✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی چهارم)
🔶 دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر»
(بخش یک از یک)
🔸یادداشت کوشاد تلگرام : چون در گفتارهای آینده از دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» بارها یاد خواهد شد اینست پیش از آنكه به گفتارهای دیگر پرچم بپردازیم بجاست شرحی دربارهی آنان بدهیم.
ركنالدین مختاری سرشهربانی (رئیس پلیس) حكومت رضاشاه بود كه پس از پیشامدهای شهریور20 دستگیر گردید. مختاری متهم بود به سختگیریهای ددمنشانه بزندانیان سیاسی و شكنجه كردن ایشان در زمان حکومت رضاشاه. محاكمهی او پنج ماه و اندی پس از انتشار گفتار بعدی («همگی از این تودهاند») برپا شد. در آن محاكمه كسروی عنوان «وكیل تسخیری» فرشچی نامی از همدستان مختاری را داشت. در روز آخر ، وكالت تسخیری مختاری را نیز به كسروی میدهند. چون كسروی از كارهای رضاشاه در روزنامهی پرچم ستایش نوشته بود و از آنسو یک «جوّ مصنوعی» بدگویی و تحریك احساسات علیه رضاشاه و حكومت او در آن روزها براه انداخته بودند اینست تعیین کردن كسروی بعنوان وكیل تسخیری مختاری بیگمان دسیسهای برای كاستن از خوشنامی كسروی بوده.
كسروی این را بِرو نمیآورد و از جلسات دادگاه «متهمان شهربانی» بیشترین بهره را برای شناساندن علتهای پیدایش دیكتاتوری در ایران و نام بردن از مقصرین دولتهای پیشین و دفاع از تاریخ ایران میجوید.
صورت دفاعیات كسروی در دادگاه مختاری و پزشك احمدی ، از ارزشمندترین كارهای قضایی اوست و در كتابی بنام «دفاعیات کسروی از مختاری و پزشک احمدی» گرد آمده.
«گروه 53 نفر» عنوان گروهیست كه شادروان دكتر تقی ارانی در تهران بنیاد گزاشته بود. این گروه جز برپا كردن بحثهایی در پیرامون مادّیگری و سوسیالیسم هنوز هیچ «كوشش سیاسی مؤثری» نكرده بودند كه در سال 1316 دستگیر شده و سال بعد محاكمه گردیدند. اعضای آن بیشتر دانشجو ، استاد دانشگاه و از برجستگان توده بودند. شادروان ارانی در این هنگام 36 ساله و استاد فیزیك دانشگاه تهران میبود. ارانی در پایان این محاكماتِ سفارشی به ده سال زندان محكوم ولی افسوسمندانه شانزده ماه بعد در بیمارستان زندان درگذشت.
همراهان او در زندان ماندند و پس از پیشامدهای شهریور1320 از زندان رها گردیدند. هستهی مركزی حزب توده بیشتر از همین همراهان دكتر بود. احمد كسروی كه در آن هنگام بجز راهبری ماهنامهی پیمان به پیشهی وكالت نیز سرگرم بود در محاكمات سال 1317 دفاع چشمگیری از متهمان كرد.
صدرالاشرافی نامی که خاطرهای دروغ از کسروی بازنموده [1] از زبان ایرج اسكندری كه از وكلای دادگاه 53 نفر بوده چنین مینویسد :
من خودم دفاع حقوقی و قضایی كردم ولی كسروی نه تنها از [محمد]شورشیان كه از كل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد.
صدرالاشرافی میافزاید :
در جلد اول كتاب سه جلدی انور خامهای بنام «پنجاه نفر و سه نفر» نیز جریان این محاكمه بكوتاهی ذكر شده ... وی دفاع كسروی را از كل 53 نفر نه تنها محمد شورشیان چنین ذكر كرده است : «اینها شبیه درآورده بودند. اینها حزب نداشتند. حزببازی كرده بودند ... اینها بزهكارند اما بدگهر نیستند ... اینها را باید گوشمالی داد نه كیفر ... به همین اندازه كه زندان كشیدهاند بسنده كرد.» ...
مرحوم اسكندری گفت : «در آن زمان كه نفس كشیدن جز با اجازهی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوقالعادهای لازم بود تا وكیلی از اولین فرد دستگیر شدهی پنجاه و سه نفر یعنی شورشیان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد. به نظر مرحوم اسكندری ... رضاشاه از همان اول مسئله را مهم نگرفت بعد از محاكمه نیز با توجه به دفاع اصولی كسروی «به سبب شناختی كه رضاشاه از او داشت» و برخلاف درخواست كاسهلیسان و بزرگنماییهای شهربانی كه میخواست «دستگیری شبكهی كمونیستی خطرناكی» را برای رضاشاه جلوهگر سازد ، رضاشاه در جواب قربانی كردن چند تن از آنان برای عبرت سایرین گفته بود : «چند معلم (روشنفكر) كه اینهمه های و هوی لازم ندارد». [خاطرهای از زنده یاد سید احمد كسروی تبریزی ـ پایگاه اینترنتی]
این دفاعیات كسروی كه جزو افتخارات اوست در كتاب ده سال در عدلیهی او نیامده.
[1] : نگاه کنید به پیوست کتاب در پیرامون رمان
🔶 دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر»
(بخش یک از یک)
🔸یادداشت کوشاد تلگرام : چون در گفتارهای آینده از دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» بارها یاد خواهد شد اینست پیش از آنكه به گفتارهای دیگر پرچم بپردازیم بجاست شرحی دربارهی آنان بدهیم.
ركنالدین مختاری سرشهربانی (رئیس پلیس) حكومت رضاشاه بود كه پس از پیشامدهای شهریور20 دستگیر گردید. مختاری متهم بود به سختگیریهای ددمنشانه بزندانیان سیاسی و شكنجه كردن ایشان در زمان حکومت رضاشاه. محاكمهی او پنج ماه و اندی پس از انتشار گفتار بعدی («همگی از این تودهاند») برپا شد. در آن محاكمه كسروی عنوان «وكیل تسخیری» فرشچی نامی از همدستان مختاری را داشت. در روز آخر ، وكالت تسخیری مختاری را نیز به كسروی میدهند. چون كسروی از كارهای رضاشاه در روزنامهی پرچم ستایش نوشته بود و از آنسو یک «جوّ مصنوعی» بدگویی و تحریك احساسات علیه رضاشاه و حكومت او در آن روزها براه انداخته بودند اینست تعیین کردن كسروی بعنوان وكیل تسخیری مختاری بیگمان دسیسهای برای كاستن از خوشنامی كسروی بوده.
كسروی این را بِرو نمیآورد و از جلسات دادگاه «متهمان شهربانی» بیشترین بهره را برای شناساندن علتهای پیدایش دیكتاتوری در ایران و نام بردن از مقصرین دولتهای پیشین و دفاع از تاریخ ایران میجوید.
صورت دفاعیات كسروی در دادگاه مختاری و پزشك احمدی ، از ارزشمندترین كارهای قضایی اوست و در كتابی بنام «دفاعیات کسروی از مختاری و پزشک احمدی» گرد آمده.
«گروه 53 نفر» عنوان گروهیست كه شادروان دكتر تقی ارانی در تهران بنیاد گزاشته بود. این گروه جز برپا كردن بحثهایی در پیرامون مادّیگری و سوسیالیسم هنوز هیچ «كوشش سیاسی مؤثری» نكرده بودند كه در سال 1316 دستگیر شده و سال بعد محاكمه گردیدند. اعضای آن بیشتر دانشجو ، استاد دانشگاه و از برجستگان توده بودند. شادروان ارانی در این هنگام 36 ساله و استاد فیزیك دانشگاه تهران میبود. ارانی در پایان این محاكماتِ سفارشی به ده سال زندان محكوم ولی افسوسمندانه شانزده ماه بعد در بیمارستان زندان درگذشت.
همراهان او در زندان ماندند و پس از پیشامدهای شهریور1320 از زندان رها گردیدند. هستهی مركزی حزب توده بیشتر از همین همراهان دكتر بود. احمد كسروی كه در آن هنگام بجز راهبری ماهنامهی پیمان به پیشهی وكالت نیز سرگرم بود در محاكمات سال 1317 دفاع چشمگیری از متهمان كرد.
صدرالاشرافی نامی که خاطرهای دروغ از کسروی بازنموده [1] از زبان ایرج اسكندری كه از وكلای دادگاه 53 نفر بوده چنین مینویسد :
من خودم دفاع حقوقی و قضایی كردم ولی كسروی نه تنها از [محمد]شورشیان كه از كل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد.
صدرالاشرافی میافزاید :
در جلد اول كتاب سه جلدی انور خامهای بنام «پنجاه نفر و سه نفر» نیز جریان این محاكمه بكوتاهی ذكر شده ... وی دفاع كسروی را از كل 53 نفر نه تنها محمد شورشیان چنین ذكر كرده است : «اینها شبیه درآورده بودند. اینها حزب نداشتند. حزببازی كرده بودند ... اینها بزهكارند اما بدگهر نیستند ... اینها را باید گوشمالی داد نه كیفر ... به همین اندازه كه زندان كشیدهاند بسنده كرد.» ...
مرحوم اسكندری گفت : «در آن زمان كه نفس كشیدن جز با اجازهی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوقالعادهای لازم بود تا وكیلی از اولین فرد دستگیر شدهی پنجاه و سه نفر یعنی شورشیان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد. به نظر مرحوم اسكندری ... رضاشاه از همان اول مسئله را مهم نگرفت بعد از محاكمه نیز با توجه به دفاع اصولی كسروی «به سبب شناختی كه رضاشاه از او داشت» و برخلاف درخواست كاسهلیسان و بزرگنماییهای شهربانی كه میخواست «دستگیری شبكهی كمونیستی خطرناكی» را برای رضاشاه جلوهگر سازد ، رضاشاه در جواب قربانی كردن چند تن از آنان برای عبرت سایرین گفته بود : «چند معلم (روشنفكر) كه اینهمه های و هوی لازم ندارد». [خاطرهای از زنده یاد سید احمد كسروی تبریزی ـ پایگاه اینترنتی]
این دفاعیات كسروی كه جزو افتخارات اوست در كتاب ده سال در عدلیهی او نیامده.
[1] : نگاه کنید به پیوست کتاب در پیرامون رمان
چند تن از برجستگان گروه 53 تن :
1.دکتر تقی ارانی
2.عبدالصمد کامبخش (از راهبران حزب توده)
3.احسان طبری (از راهبران حزب توده)
4.رضا روستا (از راهبران حزب توده)
5.محمد شورشیان (از راهبران حزب توده)
6.نورالدین الموتی (از اندامان حزب توده و وزیر دادگستری در کابینهی علی امینی)
7.خلیل ملکی (از اندامان حزب توده که سپس جدا شده «نیروی سوم» را بنیاد گزاشت).
8.انور خامهای (از اندامان حزب توده که سپس جدا شد)
9.ایرج اسکندری (از راهبران حزب توده و یکی از وزیران تودهای کابینهی احمد قوام)
10.دکتر رضا رادمنش (از راهبران حزب توده)
11.دکتر مرتضی یزدی (یکی از وزیران تودهای کابینهی احمد قوام)
12.بزرگ علوی (از راهبران حزب توده)
1.دکتر تقی ارانی
2.عبدالصمد کامبخش (از راهبران حزب توده)
3.احسان طبری (از راهبران حزب توده)
4.رضا روستا (از راهبران حزب توده)
5.محمد شورشیان (از راهبران حزب توده)
6.نورالدین الموتی (از اندامان حزب توده و وزیر دادگستری در کابینهی علی امینی)
7.خلیل ملکی (از اندامان حزب توده که سپس جدا شده «نیروی سوم» را بنیاد گزاشت).
8.انور خامهای (از اندامان حزب توده که سپس جدا شد)
9.ایرج اسکندری (از راهبران حزب توده و یکی از وزیران تودهای کابینهی احمد قوام)
10.دکتر رضا رادمنش (از راهبران حزب توده)
11.دکتر مرتضی یزدی (یکی از وزیران تودهای کابینهی احمد قوام)
12.بزرگ علوی (از راهبران حزب توده)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش دوم
🔸 آیا در جهان حقیقتی نیست؟!
این کشاکش و گفتگو نیک نشان داد که برای یک توده بیش از همه راه دربایست است که بداند کجا میرود و چه میخواهد و چه کار باید کند و چه کار باید نکند. یک تودهی بیراه بدینسان افزار دست دیگران گردد و بزیان خود کوششها کند ، و درس خواندن و دانش اندوختن جلو چنین گمراهی را نتواند گرفت. در ایران دستهی انبوهی بر آنند که چون درس خواندهاند و پیش افتادهاند نیازی به یک راه یا آیینی نمیدارند بلکه پیروی از یک راه یا آیینی را کمی[=نقصِ] خود میشمارند. این شور و گمراهی که هم از آن کسان سر میزد پاسخشان تواند داد.
این شور و گمراهی بهترین دلیل است که آنان از سود و زیان زندگانی آگاه نیستند و همینکه نام فلسفه یا ادبیات یا عنوان فریبندهی دیگری میشنوند خود را میبازند و چیزهای سراپا زیانی را با این نامها پذیرفته و با شور و سرگرمی برواجش میکوشند.
همچنین نیک نشان داد که در پشت سرِ آن هیاهو و خودنماییها و پراکندهاندیشیها که یک دسته سرمایهی خود ساختهاند و در هر زمینهای ما بآنها برمیخوریم یک رشته راستیهاست ـ راستیهای روشن و استوار که هر خردمندی آنها را پذیرد و گمان دیگری نبرد.
کسانی همیشه میگویند : «در دنیا حقیقت کجاست؟!..» ، یا میگویند : «حقیقت چیست؟!.. تو آنطور میفهمی و من اینطور میفهمم» ، یا میگویند : «نیک و بد اعتباریست» یا داوری خرد را نپذیرفته میگویند : «تازه عقل هم رفع اختلاف نمیکند» یا مانند این جملهها که بسیار فراوان و بر سرِ زبانهاست ، و خود دستاویزی بدست بدآموزان و ناپاکان میدهد که در گفتگویی همینکه از پاسخ درمیمانند دست باین اندیشههای قلندرانه میزنند و آنها را آخرین پناهگاه خود میشناسند.
چنانکه بارها گفتهایم در این چند سال همیشه این یکی از سنگها بوده که بجلو پای ما غلتانیدهاند. همان روزها که در پیرامون ادبیات آن شور و هیاهو را مینمودند کسانی از آشنایان میآمدند و چنین میگفتند : «تو از شعر بدت میآید و دیگران خوششان میآید. برای این خود را بزحمت انداختن لازم نیست».
پاسخ همهی اینها از آنجا بدست آمد. زیرا در یک غوغایی که صدها کسان آن را برانگیخته و هر یکی سخن دیگری میگفتند و دلیل دیگری میآوردند ، ما آن غوغا را شکافتیم و در پشت سر آن گفتههای پراکندهی بسیار ، بیک رشته راستیهایی رسیدیم. اگر گفتههای ما را دربارهی شعر کوتاه کنند در چند جمله جا گیرد : «شعر سخنست. سخن باید از روی نیاز باشد. سخن که از روی نیاز نباشد چه شعر و چه نثر بیهوده است. خرد از بیهودهگویی بیزار است».
کنون میخواهیم بخردان داوری نمایند : کدام یکی از اینها راست نیست؟!. در کدام یکی گمان دیگری توان برد؟!. این آزمایش تاکنون بارها رو داده و در هر بخشی از کوششهای پیمان ، ما در برابر گفتههای پراکنده و هیاهوی دیگران یک رشته راستیهایی را پیش آوردهایم و همیشه دیدهایم بخردان آنها را پذیرفتهاند و راه پیشرفت ما همیشه این بوده. ولی دربارهی شعر و ادبیات چون آغاز کار بود چنین آزمایشی بسیار بجا افتاد و گذشته از همه بدلگرمی خود ما افزود.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش دوم
🔸 آیا در جهان حقیقتی نیست؟!
این کشاکش و گفتگو نیک نشان داد که برای یک توده بیش از همه راه دربایست است که بداند کجا میرود و چه میخواهد و چه کار باید کند و چه کار باید نکند. یک تودهی بیراه بدینسان افزار دست دیگران گردد و بزیان خود کوششها کند ، و درس خواندن و دانش اندوختن جلو چنین گمراهی را نتواند گرفت. در ایران دستهی انبوهی بر آنند که چون درس خواندهاند و پیش افتادهاند نیازی به یک راه یا آیینی نمیدارند بلکه پیروی از یک راه یا آیینی را کمی[=نقصِ] خود میشمارند. این شور و گمراهی که هم از آن کسان سر میزد پاسخشان تواند داد.
این شور و گمراهی بهترین دلیل است که آنان از سود و زیان زندگانی آگاه نیستند و همینکه نام فلسفه یا ادبیات یا عنوان فریبندهی دیگری میشنوند خود را میبازند و چیزهای سراپا زیانی را با این نامها پذیرفته و با شور و سرگرمی برواجش میکوشند.
همچنین نیک نشان داد که در پشت سرِ آن هیاهو و خودنماییها و پراکندهاندیشیها که یک دسته سرمایهی خود ساختهاند و در هر زمینهای ما بآنها برمیخوریم یک رشته راستیهاست ـ راستیهای روشن و استوار که هر خردمندی آنها را پذیرد و گمان دیگری نبرد.
کسانی همیشه میگویند : «در دنیا حقیقت کجاست؟!..» ، یا میگویند : «حقیقت چیست؟!.. تو آنطور میفهمی و من اینطور میفهمم» ، یا میگویند : «نیک و بد اعتباریست» یا داوری خرد را نپذیرفته میگویند : «تازه عقل هم رفع اختلاف نمیکند» یا مانند این جملهها که بسیار فراوان و بر سرِ زبانهاست ، و خود دستاویزی بدست بدآموزان و ناپاکان میدهد که در گفتگویی همینکه از پاسخ درمیمانند دست باین اندیشههای قلندرانه میزنند و آنها را آخرین پناهگاه خود میشناسند.
چنانکه بارها گفتهایم در این چند سال همیشه این یکی از سنگها بوده که بجلو پای ما غلتانیدهاند. همان روزها که در پیرامون ادبیات آن شور و هیاهو را مینمودند کسانی از آشنایان میآمدند و چنین میگفتند : «تو از شعر بدت میآید و دیگران خوششان میآید. برای این خود را بزحمت انداختن لازم نیست».
پاسخ همهی اینها از آنجا بدست آمد. زیرا در یک غوغایی که صدها کسان آن را برانگیخته و هر یکی سخن دیگری میگفتند و دلیل دیگری میآوردند ، ما آن غوغا را شکافتیم و در پشت سر آن گفتههای پراکندهی بسیار ، بیک رشته راستیهایی رسیدیم. اگر گفتههای ما را دربارهی شعر کوتاه کنند در چند جمله جا گیرد : «شعر سخنست. سخن باید از روی نیاز باشد. سخن که از روی نیاز نباشد چه شعر و چه نثر بیهوده است. خرد از بیهودهگویی بیزار است».
کنون میخواهیم بخردان داوری نمایند : کدام یکی از اینها راست نیست؟!. در کدام یکی گمان دیگری توان برد؟!. این آزمایش تاکنون بارها رو داده و در هر بخشی از کوششهای پیمان ، ما در برابر گفتههای پراکنده و هیاهوی دیگران یک رشته راستیهایی را پیش آوردهایم و همیشه دیدهایم بخردان آنها را پذیرفتهاند و راه پیشرفت ما همیشه این بوده. ولی دربارهی شعر و ادبیات چون آغاز کار بود چنین آزمایشی بسیار بجا افتاد و گذشته از همه بدلگرمی خود ما افزود.