواز ـ ی فرید
پرچم : این دفاع آقای فرید از فردوسی بجاست و رنجیدگی بانوان را از فردوسی کم تواند گردانید ولی چنانکه گفتهایم باید از هر گونه شعر یا جملهای که بعربی یا بفارسی در نکوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 205)
.
🔸 دفاع از فردوسی (تکهی یک از یک)
آقای کسروی ،
اعتراض بانو احترام به بیت معروف :
زن و اژدها هر دو بر خاک به
از این هر دو ناپاک جهان پاک به
در شمارهی 187 و پاسخ آقای علی کاظم بهبهانی و داوری شما در شمارهی 200 نامهی گرامی پرچم ، اینجانب را بنوشتن این مختصر وادار نمود. گرچه آنچه بخامهی توانای دارندهی پرچم نوشته میشود عین حقیقت و شایستهی پذیرفتن است ولی اشتباهی دربارهی شادروان فردوسی شده که روا ندیدم این بزرگوار زیر تهمت لغزش واقع گردد چه این پاکمرد ایرانی خدمات شایانی انجام داده که قابل تقدیس است از جمله تزریق شجاعت است بمردم ایران. شادروان محمدتقیخان پسیان در ضمن یک نامه بیکی از دوستان خود راجع به نبردی که در جنگ جهانگیر گذشته در بیدسرخِ همدان با سپاه تزار نموده و آنان را درهم شکسته بود مینویسد :
در این جنگ نیروی من عبارت از سیصد (یا پانصد) سوار و اسلحهی من شاهنامه بود. ببینید شاهنامه برای مردان جنگی چه تأثیری دارد. خود داوری فرمایید بگفتهی آقای علی کاظم بهبهانی شهامت ایلات نتیجهی نفوذ شاهنامه است. تنها باید آنان را فهماند که شهامت در راه حفظ میهن و هممیهنان مستحسن است نه دربارهی برادرکشی و غارت هممیهنان و این اصل مسلم هم وظیفهی بزرگان قوم و رجال کشور است که متأسفانه بدیدهی لاقیدی مینگرند. اما اشتباه این است که شعر بالا که مورد اعتراض بانو احترام واقع شده از عقیدهی فردوسی نیست بلکه نقل قول کرده میگوید :
چنین گفت شاه جهان کیقباد
که نفرینِ بد بر زن نیک باد
زن و اژدها هر دو در خاک به
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
پس دانسته شد نقل قول از دیگری است اما باور خودش دربارهی زنان با این بیت دانسته میشود :
زنان را بس است این هنر(؟)
نشینند و زایند شیران نر
بنابراین دربارهی زنان لغزشی از او سر نزده است و نسبت بزنان بدبین نبوده و بمقام آنان توهین ننموده است. باری این مرد بزرگ قابل تقدیس است که برخلاف شعرای دیگر که مردم را بتنبلی و بیغیرتی دعوت نمودهاند او بشجاعت ، پاکدامنی ، عزت نفس ، خداپرستی ، دانشآموزی ترغیب نموده است. از یادآوری این اشتباه پوزش میخواهم.
اهواز ـ ی فرید
پرچم : این دفاع آقای فرید از فردوسی بجاست و رنجیدگی بانوان را از فردوسی کم تواند گردانید ولی چنانکه گفتهایم باید از هر گونه شعر یا جملهای که بعربی یا بفارسی در نکوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 205)
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی ( گفتگو با خانم سیاح)
🔸 (تکهی نه از پانزده)
خواهر گرامی : شما مقالههایی در روزنامهی ایران بعنوان کیفیت رمان نوشته بر مقالههای من دربارهی رمان خرده گرفتهاید. اگرچه من بجهتی که گفتن آن در اینجا بیجاست نمیتوانم بِهر ایرادی که بگفتههای من گرفته میشود پاسخ بگویم ولی این نگارشهای شما از هر باره درخورِ آنست که من بپاسخ بپردازم. چیزی که هست در اینجا نیز مقصود پیکار و برتری جستن نیست بلکه یک رشته گفتگوهای خواهر و برادرانه با هم خواهیم داشت.
نخست این نکته را بگویم که من رمان را جز چیز بیهوده نمیدانم. استاد آموزگارم جز این درس را بمن نداده. با اینحال آن مقالههای شما را با دقت و لذت خوانده و از اینکه یک رشته آگاهیها را دربارهی رماننگاری اروپاییان دربر دارد استفاده نمودم. در این نگارشهای خود نیز هیچگاه ایرادی بر آگاهیهای شما دربارهی رمان نخواهم داشت و تنها در اصل زمینهی رماننگاری گفتگو خواهیم کرد.
این شرط را نیز در آغاز گفتگو کرده باشم که شیوع یک چیزی درمیان اروپاییان نزد من دلیل نیکی آن چیز نیست و شما نباید بچنین دلیلی تمسک نمایید. زیرا چهبسا کارهای بیهوده و زیانآوری که در جهان شیوع یافته و مدتها مردم را آلودهی خود داشته است.
نزد من دلیل نیکی یا بدی یک کار سود یا زیان اوست بجهانیان و من هر چیزی را جز در ترازوی سود و زیان جهان نمیسنجم.
از اینجا بسخنان شما میپردازم : من در آن مقالههای خود پرسیدهام شب بیدار ماندن و از پندار خود دروغهایی درآوردن کاریست که خرد از آن بیزار است. آیا کسانی این کار را برای چه میکنند و چه سود را از آن منظور میدارند. در این مقالهی شما پاسخی بر آن پرسش خود نمیبینم مگر این دو جمله را : یکی آنکه ادبیات و نقاشی را عنوان میکنید. دیگری آنکه از گفتهی برادران گنکور این جمله را نقل مینمایید که «تاریخ رمانی است روی داده و رمان ، تاریخی است که میتواند روی بدهد».
موضوع ادبیات و نقاشی را بفرصت دیگر نگاه میدارم. اما گفتهی برادران گنکور ، من بر این گفته ایرادهایی دارم. این سخن بیرون فریبندهای دارد که میتواند شنونده را گیج ساخته مجبور از خاموشی گرداند. ولی از درون پایه و بنیادی ندارد. زیرا تاریخ نام آن حوادثی است که روی داده. حوادثی که روی نداده تاریخ نمیتواند بود.
بعبارت دیگر ما بحوادثی اهمیت داده بشنیدن و دانستن آن میکوشیم که روی داده است. اما حوادثی که هنوز روی نداده و شاید روی دهد جز پندار نیست که ما ارجی بآنها نمیدهیم. فرق حادثهی روی داده با حادثهای که شاید روی دهد از اینجا بهتر دانسته میشود که فرض کنیم کسی دههزار تومان پول در جیب خود دارد. کسی هم نقشهی داشتن دههزار تومان را در دل خود کشیده. آن یکی تاریخی است روی داده و این یکی تاریخی است که شاید روی دهد.
مثل دیگر ، کسی بگریبان مردی چسبیده میگوید : «تو صد تومان پول مرا خوردهای». یکی هم بگریبان مردی چسبیده میگوید : «میتواند بود که تو صد تومان پول مرا بخوری». آن یکی چیزیست روی داده. این یکی چیزیست که شاید روی دهد.
.
🔸 (تکهی نه از پانزده)
خواهر گرامی : شما مقالههایی در روزنامهی ایران بعنوان کیفیت رمان نوشته بر مقالههای من دربارهی رمان خرده گرفتهاید. اگرچه من بجهتی که گفتن آن در اینجا بیجاست نمیتوانم بِهر ایرادی که بگفتههای من گرفته میشود پاسخ بگویم ولی این نگارشهای شما از هر باره درخورِ آنست که من بپاسخ بپردازم. چیزی که هست در اینجا نیز مقصود پیکار و برتری جستن نیست بلکه یک رشته گفتگوهای خواهر و برادرانه با هم خواهیم داشت.
نخست این نکته را بگویم که من رمان را جز چیز بیهوده نمیدانم. استاد آموزگارم جز این درس را بمن نداده. با اینحال آن مقالههای شما را با دقت و لذت خوانده و از اینکه یک رشته آگاهیها را دربارهی رماننگاری اروپاییان دربر دارد استفاده نمودم. در این نگارشهای خود نیز هیچگاه ایرادی بر آگاهیهای شما دربارهی رمان نخواهم داشت و تنها در اصل زمینهی رماننگاری گفتگو خواهیم کرد.
این شرط را نیز در آغاز گفتگو کرده باشم که شیوع یک چیزی درمیان اروپاییان نزد من دلیل نیکی آن چیز نیست و شما نباید بچنین دلیلی تمسک نمایید. زیرا چهبسا کارهای بیهوده و زیانآوری که در جهان شیوع یافته و مدتها مردم را آلودهی خود داشته است.
نزد من دلیل نیکی یا بدی یک کار سود یا زیان اوست بجهانیان و من هر چیزی را جز در ترازوی سود و زیان جهان نمیسنجم.
از اینجا بسخنان شما میپردازم : من در آن مقالههای خود پرسیدهام شب بیدار ماندن و از پندار خود دروغهایی درآوردن کاریست که خرد از آن بیزار است. آیا کسانی این کار را برای چه میکنند و چه سود را از آن منظور میدارند. در این مقالهی شما پاسخی بر آن پرسش خود نمیبینم مگر این دو جمله را : یکی آنکه ادبیات و نقاشی را عنوان میکنید. دیگری آنکه از گفتهی برادران گنکور این جمله را نقل مینمایید که «تاریخ رمانی است روی داده و رمان ، تاریخی است که میتواند روی بدهد».
موضوع ادبیات و نقاشی را بفرصت دیگر نگاه میدارم. اما گفتهی برادران گنکور ، من بر این گفته ایرادهایی دارم. این سخن بیرون فریبندهای دارد که میتواند شنونده را گیج ساخته مجبور از خاموشی گرداند. ولی از درون پایه و بنیادی ندارد. زیرا تاریخ نام آن حوادثی است که روی داده. حوادثی که روی نداده تاریخ نمیتواند بود.
بعبارت دیگر ما بحوادثی اهمیت داده بشنیدن و دانستن آن میکوشیم که روی داده است. اما حوادثی که هنوز روی نداده و شاید روی دهد جز پندار نیست که ما ارجی بآنها نمیدهیم. فرق حادثهی روی داده با حادثهای که شاید روی دهد از اینجا بهتر دانسته میشود که فرض کنیم کسی دههزار تومان پول در جیب خود دارد. کسی هم نقشهی داشتن دههزار تومان را در دل خود کشیده. آن یکی تاریخی است روی داده و این یکی تاریخی است که شاید روی دهد.
مثل دیگر ، کسی بگریبان مردی چسبیده میگوید : «تو صد تومان پول مرا خوردهای». یکی هم بگریبان مردی چسبیده میگوید : «میتواند بود که تو صد تومان پول مرا بخوری». آن یکی چیزیست روی داده. این یکی چیزیست که شاید روی دهد.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
حسن کتاب حافظش را میسوزاند.pdf
179.6 KB
حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 خواهشمندیم جلو یاوهگویان را بگیرید (تکهی یک از یک)
در این چند روز نامههایی از شهرستانها رسیده و از من میپرسند : بهر چه ادارهی تبلیغات اجازه میدهد که در رادیو تعرض به پرچم و نوشتههایش کنند و کنایه بزنند؟!. از یک ادارهی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و کنایه یعنی چه؟!.. همه میدانند که ما با شاعران بیهودهگو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشکاره نوشتهایم. همین امسال بود که چند گفتاری دربارهی شعر و نیک و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی دربارهی خراباتیان ـ که خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند میگوییم : اینها از کوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفتهاند ، از بیخردی چنین دستور دادهاند که باید اندیشهی گذشته نکرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بیپروایی بسر برد. اینها چیزهاییست که خودشان پیاپی در شعرهاشان تکرار میکنند و درخور انکار یا تأویل هم نیست.
باز هم با آواز بلند میگویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار دربارهی جبریگری نمودهاند و سراپای اشعارشان پر است از اینکه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از کوشش و تلاش هیچ نتیجهای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.
باز هم با آواز بلند میگوییم : یکی از انگیزههای درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده که در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.
ما اینها را با آواز بلند میگوییم ، و اگر کسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد که این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری که باین شاعران نسبت میدهیم دروغ است ، یا دروغ نیست ولی اینها بد نمیباشد. یک چنین پاسخی نویسد نه آنکه بتعرض و کنایه بجملههای بیفرهنگانه پردازد.
چنانکه مینویسند ، گویا شب سهشنبه دهم شهریور گویندهای در رادیو که نمیدانیم کیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «کسانی که گستاخانه بشعرا حمله میکنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشمپوشی از که بودن گویندهاش ـ من بپاسخ نمیپردازم ، وگرنه معنی نادان را باو میفهمانیدم ، میفهمانیدم که نادان کسیست که زیان این شعرها را نداند ، نادان کسیست که تنها یک عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان کسیست که زیان آشکار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان کسیست که در برابر آن دلیلها بچنین جملهی دم بریدهای پردازد.
به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با ادارهی تبلیغات رابطهی نیکی داشتهایم و همیشه از آن اداره کمک و پشتیبانی دیدهایم ، نمیخواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم که جلو این یاوهگویان را بگیرند. رادیو جای یاوهگویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یک تغییری در شعرهایی که در رادیو خوانده میشود بدهند ، که دیگر شعرهای غیرتکش همچون :
بیا که قصر امل سخت سستبنیاد است
بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر که در بحر قلزم است غریق
چه تفاوت بود ز توفانش
و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است که دفاع قهرمانانهی استالینگراد میرود که باید هر کس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانیهای سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبههها شرح دهد.
امروز هر تودهای نیاز دارد که مردان و زنان آن را بغیرت و کوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینکه با خواندن شعرهای قلندرانهی غیرتکشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازماندهی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز کسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه میخواهید نمیدانم ادارهی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجهای از این شعرها منظور است که بدینسان پافشاری بخواندن آنها میرود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی کنند.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
.
🔸 خواهشمندیم جلو یاوهگویان را بگیرید (تکهی یک از یک)
در این چند روز نامههایی از شهرستانها رسیده و از من میپرسند : بهر چه ادارهی تبلیغات اجازه میدهد که در رادیو تعرض به پرچم و نوشتههایش کنند و کنایه بزنند؟!. از یک ادارهی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و کنایه یعنی چه؟!.. همه میدانند که ما با شاعران بیهودهگو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشکاره نوشتهایم. همین امسال بود که چند گفتاری دربارهی شعر و نیک و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی دربارهی خراباتیان ـ که خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند میگوییم : اینها از کوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفتهاند ، از بیخردی چنین دستور دادهاند که باید اندیشهی گذشته نکرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بیپروایی بسر برد. اینها چیزهاییست که خودشان پیاپی در شعرهاشان تکرار میکنند و درخور انکار یا تأویل هم نیست.
باز هم با آواز بلند میگویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار دربارهی جبریگری نمودهاند و سراپای اشعارشان پر است از اینکه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از کوشش و تلاش هیچ نتیجهای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.
باز هم با آواز بلند میگوییم : یکی از انگیزههای درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده که در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.
ما اینها را با آواز بلند میگوییم ، و اگر کسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد که این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری که باین شاعران نسبت میدهیم دروغ است ، یا دروغ نیست ولی اینها بد نمیباشد. یک چنین پاسخی نویسد نه آنکه بتعرض و کنایه بجملههای بیفرهنگانه پردازد.
چنانکه مینویسند ، گویا شب سهشنبه دهم شهریور گویندهای در رادیو که نمیدانیم کیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «کسانی که گستاخانه بشعرا حمله میکنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشمپوشی از که بودن گویندهاش ـ من بپاسخ نمیپردازم ، وگرنه معنی نادان را باو میفهمانیدم ، میفهمانیدم که نادان کسیست که زیان این شعرها را نداند ، نادان کسیست که تنها یک عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان کسیست که زیان آشکار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان کسیست که در برابر آن دلیلها بچنین جملهی دم بریدهای پردازد.
به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با ادارهی تبلیغات رابطهی نیکی داشتهایم و همیشه از آن اداره کمک و پشتیبانی دیدهایم ، نمیخواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم که جلو این یاوهگویان را بگیرند. رادیو جای یاوهگویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یک تغییری در شعرهایی که در رادیو خوانده میشود بدهند ، که دیگر شعرهای غیرتکش همچون :
بیا که قصر امل سخت سستبنیاد است
بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر که در بحر قلزم است غریق
چه تفاوت بود ز توفانش
و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است که دفاع قهرمانانهی استالینگراد میرود که باید هر کس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانیهای سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبههها شرح دهد.
امروز هر تودهای نیاز دارد که مردان و زنان آن را بغیرت و کوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینکه با خواندن شعرهای قلندرانهی غیرتکشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازماندهی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز کسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه میخواهید نمیدانم ادارهی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجهای از این شعرها منظور است که بدینسان پافشاری بخواندن آنها میرود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی کنند.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
.
✴️ چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته
(گفتاری از پرچم نیمهماهه)
كسانی میگویند : این راه كه شما پیش گرفتهاید راه بسیار دوریست. میگویم : همانا كه نیک نیندیشیدهاید ، و خواست ما را نمیدانید. ما میگوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یک آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیک با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.
برخی میگویند : پیش نرود. میگویم : آن اندیشهی پست شما است. دیگران میگویند : كار بسیار دشواریست. میگویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. میگویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان میكنید ، و از خردهها كه به كیشها میگیرید بسیاری میرنجند.
میگویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.
(گفتاری از پرچم نیمهماهه)
كسانی میگویند : این راه كه شما پیش گرفتهاید راه بسیار دوریست. میگویم : همانا كه نیک نیندیشیدهاید ، و خواست ما را نمیدانید. ما میگوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یک آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیک با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.
برخی میگویند : پیش نرود. میگویم : آن اندیشهی پست شما است. دیگران میگویند : كار بسیار دشواریست. میگویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. میگویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان میكنید ، و از خردهها كه به كیشها میگیرید بسیاری میرنجند.
میگویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (گفتگو با خانم سیاح)
🔸 (تکهی ده از پانزده)
هر اثری که بیک داستانی بار است از این جهت است که آن داستان روی داده : اگر بشنیدن خبر آن میگراییم ، اگر در کتابها آن را مینگاریم ، اگر کسانی را که در آن دست داشتهاند میستاییم یا مینکوهیم ، اگر آن را مایهی عبرت میشماریم ، همهی اینها باین عنوان است که آن داستان روی داده. داستانی که روی نداده و جز در اندیشه و پندار یک رماننویسی وجود ندارد بچنین داستانی هیچ اثری بار نیست.
مثلاً اگر کسی آدم کشته اثرهای بسیاری بر آن بار است : هر کسی میخواهد داستان او را بشنود و چون شنید در اینجا و آنجا بازگوید ، هر کسی بر کشنده نفرین فرستاده کشته شده را بمظلومی یاد میکند ، کشنده را بمحکمه کشیده کیفر میدهند ، همیشه خویشان او سرافکندهی کار او میباشند و دیگر این گونه اثرها.
ولی بر پندار اینکه فلان کس شاید آدم بکشد یا میتواند آدم بکشد هیچ اثری بار نیست ، چنانکه بر حوادثی که ما در خواب میبینیم اثری بار نمیکنیم.
مقصود خود را روشنتر سازم : در حوادث تنها اینکه «شدنی» است کافی نیست باید «شده» باشد تا تاریخ شمرده شود و اثرهایی بر آن بار گردد.
این تفاوت میانهی «شدنی» و «شده» در خود رمان بهتر از دیگر جاها پیداست. زیرا هر کسی که بخواندن رمانی آغاز میکند و سرگرم میشود و از حوادث آن متأثر میگردد ، در گرماگرم این تأثر همینکه متوجه افسانه بودن داستان میشود بیکبار آن تأثر از بین میرود.
نپندارید که مقصود شما را درنیافته ام. مقصود شما اینست که حوادثی که با اندک تفاوتی پیاپی در جهان روی میدهد رماننویس داستانی را شبیه آنها نوشته و پیرایههایی از پندار خود بر آن میافزاید تا برجستهترین نمونهی آن حوادث باشد. نیز کسانی را از پندار خود درآورده در این داستان دخالت میدهد و این کسان را نیز برجستهترین تیپ خویش میسازد.
من میگویم : این زحمت برای چیست؟ اگر داستانی که سروده میشود شبیه حوادثی است که در جهان روی داده پس برای چه خود آن حوادث سروده نشود و شبیه آنها از راه پندار ساخته شود؟!
اما آن برجستگی که رماننگار بداستان میدهد بگفتهی خودتان آن پیرایه و فزونی است. پس اگر مقصود ساختن شبیه حوادث جهانی است این پیرایه نباید در کار باشد.
چون زمینه بسیار باریک است بیش از این در این زمینه سخن نمیرانیم. من پذیرفتم که رمان آنست که کسی داستانی از پندار خود سازد که «شدنی» باشد. ولی میپرسم آیا رمانهایی که شما آنها را ستوده و شاهکار ادبی میشمارید همهی آنها دارای این شرط میباشند؟ آیا داستانهایی که آناتول فرانس میسراید «شدنی» است؟!
گام دیگری برداشته فرض میکنم که داستانهایی که آناتول سروده نه تنها «شدنی» است بلکه «شده» است. بعبارت دیگر من آنها را نه رمان بلکه حوادث راستین تاریخی میپندارم : این براستی بوده که فرشتگانی از آسمان روگردان شده و در زمین نقشهی نافرمانی بر خدا میکشیدهاند. نیز نابکاری سراسر خاندانهای فرانسه را فراگرفته بوده و همهی زنان با داشتن شوهر و خاندان هر یکی با جوانی سروکار داشته و جز درپی کام دل نبودهاند ـ همهی اینها حوادثی است که روی داده. ولی میپرسم آیا چه سودی از نوشتن آنها در کتاب هست؟! آیا از پردهدری چه منظور بدست میآید؟!
چون بگفتهی تازیان «خواستن پردهی چشم و گوش است» از علاقهای که در رمانخوانان دربارهی آناتول فرانس میبینم دور نمیدانم که برای این کار او نیز علتی بتراشند و بگویند مقصود بیدار کردن مردم بوده که بر عیبهای خود بینا باشند.
من این را هم پذیرفتم. لیکن میپرسم : رازهای عشق را مو بمو گفتن و سخن را تا آخرین نقطهی آمیزش زن و مردی رسانیدن و چندین بار کالبد سرتاپا لخت زنی را از پیش دیدهی خوانندگان گذرانیدن ـ آیا این بیشرمیها چه علت داشته است؟!
.
🔸 (تکهی ده از پانزده)
هر اثری که بیک داستانی بار است از این جهت است که آن داستان روی داده : اگر بشنیدن خبر آن میگراییم ، اگر در کتابها آن را مینگاریم ، اگر کسانی را که در آن دست داشتهاند میستاییم یا مینکوهیم ، اگر آن را مایهی عبرت میشماریم ، همهی اینها باین عنوان است که آن داستان روی داده. داستانی که روی نداده و جز در اندیشه و پندار یک رماننویسی وجود ندارد بچنین داستانی هیچ اثری بار نیست.
مثلاً اگر کسی آدم کشته اثرهای بسیاری بر آن بار است : هر کسی میخواهد داستان او را بشنود و چون شنید در اینجا و آنجا بازگوید ، هر کسی بر کشنده نفرین فرستاده کشته شده را بمظلومی یاد میکند ، کشنده را بمحکمه کشیده کیفر میدهند ، همیشه خویشان او سرافکندهی کار او میباشند و دیگر این گونه اثرها.
ولی بر پندار اینکه فلان کس شاید آدم بکشد یا میتواند آدم بکشد هیچ اثری بار نیست ، چنانکه بر حوادثی که ما در خواب میبینیم اثری بار نمیکنیم.
مقصود خود را روشنتر سازم : در حوادث تنها اینکه «شدنی» است کافی نیست باید «شده» باشد تا تاریخ شمرده شود و اثرهایی بر آن بار گردد.
این تفاوت میانهی «شدنی» و «شده» در خود رمان بهتر از دیگر جاها پیداست. زیرا هر کسی که بخواندن رمانی آغاز میکند و سرگرم میشود و از حوادث آن متأثر میگردد ، در گرماگرم این تأثر همینکه متوجه افسانه بودن داستان میشود بیکبار آن تأثر از بین میرود.
نپندارید که مقصود شما را درنیافته ام. مقصود شما اینست که حوادثی که با اندک تفاوتی پیاپی در جهان روی میدهد رماننویس داستانی را شبیه آنها نوشته و پیرایههایی از پندار خود بر آن میافزاید تا برجستهترین نمونهی آن حوادث باشد. نیز کسانی را از پندار خود درآورده در این داستان دخالت میدهد و این کسان را نیز برجستهترین تیپ خویش میسازد.
من میگویم : این زحمت برای چیست؟ اگر داستانی که سروده میشود شبیه حوادثی است که در جهان روی داده پس برای چه خود آن حوادث سروده نشود و شبیه آنها از راه پندار ساخته شود؟!
اما آن برجستگی که رماننگار بداستان میدهد بگفتهی خودتان آن پیرایه و فزونی است. پس اگر مقصود ساختن شبیه حوادث جهانی است این پیرایه نباید در کار باشد.
چون زمینه بسیار باریک است بیش از این در این زمینه سخن نمیرانیم. من پذیرفتم که رمان آنست که کسی داستانی از پندار خود سازد که «شدنی» باشد. ولی میپرسم آیا رمانهایی که شما آنها را ستوده و شاهکار ادبی میشمارید همهی آنها دارای این شرط میباشند؟ آیا داستانهایی که آناتول فرانس میسراید «شدنی» است؟!
گام دیگری برداشته فرض میکنم که داستانهایی که آناتول سروده نه تنها «شدنی» است بلکه «شده» است. بعبارت دیگر من آنها را نه رمان بلکه حوادث راستین تاریخی میپندارم : این براستی بوده که فرشتگانی از آسمان روگردان شده و در زمین نقشهی نافرمانی بر خدا میکشیدهاند. نیز نابکاری سراسر خاندانهای فرانسه را فراگرفته بوده و همهی زنان با داشتن شوهر و خاندان هر یکی با جوانی سروکار داشته و جز درپی کام دل نبودهاند ـ همهی اینها حوادثی است که روی داده. ولی میپرسم آیا چه سودی از نوشتن آنها در کتاب هست؟! آیا از پردهدری چه منظور بدست میآید؟!
چون بگفتهی تازیان «خواستن پردهی چشم و گوش است» از علاقهای که در رمانخوانان دربارهی آناتول فرانس میبینم دور نمیدانم که برای این کار او نیز علتی بتراشند و بگویند مقصود بیدار کردن مردم بوده که بر عیبهای خود بینا باشند.
من این را هم پذیرفتم. لیکن میپرسم : رازهای عشق را مو بمو گفتن و سخن را تا آخرین نقطهی آمیزش زن و مردی رسانیدن و چندین بار کالبد سرتاپا لخت زنی را از پیش دیدهی خوانندگان گذرانیدن ـ آیا این بیشرمیها چه علت داشته است؟!
.
🔶 اتحاد و گرانی بنزین
🔸 (تکهی یک از سه)
هفتهی پایانی آبانماه 1398 بود که بنزین گران شد. مردم در سراسر کشور اعتراض کردند و پیشامدهای تلخی رخ داد. از جمله جوانانی با گلولهی نیروهای انتظامی کشته شدند. اوایل ماه آذر بود که احسان برای رفتن به سر کاری تاکسی دربستی گرفت. او پیشامدهای سال 57 و بعد از آن را خوب بیاد دارد.
در راه میان احسان و رانندهی تاکسی گفتگویی رفته که در اینجا میآید :
🔹راننده : (پشت چراغ قرمز) : آقا ! بنزین هم 3000 تومان شد ولی خیابانها هنوز شلوغ است.
احسان خوش ندارد با این حرف وارد گفتگوی آن پیشامدهای دلخراش بشود. ترجیح میدهد خاموش بماند. همینکه چراغ قرمز را میگذرند راننده بار دیگر حرف تازهای پیش میکشد :
🔹راننده : آقا ! ، بدجوری با مردم رفتار کردند ها. هر کی آمد اعتراض کند یا زدند ناقصش کردند یا کشتنش. یا اینکه زندانش کردند.
🔸احسان (با اندوه و بکوتاهی) : آره. جای تأسف است. خدا رحم کرده که ما «بهترین دمکراسی جهان» را داریم. اگر همین را هم نداشتیم چه اتفاقاتی قرار بود بیفتد؟!.
🔹راننده : آقا ! ، چه داستانی است که ما یک کاری را نمیتوانیم به نتیجه برسانیم؟! مشکل ماها چیست؟! کجای کار لنگ است؟!
این بار احسان فکر میکند که این گفتگو میتواند سودمند باشد. اینست به پاسخ میپردازد.
🔸احسان : مشکل ماها یک چیز بیشتر نیست ... ما متحد نیستیم! دچار تفرقهایم. آیا با تفرقه کاری میشود کرد؟!... نه! ، با اتحاد میشود. ببینید! همانطور که افرادیک تیم ورزشی ، شرکای یک شرکت یا یک زن و شوهر اگر متحد باشند میتوانند در کارها موفق بشوند ، همانطور هم یک مردمی با اتحاد است که میتوانند کارهای بزرگی بکنند.
پیغمبر چه کرد؟! او عربهایی را که در سراسر سال ـ جز چهار ماه ـ باهم میجنگیدند و همیشه کینهی یکدیگر را در دل داشتند ، متحد کرد و از این اتحاد بود که مسلمانان توانستند از اسپانیا تا فیلیپین را زیر یک پرچم بیاورند. سال 57 مردم چطور شاه را برانداختند؟! مردم در یک چیز متحد شده بودند و آن اینکه شاه برود. همین بود که توانستند شاه را براندازند. راز برافتادن شاه در اتحاد مردم (البته تنها برای برانداختن او) بود.
الان آیا ما ایرانیان متحدیم؟! شما مخالفان این حکومت را در تلویزیونهای خارج دیده حرفهاشان را شنیدهاید. آیا آبشان به یک جوی میرود؟! تا آنجا که زورشان برسد باهم میجنگند. آن که خارج نشینان مایند. داخلیها هم بهتر نیستند. راستش را بخواهید ما بیآنکه متوجه باشیم از هم پراکندهایم و اتحادی میانمان نیست. ما آدمهای بافهم و میهنپرست کم نداریم ولی اینها هر کدام راهش از دیگری جداست.
🔹راننده : درست است که باید اتحاد داشت. ولی متحد شدنمان هم آسان نیست. مگر نه؟!
🔸احسان : بله ، کار دشواریست. ولی نشدنی نیست.
🔹راننده : آقا ، یک گرفتاری در زندگی من پیش آمد که از همین اتحاد نداشتن آب میخورد. من از سال 76 وارد کار عینک در بازار شدم. دو سالی گذشت که چم و خم کار را یاد گرفتم. آن سالها یک مهندس ایرانی دستگاه تراش عدسی عینک را از روی نمونهی خارجی آن ساخته بود و خوب هم میفروخت. آن وقتها کارگاهی و خانه و ماشینی داشتم. خانه و ماشین را فروختم و کارگاهم را گرو بانک گذاشتم و وامی گرفتم. روی هم 50 میلیون تومانی شد. ماشینآلات تراش عینک خریدم و کارگاهم را مجهز کردم. دوازده کارگر داشتم. کارها خیلی خوب پیش میرفت. مغازهداری بود سفارش که میداد ، یک پادوش را هم در کارگاهمان میگذاشت تا میان کارِ او ، سفارشِ کسِ دیگری را انجام ندهیم. تا این اندازه کارمان خوب بود. عدسیها را به قیمت هزار تومان میفروختیم. تا اینکه یک شب خوابیدم و صبح که بیدار شدم فقیر شده بودم!
🔸احسان (باتعجب) : چطور؟! مگر چه اتفاقی افتاد؟!
🔹راننده : هیچی! صبح که بیدار شدم دیدم عدسیهای چینی وارد کردهاند به قیمت 200 تومان. خُب ، میدانید وقتی تاجرها جنس میآورند صحبت 1000 تا و 10هزار تا نیست. بیکبار میبینی چند کانتینر عدسی با کشتی آورده و وارد بازار کرده. دیدم دیگر کسی از ما عدسی نمیخرد. یک بار یکی از مغازهدارها گفت : عدسی چینی هم ارزانتر است هم «باکیفیتتر».
گفتم : فلانی ، گفتی باکیفیتتر؟! گفت : بله ، هم ارزانتر و هم باکیفیتتر. گفتم : این کار شما درست نیست. ماها همه به هم متصلیم. شما از من نخری ، من و این کارگرها همه بیکار میشویم. تولیدکنندگان ایرانی دیگر هم باید جمع کنند. چونکه امروز عینک آمد ، فردا کالاهای دیگر چینی با قیمت کم خواهد آمد. کارگاهها و کارخانههای ما نمیتوانند رقابت کنند ، بعد بسته شدن تولیدیها و بیکاری و دیگر بدبختیها ...
👇
🔸 (تکهی یک از سه)
هفتهی پایانی آبانماه 1398 بود که بنزین گران شد. مردم در سراسر کشور اعتراض کردند و پیشامدهای تلخی رخ داد. از جمله جوانانی با گلولهی نیروهای انتظامی کشته شدند. اوایل ماه آذر بود که احسان برای رفتن به سر کاری تاکسی دربستی گرفت. او پیشامدهای سال 57 و بعد از آن را خوب بیاد دارد.
در راه میان احسان و رانندهی تاکسی گفتگویی رفته که در اینجا میآید :
🔹راننده : (پشت چراغ قرمز) : آقا ! بنزین هم 3000 تومان شد ولی خیابانها هنوز شلوغ است.
احسان خوش ندارد با این حرف وارد گفتگوی آن پیشامدهای دلخراش بشود. ترجیح میدهد خاموش بماند. همینکه چراغ قرمز را میگذرند راننده بار دیگر حرف تازهای پیش میکشد :
🔹راننده : آقا ! ، بدجوری با مردم رفتار کردند ها. هر کی آمد اعتراض کند یا زدند ناقصش کردند یا کشتنش. یا اینکه زندانش کردند.
🔸احسان (با اندوه و بکوتاهی) : آره. جای تأسف است. خدا رحم کرده که ما «بهترین دمکراسی جهان» را داریم. اگر همین را هم نداشتیم چه اتفاقاتی قرار بود بیفتد؟!.
🔹راننده : آقا ! ، چه داستانی است که ما یک کاری را نمیتوانیم به نتیجه برسانیم؟! مشکل ماها چیست؟! کجای کار لنگ است؟!
این بار احسان فکر میکند که این گفتگو میتواند سودمند باشد. اینست به پاسخ میپردازد.
🔸احسان : مشکل ماها یک چیز بیشتر نیست ... ما متحد نیستیم! دچار تفرقهایم. آیا با تفرقه کاری میشود کرد؟!... نه! ، با اتحاد میشود. ببینید! همانطور که افرادیک تیم ورزشی ، شرکای یک شرکت یا یک زن و شوهر اگر متحد باشند میتوانند در کارها موفق بشوند ، همانطور هم یک مردمی با اتحاد است که میتوانند کارهای بزرگی بکنند.
پیغمبر چه کرد؟! او عربهایی را که در سراسر سال ـ جز چهار ماه ـ باهم میجنگیدند و همیشه کینهی یکدیگر را در دل داشتند ، متحد کرد و از این اتحاد بود که مسلمانان توانستند از اسپانیا تا فیلیپین را زیر یک پرچم بیاورند. سال 57 مردم چطور شاه را برانداختند؟! مردم در یک چیز متحد شده بودند و آن اینکه شاه برود. همین بود که توانستند شاه را براندازند. راز برافتادن شاه در اتحاد مردم (البته تنها برای برانداختن او) بود.
الان آیا ما ایرانیان متحدیم؟! شما مخالفان این حکومت را در تلویزیونهای خارج دیده حرفهاشان را شنیدهاید. آیا آبشان به یک جوی میرود؟! تا آنجا که زورشان برسد باهم میجنگند. آن که خارج نشینان مایند. داخلیها هم بهتر نیستند. راستش را بخواهید ما بیآنکه متوجه باشیم از هم پراکندهایم و اتحادی میانمان نیست. ما آدمهای بافهم و میهنپرست کم نداریم ولی اینها هر کدام راهش از دیگری جداست.
🔹راننده : درست است که باید اتحاد داشت. ولی متحد شدنمان هم آسان نیست. مگر نه؟!
🔸احسان : بله ، کار دشواریست. ولی نشدنی نیست.
🔹راننده : آقا ، یک گرفتاری در زندگی من پیش آمد که از همین اتحاد نداشتن آب میخورد. من از سال 76 وارد کار عینک در بازار شدم. دو سالی گذشت که چم و خم کار را یاد گرفتم. آن سالها یک مهندس ایرانی دستگاه تراش عدسی عینک را از روی نمونهی خارجی آن ساخته بود و خوب هم میفروخت. آن وقتها کارگاهی و خانه و ماشینی داشتم. خانه و ماشین را فروختم و کارگاهم را گرو بانک گذاشتم و وامی گرفتم. روی هم 50 میلیون تومانی شد. ماشینآلات تراش عینک خریدم و کارگاهم را مجهز کردم. دوازده کارگر داشتم. کارها خیلی خوب پیش میرفت. مغازهداری بود سفارش که میداد ، یک پادوش را هم در کارگاهمان میگذاشت تا میان کارِ او ، سفارشِ کسِ دیگری را انجام ندهیم. تا این اندازه کارمان خوب بود. عدسیها را به قیمت هزار تومان میفروختیم. تا اینکه یک شب خوابیدم و صبح که بیدار شدم فقیر شده بودم!
🔸احسان (باتعجب) : چطور؟! مگر چه اتفاقی افتاد؟!
🔹راننده : هیچی! صبح که بیدار شدم دیدم عدسیهای چینی وارد کردهاند به قیمت 200 تومان. خُب ، میدانید وقتی تاجرها جنس میآورند صحبت 1000 تا و 10هزار تا نیست. بیکبار میبینی چند کانتینر عدسی با کشتی آورده و وارد بازار کرده. دیدم دیگر کسی از ما عدسی نمیخرد. یک بار یکی از مغازهدارها گفت : عدسی چینی هم ارزانتر است هم «باکیفیتتر».
گفتم : فلانی ، گفتی باکیفیتتر؟! گفت : بله ، هم ارزانتر و هم باکیفیتتر. گفتم : این کار شما درست نیست. ماها همه به هم متصلیم. شما از من نخری ، من و این کارگرها همه بیکار میشویم. تولیدکنندگان ایرانی دیگر هم باید جمع کنند. چونکه امروز عینک آمد ، فردا کالاهای دیگر چینی با قیمت کم خواهد آمد. کارگاهها و کارخانههای ما نمیتوانند رقابت کنند ، بعد بسته شدن تولیدیها و بیکاری و دیگر بدبختیها ...
👇
هر چی گفتم : فایده نکرد. چند سالی گذشت. یک روز توی بازار دیدمش. صحبت کردیم میگفت : «نمیدانم این بچه را چه کنم. رفته دانشگاه ، حالا تن به کار نمیدهد». گفتم : یک علتش بیکاری است. اگر تو مرا حمایت کرده بودی ، کارگاه من مانده بود ، پسرت را هم میفرستادی کارگاه من ، کار یاد میگرفت و الان اینطور به «چه کنم ، چه کنم؟» ، نمیافتادی. حالا فهمیدی که این موضوعات چطور به هم متصل است؟!
اگر مغازهدارها جنس چینی را نمیخریدند ، آیا تاجرهامان جرأت میکردند بار دیگر چیزی را که در داخل تولید میشود از چین بیاورند؟!
آره آقا ، ما اتحاد نداریم. اگر داشتیم به این وضع دچار نمیشدیم.
(فردا دنبالهی این داستان خواهد آمد)
.
اگر مغازهدارها جنس چینی را نمیخریدند ، آیا تاجرهامان جرأت میکردند بار دیگر چیزی را که در داخل تولید میشود از چین بیاورند؟!
آره آقا ، ما اتحاد نداریم. اگر داشتیم به این وضع دچار نمیشدیم.
(فردا دنبالهی این داستان خواهد آمد)
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 پرسش و پاسخ (تکهی یک از یک)
آقای بهشتی از مازندران میپرسند : شما به شاعران نکوهش میکنید که گفتهاند : پروای گذشته و آینده نکنید و دمی را که در آنید غنیمت شمارید ، در حالی که امامعلیبنابیطالب نیز فرموده :
مافات مضی و ماسیأتیک فاین
قم فاغتنم الفرصة بین العدمین
اگر کسانی ایراد گرفتند پاسخ این چیست؟.
میگوییم : دلیلی نیست که این شعر از امامعلیبنابیطالب باشد. آن دیوانی که بنام آن امام پراکنده شده ساخته است. زیرا بسیاری از شعرهای آن در دیوانهای دیگران دیده شده و آنگاه برخی شعرهای رکیک و بیمعنایی نیز در آن هست از قبیل :
افلح من کان[ت] له مزخه
یزخها ثم ینام الفخه
از این گذشته آن شعر بالایی معنایش با گفتههای شاعران یکی نیست. این میگوید : گذشته از دستت رفته و آینده نیز نیامده پس دمی را که در آنی فرصت شمار و نمیگوید که پروای گذشته و آینده نکن. نمیگوید دمی را که در آنی با مستی و خوشی بگذران ، فرق درمیانه بسیار است.
اینکه کسی بگوید : «پروای گذشته و آینده نکن و دم را غنیمت دانسته با مستی و خوشی بگذران» یک سخنی بسیار بیمعنی و یک بدآموزی بسیار زیانمندیست و چنین گفتهای را با هیچ بهانهای نیک نتوان شمرد و با هیچ دستاویزی از بدیش چشم نتوان پوشید.
(پرچم روزانه شمارهی 210)
.
🔸 پرسش و پاسخ (تکهی یک از یک)
آقای بهشتی از مازندران میپرسند : شما به شاعران نکوهش میکنید که گفتهاند : پروای گذشته و آینده نکنید و دمی را که در آنید غنیمت شمارید ، در حالی که امامعلیبنابیطالب نیز فرموده :
مافات مضی و ماسیأتیک فاین
قم فاغتنم الفرصة بین العدمین
اگر کسانی ایراد گرفتند پاسخ این چیست؟.
میگوییم : دلیلی نیست که این شعر از امامعلیبنابیطالب باشد. آن دیوانی که بنام آن امام پراکنده شده ساخته است. زیرا بسیاری از شعرهای آن در دیوانهای دیگران دیده شده و آنگاه برخی شعرهای رکیک و بیمعنایی نیز در آن هست از قبیل :
افلح من کان[ت] له مزخه
یزخها ثم ینام الفخه
از این گذشته آن شعر بالایی معنایش با گفتههای شاعران یکی نیست. این میگوید : گذشته از دستت رفته و آینده نیز نیامده پس دمی را که در آنی فرصت شمار و نمیگوید که پروای گذشته و آینده نکن. نمیگوید دمی را که در آنی با مستی و خوشی بگذران ، فرق درمیانه بسیار است.
اینکه کسی بگوید : «پروای گذشته و آینده نکن و دم را غنیمت دانسته با مستی و خوشی بگذران» یک سخنی بسیار بیمعنی و یک بدآموزی بسیار زیانمندیست و چنین گفتهای را با هیچ بهانهای نیک نتوان شمرد و با هیچ دستاویزی از بدیش چشم نتوان پوشید.
(پرچم روزانه شمارهی 210)
.
✴️ پولداران و آزمندان
📖 پرچم نیمهماهه
( تکهی1 از 8)
در تبریز مثلی هست میگویند : «درد را كه میكشد؟... دردمند». در آشوبهای جهانی نیز یك توده كه ناتوانترند بیش از دیگران رنج كشند و آسیب بینند ، و اینك گواه آن این جنگ جهانآشوب و حال تیرهی ایرانیانست.
در این جنگ [جهانی دوم] كه دولتهای بزرگ باهم میكنند ، ایران گذشته از اینكه پا درمیان نمیدارد از میدانهای جنگ نیز به دور میباشد ، و با این حال بیش از خود كشورهای جنگنده گزند و آسیب مییابد ، چرا ؟.. زیرا كه ناتوانست ، زیرا كه بهمبستگی درمیان مردم آن بسیار كمست.
ببینید : در این هنگام كه تودهها به یك تلاش بزرگی افتاده ، و هر تودهای در راه آیندهی خود به جانفشانیهایی میپردازد ، در این كشور آینده و گذشته بیكبار فراموش گردیده ، و سود و زیان توده یكسره در كنار افتاده ، و یك دسته پولداران تو گویی راهزنانند كه به یك كاروان بیپاسبانی زدهاند ، و یا گرگانند كه به یك گلهی بیشبانی افتادهاند ، با صد آز و هوس سرگرم لخت كردن خانمانها و اندوختن گنجینههایند. هفتهای نمیگذرد كه اینان به روی نرخها نكشند.
یكی نمیپرسد : اینهمه گرانی از كجاست؟!.. این بالا رفتن روزافزون نرخها تا كی خواهد بود؟!.. اگر از شهریور1320 بگیریم در این یك سال و نیم بیشتر كالاها پنج یا شش بر یك ، بلكه برخی تا ده بر یك گرانتر گردیده ، آیا انگیزهی آن چه میباشد؟!..
كسانی میگویند : چون دولت اسكناسهای فزونی به چاپ رسانیده و پشتوانهی بانكی كمتر گردیده پول ایران از ارزش افتاده. دیگران میگویند : جنگست و بسیار چیزها كه بایستی از اروپا برسد نمیرسد ، و آنچه از خود كشور است برای آوردن آن نیز اتومبیل و كامیون پیدا نمیشود. باز دیگران میگویند : چون گروه انبوهی از بیگانگان در كشور مایند و پول فراوان میدارند هر كالایی را به بهای گران میخرند و مایهی گرانی میشوند.
اینها سخنانیست كه به زبانها افتاده. ولی اینها هیچیكی مایهی این گرانی بیاندازه نتواند بود. اگر راستی را خواهیم سرچشمهی این گرانیِ بیرون از اندازه چیز دیگری میباشد. یك دسته پولدارانی در تهران و دیگر شهرها پیدا شدهاند كه دلبستگی به كشور و توده نمیدارند و هر یكی جز درپی پولاندوزی نمیباشند و چون فرصت یافتهاند سنگدلانه پیاپی به نرخ كالاها میافزایند.
اینان یك دستهشان جهودانند كه از همهی سرفرازیها و خوشیهای جهان تنها پول اندوختن را میشناسند و در راه آن ، پروا از هیچ كس و هیچ چیزی نكنند.
یك دستهشان بیهمهچیزانند كه در این سی سال (در نتیجهی نادانیهای برخی روزنامهنویسان) در این كشور پدید آمدهاند ، و زندگی را جز كوشیدن به پولاندوزی ، و آسایش و خوشی را جز خوردن و خوابیدن و كامگزاردن نمیشناسند.
یك دستهی انبوه دیگر حاجیها و مشهدیهای نمازخوانند كه از قانون و كشور و توده و دولت و همهی این چیزها بیزار میباشند ، و به همهی اینها خندیده كمترین ارجی نمیگزارند ، و از روی كیش و آیین خود چنین میپندارند كه از هر راهی كه پول دربیاورند درآوردهاند ، و هر پوستی كه از مردم بكنند كندهاند ، تنها باید «وجوه شرعی» خود را بپردازند ، و برای «احتیاط» به ملایان «رد مظالم» كنند ، و گاهی نیز روضه خوانانند و یا در اتومبیل نشسته به زیارت روند.
داد و ستد كالاها بیش از همه در دست این سه دسته است ، و اینان چنانكه گفتیم ، تشنهی پولند ، و چون هیچگونه جلوگیری از درون خود نمیدارند و از بیرون نیز ـ چه از سوی دولت و چه از سوی مردم ـ جلوگیری نمیبینند با یك گستاخی و دلگرمی به لخت كردن خاندانها میپردازند.
این بدرفتاری تنها امروز نیست. اینان دستههاییاند كه پدید آمدهاند و اگر جلوگیری نشود همیشه مایهی دردسری برای این مردم خواهند بود. از آنسوی این بدرفتاری از آنان یك ریشهی ژرفی میدارد و خود یك جُستار[= مبحث] ارجداری میباشد ، اینست بیجا نمیدانم در اینجا از آن به گفتگو پردازم. كسانی كه «حقوق» یك ماههی خود را به بازار برده یك جفت كفش به پانصد ریال و یك جفت جوراب به بیست ریال و یك كلاه به سیصد ریال خریده ، با دلی پردرد و دستی تهی به خانه برمیگردند ، كسانی كه هزار ریال ماهانه میگیرند و باید هزاروپانصد ریال كرایه خانه پردازند ، كسانی كه سه یا چهار فرزند میدارند و باید به هر یكی هزاروپانصد ریال داده یك دست رخت بخرند ، اینها را نیك خوانده بدانند كه انگیزهی این بدبختیها چیست.
.
📖 پرچم نیمهماهه
( تکهی1 از 8)
در تبریز مثلی هست میگویند : «درد را كه میكشد؟... دردمند». در آشوبهای جهانی نیز یك توده كه ناتوانترند بیش از دیگران رنج كشند و آسیب بینند ، و اینك گواه آن این جنگ جهانآشوب و حال تیرهی ایرانیانست.
در این جنگ [جهانی دوم] كه دولتهای بزرگ باهم میكنند ، ایران گذشته از اینكه پا درمیان نمیدارد از میدانهای جنگ نیز به دور میباشد ، و با این حال بیش از خود كشورهای جنگنده گزند و آسیب مییابد ، چرا ؟.. زیرا كه ناتوانست ، زیرا كه بهمبستگی درمیان مردم آن بسیار كمست.
ببینید : در این هنگام كه تودهها به یك تلاش بزرگی افتاده ، و هر تودهای در راه آیندهی خود به جانفشانیهایی میپردازد ، در این كشور آینده و گذشته بیكبار فراموش گردیده ، و سود و زیان توده یكسره در كنار افتاده ، و یك دسته پولداران تو گویی راهزنانند كه به یك كاروان بیپاسبانی زدهاند ، و یا گرگانند كه به یك گلهی بیشبانی افتادهاند ، با صد آز و هوس سرگرم لخت كردن خانمانها و اندوختن گنجینههایند. هفتهای نمیگذرد كه اینان به روی نرخها نكشند.
یكی نمیپرسد : اینهمه گرانی از كجاست؟!.. این بالا رفتن روزافزون نرخها تا كی خواهد بود؟!.. اگر از شهریور1320 بگیریم در این یك سال و نیم بیشتر كالاها پنج یا شش بر یك ، بلكه برخی تا ده بر یك گرانتر گردیده ، آیا انگیزهی آن چه میباشد؟!..
كسانی میگویند : چون دولت اسكناسهای فزونی به چاپ رسانیده و پشتوانهی بانكی كمتر گردیده پول ایران از ارزش افتاده. دیگران میگویند : جنگست و بسیار چیزها كه بایستی از اروپا برسد نمیرسد ، و آنچه از خود كشور است برای آوردن آن نیز اتومبیل و كامیون پیدا نمیشود. باز دیگران میگویند : چون گروه انبوهی از بیگانگان در كشور مایند و پول فراوان میدارند هر كالایی را به بهای گران میخرند و مایهی گرانی میشوند.
اینها سخنانیست كه به زبانها افتاده. ولی اینها هیچیكی مایهی این گرانی بیاندازه نتواند بود. اگر راستی را خواهیم سرچشمهی این گرانیِ بیرون از اندازه چیز دیگری میباشد. یك دسته پولدارانی در تهران و دیگر شهرها پیدا شدهاند كه دلبستگی به كشور و توده نمیدارند و هر یكی جز درپی پولاندوزی نمیباشند و چون فرصت یافتهاند سنگدلانه پیاپی به نرخ كالاها میافزایند.
اینان یك دستهشان جهودانند كه از همهی سرفرازیها و خوشیهای جهان تنها پول اندوختن را میشناسند و در راه آن ، پروا از هیچ كس و هیچ چیزی نكنند.
یك دستهشان بیهمهچیزانند كه در این سی سال (در نتیجهی نادانیهای برخی روزنامهنویسان) در این كشور پدید آمدهاند ، و زندگی را جز كوشیدن به پولاندوزی ، و آسایش و خوشی را جز خوردن و خوابیدن و كامگزاردن نمیشناسند.
یك دستهی انبوه دیگر حاجیها و مشهدیهای نمازخوانند كه از قانون و كشور و توده و دولت و همهی این چیزها بیزار میباشند ، و به همهی اینها خندیده كمترین ارجی نمیگزارند ، و از روی كیش و آیین خود چنین میپندارند كه از هر راهی كه پول دربیاورند درآوردهاند ، و هر پوستی كه از مردم بكنند كندهاند ، تنها باید «وجوه شرعی» خود را بپردازند ، و برای «احتیاط» به ملایان «رد مظالم» كنند ، و گاهی نیز روضه خوانانند و یا در اتومبیل نشسته به زیارت روند.
داد و ستد كالاها بیش از همه در دست این سه دسته است ، و اینان چنانكه گفتیم ، تشنهی پولند ، و چون هیچگونه جلوگیری از درون خود نمیدارند و از بیرون نیز ـ چه از سوی دولت و چه از سوی مردم ـ جلوگیری نمیبینند با یك گستاخی و دلگرمی به لخت كردن خاندانها میپردازند.
این بدرفتاری تنها امروز نیست. اینان دستههاییاند كه پدید آمدهاند و اگر جلوگیری نشود همیشه مایهی دردسری برای این مردم خواهند بود. از آنسوی این بدرفتاری از آنان یك ریشهی ژرفی میدارد و خود یك جُستار[= مبحث] ارجداری میباشد ، اینست بیجا نمیدانم در اینجا از آن به گفتگو پردازم. كسانی كه «حقوق» یك ماههی خود را به بازار برده یك جفت كفش به پانصد ریال و یك جفت جوراب به بیست ریال و یك كلاه به سیصد ریال خریده ، با دلی پردرد و دستی تهی به خانه برمیگردند ، كسانی كه هزار ریال ماهانه میگیرند و باید هزاروپانصد ریال كرایه خانه پردازند ، كسانی كه سه یا چهار فرزند میدارند و باید به هر یكی هزاروپانصد ریال داده یك دست رخت بخرند ، اینها را نیك خوانده بدانند كه انگیزهی این بدبختیها چیست.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی ( گفتگو با خانم سیاح )
🔸 (تکهی یازده از پانزده)
دربارهی رماننگاران اگر چند تنی را از ویکتور هوگو و تولستوی و مانند ایشان را کنار بگزاریم که از آنان در جای دیگری سخن خواهیم راند ، حقیقت داستانِ دیگران آنکه چون رماننویسی از یکسوی کار بیمایهی آسانی است که هر کسی بآسانی میتواند چیزهایی بهم ببافد و داستانی پدید آورد. از سوی دیگر هم ، رمان بیش از هر کتابی خریدار دارد بویژه اگر سخن از زنان و از عشقبازی باشد و پیاپی یاد بوس و کنار کرده شود که بیشک نسخههای بسیاری بفروش رسیده و در اندکزمانی نام مؤلف دانشمند بهمه جا خواهد رسید از اینجهت رماننویسی رواج بسیار یافته و کسان بسیاری بسوی آن گراییدهاند. بویژه در اروپا که میزان نیکی هر چیزی پول درآوردن آن چیز است و هر کاری که سود از آن بکسی رسید آن را نیکو میشمارد اگرچه کار بسیار پست و زشتی باشد.
اینست حقیقت رمان و رماننگاری. و اینست که در بیشتر رمانها پای زنان بویژه زنان نابکار بمیان آورده میشود و آقای نویسنده دربارهی بوس و کنار و دیگر آمیزشهای زن و مرد داد سخن داده چنان نقاشی میکند که تو گویی سالها پیشهی مشاطگی را دارا بوده.
چیزی که هست هر دسته و گروهی که پیشهی زشتی را پیش میگیرند ناچار عنوان نیکی برای آن میاندیشند که نزد مردم آن را دستاویز گیرند. برای رماننویسی هم عنوانهایی اندیشیدهاند تا بتوانند حقیقت آن را پوشیده بدارند و اینست که هر کسی لحن دیگری دارد و هر یکی عنوان جداگانهای برای آن یاد میکند. ولی آیا حقیقت پنهان خواهد ماند؟!
آیا گفتن اینکه رمان از ادبیات است و رماننگاران مقصودشان پند و اندرز بمردم و بازنمودن عیبهای زندگانی است ما را از درک این نکته غافل خواهد ساخت که شاید نود و پنج از صد رمانها در زمینهی آمیزشهای زن و مردیست و بیپرده از بوس و کنار و از دیگر کامگزاریها سخن میرانند. آیا ما نمیتوانیم بپرسیم که مگر جز در این زمینهها پند و اندرز بمردم نمیتوان سرود؟! آیا درس عشق آموختن بپسران و دختران جزو ادبیات است؟!
ما آشکار میبینیم که رماننویسان چون بداستانهای مهم تاریخی نیز میپردازند نخست آن را بقالب افسانه میریزند تا موافق دلخواه افسانهپرستان باشد و در آنجا نیز پای زنی را بمیان میکشند تا از هر باره وسایل فراوانی خریداران کتاب فراهم باشد. آیا چه علت خردپسندی بر این کارها میتوان اندیشید؟!
این قضیه شنیدنی است که جوانی سالها در اروپا بسر داده و در بازگشت یک دیپلم و یک لقب دکتری همراه آورده. ولی این لقب و آن ورق همان اندازه ارزش دارد که لقب شیخ و اجازهی اجتهاد آخوندهای بیسواد نجفرفته. آقای دکتر از آنهمه علوم اروپا تنها فن رماننویسی را یاد گرفته و اینست که اکنون رماننویسی میکند و در وصف بوس و کنار داد دکتری میدهد. چرا که این کار آسان و بیمایه است و با اینحال خریدار فراوان هم دارد.
دکتر را این بس که آن سخنان بیشرمانه را برروی کاغد بیاورد و کتابی تألیف و چاپ بکند و از این راه نانی بخورد. او را چه که صدها جوانان از خواندن این سخنان بیشرمانهی او رشتهی شکیبایی را از دست هِشته تشنهوار خود را بسرچشمههای سوزاک و سفلیس خواهند رسانید؟! او را چه که از این درس عشق که او بدختران جوان میآموزد چه فسادها در خاندانها خواهد روی داد؟!
.
🔸 (تکهی یازده از پانزده)
دربارهی رماننگاران اگر چند تنی را از ویکتور هوگو و تولستوی و مانند ایشان را کنار بگزاریم که از آنان در جای دیگری سخن خواهیم راند ، حقیقت داستانِ دیگران آنکه چون رماننویسی از یکسوی کار بیمایهی آسانی است که هر کسی بآسانی میتواند چیزهایی بهم ببافد و داستانی پدید آورد. از سوی دیگر هم ، رمان بیش از هر کتابی خریدار دارد بویژه اگر سخن از زنان و از عشقبازی باشد و پیاپی یاد بوس و کنار کرده شود که بیشک نسخههای بسیاری بفروش رسیده و در اندکزمانی نام مؤلف دانشمند بهمه جا خواهد رسید از اینجهت رماننویسی رواج بسیار یافته و کسان بسیاری بسوی آن گراییدهاند. بویژه در اروپا که میزان نیکی هر چیزی پول درآوردن آن چیز است و هر کاری که سود از آن بکسی رسید آن را نیکو میشمارد اگرچه کار بسیار پست و زشتی باشد.
اینست حقیقت رمان و رماننگاری. و اینست که در بیشتر رمانها پای زنان بویژه زنان نابکار بمیان آورده میشود و آقای نویسنده دربارهی بوس و کنار و دیگر آمیزشهای زن و مرد داد سخن داده چنان نقاشی میکند که تو گویی سالها پیشهی مشاطگی را دارا بوده.
چیزی که هست هر دسته و گروهی که پیشهی زشتی را پیش میگیرند ناچار عنوان نیکی برای آن میاندیشند که نزد مردم آن را دستاویز گیرند. برای رماننویسی هم عنوانهایی اندیشیدهاند تا بتوانند حقیقت آن را پوشیده بدارند و اینست که هر کسی لحن دیگری دارد و هر یکی عنوان جداگانهای برای آن یاد میکند. ولی آیا حقیقت پنهان خواهد ماند؟!
آیا گفتن اینکه رمان از ادبیات است و رماننگاران مقصودشان پند و اندرز بمردم و بازنمودن عیبهای زندگانی است ما را از درک این نکته غافل خواهد ساخت که شاید نود و پنج از صد رمانها در زمینهی آمیزشهای زن و مردیست و بیپرده از بوس و کنار و از دیگر کامگزاریها سخن میرانند. آیا ما نمیتوانیم بپرسیم که مگر جز در این زمینهها پند و اندرز بمردم نمیتوان سرود؟! آیا درس عشق آموختن بپسران و دختران جزو ادبیات است؟!
ما آشکار میبینیم که رماننویسان چون بداستانهای مهم تاریخی نیز میپردازند نخست آن را بقالب افسانه میریزند تا موافق دلخواه افسانهپرستان باشد و در آنجا نیز پای زنی را بمیان میکشند تا از هر باره وسایل فراوانی خریداران کتاب فراهم باشد. آیا چه علت خردپسندی بر این کارها میتوان اندیشید؟!
این قضیه شنیدنی است که جوانی سالها در اروپا بسر داده و در بازگشت یک دیپلم و یک لقب دکتری همراه آورده. ولی این لقب و آن ورق همان اندازه ارزش دارد که لقب شیخ و اجازهی اجتهاد آخوندهای بیسواد نجفرفته. آقای دکتر از آنهمه علوم اروپا تنها فن رماننویسی را یاد گرفته و اینست که اکنون رماننویسی میکند و در وصف بوس و کنار داد دکتری میدهد. چرا که این کار آسان و بیمایه است و با اینحال خریدار فراوان هم دارد.
دکتر را این بس که آن سخنان بیشرمانه را برروی کاغد بیاورد و کتابی تألیف و چاپ بکند و از این راه نانی بخورد. او را چه که صدها جوانان از خواندن این سخنان بیشرمانهی او رشتهی شکیبایی را از دست هِشته تشنهوار خود را بسرچشمههای سوزاک و سفلیس خواهند رسانید؟! او را چه که از این درس عشق که او بدختران جوان میآموزد چه فسادها در خاندانها خواهد روی داد؟!
.
🔶 اتحاد و گرانی بنزین
🔸 (تکهی دو از سه)
🔸احسان : خب ، این نوع از اتحاد که شما مثالش را آوردید خودش نتیجهی یک اتحاد کلیتریست که میتوانیم نامش را «اتحاد ملی» بگذاریم.
در واقع شما به این نکته اشاره دارید که در یک کشور مردم هر کاری که میکنند اول باید منافع کشور و عموم مردم را در نظر بگیرند ، بعد منافع خودشان را. اگر جز این باشد بسیاری از کارهایی که هر فردی برای منفعت خود میکند میتواند به ضرر جامعه باشد.
🔹راننده : بله ، مقصودم همین است.
🔸احسان : مقصود شما را بخواهیم کلیتر بگوییم : یک گروه از مردم که در یک سرزمینی بنام کشور در کنار هم زندگی میکنند ، این زندگی وقتی برایشان با آسودگی و خوشی توأمست که در روزهای سختی و گرفتاری همانطور دوست و کمک هم باشند که در روزهای خوشی و شادی.
حالا ، مردم چطور باهم متحد و کمک هم میشوند؟!..
راننده خاموش است و پاسخی ندارد. احسان خودش ادامه میدهد.
🔸احسان : وقتی که فکرهاشان یکی باشد!. نه اینکه دربارهی یک موضوع صد فکر میانشان باشد. یک گرفتاری بزرگی که در این کشور هست و به آن توجه نمیشود همینست. همینکه فکرهای جوراجور در مغزها خوابیده خودش بزرگترین گرفتاری ماست.
منظور این نیست که همه باید یک جور فکر کنند. یا اینکه افکارشان عین هم باشد. ولی در موضوعات اساسی اگر مثل هم فکر نکنند همیشه برخورد خواهد بود و طبیعی است که به کمک هم که نخواهند آمد چه بسا به ضرر همدیگر هم کار کنند.
مثلی بزنم. ببینید در کشورهای پیشرفته که همگی دمکراسیاند ، مردم فکرها و سلیقهها و ترجیحهای خود را دارند ، نمیشود دو نفر پیدا کنید که عین هم فکر کنند. ولی آیا نه اینست که همهشان به اصول دمکراسی پابند و وفادارند؟!. جز اینست که همه ، میهن خود را نه زبانی بلکه از دل دوست دارند و در راهش فداکاری میکنند؟!
آیا در آنجا هم پرچم یک کشور بیگانهای را در جایی مانند استادیوم روی دست بلند میکنند و به بیگانهپرستی خود افتخار میکنند؟! اگر کسی چنین کاری کرد ، آیا دولت و مردم عکسالعملی نشان نمیدهند؟!
شما خبر دارید که در بعضی مسابقات فوتبال در کشور ما کسانی چنین گستاخیهایی کردهاند و مردم و مسئولان هم خاموش ایستادهاند. از همینجا بسنجید که فکر میهنپرستی در ایران تا چه اندازه سست است.
شما ببینید یک حزبی در ایران تأسیس شد که سرانجام کارش به درگیری با حکومت کشید. کمی پیش از آن هم عراق به ایران حمله کرده بود. آن حزب هیچ شرم نکرد. رفت و با دشمنِ مردم یعنی عراق همدست شد. جای خجالت نیست که چنین حزب بیآبرو و پستی هوادار دارد؟!. بیجهت نمیگویم که فکر میهنپرستی در این کشور سست است. تنها آن نیست. مثالهای دیگر هم هست.
🔹راننده : با این حساب ما هیچ وقت نمیتوانیم متحد شویم. چونکه تنها پرچم کشور خارجی بلند کردن در مسابقات یا همدستی با عراق نیست ، در اینترنت و دیگر جاها هم متأسفانه همین بساط هست. یکی در فکر کردستان بزرگ است ، یکی دیگر در فکر متحد شدن با عربهای همسایه است و از هر گوشهای نوای سازی دیگر بگوش میرسد.
🔸احسان : آره ، میدانم. همان که خودشان هم سنگش را به سینه میزنند : یک کلمهی قلنبه سلنبهی فدرالیزم را وسط میاندازند و در پسِ آن هر کار پستی که دلشان میخواهد انجام میدهند.
🔹راننده : شما گفتید اتحاد سخت است ولی شدنیست. آیا واقعاً امید دارید که بشود متحد شد؟!
🔸احسان : بله. من امید زیادی دارم. شما اگر علت هر مشکلی را بدانید ، راهش را نیز میتوانید پیدا کنید. راه اتحاد همانطور که گفتم در یکی بودن افکار و هدفهاست. برای آنکه افکار و هدفها هم یکی بشود باید در هر موضوعی بدانیم حقایق یا راستیهاش چیست. همینکه بدانیم راستیها چیست ، کجیها یا غلطها مشخص میشود. بعد باید آنها را کنار گذاشت. یک مثالی بزنم.
ببینید اگر قوانین راهنمایی نبود و تنها گفته میشد هر کسی آزادست که ماشین به خیابان بیاورد و رانندگی کند چه اتفاقی میافتاد؟!
🔹راننده : خب دیگر معلومست. هرج و مرج میشد. خیابانها بند میآمد. ...
(بخش پایانی این گفتگو را فردا بخوانید)
.
🔸 (تکهی دو از سه)
🔸احسان : خب ، این نوع از اتحاد که شما مثالش را آوردید خودش نتیجهی یک اتحاد کلیتریست که میتوانیم نامش را «اتحاد ملی» بگذاریم.
در واقع شما به این نکته اشاره دارید که در یک کشور مردم هر کاری که میکنند اول باید منافع کشور و عموم مردم را در نظر بگیرند ، بعد منافع خودشان را. اگر جز این باشد بسیاری از کارهایی که هر فردی برای منفعت خود میکند میتواند به ضرر جامعه باشد.
🔹راننده : بله ، مقصودم همین است.
🔸احسان : مقصود شما را بخواهیم کلیتر بگوییم : یک گروه از مردم که در یک سرزمینی بنام کشور در کنار هم زندگی میکنند ، این زندگی وقتی برایشان با آسودگی و خوشی توأمست که در روزهای سختی و گرفتاری همانطور دوست و کمک هم باشند که در روزهای خوشی و شادی.
حالا ، مردم چطور باهم متحد و کمک هم میشوند؟!..
راننده خاموش است و پاسخی ندارد. احسان خودش ادامه میدهد.
🔸احسان : وقتی که فکرهاشان یکی باشد!. نه اینکه دربارهی یک موضوع صد فکر میانشان باشد. یک گرفتاری بزرگی که در این کشور هست و به آن توجه نمیشود همینست. همینکه فکرهای جوراجور در مغزها خوابیده خودش بزرگترین گرفتاری ماست.
منظور این نیست که همه باید یک جور فکر کنند. یا اینکه افکارشان عین هم باشد. ولی در موضوعات اساسی اگر مثل هم فکر نکنند همیشه برخورد خواهد بود و طبیعی است که به کمک هم که نخواهند آمد چه بسا به ضرر همدیگر هم کار کنند.
مثلی بزنم. ببینید در کشورهای پیشرفته که همگی دمکراسیاند ، مردم فکرها و سلیقهها و ترجیحهای خود را دارند ، نمیشود دو نفر پیدا کنید که عین هم فکر کنند. ولی آیا نه اینست که همهشان به اصول دمکراسی پابند و وفادارند؟!. جز اینست که همه ، میهن خود را نه زبانی بلکه از دل دوست دارند و در راهش فداکاری میکنند؟!
آیا در آنجا هم پرچم یک کشور بیگانهای را در جایی مانند استادیوم روی دست بلند میکنند و به بیگانهپرستی خود افتخار میکنند؟! اگر کسی چنین کاری کرد ، آیا دولت و مردم عکسالعملی نشان نمیدهند؟!
شما خبر دارید که در بعضی مسابقات فوتبال در کشور ما کسانی چنین گستاخیهایی کردهاند و مردم و مسئولان هم خاموش ایستادهاند. از همینجا بسنجید که فکر میهنپرستی در ایران تا چه اندازه سست است.
شما ببینید یک حزبی در ایران تأسیس شد که سرانجام کارش به درگیری با حکومت کشید. کمی پیش از آن هم عراق به ایران حمله کرده بود. آن حزب هیچ شرم نکرد. رفت و با دشمنِ مردم یعنی عراق همدست شد. جای خجالت نیست که چنین حزب بیآبرو و پستی هوادار دارد؟!. بیجهت نمیگویم که فکر میهنپرستی در این کشور سست است. تنها آن نیست. مثالهای دیگر هم هست.
🔹راننده : با این حساب ما هیچ وقت نمیتوانیم متحد شویم. چونکه تنها پرچم کشور خارجی بلند کردن در مسابقات یا همدستی با عراق نیست ، در اینترنت و دیگر جاها هم متأسفانه همین بساط هست. یکی در فکر کردستان بزرگ است ، یکی دیگر در فکر متحد شدن با عربهای همسایه است و از هر گوشهای نوای سازی دیگر بگوش میرسد.
🔸احسان : آره ، میدانم. همان که خودشان هم سنگش را به سینه میزنند : یک کلمهی قلنبه سلنبهی فدرالیزم را وسط میاندازند و در پسِ آن هر کار پستی که دلشان میخواهد انجام میدهند.
🔹راننده : شما گفتید اتحاد سخت است ولی شدنیست. آیا واقعاً امید دارید که بشود متحد شد؟!
🔸احسان : بله. من امید زیادی دارم. شما اگر علت هر مشکلی را بدانید ، راهش را نیز میتوانید پیدا کنید. راه اتحاد همانطور که گفتم در یکی بودن افکار و هدفهاست. برای آنکه افکار و هدفها هم یکی بشود باید در هر موضوعی بدانیم حقایق یا راستیهاش چیست. همینکه بدانیم راستیها چیست ، کجیها یا غلطها مشخص میشود. بعد باید آنها را کنار گذاشت. یک مثالی بزنم.
ببینید اگر قوانین راهنمایی نبود و تنها گفته میشد هر کسی آزادست که ماشین به خیابان بیاورد و رانندگی کند چه اتفاقی میافتاد؟!
🔹راننده : خب دیگر معلومست. هرج و مرج میشد. خیابانها بند میآمد. ...
(بخش پایانی این گفتگو را فردا بخوانید)
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 بوقلمونصفتی در نویسندگی و سیاست (تکهی یک از چهار)
کوشاد تلگرام : در یادداشت یکم گفتار «باید براستیها گردن گزاشت» یک نمونه از نویسندگانی را یاد کردیم که حال پایداری ندارند. آن کس هر چند سال یک بار از حالی به حالی میافتاده ـ گاه درست بوارونهی آنچه پیشتر بوده. چون سخن در آنجا بدرازا میکشید این تکه را جدا کردیم که کسانی که خواهان دانستن دگرگونیهای بیشتر او بودند این گفتار را بخوانند.
از برافتادن رضاشاه سه سال میگذشت. دولتهایی که در این مدت بر سر کار آمدند آن اندازه به ملایان میدان دادند که کسانی از سیاستگران «نان به نرخ روز خور» میخواستند دل آنها را نیز در دست گیرند. در این هنگام او که نمایندهی مجلس دورهی چهاردهم بود چنین سخنرانی کرده بود :
«مذهب جعفری مذهب رسمی است و قانون اساسی هم آن را تصریح نموده است. عدهی پیروان این مذهب هم در دنیا زیاد است. حالا یک عدهای پیدا شدهاند که بر ضد این مذهب چیز مینویسند و انتشاراتی میدهند. تمام اینها علائم آنارشی و هرج و مرج است. باید ما بدانیم که آیا نباید این روح تمرّد و عصیانی که در همه چیز پیدا شده ، بمأمور دولت یک کامیون قند میدهند که بفرستد مازندران میبرد بازار میفروشد ، خاتمه داد؟».
کسروی که سخنران یا همان نویسندهی نامدار را بخوبی میشناخت در پاسخ میگوید :
«شما نوشتههای ما را خواندهاید یا نه؟.. اگر خواندهاید آخر ما سخنانی گفته و دلیلهای بسیار آوردهایم. آیا شما بآنها چه پاسخ میدهید؟!. در برابر دلیل باید پاسخ داد. اگر نخواندهاید پس این چه داوریایست که میکنید؟!. با این رفتار چه جدایی میانهی شما ... با ملایانست؟!.. ملایان همین رفتار را در برابر دانشها و اندیشههای نوین اروپایی میکردند. آنان نیز ناخوانده و نادانسته دشمنی مینمودند».
در همانجا سخنران جز مذهب جعفری ، پشتش را به «ادبیات» و صوفیگری نیز تکیه داده در برابر کوششهای باهماد آزادگان نهایت هوچیگری را بکار میبرده : نخست از حافظ و سعدی ستایشها کرده و سپس دربارهی مولوی گفته :
«مولوی کتابی دارد که حقیقتاً در دنیا کتابی به آن بزرگی شاید نیست». توگویی این همانی نبوده که در زمانی که هنوز آزادی و آزادگی خفه نگردیده بود و اندیشهها هنوز درخشش جنبش مشروطه را داشت دربارهی صوفیگری چنین نوشته بود : مردمان را به «ذلت و نکبت و اسارت سوق» میدهد.
کسروی در پاسخ چنین میآورد :
«داستان بسیار شگفتیست : کتاب مولوی از آغاز تا انجام دربارهی «وحدت وجود» و بافندگیهای صوفیگریست. من نمیدانم آیا آقای ... هوادار صوفیان شده؟!. آیا میخواهد مردم را بصوفیگری بخواند؟! اگر صوفیگری خوبست پس چرا خود آقای ... نپذیرفته ؟!. بیست سال پیش که آقای ... بتهران آمد جز رخت تن خود نداشت. ولی اکنون دارای همه چیز میباشد. ما نیز کار نمیداریم. ولی میگوییم : پس چرا درویشی ننموده و با همان بیچیزی نساخته است؟!. پس مرگ خوبست لیکن برای همسایه؟!.» (این تنها او نیست ، بسیاری از توانگران خود را هوادار صوفیگری مینمایانند. از ایشان نیز همین را توان پرسید).
.
🔸 بوقلمونصفتی در نویسندگی و سیاست (تکهی یک از چهار)
کوشاد تلگرام : در یادداشت یکم گفتار «باید براستیها گردن گزاشت» یک نمونه از نویسندگانی را یاد کردیم که حال پایداری ندارند. آن کس هر چند سال یک بار از حالی به حالی میافتاده ـ گاه درست بوارونهی آنچه پیشتر بوده. چون سخن در آنجا بدرازا میکشید این تکه را جدا کردیم که کسانی که خواهان دانستن دگرگونیهای بیشتر او بودند این گفتار را بخوانند.
از برافتادن رضاشاه سه سال میگذشت. دولتهایی که در این مدت بر سر کار آمدند آن اندازه به ملایان میدان دادند که کسانی از سیاستگران «نان به نرخ روز خور» میخواستند دل آنها را نیز در دست گیرند. در این هنگام او که نمایندهی مجلس دورهی چهاردهم بود چنین سخنرانی کرده بود :
«مذهب جعفری مذهب رسمی است و قانون اساسی هم آن را تصریح نموده است. عدهی پیروان این مذهب هم در دنیا زیاد است. حالا یک عدهای پیدا شدهاند که بر ضد این مذهب چیز مینویسند و انتشاراتی میدهند. تمام اینها علائم آنارشی و هرج و مرج است. باید ما بدانیم که آیا نباید این روح تمرّد و عصیانی که در همه چیز پیدا شده ، بمأمور دولت یک کامیون قند میدهند که بفرستد مازندران میبرد بازار میفروشد ، خاتمه داد؟».
کسروی که سخنران یا همان نویسندهی نامدار را بخوبی میشناخت در پاسخ میگوید :
«شما نوشتههای ما را خواندهاید یا نه؟.. اگر خواندهاید آخر ما سخنانی گفته و دلیلهای بسیار آوردهایم. آیا شما بآنها چه پاسخ میدهید؟!. در برابر دلیل باید پاسخ داد. اگر نخواندهاید پس این چه داوریایست که میکنید؟!. با این رفتار چه جدایی میانهی شما ... با ملایانست؟!.. ملایان همین رفتار را در برابر دانشها و اندیشههای نوین اروپایی میکردند. آنان نیز ناخوانده و نادانسته دشمنی مینمودند».
در همانجا سخنران جز مذهب جعفری ، پشتش را به «ادبیات» و صوفیگری نیز تکیه داده در برابر کوششهای باهماد آزادگان نهایت هوچیگری را بکار میبرده : نخست از حافظ و سعدی ستایشها کرده و سپس دربارهی مولوی گفته :
«مولوی کتابی دارد که حقیقتاً در دنیا کتابی به آن بزرگی شاید نیست». توگویی این همانی نبوده که در زمانی که هنوز آزادی و آزادگی خفه نگردیده بود و اندیشهها هنوز درخشش جنبش مشروطه را داشت دربارهی صوفیگری چنین نوشته بود : مردمان را به «ذلت و نکبت و اسارت سوق» میدهد.
کسروی در پاسخ چنین میآورد :
«داستان بسیار شگفتیست : کتاب مولوی از آغاز تا انجام دربارهی «وحدت وجود» و بافندگیهای صوفیگریست. من نمیدانم آیا آقای ... هوادار صوفیان شده؟!. آیا میخواهد مردم را بصوفیگری بخواند؟! اگر صوفیگری خوبست پس چرا خود آقای ... نپذیرفته ؟!. بیست سال پیش که آقای ... بتهران آمد جز رخت تن خود نداشت. ولی اکنون دارای همه چیز میباشد. ما نیز کار نمیداریم. ولی میگوییم : پس چرا درویشی ننموده و با همان بیچیزی نساخته است؟!. پس مرگ خوبست لیکن برای همسایه؟!.» (این تنها او نیست ، بسیاری از توانگران خود را هوادار صوفیگری مینمایانند. از ایشان نیز همین را توان پرسید).
.
✴️ پولداران و آزمندان
📖 پرچم نیمهماهه
(تکهی 2 از 8)
باید دانست مردمی كه در یكجا میزیند و یك تودهای پدید میآورند ، این یك كار سادهای نیست و شرطهایی دارد :
نخست باید آرمانهای همگانی[= اهداف مشترك] درمیان باشد كه آنان را به یكدیگر بستگی دهد و یك تودهشان گرداند. هر گروهی كه در یكجا گرد آیند توده شمرده نشوند. توده آن را گویند كه در میانهشان بهمبستگی باشد.
دوم باید معنی راست زندگی را بشناسند و یك راهی را همگی پیش گیرند.
با این شرطهاست كه یك مردمی زندگانی تودهای توانند داشت و از زیستن با همدیگر بهره از آسایش و خرسندی توانند یافت. یك مردمی ، بیستملیون یا بیست تن ، چون در سرزمینی گرد آمدهاند نخست باید آن سرزمین را خانهی خود شناخته این بدانند كه هرچه آن را آبادتر گردانند بهره از آسایش و خرسندی بیشتر خواهند یافت و دست به هم داده به آبادی آن كوشند ، و با یكدیگر پیمان بسته به نگهداری آن از چیرگی بیگانگان آماده ایستند. با این همدستی و پیمانبندیست كه آنان به یكدیگر پیوسته یك توده توانند بود. سپس باید این بدانند كه آسایش هر یكی از آنان جز در آسایش همگان نتواند بود ، و هر یكی همیشه دربند آسایش همگان باشد ، و اگر یكایك مردم این فهم را نداشتند و این پروا را نكردند قانونهایی درمیانشان روان باشد و هر كس را به مرز خود آشنا گرداند ، و خردمندانی از میان ایشان مردم را به پیروی از آیین و قانون برانگیزد.
اگر یك مردمی اینها را نداشتند ، از گرد آمدن ایشان در یكجا جز رنج و آسیب پدید نخواهد آمد. زیرا هر یكی همچون مار و كژدم دیگران را خواهد گزید و یا همچون گرگ و سگ همدیگر را خواهند درید.
ببینید : كردان تاراجگر اگر بسر خود باشند چه رفتاری با یكدیگر كنند ، شاهسونان اگر آزاد باشند چه آسیب و گزندی به یكدیگر یا بمردم رسانند. اینها مثلهای نیكیست و مردمی كه درمیان خود آرمانهای همگانی نمیدارند و هر یكی در رفتار و كردار دربند آسایش همگان نیست حال آنان بهتر از كردان و شاهسونان نتواند بود ، و اگر اینجا نتوانستند كه همچون آنان تفنگ به دوش اندازند و بر اسب نشینند به دیهها تازند و كشتار و تاراج كنند ، در بازارها نشسته نام خود را بازرگان گزارده به نام داد و ستد ، دار و ندار خاندانها را از دستشان گیرند. این نتیجهی ناگزیر آن حالیست كه میدارند ، اگر راهزنی و چپاولگری نتوانستند از این راه به تاراج و آزار پردازند.
اكنون از گفتههای خود نتیجه بگیریم : در ایران درمیان توده این آرمانهای همگانی نیست. آنچه دلبستگی به آبادی كشور و آمادگی به نیكی آنست بسیار بیارج و خوار گردیده. چنانكه بارها گفتهایم امروز در این كشور هزاران و صدهزاران كسانی هستند كه به اینگونه چیزها ریشخند میكنند. یك دسته بهانهشان نومیدیست و همینكه گفتگو میشود چنین میگویند : «كار از آنجا گذشته. این كشور نخواهد بود» اندیشهی پست خود را به این قالب میریزند. یك دسته دستاویزشان مادیگریست كه به هر كجا نشسته میگویند : «آدم باید در اندیشهی خوشی خودش باشد. به من چه كشور آباد شده یا نشد». یك دسته افزارِ دست دیگرانند و از پستنهادی به آزادی و جداسری[=استقلال] ارج نمیگزارند. پس از همگی یك دستهی بزرگ دیگر پیروان كیشهایند كه به دستاویز كیشهای خود آشكاره با توده و كشور دشمنی مینمایند ، و به قانون و دولت ریشخند میكنند ، و به دستور پیشوایان خود با هر كوششی كه در راه آبادی كشور و نیرومندی دولت كرده شود كارشكنی نشان میدهند.
در نتیجهی همین گمراهیها و نادانیهاست كه در این كشور هر كس جز در اندیشهی خود نمیباشد و جز به سود خود نمیكوشد.
در نتیجهی همینهاست كه اكنون كه پولداران فرصت یافتهاند با یك تشنگی به گرد آوردن پول میپردازند و پروای هیچ كسی و هیچ چیزی نمینمایند.
ایرانیان مردم شگفتی هستند. اینان زندگی را شوخی میشمارند و هیچگاه نمیخواهند از راهش به زندگی پردازند. ما سالهاست مینویسیم كه مایهی بدبختی ایران بدآموزیها و پراكندهاندیشیهاست. ولی میبینیم جز بیپروایی و خونسردی نشان نمیدهند. لیكن اكنون كه به یكی از صدها آسیب آن بدآموزیها گرفتار شدهاند در این هنگامست كه بدست و پا میافتند و به گله و ناله میپردازند.
.
📖 پرچم نیمهماهه
(تکهی 2 از 8)
باید دانست مردمی كه در یكجا میزیند و یك تودهای پدید میآورند ، این یك كار سادهای نیست و شرطهایی دارد :
نخست باید آرمانهای همگانی[= اهداف مشترك] درمیان باشد كه آنان را به یكدیگر بستگی دهد و یك تودهشان گرداند. هر گروهی كه در یكجا گرد آیند توده شمرده نشوند. توده آن را گویند كه در میانهشان بهمبستگی باشد.
دوم باید معنی راست زندگی را بشناسند و یك راهی را همگی پیش گیرند.
با این شرطهاست كه یك مردمی زندگانی تودهای توانند داشت و از زیستن با همدیگر بهره از آسایش و خرسندی توانند یافت. یك مردمی ، بیستملیون یا بیست تن ، چون در سرزمینی گرد آمدهاند نخست باید آن سرزمین را خانهی خود شناخته این بدانند كه هرچه آن را آبادتر گردانند بهره از آسایش و خرسندی بیشتر خواهند یافت و دست به هم داده به آبادی آن كوشند ، و با یكدیگر پیمان بسته به نگهداری آن از چیرگی بیگانگان آماده ایستند. با این همدستی و پیمانبندیست كه آنان به یكدیگر پیوسته یك توده توانند بود. سپس باید این بدانند كه آسایش هر یكی از آنان جز در آسایش همگان نتواند بود ، و هر یكی همیشه دربند آسایش همگان باشد ، و اگر یكایك مردم این فهم را نداشتند و این پروا را نكردند قانونهایی درمیانشان روان باشد و هر كس را به مرز خود آشنا گرداند ، و خردمندانی از میان ایشان مردم را به پیروی از آیین و قانون برانگیزد.
اگر یك مردمی اینها را نداشتند ، از گرد آمدن ایشان در یكجا جز رنج و آسیب پدید نخواهد آمد. زیرا هر یكی همچون مار و كژدم دیگران را خواهد گزید و یا همچون گرگ و سگ همدیگر را خواهند درید.
ببینید : كردان تاراجگر اگر بسر خود باشند چه رفتاری با یكدیگر كنند ، شاهسونان اگر آزاد باشند چه آسیب و گزندی به یكدیگر یا بمردم رسانند. اینها مثلهای نیكیست و مردمی كه درمیان خود آرمانهای همگانی نمیدارند و هر یكی در رفتار و كردار دربند آسایش همگان نیست حال آنان بهتر از كردان و شاهسونان نتواند بود ، و اگر اینجا نتوانستند كه همچون آنان تفنگ به دوش اندازند و بر اسب نشینند به دیهها تازند و كشتار و تاراج كنند ، در بازارها نشسته نام خود را بازرگان گزارده به نام داد و ستد ، دار و ندار خاندانها را از دستشان گیرند. این نتیجهی ناگزیر آن حالیست كه میدارند ، اگر راهزنی و چپاولگری نتوانستند از این راه به تاراج و آزار پردازند.
اكنون از گفتههای خود نتیجه بگیریم : در ایران درمیان توده این آرمانهای همگانی نیست. آنچه دلبستگی به آبادی كشور و آمادگی به نیكی آنست بسیار بیارج و خوار گردیده. چنانكه بارها گفتهایم امروز در این كشور هزاران و صدهزاران كسانی هستند كه به اینگونه چیزها ریشخند میكنند. یك دسته بهانهشان نومیدیست و همینكه گفتگو میشود چنین میگویند : «كار از آنجا گذشته. این كشور نخواهد بود» اندیشهی پست خود را به این قالب میریزند. یك دسته دستاویزشان مادیگریست كه به هر كجا نشسته میگویند : «آدم باید در اندیشهی خوشی خودش باشد. به من چه كشور آباد شده یا نشد». یك دسته افزارِ دست دیگرانند و از پستنهادی به آزادی و جداسری[=استقلال] ارج نمیگزارند. پس از همگی یك دستهی بزرگ دیگر پیروان كیشهایند كه به دستاویز كیشهای خود آشكاره با توده و كشور دشمنی مینمایند ، و به قانون و دولت ریشخند میكنند ، و به دستور پیشوایان خود با هر كوششی كه در راه آبادی كشور و نیرومندی دولت كرده شود كارشكنی نشان میدهند.
در نتیجهی همین گمراهیها و نادانیهاست كه در این كشور هر كس جز در اندیشهی خود نمیباشد و جز به سود خود نمیكوشد.
در نتیجهی همینهاست كه اكنون كه پولداران فرصت یافتهاند با یك تشنگی به گرد آوردن پول میپردازند و پروای هیچ كسی و هیچ چیزی نمینمایند.
ایرانیان مردم شگفتی هستند. اینان زندگی را شوخی میشمارند و هیچگاه نمیخواهند از راهش به زندگی پردازند. ما سالهاست مینویسیم كه مایهی بدبختی ایران بدآموزیها و پراكندهاندیشیهاست. ولی میبینیم جز بیپروایی و خونسردی نشان نمیدهند. لیكن اكنون كه به یكی از صدها آسیب آن بدآموزیها گرفتار شدهاند در این هنگامست كه بدست و پا میافتند و به گله و ناله میپردازند.
.