🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی چهار
🖌 احمد کسروی
شگفتتر آنکه آقای اهوازی مینویسد : جوانان کتاب میخریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپکنندگان آنها کمک رساندهایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن اینگونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که از اینگونه کتابها در خانهی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداختهاند بیارند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.
به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانهی دارندهی پرچم گرفته میشد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانهی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوهتر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستادهاند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداختهاند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیدهاند. دانستنیتر آنکه درمیان این یکصدوهشتادوهشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاحالجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن میشناسیم) و این دلیلست که آن نوشتهی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.
در تهران گذشته از خانهی دارندهی پرچم ، خانوادهی پِسیان (1) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رُمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.
پابرگی :
1ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقیخان ـ ویراینده
.
🔸 تکهی چهار
🖌 احمد کسروی
شگفتتر آنکه آقای اهوازی مینویسد : جوانان کتاب میخریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپکنندگان آنها کمک رساندهایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن اینگونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که از اینگونه کتابها در خانهی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداختهاند بیارند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.
به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانهی دارندهی پرچم گرفته میشد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانهی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوهتر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستادهاند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداختهاند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیدهاند. دانستنیتر آنکه درمیان این یکصدوهشتادوهشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاحالجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن میشناسیم) و این دلیلست که آن نوشتهی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.
در تهران گذشته از خانهی دارندهی پرچم ، خانوادهی پِسیان (1) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رُمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.
پابرگی :
1ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقیخان ـ ویراینده
.
🔸مایهی بدبختی ایرانیان اندیشههای پراکندهایست که در مغزها جا دارد.
🔸این اندیشههای پریشان و گمراهست که ارادهها را سست و خردها را بیکاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت میسازد.
🔸سپس دلیل آورده گفتهایم : سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست. مغز است که بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بکار میاندازد. از آنسوی مغز تابع اندیشههاییست که در آن جا میگیرد. این اندیشههاست که مغز را اداره میکند.
🔸پس از این مقدمه گفتهایم باعث اینکه ایرانیها بدینسان سستاراده و بیچارهاند سخنان پراکندهی ضد هم میباشد و مَثَل آورده گفتهایم : در این توده از یکسو سروده میشود : «بجز از کِشته ندروی» و از یکسو گفته میشود : «که بر من و تو در اختیار نگشاده» یا گفته میشود :
«گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی».
🔸امروز از یکسو ما میخواهیم مردم را بکوشش واداریم و از یکسو کتابها پر است از تعلیمات جبریگری.
🔸از یکسو ما میگوییم : باید کوشید و کشور خود را نگه داشت و از یکسو کتابها پر است از اینکه با کوشش بجایی نتوان رسید :
«بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست».
🔸از یکسو ما میگوییم : باید در اندیشهی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم از سوی دیگر گوشها پراست با این شعر و مانند آن :
«اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبّرد رگی تا نخواهد خدای».
🔸میگوییم : آیا باور کردنیست که این همه سخنان که بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بیاثر بماند؟!..
🔸آیا باور کردنیست که سخنانی که ما بنام میهنپرستی و کوشش مینویسیم اثر خود را بکند ولی اینها نکند؟!..
(پرچم روزانه شمارهی 124)
🔸این اندیشههای پریشان و گمراهست که ارادهها را سست و خردها را بیکاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت میسازد.
🔸سپس دلیل آورده گفتهایم : سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست. مغز است که بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بکار میاندازد. از آنسوی مغز تابع اندیشههاییست که در آن جا میگیرد. این اندیشههاست که مغز را اداره میکند.
🔸پس از این مقدمه گفتهایم باعث اینکه ایرانیها بدینسان سستاراده و بیچارهاند سخنان پراکندهی ضد هم میباشد و مَثَل آورده گفتهایم : در این توده از یکسو سروده میشود : «بجز از کِشته ندروی» و از یکسو گفته میشود : «که بر من و تو در اختیار نگشاده» یا گفته میشود :
«گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی».
🔸امروز از یکسو ما میخواهیم مردم را بکوشش واداریم و از یکسو کتابها پر است از تعلیمات جبریگری.
🔸از یکسو ما میگوییم : باید کوشید و کشور خود را نگه داشت و از یکسو کتابها پر است از اینکه با کوشش بجایی نتوان رسید :
«بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست».
🔸از یکسو ما میگوییم : باید در اندیشهی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم از سوی دیگر گوشها پراست با این شعر و مانند آن :
«اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبّرد رگی تا نخواهد خدای».
🔸میگوییم : آیا باور کردنیست که این همه سخنان که بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بیاثر بماند؟!..
🔸آیا باور کردنیست که سخنانی که ما بنام میهنپرستی و کوشش مینویسیم اثر خود را بکند ولی اینها نکند؟!..
(پرچم روزانه شمارهی 124)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش دوم
🔸 بهانهها و پاسخهای هواداران ادبیّات
تکهی (1)
با کسانی که از آشنایان گفتگو میکردیم و انگیزهی این شور را میپرسیدیم بیش از این پاسخ نمیشنیدیم : «ادبیات روح مملکت است و هر ملتی باید بحفظ ادبیات خود بکوشد ...» همین جملههای تاریک و بیمغزی بود که سرچشمهی آن شور و هیاهو شمرده میشد ، و چون گامی فراتر گزارده میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!. سود اینها چه میباشد؟!..» در اینجا بود که درمیماندند ، در اینجا بود که ما بار دیگر با یک آزمایش تلخی روبرو میشدیم. آزمایشِ چه؟!. آزمایش اینکه در بسیاری از مردم نیروی «فهم» بیکاره گردیده و یک چیزی را که میشنوند نمیتوانند فهمید و بمعنای درست آن نرسیده و بیک معنای تاریکی در دل خود بس میکنند. با این آزمایش نخست دربارهی «تمدن» دچار آمده بودیم و اینک دوباره با آن روبرو میشدیم. اینان یک نام ادبیات شنیده و در دل گرفته ولی یک معنای روشنی از آن نفهمیده بودند و اینست چون میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!.» نخست آزردگی نموده میگفتند : «مگر باید ادبیات را هم معنی نمود؟!» میگفتیم : «چرا نباید معنی نمود؟!. بگویید ببینیم چه معنایی از آن میخواهید ، و چه چیزهاست که از ادبیات میشمارید؟!.. این شعرها که ما میبینیم چیز ارجداری نیست و سودی از آنها جز زیان چشم نتوان داشت. پس بگویید چگونه بآنها نام ادبیات میدهید و بدینسان بشور و سرگرمی برخاستهاید؟!..» میدیدیم که از پاسخ درمیمانند و میدانستیم که معنای درستی برای ادبیات نفهمیدهاند و این پرسش که ما میکنیم هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده.
این درماندگیشان بسیار بکار ما میخورد. یک دسته مردانِ سخننافهمی که ما چون میگفتیم : «هر کار برای نتیجه باید بود. این غزلهای بیهوده که میسرایید و بچاپ میرسانید چه نتیجه از آن میخواهید؟!.. این چه معنی دارد که یک مردی با دلِ سرد و آسوده و با پنجاه و شصت سال زندگانی بدروغ خود را بعاشقی زند و از سوزش دل و بیداری شب و اشک دیده که همه دروغ است بنالد؟!.. اگر کسی بیمار نباشد و بخیره[=بیجهت] فریاد زند : «وای کمرم! از درد سر مردم!» بچنین کسی با چه دیده نگرید و جز «دیوانه» چه نام دیگری باو دهید؟!. آیا عاشق نبودن و بخیره از درد عشق ناله کردن و هر چند روز یک غزل بیرون دادن جز بیهودهگویی چه نام دیگری دارد؟!..» در پاسخ میگفتند : «آ.. آقا ! شما چه میفرمایید؟!. غزل یک بابی از شعر و ادبیات است و همهی شعرا غزل سرودهاند». در برابر چنان پرسش بچنین پاسخ بیمغزی بس میکردند. ما از خرد و زندگانی سخن میراندیم و اینان تنها یک نام «ادبیات» پیش میآوردند ، و اینبود ناگزیر میشدیم معنی ادبیات را بپرسیم تا درمانند و اندکی بخود آیند.
در این هشت سال که ما میکوشیم و هر زمان با یک نادانی دیگری در نبردیم هیچ چیزی باندازهی آن شور و هیاهو مرا نیازرده. شعر اگرهم نیک و بیزیانش را بگیریم یکی از هزار کارهای زندگانی نیست. ما اگر در زندگی هزار نیاز میداریم یکی از آنها شعر نمیباشد و شاعری خود هنر بزرگی شمرده نمیشود. با اینحال ، تا چه اندازه دلآزار بود که میدیدیم یک دستهی بزرگی از ایرانیان همه کار را کنار نهاده و تنها بآن پرداختهاند. میدیدیم آنان را باین راه شرقشناسان انداختهاند و بیچارگان نافهمیده فریب آنان را خوردهاند. میدیدیم بروی چنان گمراهی و فریبخوارگی ایستادگی مینمایند و مردان چهلساله و پنجاهساله بر سر یکمشت سخن با ما از در دشمنی میآیند و بسیاری از آنان پستی و بیفرهنگی نیز دریغ نمیگویند. در زمانی که زندگانی بسختترین کوششها نیاز پیدا کرده اینان سخنان پوچی را سرمایهای برای خود میشماردند. داد از این نادانی! داد از این بیچارگی.
جا داشت از این توده نومید شویم. جا داشت خود را کنار کشیده و آنان را بگمراهی و نادانیشان بسپاریم ؛ اگر نبودی امیدی که به پشتیبانی خدا میداشتیم.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش دوم
🔸 بهانهها و پاسخهای هواداران ادبیّات
تکهی (1)
با کسانی که از آشنایان گفتگو میکردیم و انگیزهی این شور را میپرسیدیم بیش از این پاسخ نمیشنیدیم : «ادبیات روح مملکت است و هر ملتی باید بحفظ ادبیات خود بکوشد ...» همین جملههای تاریک و بیمغزی بود که سرچشمهی آن شور و هیاهو شمرده میشد ، و چون گامی فراتر گزارده میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!. سود اینها چه میباشد؟!..» در اینجا بود که درمیماندند ، در اینجا بود که ما بار دیگر با یک آزمایش تلخی روبرو میشدیم. آزمایشِ چه؟!. آزمایش اینکه در بسیاری از مردم نیروی «فهم» بیکاره گردیده و یک چیزی را که میشنوند نمیتوانند فهمید و بمعنای درست آن نرسیده و بیک معنای تاریکی در دل خود بس میکنند. با این آزمایش نخست دربارهی «تمدن» دچار آمده بودیم و اینک دوباره با آن روبرو میشدیم. اینان یک نام ادبیات شنیده و در دل گرفته ولی یک معنای روشنی از آن نفهمیده بودند و اینست چون میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!.» نخست آزردگی نموده میگفتند : «مگر باید ادبیات را هم معنی نمود؟!» میگفتیم : «چرا نباید معنی نمود؟!. بگویید ببینیم چه معنایی از آن میخواهید ، و چه چیزهاست که از ادبیات میشمارید؟!.. این شعرها که ما میبینیم چیز ارجداری نیست و سودی از آنها جز زیان چشم نتوان داشت. پس بگویید چگونه بآنها نام ادبیات میدهید و بدینسان بشور و سرگرمی برخاستهاید؟!..» میدیدیم که از پاسخ درمیمانند و میدانستیم که معنای درستی برای ادبیات نفهمیدهاند و این پرسش که ما میکنیم هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده.
این درماندگیشان بسیار بکار ما میخورد. یک دسته مردانِ سخننافهمی که ما چون میگفتیم : «هر کار برای نتیجه باید بود. این غزلهای بیهوده که میسرایید و بچاپ میرسانید چه نتیجه از آن میخواهید؟!.. این چه معنی دارد که یک مردی با دلِ سرد و آسوده و با پنجاه و شصت سال زندگانی بدروغ خود را بعاشقی زند و از سوزش دل و بیداری شب و اشک دیده که همه دروغ است بنالد؟!.. اگر کسی بیمار نباشد و بخیره[=بیجهت] فریاد زند : «وای کمرم! از درد سر مردم!» بچنین کسی با چه دیده نگرید و جز «دیوانه» چه نام دیگری باو دهید؟!. آیا عاشق نبودن و بخیره از درد عشق ناله کردن و هر چند روز یک غزل بیرون دادن جز بیهودهگویی چه نام دیگری دارد؟!..» در پاسخ میگفتند : «آ.. آقا ! شما چه میفرمایید؟!. غزل یک بابی از شعر و ادبیات است و همهی شعرا غزل سرودهاند». در برابر چنان پرسش بچنین پاسخ بیمغزی بس میکردند. ما از خرد و زندگانی سخن میراندیم و اینان تنها یک نام «ادبیات» پیش میآوردند ، و اینبود ناگزیر میشدیم معنی ادبیات را بپرسیم تا درمانند و اندکی بخود آیند.
در این هشت سال که ما میکوشیم و هر زمان با یک نادانی دیگری در نبردیم هیچ چیزی باندازهی آن شور و هیاهو مرا نیازرده. شعر اگرهم نیک و بیزیانش را بگیریم یکی از هزار کارهای زندگانی نیست. ما اگر در زندگی هزار نیاز میداریم یکی از آنها شعر نمیباشد و شاعری خود هنر بزرگی شمرده نمیشود. با اینحال ، تا چه اندازه دلآزار بود که میدیدیم یک دستهی بزرگی از ایرانیان همه کار را کنار نهاده و تنها بآن پرداختهاند. میدیدیم آنان را باین راه شرقشناسان انداختهاند و بیچارگان نافهمیده فریب آنان را خوردهاند. میدیدیم بروی چنان گمراهی و فریبخوارگی ایستادگی مینمایند و مردان چهلساله و پنجاهساله بر سر یکمشت سخن با ما از در دشمنی میآیند و بسیاری از آنان پستی و بیفرهنگی نیز دریغ نمیگویند. در زمانی که زندگانی بسختترین کوششها نیاز پیدا کرده اینان سخنان پوچی را سرمایهای برای خود میشماردند. داد از این نادانی! داد از این بیچارگی.
جا داشت از این توده نومید شویم. جا داشت خود را کنار کشیده و آنان را بگمراهی و نادانیشان بسپاریم ؛ اگر نبودی امیدی که به پشتیبانی خدا میداشتیم.
✴️ بهداشت تنی ـ بهداشت روانی
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی 4
🔸بهم زدن نظام آموزش بهداشت روانی توده را
«امروز این بیگفتگوست كه ایران در این پنجاه و چند سال از معارف (یا فرهنگ) بجای سود زیان برده. این چیزیست كه باید هر كسی آن را بپذیرد و در جلو چشم دارد. ولی باید علت آن را جست و بچارهاش اندیشید.
چرا معارف بجای سود زیان رسانیده؟.. چرا جوانان را سستعزم و بیاراده میگرداند؟.. پیداست كه باید علت را از كتابهای درسی و دیگر كتابهایی كه در دسترس شاگردانست جستجو كرد. باید در آن زمینه به یك دقت و توجه پرداخت».[1]
میگوییم : چون اکنون از آن زمان هشتاد سال دیگر گذشته ، سستی و بیارادگی جوانان و پولپرستی و بیپرواییشان به آینده ده چندان شده و پراکندگی اندیشههاشان چنانست که در سادهترین کارها نمیتوانند دست بهم داده به انجام رسانند.
«دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند. این دستگاه ، خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندك دانشهایی نیز میآموزد ، ولی در زمینهی حقایقِ زندگانی چیزی یاد نمیدهد. از آنسوی در سایهی درسهای بیهودهی بسیار مغزهای جوانان را میفرساید ، و از این بدتر آنكه نیروهای سادهی خدادادی و خویهای ستودهی آنان را بسیار ناتوان میگرداند».[2]
«وزارت فرهنگ ، اگر برای ویرانی این كشور نبودی بایستی بوارونهی آنچه امروز میكند نبرد با صوفیگری و خراباتیگری و مانند آنها را بزرگترین بایای خود شمارد. بایستی بجای كتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند اینها ، كتابهایی در بازنمودن زیانهای آنها بچاپ رساند و بمیان مردم پراكند.
كوتاهسخن آنكه در ایران چنین سیاست بدخواهانهای هست و یك رشتهی بزرگ آن هواداری از گمراهیهای كهن و كوشش بآلوده گردانیدن مغزهای جوانان میباشد ، و یكی از زهرآلودترین گمراهیها كه بدخواهان برواج آن میكوشند صوفیگریست كه وزارت فرهنگ آن را براه دیگری انداخته و از چند راه برواج آن پرداخته».[3]
با چنین نظام آموزشی در ایران که اکنون جای وزارت فرهنگ آن زمان نشسته ، این سخنان دربارهی آموزش و پرورش کنونی نیز میباشد. همان آموزاکهای صوفیگری که کسروی بعنوان یک نشانه از زهرآلودگی درسهای وزارت فرهنگ آن زمان یاد میکند همین امروز در کتابهای درسی به فراوانی هست و بسا بیشتر از گذشته نیز به پیشرفت آن میکوشند.
در هر دورهای از نظام آموزشی خواسته میشود : 1) حقایق زندگی و درسهایی را که در اجتماع به آن نیاز بسیار هست به فرزندانمان بیاموزد. 2) در مدرسهها گمراهیهای کهن بویژه ادبیات زهرناک دورهی مغول یاد داده نشود. کتابها و درسهایی دربارهی زیان آنها نوشته شده بشاگردان آموخته شود. کتابهاشان از بدآموزیها پاک بوده ، هیچ درس بیهودهی دیگری به شاگردان یاد داده نشود.
ولی چنین چشمداشتی دربارهی وزارتخانههای دخیل در بهداشت روانی بویژه آموزش و پرورش بیکبار بیپاست زیرا دیده میشود که زهر بدآموزیهای کهن را زیر عنوان «ادبیات» و «تعلیمات دینی» در بیشتر کتابها بکام دانشآموزان میریزند.
برای پی بردن به اینکه نظام آموزشی کشور چه اندازه به بهداشت روانی توده آسیب میزند نمونههای فراوانی میتوان یاد کرد که یک نمونهی برجستهی آن واداشتن نوآموزان به یادگیری بدآموزیهای صوفیگریست. شما یک کتاب درسی ادبیات فارسی دبیرستان (یا راهنمایی) را بدست گیرید و از دیده بگذرانید. آنچه خواهید دید اینست که بدآموزیهای صوفیگری (یا عرفان) را تبلیغ کرده به شکلهای گوناگون در کتابهای درسی جا دادهاند.
[1] : روزنامهی «پرچم» شمارهی 97
[2] : روزنامهی «پرچم» ش 254
[3] : کتاب «فرهنگ است یا نیرنگ؟»
🖌 کوشاد تلگرام
تکهی 4
🔸بهم زدن نظام آموزش بهداشت روانی توده را
«امروز این بیگفتگوست كه ایران در این پنجاه و چند سال از معارف (یا فرهنگ) بجای سود زیان برده. این چیزیست كه باید هر كسی آن را بپذیرد و در جلو چشم دارد. ولی باید علت آن را جست و بچارهاش اندیشید.
چرا معارف بجای سود زیان رسانیده؟.. چرا جوانان را سستعزم و بیاراده میگرداند؟.. پیداست كه باید علت را از كتابهای درسی و دیگر كتابهایی كه در دسترس شاگردانست جستجو كرد. باید در آن زمینه به یك دقت و توجه پرداخت».[1]
میگوییم : چون اکنون از آن زمان هشتاد سال دیگر گذشته ، سستی و بیارادگی جوانان و پولپرستی و بیپرواییشان به آینده ده چندان شده و پراکندگی اندیشههاشان چنانست که در سادهترین کارها نمیتوانند دست بهم داده به انجام رسانند.
«دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند. این دستگاه ، خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندك دانشهایی نیز میآموزد ، ولی در زمینهی حقایقِ زندگانی چیزی یاد نمیدهد. از آنسوی در سایهی درسهای بیهودهی بسیار مغزهای جوانان را میفرساید ، و از این بدتر آنكه نیروهای سادهی خدادادی و خویهای ستودهی آنان را بسیار ناتوان میگرداند».[2]
«وزارت فرهنگ ، اگر برای ویرانی این كشور نبودی بایستی بوارونهی آنچه امروز میكند نبرد با صوفیگری و خراباتیگری و مانند آنها را بزرگترین بایای خود شمارد. بایستی بجای كتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند اینها ، كتابهایی در بازنمودن زیانهای آنها بچاپ رساند و بمیان مردم پراكند.
كوتاهسخن آنكه در ایران چنین سیاست بدخواهانهای هست و یك رشتهی بزرگ آن هواداری از گمراهیهای كهن و كوشش بآلوده گردانیدن مغزهای جوانان میباشد ، و یكی از زهرآلودترین گمراهیها كه بدخواهان برواج آن میكوشند صوفیگریست كه وزارت فرهنگ آن را براه دیگری انداخته و از چند راه برواج آن پرداخته».[3]
با چنین نظام آموزشی در ایران که اکنون جای وزارت فرهنگ آن زمان نشسته ، این سخنان دربارهی آموزش و پرورش کنونی نیز میباشد. همان آموزاکهای صوفیگری که کسروی بعنوان یک نشانه از زهرآلودگی درسهای وزارت فرهنگ آن زمان یاد میکند همین امروز در کتابهای درسی به فراوانی هست و بسا بیشتر از گذشته نیز به پیشرفت آن میکوشند.
در هر دورهای از نظام آموزشی خواسته میشود : 1) حقایق زندگی و درسهایی را که در اجتماع به آن نیاز بسیار هست به فرزندانمان بیاموزد. 2) در مدرسهها گمراهیهای کهن بویژه ادبیات زهرناک دورهی مغول یاد داده نشود. کتابها و درسهایی دربارهی زیان آنها نوشته شده بشاگردان آموخته شود. کتابهاشان از بدآموزیها پاک بوده ، هیچ درس بیهودهی دیگری به شاگردان یاد داده نشود.
ولی چنین چشمداشتی دربارهی وزارتخانههای دخیل در بهداشت روانی بویژه آموزش و پرورش بیکبار بیپاست زیرا دیده میشود که زهر بدآموزیهای کهن را زیر عنوان «ادبیات» و «تعلیمات دینی» در بیشتر کتابها بکام دانشآموزان میریزند.
برای پی بردن به اینکه نظام آموزشی کشور چه اندازه به بهداشت روانی توده آسیب میزند نمونههای فراوانی میتوان یاد کرد که یک نمونهی برجستهی آن واداشتن نوآموزان به یادگیری بدآموزیهای صوفیگریست. شما یک کتاب درسی ادبیات فارسی دبیرستان (یا راهنمایی) را بدست گیرید و از دیده بگذرانید. آنچه خواهید دید اینست که بدآموزیهای صوفیگری (یا عرفان) را تبلیغ کرده به شکلهای گوناگون در کتابهای درسی جا دادهاند.
[1] : روزنامهی «پرچم» شمارهی 97
[2] : روزنامهی «پرچم» ش 254
[3] : کتاب «فرهنگ است یا نیرنگ؟»