✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی نوزدهم)
🔶باید از دور و نزدیك دست بهم داد
(بخش یک از یک)
در یك رشته گفتارهای گذشته مقصود خود را روشن گردانیدم و اینك میخواهم روشنتر از آن گردانم :
امروز ایران در یك حالیست كه اگر كسی نیك اندیشد و حال گرفتاری این توده را بدیده گیرد باید رویش نخندد و همیشه دلتنگ و ناآرام باشد. باید شبها خوابش نبرد و همیشه دل پر از درد دارد.
ببینید كشوریست ما داریم : دارای هوای خوش ، آبهای گوارا ، زمینهای بارده ، كشوری پر از نعمت و بركت. در این كشور زندگی میكنیم و درپی نگهداری آن نیستیم ، در اندیشهی آبادیش نمیباشیم ، بهرهای كه از آن توان برداشت برنمیداریم.
امروز یك دستهی بزرگی در این كشور ببهانهی مذهب خود را كنار كشیده میگویند ما كاری بكشور نداریم. [1] اینان پول دولت را حرام میشمارند. كوشش در راه كشور و نگهداری آن را گناه میپندارند. تا میتوانند مالیات نمیدهند ، بسربازی نمیروند.
اینان تا حدی پافشارند كه ماها را كه بنگهداری كشور علاقهمندیم دشمن میدارند و آشكاره بد میگویند و ریشخند میكنند ، و هر زمان كه روز سختی بكشور پیش میآید بشماتت میپردازند.
دستههای کوچک دیگری با این كشور دشمن میباشند و نابودی آن را میخواهند. چون مذهبشان یا نژادشان جداست دل پر از كینهی ایرانیان دارند و برای كینهجویی بدبختی آنان را میخواهند. در این كشور زندگی میكنند و از خوشیهای آن بهره میبرند و از درون دل دشمن آن میباشند.
یك دستهی دیگر به بیگانگان گراییده به پیشرفت مقاصد آنان میكوشند. حزبی ساختهاند ، روزنامه مینویسند ، خود را از توده میخوانند ، ولی برای دیگران كار میكنند.
گروه انبوهی از جوانان جز درپی هوسبازیها و خودنماییها نیستند و هر كسی بكارهای هوسمندانهی دیگری میكوشند.
اینها شهرنشینانند. از آنسو روستاییان كه اكثریت با آنهاست [2] بیكبار از این مطالب ناآگاهند و بیچارگان از زندگی جز ستمكشی و توسریخوری نفهمیدهاند و كمترین علاقه را بكشور و این مطالب ندارند. ایلها كه آنها نیز دستهی بزرگی هستند از این زمینه بسیار دورند و زندگی را جز كوچیدن و رفتن و برگشتن ـ و اگر فرصت یافتند ـ چپاول كردن نمیشمارند.
اینست اجمالی از حال توده. کنون بگویید چه كار باید كرد؟! آیا باید پیروی از دیگران نماییم و ما نیز بیپروایی كنیم؟!. آیا باید چشم براه حوادث دوخته بكاری نكوشیم؟!..
نگهداری از كشور و آزادی توده وظیفهی آدمیگری هر كسی میباشد. هر کسی كه بهره از آدمیگری دارد ، باید بآزادی خود و كشورش بكوشد و از زیردستی بیگانگان دوری گزیند.
امروز ما اگر بنگهداری كشور خود نكوشیم آیندگان بما نفرینها خواهند فرستاد و نامهای ما را ببدی خواهند برد. فرزندان ما دچار تیرهروزی گردیده و ما را مسئول آن دانسته از بدگویی بازنخواهند ایستاد.
پس چگونه میتوان به پیروی از دیگران بیپروایی نمود؟!.. چگونه میتوان چشم براه حوادث دوخت و آسوده نشست؟!. چنین اندیشهای بسیار غلطست و ما نباید بیپروایی كنیم. دیگران نمیكوشند نكوشند ما باید بكوشیم.
امروز یک راه بیشتری نیست ، و آن اینكه غیرتمندان جدا گردند و از دور و نزدیك ، از پیر و جوان ، از زن و مرد ، باهم مربوط گردند ، و یک راه پیشرفتی باندیشه گرفته همگی آن را بپذیرند ، و برای كوشش در راه آن پیمان بندند و بدینسان یك دستهی بزرگی پدید آورده مردانه بكوشش پردازند.
امروز با همهی این آلودگیها مردان آزاده و غیرتمند كم نیستند. كم نیستند ولی پراكنده و بیراهند. باین معنی كه باهم مربوط نمیباشند و هر یكی در تنهایی این گرفتاریها را میبینند و میسوزند و ناله و افغان بلند میكنند. از آنسوی راهی برای كوشش در پیش ندارند و جز از گله و ناله و یا اظهار افسوس و دریغ كاری نمیشناسند ، نه دردها را نیك میدانند و نه چارهی آنها را میشناسند.
تنها چاره آنست كه اینان باهم مربوط گردند و یك توده باشند و همدستی نمایند. از آنسوی یک راهی برای كوشش بروی آنان باز باشد.
یگانه راه اینست و ما نیز باین میكوشیم. اگر حزب میگوییم این را میگوییم. اگر جمعیت مینامیم این را میخواهیم.
ما برای این كار زمینه آماده میكنیم. زیرا از یكسو یك رشته حقایقی را برگزیدهایم و یكایك آنها را شرح میدهیم تا زمینه برای یكی گردیدن اندیشهها باز شود.
آن گفتارها كه ما در پیرامون مشروطه نوشتیم مقدمهی همین كار است. كسانی اگر آنها را بخوانند همه حقیقت و همه راستی است. هر كسی كه از خرد بهره دارد و بدلیل گردن میگزارد باید آنها را بپذیرد. آنها در زمینهی یكی از مقاصد ماست. زمینههای دیگری را نیز یكایك بگفتگو گزارده حقایق را خواهیم نوشت.
از یكسو نیز میكوشیم همهی غیرتمندان از هر كجا که هستند بما گرایند و با ما همدست گردند. و برای این كار تلاشهایی بكار میبریم.
👇
🔶باید از دور و نزدیك دست بهم داد
(بخش یک از یک)
در یك رشته گفتارهای گذشته مقصود خود را روشن گردانیدم و اینك میخواهم روشنتر از آن گردانم :
امروز ایران در یك حالیست كه اگر كسی نیك اندیشد و حال گرفتاری این توده را بدیده گیرد باید رویش نخندد و همیشه دلتنگ و ناآرام باشد. باید شبها خوابش نبرد و همیشه دل پر از درد دارد.
ببینید كشوریست ما داریم : دارای هوای خوش ، آبهای گوارا ، زمینهای بارده ، كشوری پر از نعمت و بركت. در این كشور زندگی میكنیم و درپی نگهداری آن نیستیم ، در اندیشهی آبادیش نمیباشیم ، بهرهای كه از آن توان برداشت برنمیداریم.
امروز یك دستهی بزرگی در این كشور ببهانهی مذهب خود را كنار كشیده میگویند ما كاری بكشور نداریم. [1] اینان پول دولت را حرام میشمارند. كوشش در راه كشور و نگهداری آن را گناه میپندارند. تا میتوانند مالیات نمیدهند ، بسربازی نمیروند.
اینان تا حدی پافشارند كه ماها را كه بنگهداری كشور علاقهمندیم دشمن میدارند و آشكاره بد میگویند و ریشخند میكنند ، و هر زمان كه روز سختی بكشور پیش میآید بشماتت میپردازند.
دستههای کوچک دیگری با این كشور دشمن میباشند و نابودی آن را میخواهند. چون مذهبشان یا نژادشان جداست دل پر از كینهی ایرانیان دارند و برای كینهجویی بدبختی آنان را میخواهند. در این كشور زندگی میكنند و از خوشیهای آن بهره میبرند و از درون دل دشمن آن میباشند.
یك دستهی دیگر به بیگانگان گراییده به پیشرفت مقاصد آنان میكوشند. حزبی ساختهاند ، روزنامه مینویسند ، خود را از توده میخوانند ، ولی برای دیگران كار میكنند.
گروه انبوهی از جوانان جز درپی هوسبازیها و خودنماییها نیستند و هر كسی بكارهای هوسمندانهی دیگری میكوشند.
اینها شهرنشینانند. از آنسو روستاییان كه اكثریت با آنهاست [2] بیكبار از این مطالب ناآگاهند و بیچارگان از زندگی جز ستمكشی و توسریخوری نفهمیدهاند و كمترین علاقه را بكشور و این مطالب ندارند. ایلها كه آنها نیز دستهی بزرگی هستند از این زمینه بسیار دورند و زندگی را جز كوچیدن و رفتن و برگشتن ـ و اگر فرصت یافتند ـ چپاول كردن نمیشمارند.
اینست اجمالی از حال توده. کنون بگویید چه كار باید كرد؟! آیا باید پیروی از دیگران نماییم و ما نیز بیپروایی كنیم؟!. آیا باید چشم براه حوادث دوخته بكاری نكوشیم؟!..
نگهداری از كشور و آزادی توده وظیفهی آدمیگری هر كسی میباشد. هر کسی كه بهره از آدمیگری دارد ، باید بآزادی خود و كشورش بكوشد و از زیردستی بیگانگان دوری گزیند.
امروز ما اگر بنگهداری كشور خود نكوشیم آیندگان بما نفرینها خواهند فرستاد و نامهای ما را ببدی خواهند برد. فرزندان ما دچار تیرهروزی گردیده و ما را مسئول آن دانسته از بدگویی بازنخواهند ایستاد.
پس چگونه میتوان به پیروی از دیگران بیپروایی نمود؟!.. چگونه میتوان چشم براه حوادث دوخت و آسوده نشست؟!. چنین اندیشهای بسیار غلطست و ما نباید بیپروایی كنیم. دیگران نمیكوشند نكوشند ما باید بكوشیم.
امروز یک راه بیشتری نیست ، و آن اینكه غیرتمندان جدا گردند و از دور و نزدیك ، از پیر و جوان ، از زن و مرد ، باهم مربوط گردند ، و یک راه پیشرفتی باندیشه گرفته همگی آن را بپذیرند ، و برای كوشش در راه آن پیمان بندند و بدینسان یك دستهی بزرگی پدید آورده مردانه بكوشش پردازند.
امروز با همهی این آلودگیها مردان آزاده و غیرتمند كم نیستند. كم نیستند ولی پراكنده و بیراهند. باین معنی كه باهم مربوط نمیباشند و هر یكی در تنهایی این گرفتاریها را میبینند و میسوزند و ناله و افغان بلند میكنند. از آنسوی راهی برای كوشش در پیش ندارند و جز از گله و ناله و یا اظهار افسوس و دریغ كاری نمیشناسند ، نه دردها را نیك میدانند و نه چارهی آنها را میشناسند.
تنها چاره آنست كه اینان باهم مربوط گردند و یك توده باشند و همدستی نمایند. از آنسوی یک راهی برای كوشش بروی آنان باز باشد.
یگانه راه اینست و ما نیز باین میكوشیم. اگر حزب میگوییم این را میگوییم. اگر جمعیت مینامیم این را میخواهیم.
ما برای این كار زمینه آماده میكنیم. زیرا از یكسو یك رشته حقایقی را برگزیدهایم و یكایك آنها را شرح میدهیم تا زمینه برای یكی گردیدن اندیشهها باز شود.
آن گفتارها كه ما در پیرامون مشروطه نوشتیم مقدمهی همین كار است. كسانی اگر آنها را بخوانند همه حقیقت و همه راستی است. هر كسی كه از خرد بهره دارد و بدلیل گردن میگزارد باید آنها را بپذیرد. آنها در زمینهی یكی از مقاصد ماست. زمینههای دیگری را نیز یكایك بگفتگو گزارده حقایق را خواهیم نوشت.
از یكسو نیز میكوشیم همهی غیرتمندان از هر كجا که هستند بما گرایند و با ما همدست گردند. و برای این كار تلاشهایی بكار میبریم.
👇
این روزنامه برای همان مقصود است. هر كسی كه اینها را میخواند و در دلش تكانی پدید میآید و بصدد میآید كه مردانه كوشش در راه كشور و توده كند باید بما پیوندد و همراهی نماید. اینست آنچه ما میخواهیم ، اینست آنچه در راهش میكوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 47)
[1] : دستهای كه نویسنده اشاره دارد همانهاییاند كه امروز برای خود «تاریخ كوششهای سیاسی» پدید آورده مدعیاند كه نه تنها پس از شهریور 20 بلكه در زمان رضاشاه هم كوشش سیاسی میكردهاند. اینها همانهاییاند كه بالای منبر سخنانی از اینگونه گفتهاند : «ما از خارجه میترسیدیم كه میآیند و بقبور مسلمین هتك احترام میكنند. دولت گذشته (دولت [رضاشاه] پهلوی) قبرستانهای ما را كند و سنگهای آنها را در خیابانها در زیر پا انداخت. ما دیگر چه ترسی از آمدن خارجه داریم ...». همانهایی که تلگراف خشنودی و سپاسگزاری از بدار کشیدن آزادیخواهان تبریز به امپراتور نكولای تزاری در سال 1290 فرستادند. اینهایند که امروز مدعیاند برای نگاهداری کشور کوششها میکردهاند.
[2] : در آن زمان نسبت روستایی به شهرنشین 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
(پرچم روزانه شمارهی 47)
[1] : دستهای كه نویسنده اشاره دارد همانهاییاند كه امروز برای خود «تاریخ كوششهای سیاسی» پدید آورده مدعیاند كه نه تنها پس از شهریور 20 بلكه در زمان رضاشاه هم كوشش سیاسی میكردهاند. اینها همانهاییاند كه بالای منبر سخنانی از اینگونه گفتهاند : «ما از خارجه میترسیدیم كه میآیند و بقبور مسلمین هتك احترام میكنند. دولت گذشته (دولت [رضاشاه] پهلوی) قبرستانهای ما را كند و سنگهای آنها را در خیابانها در زیر پا انداخت. ما دیگر چه ترسی از آمدن خارجه داریم ...». همانهایی که تلگراف خشنودی و سپاسگزاری از بدار کشیدن آزادیخواهان تبریز به امپراتور نكولای تزاری در سال 1290 فرستادند. اینهایند که امروز مدعیاند برای نگاهداری کشور کوششها میکردهاند.
[2] : در آن زمان نسبت روستایی به شهرنشین 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
شادروان محمدحسن شیشهگر از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای شیشهگر از سال نخست پیمان با آن آشنا گردیده و سپس به تهران آمده بما پیوسته و در این نُه سال بآزمایشهایی افتاده و همیشه با دل پاک از آنها بیرون آمده. یک رشته تیرهدرونانِ بدنهادی که خود نیروی فهم و خرد را از دست هشته و خیم گرانمایهی راستیدوستی را از دست دادهاند ، چون میبینند که این جوانان پاکدل با فهم و خرد درست ، گردن به آمیغها میگزارند و با ما همراهی مینمایند ، خیرهرویان زبان بسرکوفت و ریشخند باز کرده پیاپی زخم بدلهای این جوانان شرمناک میزنند که باشد آنان را از راه راست بازگردانند. اینهاست که آزمایش مینامیم و آقای شیشهگر از این آزمایشها بارها دیده است.
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای شیشهگر از سال نخست پیمان با آن آشنا گردیده و سپس به تهران آمده بما پیوسته و در این نُه سال بآزمایشهایی افتاده و همیشه با دل پاک از آنها بیرون آمده. یک رشته تیرهدرونانِ بدنهادی که خود نیروی فهم و خرد را از دست هشته و خیم گرانمایهی راستیدوستی را از دست دادهاند ، چون میبینند که این جوانان پاکدل با فهم و خرد درست ، گردن به آمیغها میگزارند و با ما همراهی مینمایند ، خیرهرویان زبان بسرکوفت و ریشخند باز کرده پیاپی زخم بدلهای این جوانان شرمناک میزنند که باشد آنان را از راه راست بازگردانند. اینهاست که آزمایش مینامیم و آقای شیشهگر از این آزمایشها بارها دیده است.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش چهارم
🔸درماندگی کیشداران در برابر مادیگری
خواهید گفت پس علما چه كار كردند؟ میگویم آن كار را كردند كه هزاروصد سال پیش با فلسفهی یونان كرده بودند. در هزاروصد سال پیش چون فلسفهی یونان بمیان مسلمانان آمد پیشوایان خشمناك شدند و بایستادگی و دشمنی برخاستند و كسانی را باین گناه كشتند ولی چون پاسخی از راهش نتوانستند نتیجه آن شد كه خودشان هم بآن گراییدند و برواجش پرداختند و هزارها كتاب در فلسفه نوشتند و در زمان ما هفتاد درصد علما فلسفه میخواندند.
دربارهی مادیگری نیز نخست ایستادگیها نمودند و دشمنیها كردند ولی كمكم سست شدند و بسیاری از خود آنان گردن بآن بدآموزی نهادند و باورهای دینی را رها كردند و یا در آنها سست شدند ، و بسیاری هم این را در نهان كردند.
اینان كه از دانشهای اروپایی بدورند و سرمایهشان جز از فقه و اصول و احادیث نیست و خود یك تیرهی بیسر و بیسامان پراكندهای میباشند بمانند ، كشیشان اروپا با آن آشنایی بدانشهای طبیعی و با آن همدستیها و زورمندیها كاری نتوانسته ، و آنان نیز نخست دشمنی و هیاهو دریغ نگفته و سپس آن را خودشان فراگرفته بودند.
اینگونه كارها آسان نماید ولی بسیار دشوار است. این چیزهاست كه مردم نتوانند كرد و باید دین بآن برخیزد. این كارهاست كه باید دست خدا درمیان باشد.
چه كشیشان و چه علما و چه دیگران ، گروه انبوهی فلسفهی مادی را بیپا نمیشناختند تا درپی پاسخ دادن و چاره جستن باشند ، و بجای آن دین را بیپا شناخته و رفتنی میدانستند ، و اگر بآن میپرداختند برای نان خوردن بود. آری یك گروهِ ناتوانی بدانشها نزدیك نیامده و خود را كنار كشیده و در پیروی از دین پایدار مانده بودند ، و اینان نه كسانی بودند كه با دانشمندان و فیلسوفان مادی همسری توانند و بپاسخی برخیزند ، و یا بچارهای كوشند. آنان كه بگفتههای مادّیان گوش نداده و نفهمیده و سود خود را در نافهمی دیده بودند چه كاری توانستندی كرد؟!.
آری در اینجا یك چیزی بود ، و آن اینكه فلسفهی مادی خود نیز درماندگیهایی داشت و بهمهی پرسشها پاسخ نمیتوانست ، و از آنسوی با یك دریافت نهانی كه در آدمیانست درست نمیآمد. این دریافت در نهاد[=ذات] آدمی نهاده كه اینجهان را خودسر و بینیاز نمیتواند شناخت ، این دریافت اگرهم نهانست ، هست. اینها بود كه گاهی توانست در برابر مادیگری بایستد و فلاماریونها را بكوششهایی برانگیزاند ولی كوششهای بیسود و نارسایی.(1)
پیشروان دین و كسانی كه در آن پایدار میماندند نیز كوششهایی مینمودند ، ولی از چه راه؟!.. ما گاهی در پیمان نمونههایی از كوششهای آنان را یاد كردهایم. یكی اینست كه در ده و اند سال [پیش] یكی از بنگاههای مسیونری اروپا یا آمریكا كنگرهی بزرگی در نیویورك برپا كرد كه از همهی كشورها و از همهی دینها و كیشها نمایندگان گرد آیند و با گفتگو چارهای برای جلوگیری از بیدینی اندیشند و برای آمادگی در یك سال پیشتر نیمكنگرهای در ژاپن برپا كردند ، و ما چون از گفتگوهای این نیمكنگره آگاه شدهایم در اینجا آن را یاد میكنیم :
پیشوایانی از ترسایان ـ از كاتولیك و ارتودكس و پروتستان ـ و از مسلمانان ـ از سنی و شیعی ـ و از جهودان و زردشتیان و بهائیان گرد آمده بودند و همگی دست بهم دادند و ستایشهای فراوان از دین نموده و نكوهشهای بسیاری از بیدینی و مادیگری كردند ، و جهانیان را بدینداری خواندند.
میگویند : سیاهی بچهای را بآغوش گرفت. بچه ازو ترسیده میگریست و سیاه میگفت نترس من اینجایم. آشفتگی دینها و نارسایی آنها و زورگویی پیشروان دین زمینه بپیشرفت مادیگری باز كرده و اینان میگفتند بیایید دست بهم بدهیم و زورگوییهای خود را رویهم بریزیم. پیداست كه چه نتیجه بدست آمدی.(2)
دیگر اینست كه در یكی از شهرهای نزدیك عرب دستهای برای پشتیبانی از دین اسلام و نگهداری جوانان از بیدینی برپا شده و اینان سالانه كتابی بچاپ میرسانند و شما اگر یكی از آن كتابها را بخوانید خواهید دید هشتاد و چند تن در نوشتن آن دست داشتهاند و هر یكی باین كوشیدهاند كه سخنان گیراتری در ستایش دین بنویسند و گزافه نیز دریغ نگویند و از زورگویی هم بازنایستند ، و این شگفت كه بسیاری از آنان كسانیند كه در دبیرستان یا در بیرون بدانشهای طبیعی و بفلسفهی مادی پرداختهاند و بیگمان از درون بیدین و سستباور میباشند و اینها را برای رویهكاری[=ظاهرسازی] نوشتهاند.
این كار درست بدان میماند كه در شهری كه بیماری افتاده و هزاران كسان را گرفتار گردانیده كسانی گرد هم آیند و ستایشها از تندرستی سرایند و نكوهشها از بیماری نمایند و این را چارهی درد شناسند.
👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش چهارم
🔸درماندگی کیشداران در برابر مادیگری
خواهید گفت پس علما چه كار كردند؟ میگویم آن كار را كردند كه هزاروصد سال پیش با فلسفهی یونان كرده بودند. در هزاروصد سال پیش چون فلسفهی یونان بمیان مسلمانان آمد پیشوایان خشمناك شدند و بایستادگی و دشمنی برخاستند و كسانی را باین گناه كشتند ولی چون پاسخی از راهش نتوانستند نتیجه آن شد كه خودشان هم بآن گراییدند و برواجش پرداختند و هزارها كتاب در فلسفه نوشتند و در زمان ما هفتاد درصد علما فلسفه میخواندند.
دربارهی مادیگری نیز نخست ایستادگیها نمودند و دشمنیها كردند ولی كمكم سست شدند و بسیاری از خود آنان گردن بآن بدآموزی نهادند و باورهای دینی را رها كردند و یا در آنها سست شدند ، و بسیاری هم این را در نهان كردند.
اینان كه از دانشهای اروپایی بدورند و سرمایهشان جز از فقه و اصول و احادیث نیست و خود یك تیرهی بیسر و بیسامان پراكندهای میباشند بمانند ، كشیشان اروپا با آن آشنایی بدانشهای طبیعی و با آن همدستیها و زورمندیها كاری نتوانسته ، و آنان نیز نخست دشمنی و هیاهو دریغ نگفته و سپس آن را خودشان فراگرفته بودند.
اینگونه كارها آسان نماید ولی بسیار دشوار است. این چیزهاست كه مردم نتوانند كرد و باید دین بآن برخیزد. این كارهاست كه باید دست خدا درمیان باشد.
چه كشیشان و چه علما و چه دیگران ، گروه انبوهی فلسفهی مادی را بیپا نمیشناختند تا درپی پاسخ دادن و چاره جستن باشند ، و بجای آن دین را بیپا شناخته و رفتنی میدانستند ، و اگر بآن میپرداختند برای نان خوردن بود. آری یك گروهِ ناتوانی بدانشها نزدیك نیامده و خود را كنار كشیده و در پیروی از دین پایدار مانده بودند ، و اینان نه كسانی بودند كه با دانشمندان و فیلسوفان مادی همسری توانند و بپاسخی برخیزند ، و یا بچارهای كوشند. آنان كه بگفتههای مادّیان گوش نداده و نفهمیده و سود خود را در نافهمی دیده بودند چه كاری توانستندی كرد؟!.
آری در اینجا یك چیزی بود ، و آن اینكه فلسفهی مادی خود نیز درماندگیهایی داشت و بهمهی پرسشها پاسخ نمیتوانست ، و از آنسوی با یك دریافت نهانی كه در آدمیانست درست نمیآمد. این دریافت در نهاد[=ذات] آدمی نهاده كه اینجهان را خودسر و بینیاز نمیتواند شناخت ، این دریافت اگرهم نهانست ، هست. اینها بود كه گاهی توانست در برابر مادیگری بایستد و فلاماریونها را بكوششهایی برانگیزاند ولی كوششهای بیسود و نارسایی.(1)
پیشروان دین و كسانی كه در آن پایدار میماندند نیز كوششهایی مینمودند ، ولی از چه راه؟!.. ما گاهی در پیمان نمونههایی از كوششهای آنان را یاد كردهایم. یكی اینست كه در ده و اند سال [پیش] یكی از بنگاههای مسیونری اروپا یا آمریكا كنگرهی بزرگی در نیویورك برپا كرد كه از همهی كشورها و از همهی دینها و كیشها نمایندگان گرد آیند و با گفتگو چارهای برای جلوگیری از بیدینی اندیشند و برای آمادگی در یك سال پیشتر نیمكنگرهای در ژاپن برپا كردند ، و ما چون از گفتگوهای این نیمكنگره آگاه شدهایم در اینجا آن را یاد میكنیم :
پیشوایانی از ترسایان ـ از كاتولیك و ارتودكس و پروتستان ـ و از مسلمانان ـ از سنی و شیعی ـ و از جهودان و زردشتیان و بهائیان گرد آمده بودند و همگی دست بهم دادند و ستایشهای فراوان از دین نموده و نكوهشهای بسیاری از بیدینی و مادیگری كردند ، و جهانیان را بدینداری خواندند.
میگویند : سیاهی بچهای را بآغوش گرفت. بچه ازو ترسیده میگریست و سیاه میگفت نترس من اینجایم. آشفتگی دینها و نارسایی آنها و زورگویی پیشروان دین زمینه بپیشرفت مادیگری باز كرده و اینان میگفتند بیایید دست بهم بدهیم و زورگوییهای خود را رویهم بریزیم. پیداست كه چه نتیجه بدست آمدی.(2)
دیگر اینست كه در یكی از شهرهای نزدیك عرب دستهای برای پشتیبانی از دین اسلام و نگهداری جوانان از بیدینی برپا شده و اینان سالانه كتابی بچاپ میرسانند و شما اگر یكی از آن كتابها را بخوانید خواهید دید هشتاد و چند تن در نوشتن آن دست داشتهاند و هر یكی باین كوشیدهاند كه سخنان گیراتری در ستایش دین بنویسند و گزافه نیز دریغ نگویند و از زورگویی هم بازنایستند ، و این شگفت كه بسیاری از آنان كسانیند كه در دبیرستان یا در بیرون بدانشهای طبیعی و بفلسفهی مادی پرداختهاند و بیگمان از درون بیدین و سستباور میباشند و اینها را برای رویهكاری[=ظاهرسازی] نوشتهاند.
این كار درست بدان میماند كه در شهری كه بیماری افتاده و هزاران كسان را گرفتار گردانیده كسانی گرد هم آیند و ستایشها از تندرستی سرایند و نكوهشها از بیماری نمایند و این را چارهی درد شناسند.
👇
دیگری اینست كه جملههایی را از كتابهای دینی یا از گفتهی پیشوایان دین پیدا كنند و بزورِ گزارش با دانشهای نوین سازش دهند و چنین گویند كه فلان برانگیخته یا بَهمان امام از گردش زمین یا از هستی میكرب یا از ساخته شدن هواپیما و یا از كشیده شدن راهآهن آگاهی داده ، و فلان امام نیروی كشش را پیش از اسحاق نیوتن پیدا كرده ، و چنین زورگویی خنكی را كوشش در راه دین شناسند. این یكی از چیزهاییست كه در سالهای آخر بسیار رواج میداشت كه كسانی آن را از راه سادگی دنبال كرده و خودشان براستی آنها را باور میكردند و كسانی نیز رندانه آن را دستاویز ساخته جیب و كیسهی دینداران سادهدل را تهی میگردانیدند.
(1) : فلاماریون چند كتاب در این زمینهها نوشته و در اینجا خواستمان كتاب «پس از مرگ» اوست كه بفارسی ترجمه گردیده. فلاماریون در این كتاب جستجوی روان كرده و در آغاز آن سخنان دانشمندانهی سودمندی نوشته ولی سرانجام روان را پیدا نكرده و سخن را بداستانهای بیهودهی باور نكردنی رسانیده است.
(2) : در این باره گفتار نوزدهم [کتاب] «راه رستگاری» دیده شود.
(1) : فلاماریون چند كتاب در این زمینهها نوشته و در اینجا خواستمان كتاب «پس از مرگ» اوست كه بفارسی ترجمه گردیده. فلاماریون در این كتاب جستجوی روان كرده و در آغاز آن سخنان دانشمندانهی سودمندی نوشته ولی سرانجام روان را پیدا نكرده و سخن را بداستانهای بیهودهی باور نكردنی رسانیده است.
(2) : در این باره گفتار نوزدهم [کتاب] «راه رستگاری» دیده شود.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستم)
🔶با بدنهادان دشمنی نمایید
(بخش یک از یک)
در شمارهی دیروز پرچم شرحی از حال آذربایجان نوشتیم و اینك میخواهیم باز در آن زمینه چند سخنی نویسیم :
چنانكه میشنویم ماجراجویانی كه در تبریز و ارومی و دیگر جاها حزب میسازند و یا دسته بسته بآدمكشی میپردازند ، چنین وامینمایند كه افسران سپاهی و كاركنان سیاسی شوروی پشتیبانی بآنان دارند و باین آوازهی دروغ كار خود را پیش میبرند.
در نتیجهی همین نسبت است كه كاركنان دولت شوروی بارها بصدد تكذیب آمده و این نسبت را از خود رد كردهاند.
ما میخواهیم بكاركنان دولتی ایران در آذربایجان و همچنین بمردم آنجا بگوییم كه گذشته از آنكه كاركنان دولت شوروی چنان نسبتی را تكذیب میكنند و این تكذیب دارای همه گونه اعتبار میباشد اساساً ما با دولت شوروی پیمانی داریم و آن پیمان باستواری خود برجاست.
در شهریور ماه كه سپاهیان دو دولت بخاك ما درآمدند و آن حوادث رخ داد ، خود آنان در همه جا آگهی پراكندند كه درآمدنشان بایران از روی دشمنی نیست و بیش از این مقصودی ندارند كه از وضع جغرافیایی كشور ما استفادهی جنگی كنند و سپس خود آنان پیمانی پیشنهاد كردند كه چند هفته در مجلس بگفتگو گزارده شد و پذیرفته گردیده و در آن پیمان تصریح گردیده كه این بودن سپاه انگلیس و روس در ایران اشغال نظامی نیست و هیچ گونه مزاحمتی با قوای تأمینیه نخواهند داشت و هیچ گونه دخالتی در كارهای درونی ایران نخواهند نمود.
در نتیجهی آن اظهار دوستی كه نمودند و این پیمانی كه بستند ما نیز با آنان رفتار دوستانه مینماییم و در این هنگام كه سراسر جهان در جوش و خروشست و هر تودهای از بزرگ و كوچك از سرنوشت آیندهی خود گفتگوها و جستجوها میكند ما با یك آرامش و خاموشی روز میگزاریم و بلكه بجلوگیری از احساسات جوانان و دیگران میكوشیم. و باطمینان اینكه همسایگان استقلال كشور ما را در پیمانی كه بستهاند تصریح نموده و البته آن را محترم میشمارند از تشویش خودداری نموده یك جمله در روزنامههامان شكایت نمینویسیم.
تاكنون بارها رادیوهای محور[1] سخن از دخالت كاركنان شوروی در آذربایجان راندند و رادیوها و روزنامههای روسی و انگلیسی بتكذیب پرداختند و در هر فرصتی از اشاره باستواری مواد پیمان خودداری ننمودند.
كوتاه مطلب : آنچه نباید ترتیب اثری كرد اینست كه كاركنان دولت شوروی از اشرار و ماجراجویان پشتیبانی نمایند. این چیزیست كه هیچگاه نباید پذیرفت و هیچگاه بِرو نباید آورد.
ما باید گناه را از خود آن اشرار و ماجراجویان بدانیم. باید آنها را به پستنهادی بشناسیم و از نفرت و بیزاری بازنایستیم. باید فراموش نكنیم كه در چنین هنگامی كه میبایست همه هوسها را كنار گزارند و همه كینهها از یاد برند و همگی از دور و نزدیك دست بهم داده امنیت و آرامش را نگاه دارند و همدستی و یگانگی نشان دهند ، یك دسته بدنهادانی فرصت یافتند و به بهانههایی دم از تفرقه زدند و با یك خیالهای خائنانهای حزبها ساختند و بدستاویز مسلك دستههای تاراجگری و آدمكشی بروستاها فرستادند.
باید فراموش نكنیم كه در تودهی ما چنین بدنهادانی بسیارند. فراموش نكنیم كه تاراجگران كرد همینكه فرصت یافتند از كشتار و یغما پرهیز نمیكنند. فراموش نكنیم كه آسوریان در رضائیه همیشه مایهی دردسری برای ما فراهم میكنند. فراموش نكنیم كه یك دسته هوسمندانی در تودهی ما یافت شدهاند كه اگر یك رضاشاهی برخاست و مشتی گره كرد پستنهادانه خاموشی میگزینند و باین گوشه و بآن گوشه میخزند و اگر آزادی داده شد این زمان در لجامگسیختگی اندازه نمیشناسند و بنام خودنمایی و هوسبازی پشت پا باستقلال كشور نیز میزنند.
اینها از آلودگیهای خود توده است. ما باید در اندیشهی چاره باین آلودگیها باشیم. باید این نامردان را دشمنان خود دانسته سزای خائنان بایشان دهیم. باید نگوییم از ما هستند. نگوییم خویشان یا دوستان ما میباشند. نگوییم نام ایرانیگری برای خود دارند. باید فریب آزادیخواهی و مسلكداری كه از خود مینمایند نخوریم.
بیشرمی نگرید : اشرار را برمیانگیزند كه بروستاها روند و مردان و زنان بیگناه را بكشند ، و چون نیروی نظامی از چگونگی آگاه میگردد و بسراغشان میرود و دستگیرشان میسازد این زمان بدادخواهی میپردازند و تلگراف میفرستند كه قوای دولت «چون فاشیستهای خونخوار» بفلان دیه ریختند و چنین كردند و چنان كردند. با این جمله میخواهند خود را آزادیخواه بجلوه دهند و در ضمن دعوی انتساب بدولت شوروی نمایند. اینست شیوهی كاری كه برای بدنهادیهای خود اندیشیدهاند.
بدنهادان بنام هواداری از رنجبران ریشهی رنجبران را میكَنند. آدمكشان و تاراجگران را هوادار رنجبران میخوانند و سپاهیان دولتی را كه برای نشر امنیت رفتهاند ، «فاشیستهای خونخوار» نام میدهند. اینست نمونهی وارونهگوییهای آنان.
👇
🔶با بدنهادان دشمنی نمایید
(بخش یک از یک)
در شمارهی دیروز پرچم شرحی از حال آذربایجان نوشتیم و اینك میخواهیم باز در آن زمینه چند سخنی نویسیم :
چنانكه میشنویم ماجراجویانی كه در تبریز و ارومی و دیگر جاها حزب میسازند و یا دسته بسته بآدمكشی میپردازند ، چنین وامینمایند كه افسران سپاهی و كاركنان سیاسی شوروی پشتیبانی بآنان دارند و باین آوازهی دروغ كار خود را پیش میبرند.
در نتیجهی همین نسبت است كه كاركنان دولت شوروی بارها بصدد تكذیب آمده و این نسبت را از خود رد كردهاند.
ما میخواهیم بكاركنان دولتی ایران در آذربایجان و همچنین بمردم آنجا بگوییم كه گذشته از آنكه كاركنان دولت شوروی چنان نسبتی را تكذیب میكنند و این تكذیب دارای همه گونه اعتبار میباشد اساساً ما با دولت شوروی پیمانی داریم و آن پیمان باستواری خود برجاست.
در شهریور ماه كه سپاهیان دو دولت بخاك ما درآمدند و آن حوادث رخ داد ، خود آنان در همه جا آگهی پراكندند كه درآمدنشان بایران از روی دشمنی نیست و بیش از این مقصودی ندارند كه از وضع جغرافیایی كشور ما استفادهی جنگی كنند و سپس خود آنان پیمانی پیشنهاد كردند كه چند هفته در مجلس بگفتگو گزارده شد و پذیرفته گردیده و در آن پیمان تصریح گردیده كه این بودن سپاه انگلیس و روس در ایران اشغال نظامی نیست و هیچ گونه مزاحمتی با قوای تأمینیه نخواهند داشت و هیچ گونه دخالتی در كارهای درونی ایران نخواهند نمود.
در نتیجهی آن اظهار دوستی كه نمودند و این پیمانی كه بستند ما نیز با آنان رفتار دوستانه مینماییم و در این هنگام كه سراسر جهان در جوش و خروشست و هر تودهای از بزرگ و كوچك از سرنوشت آیندهی خود گفتگوها و جستجوها میكند ما با یك آرامش و خاموشی روز میگزاریم و بلكه بجلوگیری از احساسات جوانان و دیگران میكوشیم. و باطمینان اینكه همسایگان استقلال كشور ما را در پیمانی كه بستهاند تصریح نموده و البته آن را محترم میشمارند از تشویش خودداری نموده یك جمله در روزنامههامان شكایت نمینویسیم.
تاكنون بارها رادیوهای محور[1] سخن از دخالت كاركنان شوروی در آذربایجان راندند و رادیوها و روزنامههای روسی و انگلیسی بتكذیب پرداختند و در هر فرصتی از اشاره باستواری مواد پیمان خودداری ننمودند.
كوتاه مطلب : آنچه نباید ترتیب اثری كرد اینست كه كاركنان دولت شوروی از اشرار و ماجراجویان پشتیبانی نمایند. این چیزیست كه هیچگاه نباید پذیرفت و هیچگاه بِرو نباید آورد.
ما باید گناه را از خود آن اشرار و ماجراجویان بدانیم. باید آنها را به پستنهادی بشناسیم و از نفرت و بیزاری بازنایستیم. باید فراموش نكنیم كه در چنین هنگامی كه میبایست همه هوسها را كنار گزارند و همه كینهها از یاد برند و همگی از دور و نزدیك دست بهم داده امنیت و آرامش را نگاه دارند و همدستی و یگانگی نشان دهند ، یك دسته بدنهادانی فرصت یافتند و به بهانههایی دم از تفرقه زدند و با یك خیالهای خائنانهای حزبها ساختند و بدستاویز مسلك دستههای تاراجگری و آدمكشی بروستاها فرستادند.
باید فراموش نكنیم كه در تودهی ما چنین بدنهادانی بسیارند. فراموش نكنیم كه تاراجگران كرد همینكه فرصت یافتند از كشتار و یغما پرهیز نمیكنند. فراموش نكنیم كه آسوریان در رضائیه همیشه مایهی دردسری برای ما فراهم میكنند. فراموش نكنیم كه یك دسته هوسمندانی در تودهی ما یافت شدهاند كه اگر یك رضاشاهی برخاست و مشتی گره كرد پستنهادانه خاموشی میگزینند و باین گوشه و بآن گوشه میخزند و اگر آزادی داده شد این زمان در لجامگسیختگی اندازه نمیشناسند و بنام خودنمایی و هوسبازی پشت پا باستقلال كشور نیز میزنند.
اینها از آلودگیهای خود توده است. ما باید در اندیشهی چاره باین آلودگیها باشیم. باید این نامردان را دشمنان خود دانسته سزای خائنان بایشان دهیم. باید نگوییم از ما هستند. نگوییم خویشان یا دوستان ما میباشند. نگوییم نام ایرانیگری برای خود دارند. باید فریب آزادیخواهی و مسلكداری كه از خود مینمایند نخوریم.
بیشرمی نگرید : اشرار را برمیانگیزند كه بروستاها روند و مردان و زنان بیگناه را بكشند ، و چون نیروی نظامی از چگونگی آگاه میگردد و بسراغشان میرود و دستگیرشان میسازد این زمان بدادخواهی میپردازند و تلگراف میفرستند كه قوای دولت «چون فاشیستهای خونخوار» بفلان دیه ریختند و چنین كردند و چنان كردند. با این جمله میخواهند خود را آزادیخواه بجلوه دهند و در ضمن دعوی انتساب بدولت شوروی نمایند. اینست شیوهی كاری كه برای بدنهادیهای خود اندیشیدهاند.
بدنهادان بنام هواداری از رنجبران ریشهی رنجبران را میكَنند. آدمكشان و تاراجگران را هوادار رنجبران میخوانند و سپاهیان دولتی را كه برای نشر امنیت رفتهاند ، «فاشیستهای خونخوار» نام میدهند. اینست نمونهی وارونهگوییهای آنان.
👇
🔸دوباره میگویم باید اینان را دشمن گرفت. باید از نفرت و بیزاری بازنایستاد. این نتیجهی سستگیری مردم است كه یكمشت هوسمندان خیانتكار گستاخ گردیدهاند.
ما میشنویم دستههایی از تبریز و دیگر جاها میكوچند. این كار بسیار غلط است. كوچیدن برای چیست؟!.. مگر میخواهید از سرزمین خود دست بردارید؟!. مگر میخواهید آن را باشرار واگزارید؟!.. و آنگاه بكجا میكوچید؟!.. مگر در شهرهای دیگر از آن بدنهادان نیستند؟!.. مگر گمان آشفتگی بهمه جا نمیرود؟!..
این جز نتیجهی سستنهادی و ناشایستگی نیست. هرگز نباید كوچید. هرگز نباید از شهر خود چشم پوشید. چرا آن نمیكنید كه مردانه دست بهم دهید و یك دستهی نیرومندی باشید و در برابر اشرار ایستادگی نشان دهید؟!.. چرا آن نمیكنید كه یك تودهای گردیده و از كاركنان دولت كه بكندن ریشهی اشرار میكوشند پشتیبانی بنمایید.
بدانید ای آذربایجانیان : وظیفهناشناسی و خیانت بكشور راههای بسیاری دارد و در این هنگام یكی از آنها كوچیدن و شهر را به اشرار و ماجراجویان بازگزاردنست.
میدانم خواهید گفت : از دست ما كاری برنمیآید. میگویم : تا بدینسان پراكندهاید البته هیچ كاری از دستتان نخواهد آمد. ولی اگر آزادگی نمایید و مردانه بیک راه درآیید و یك دستهی آبرومندی باشید در آنحال خواهید توانست باشرار فیروز درآیید و هر آرزویی كه دارید بانجام رسانید.
(پرچم روزانه شمارهی 52)
[1] : کشورهایی که بنام متفقین در جنگ جهانی دوم خوانده میشدند ، نیرومندترینشان آمریکا و شوروی و انگلیس بودند. اینها را دوستانی بود. از آنسو کشورهای دشمن ایشان را «محور» میخواندند که نیرومندترین آنها آلمان و ژاپن و ایتالیا بودند. اینان نیز دوستانی در اروپا و دیگر جاها داشتند.
[2] : هوسبازیهای خائنانهای که در این گفتار یادش رفته سه سال پس از آن با تحریک احساسات برخی از آذربایجانیان سادهدل تبدیل به آشوب ننگآوری در سال 1324 شد که بنام غائلهی دمکراتهای آذربایجان شناخته میشود. امروز نیز این بیگانهپرستان در کارند و همچون آن دو غائلهی پیش ، زبان ترکی را بهانهی جست و خیزهاشان گرفتهاند. دانستن حقیقت میهن و میهنپرستی و نیز اینکه ترکی ، زبان کهن آذربایجان نبوده ، به رسوایی و خواری این دشمنان ایران و آذربایجان یاوری بسیار تواند کرد.
ما میشنویم دستههایی از تبریز و دیگر جاها میكوچند. این كار بسیار غلط است. كوچیدن برای چیست؟!.. مگر میخواهید از سرزمین خود دست بردارید؟!. مگر میخواهید آن را باشرار واگزارید؟!.. و آنگاه بكجا میكوچید؟!.. مگر در شهرهای دیگر از آن بدنهادان نیستند؟!.. مگر گمان آشفتگی بهمه جا نمیرود؟!..
این جز نتیجهی سستنهادی و ناشایستگی نیست. هرگز نباید كوچید. هرگز نباید از شهر خود چشم پوشید. چرا آن نمیكنید كه مردانه دست بهم دهید و یك دستهی نیرومندی باشید و در برابر اشرار ایستادگی نشان دهید؟!.. چرا آن نمیكنید كه یك تودهای گردیده و از كاركنان دولت كه بكندن ریشهی اشرار میكوشند پشتیبانی بنمایید.
بدانید ای آذربایجانیان : وظیفهناشناسی و خیانت بكشور راههای بسیاری دارد و در این هنگام یكی از آنها كوچیدن و شهر را به اشرار و ماجراجویان بازگزاردنست.
میدانم خواهید گفت : از دست ما كاری برنمیآید. میگویم : تا بدینسان پراكندهاید البته هیچ كاری از دستتان نخواهد آمد. ولی اگر آزادگی نمایید و مردانه بیک راه درآیید و یك دستهی آبرومندی باشید در آنحال خواهید توانست باشرار فیروز درآیید و هر آرزویی كه دارید بانجام رسانید.
(پرچم روزانه شمارهی 52)
[1] : کشورهایی که بنام متفقین در جنگ جهانی دوم خوانده میشدند ، نیرومندترینشان آمریکا و شوروی و انگلیس بودند. اینها را دوستانی بود. از آنسو کشورهای دشمن ایشان را «محور» میخواندند که نیرومندترین آنها آلمان و ژاپن و ایتالیا بودند. اینان نیز دوستانی در اروپا و دیگر جاها داشتند.
[2] : هوسبازیهای خائنانهای که در این گفتار یادش رفته سه سال پس از آن با تحریک احساسات برخی از آذربایجانیان سادهدل تبدیل به آشوب ننگآوری در سال 1324 شد که بنام غائلهی دمکراتهای آذربایجان شناخته میشود. امروز نیز این بیگانهپرستان در کارند و همچون آن دو غائلهی پیش ، زبان ترکی را بهانهی جست و خیزهاشان گرفتهاند. دانستن حقیقت میهن و میهنپرستی و نیز اینکه ترکی ، زبان کهن آذربایجان نبوده ، به رسوایی و خواری این دشمنان ایران و آذربایجان یاوری بسیار تواند کرد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش چهارم
🔸کوششهای ما در برابر مادیگری
گفتیم ما میبایست گره فلسفهی مادی را باز كنیم. نخستین گام در این راه ، برگردانیدن دین بمعنی خود و بیرون راندن افسانههای كهن جهودان از آن بود. زیرا چنانكه گفتهایم آنچه دانشمندان را خشمناك گردانیده و پرده بچشم بینش آنان فروهِشته آن افسانههاست. دین را بمعنایی كه ما میگوییم هر دانشمندی گردن گزارد و بخوشدلی گوش بشنیدن آن دهد.
دومین گام در گفتگو از آفریدگار بود. ما آنچه را كه دانشها و فلسفهی داروین دربارهی سامان جهان و بهم پیوستن كارها میگویند پذیرفتیم ، و میبایست بپذیریم. ابر از بخار پیدا میشود ، و باران از ابر پدید میآید ، و گیاه از تابش آفتاب و بارش باران میروید و سر میافرازد ، همهی اینها درست است. آنچه شیمی نشان میدهد ، و آنچه از فیزیك بدست میآید و آنچه ستارهشناسی بازمینماید ، و آنچه پزشكی میآموزد ؛ همگی درست است ، لیكن اینها گفتگو از كارخانه است و ما در جستجوی پدیدآورنده و دارندهی این كارخانه میباشیم. اینها كه دانشها نشان میدهد همگی سامان جهان میباشد ، و همین سامان میرساند این دستگاه از روی دانش و پیشبینی آفریده شده و آفریدگار دانایی آن را پدید آورده.
چنانكه گفتیم آنچه دانشمندان را از راه برده و پرده بچشمهای آنان فروهِشته آلودگیهای دینها بوده ، وگرنه با نگاه ساده ، روشنتر از هستی آفریدگار هیچی نیست. از همان راهی كه اسحاق نیوتن نیروی كشش را پیدا كرده و ستارهشناسان نپتون را شناختهاند ما هستی آفریدگار را میشناسیم. ما اگر باغی میان بیابان ببینیم چون میدانیم بخود نتواند بود ناگزیر خواهیم بود برای آن پدیدآورندهای شناسیم. جهانی باین بزرگی و باین آراستگی آیا ناگزیر نیستیم برایش پدیدآورندهای باور كنیم؟!. در همهی دانشها چیزی كه ما را از آفریدگار بینیاز گرداند نیست.(1)
پیش از این ، دلیل از كارهای جهان آورده میشده ، (مثلاً از بارش باران ، و روییدن كشت ، و زاییدن بچه ، و مانند اینها) و سپس چون چگونگی و انگیزهی اینها دانسته شده و آنچه گفته میشد راست درنیامده از اینجا عنوان بدستها افتاده و بیشتر كسان از اینجا بیدین گردیدهاند. ولی تنها اینها نیست و خود جهان نیاز بآفریننده و گرداننده میدارد.
(1) : نخواستهایم آنچه را كه دربارهی هستی آفریدگار در دیگر جاها گفتهایم در اینجا بیاوریم. خوانندگان توانند [کتاب] «راه رستگاری» را ببینند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش چهارم
🔸کوششهای ما در برابر مادیگری
گفتیم ما میبایست گره فلسفهی مادی را باز كنیم. نخستین گام در این راه ، برگردانیدن دین بمعنی خود و بیرون راندن افسانههای كهن جهودان از آن بود. زیرا چنانكه گفتهایم آنچه دانشمندان را خشمناك گردانیده و پرده بچشم بینش آنان فروهِشته آن افسانههاست. دین را بمعنایی كه ما میگوییم هر دانشمندی گردن گزارد و بخوشدلی گوش بشنیدن آن دهد.
دومین گام در گفتگو از آفریدگار بود. ما آنچه را كه دانشها و فلسفهی داروین دربارهی سامان جهان و بهم پیوستن كارها میگویند پذیرفتیم ، و میبایست بپذیریم. ابر از بخار پیدا میشود ، و باران از ابر پدید میآید ، و گیاه از تابش آفتاب و بارش باران میروید و سر میافرازد ، همهی اینها درست است. آنچه شیمی نشان میدهد ، و آنچه از فیزیك بدست میآید و آنچه ستارهشناسی بازمینماید ، و آنچه پزشكی میآموزد ؛ همگی درست است ، لیكن اینها گفتگو از كارخانه است و ما در جستجوی پدیدآورنده و دارندهی این كارخانه میباشیم. اینها كه دانشها نشان میدهد همگی سامان جهان میباشد ، و همین سامان میرساند این دستگاه از روی دانش و پیشبینی آفریده شده و آفریدگار دانایی آن را پدید آورده.
چنانكه گفتیم آنچه دانشمندان را از راه برده و پرده بچشمهای آنان فروهِشته آلودگیهای دینها بوده ، وگرنه با نگاه ساده ، روشنتر از هستی آفریدگار هیچی نیست. از همان راهی كه اسحاق نیوتن نیروی كشش را پیدا كرده و ستارهشناسان نپتون را شناختهاند ما هستی آفریدگار را میشناسیم. ما اگر باغی میان بیابان ببینیم چون میدانیم بخود نتواند بود ناگزیر خواهیم بود برای آن پدیدآورندهای شناسیم. جهانی باین بزرگی و باین آراستگی آیا ناگزیر نیستیم برایش پدیدآورندهای باور كنیم؟!. در همهی دانشها چیزی كه ما را از آفریدگار بینیاز گرداند نیست.(1)
پیش از این ، دلیل از كارهای جهان آورده میشده ، (مثلاً از بارش باران ، و روییدن كشت ، و زاییدن بچه ، و مانند اینها) و سپس چون چگونگی و انگیزهی اینها دانسته شده و آنچه گفته میشد راست درنیامده از اینجا عنوان بدستها افتاده و بیشتر كسان از اینجا بیدین گردیدهاند. ولی تنها اینها نیست و خود جهان نیاز بآفریننده و گرداننده میدارد.
(1) : نخواستهایم آنچه را كه دربارهی هستی آفریدگار در دیگر جاها گفتهایم در اینجا بیاوریم. خوانندگان توانند [کتاب] «راه رستگاری» را ببینند.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
چیستان عقبماندگی ایرانیان.pdf
585.6 KB
🔸 چیستان عقبماندگی ایرانیان
🖌 نویساد
⭐️ کتابخانهی پاکدینی
📣 این گفتار از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 نویساد
⭐️ کتابخانهی پاکدینی
📣 این گفتار از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی بیستویکم)
🔶در پیرامون کشاورزی
(بخش یک از یک)
در شمارهی دیروز پرچم شرحی را از تبریز بچاپ رسانیدیم كه در آن اظهار بیم از كمی گندم و خواربار در سال آینده نموده و از ما درخواست كردهاند كه دربارهی كشاورزی گفتارهایی نویسیم و توجه دولت را باین موضوع مهم زندگانی جلب كنیم.
این نوشته مرا واداشت كه دربارهی كشاورزی گفتاری نویسم ولی چون خامه بدست گرفتهام خود را در برابر یك موضوع بسیار درهم و دشواری میبینم. زیرا كارها همه بهم مربوط است و ما چون میخواهیم از اصلاح یك موضوعی سخن رانیم ناگزیر اختلال موضوعهای دیگر بمیان میآید.
در همان زمینهی كشاورزی ما هرچه بگوییم «كشاورزی سرچشمهی زندگانیست» ، هرچه تكرار كنیم : «دولت باید باین موضوع توجه كند» ، هر چند یادآوری كنیم : «سال آینده از این باره بیمناكست» از این سخنان هیچ نتیجه نخواهد بود و سختیها با این جملهها آسان نخواهد گردید.
اگر میخواهیم نتیجه بگیریم باید ببینیم اختلال از كجا برخاسته و از آنجا آغاز كرده راه اصلاح را باز نماییم.
این یكی از مقاصد بزرگ ماست كه كشاورزی اساس زندگانی باشد و بآن بیش از اكنون اهمیت داده شود و بیش از اكنون پرداخته گردد. نیز از مقاصد ماست كه دیهها بزرگ گردد و تفاوت میانهی آنها با شهرها هرچه كمتر باشد.
ولی آیا اینها تنها با همین گفتن پیش خواهد رفت؟! تنها با چند جمله به نتیجه خواهد رسید؟ بیگمان نخواهد رسید و باید راهش را پیدا كرد و وسایلش را فراهم گردانید.
همان موضوع بزرگی دیهها بسته بآنست كه در هر دیهی پزشكی باشد و داروخانه باز گردد كه مردم ناگزیر نباشند برای چارهی دردها بشهر آیند ، بآنست كه دبستان و دبیرستان باشد كه شاگردان درس خوانند و بیسواد نمانند. بسته بآنست كه راههای شوسه كشیده شود و اتومبیلها آمد و شد كنند. بسته بآنست كه یك قانون دادگرانه گزارده گردد و كشاورز آنچه میكارد در دست خودش بماند ، یك امنیتی باشد كه یك مباشر یا یك رئیس پست امنیه [=ژاندارمری ، نیروی انتظامی کنونی] بجان و مال مردم چیره نگردد.
پس از همهی اینها باید در شهرها نیز راه زندگانی تغییر یابد و جلو مفتخواری گرفته شود تا هر كس از كار نگریزد و در شهر با مفتخواری زندگی نتواند. بالاخره باید اصلاح شهر و دیه در یكجا صورت گیرد. باید در بسیاری از شئون زندگانی تغییراتی پیش آید تا به نتیجه برسد وگرنه از گفتن و آرزو كردن سودی در دست نباشد و
تنها بیك موضوع توجه كردن نتیجهای ندهد.
این نكتههاست كه در نوشتن گفتار جلو ما را میگیرد. میبینیم در برابر یك تودهای ایستادهایم كه فساد و اختلال بهمهی كارهای زندگانی آن راه یافته و نمیدانیم بكدام یكی از آنها پردازیم.
در چندی پیش نویسندهای گفتاری فرستاده در این زمینه كه در ایران تولید بسیار كم گردیده و تعادل میانهی آن با مصرف از میان رفته. نویسندهی نامبرده پیشنهاد میكند كه دولت كاركنان فزونی را كه در ادارات بسیار است و نیازی به بودن آنها نیست بیرون كند و بفرستد تا در روستاها بكشت و كار پردازند و یا در كارخانهها كارگر باشند.
این سخن گفتنش آسانست و بكار بستنش بسیار مشكل میباشد. با حال كنونیِ زندگانی از چه راهی میتوان چنین چیزی را بانجام رسانید؟! آن كدام كاركنِ اداره است كه چنین درخواستی را بپذیرد؟! گرفتم كه دولت این پیشنهاد را پذیرفت و كسانی را از ادارات بیرون ریخت ، آیا میتوان گمان برد كه بدستور دولت كار بسته و با خاندان خود بروستاها رفته در آنجا بكشت و كار خواهند پرداخت؟!.. میتوان گمان برد كه كسانی كه به نشستن در پشت میز عادت كردهاند در كارخانهها در پشت ماشین ایستند و رنج كارگری بخود هموار گردانند؟!.. دیگران را كنار بگزاریم آیا ما خودمان بچنین كاری گردن گزاریم؟!.. خود پیشنهاد كننده حاضر است كه پیشگام گردد و به پیشنهاد خود صورت عمل دهد؟!..
همین یك عمل كه بسیار ساده بنظر میآید بسته بآنست كه همهی ترتیبات كنونی بهم خورد و نه تنها طرز كارها دیگر گردیده ، قوانین نیز عوض شود ، اندیشهها نیز تغییر یابد.
خلاصهی این گفتهها یك چیز است ، و آن اینكه ما اگر بخواهیم یك زندگانی آسوده و استواری پیدا كنیم باید در همهی رشتهها بتكانی پردازیم و هر گروهی در سهم خود برای تغییراتی حاضر باشد. از آنسوی این كار باین زودی و باین آسانی نتواند بود. امروز باید بیك وسائل موقتی تشبث نماییم و یك رشته اصلاحات موقتی را در كارها پدید آوریم.
در همان موضوع كشاورزی ، چنانكه از هر سویِ كشور آگاهی میرسد نگرانیهایی برای سال آینده درمیان است و یكی از بیمها برای آینده كمی خواروبار میباشد. پیداست كه باید هم دولت و هم خود مردم بموضوع توجه كنند و در اندیشهی چاره باشند.
👇
🔶در پیرامون کشاورزی
(بخش یک از یک)
در شمارهی دیروز پرچم شرحی را از تبریز بچاپ رسانیدیم كه در آن اظهار بیم از كمی گندم و خواربار در سال آینده نموده و از ما درخواست كردهاند كه دربارهی كشاورزی گفتارهایی نویسیم و توجه دولت را باین موضوع مهم زندگانی جلب كنیم.
این نوشته مرا واداشت كه دربارهی كشاورزی گفتاری نویسم ولی چون خامه بدست گرفتهام خود را در برابر یك موضوع بسیار درهم و دشواری میبینم. زیرا كارها همه بهم مربوط است و ما چون میخواهیم از اصلاح یك موضوعی سخن رانیم ناگزیر اختلال موضوعهای دیگر بمیان میآید.
در همان زمینهی كشاورزی ما هرچه بگوییم «كشاورزی سرچشمهی زندگانیست» ، هرچه تكرار كنیم : «دولت باید باین موضوع توجه كند» ، هر چند یادآوری كنیم : «سال آینده از این باره بیمناكست» از این سخنان هیچ نتیجه نخواهد بود و سختیها با این جملهها آسان نخواهد گردید.
اگر میخواهیم نتیجه بگیریم باید ببینیم اختلال از كجا برخاسته و از آنجا آغاز كرده راه اصلاح را باز نماییم.
این یكی از مقاصد بزرگ ماست كه كشاورزی اساس زندگانی باشد و بآن بیش از اكنون اهمیت داده شود و بیش از اكنون پرداخته گردد. نیز از مقاصد ماست كه دیهها بزرگ گردد و تفاوت میانهی آنها با شهرها هرچه كمتر باشد.
ولی آیا اینها تنها با همین گفتن پیش خواهد رفت؟! تنها با چند جمله به نتیجه خواهد رسید؟ بیگمان نخواهد رسید و باید راهش را پیدا كرد و وسایلش را فراهم گردانید.
همان موضوع بزرگی دیهها بسته بآنست كه در هر دیهی پزشكی باشد و داروخانه باز گردد كه مردم ناگزیر نباشند برای چارهی دردها بشهر آیند ، بآنست كه دبستان و دبیرستان باشد كه شاگردان درس خوانند و بیسواد نمانند. بسته بآنست كه راههای شوسه كشیده شود و اتومبیلها آمد و شد كنند. بسته بآنست كه یك قانون دادگرانه گزارده گردد و كشاورز آنچه میكارد در دست خودش بماند ، یك امنیتی باشد كه یك مباشر یا یك رئیس پست امنیه [=ژاندارمری ، نیروی انتظامی کنونی] بجان و مال مردم چیره نگردد.
پس از همهی اینها باید در شهرها نیز راه زندگانی تغییر یابد و جلو مفتخواری گرفته شود تا هر كس از كار نگریزد و در شهر با مفتخواری زندگی نتواند. بالاخره باید اصلاح شهر و دیه در یكجا صورت گیرد. باید در بسیاری از شئون زندگانی تغییراتی پیش آید تا به نتیجه برسد وگرنه از گفتن و آرزو كردن سودی در دست نباشد و
تنها بیك موضوع توجه كردن نتیجهای ندهد.
این نكتههاست كه در نوشتن گفتار جلو ما را میگیرد. میبینیم در برابر یك تودهای ایستادهایم كه فساد و اختلال بهمهی كارهای زندگانی آن راه یافته و نمیدانیم بكدام یكی از آنها پردازیم.
در چندی پیش نویسندهای گفتاری فرستاده در این زمینه كه در ایران تولید بسیار كم گردیده و تعادل میانهی آن با مصرف از میان رفته. نویسندهی نامبرده پیشنهاد میكند كه دولت كاركنان فزونی را كه در ادارات بسیار است و نیازی به بودن آنها نیست بیرون كند و بفرستد تا در روستاها بكشت و كار پردازند و یا در كارخانهها كارگر باشند.
این سخن گفتنش آسانست و بكار بستنش بسیار مشكل میباشد. با حال كنونیِ زندگانی از چه راهی میتوان چنین چیزی را بانجام رسانید؟! آن كدام كاركنِ اداره است كه چنین درخواستی را بپذیرد؟! گرفتم كه دولت این پیشنهاد را پذیرفت و كسانی را از ادارات بیرون ریخت ، آیا میتوان گمان برد كه بدستور دولت كار بسته و با خاندان خود بروستاها رفته در آنجا بكشت و كار خواهند پرداخت؟!.. میتوان گمان برد كه كسانی كه به نشستن در پشت میز عادت كردهاند در كارخانهها در پشت ماشین ایستند و رنج كارگری بخود هموار گردانند؟!.. دیگران را كنار بگزاریم آیا ما خودمان بچنین كاری گردن گزاریم؟!.. خود پیشنهاد كننده حاضر است كه پیشگام گردد و به پیشنهاد خود صورت عمل دهد؟!..
همین یك عمل كه بسیار ساده بنظر میآید بسته بآنست كه همهی ترتیبات كنونی بهم خورد و نه تنها طرز كارها دیگر گردیده ، قوانین نیز عوض شود ، اندیشهها نیز تغییر یابد.
خلاصهی این گفتهها یك چیز است ، و آن اینكه ما اگر بخواهیم یك زندگانی آسوده و استواری پیدا كنیم باید در همهی رشتهها بتكانی پردازیم و هر گروهی در سهم خود برای تغییراتی حاضر باشد. از آنسوی این كار باین زودی و باین آسانی نتواند بود. امروز باید بیك وسائل موقتی تشبث نماییم و یك رشته اصلاحات موقتی را در كارها پدید آوریم.
در همان موضوع كشاورزی ، چنانكه از هر سویِ كشور آگاهی میرسد نگرانیهایی برای سال آینده درمیان است و یكی از بیمها برای آینده كمی خواروبار میباشد. پیداست كه باید هم دولت و هم خود مردم بموضوع توجه كنند و در اندیشهی چاره باشند.
👇
بگمان ما بیش از هر كاری باید بامنیت كوشید. برای برزگران امنیت بیش از هر چیزی ضرور است. چنانكه خبرهای آذربایجان و دیگر جاها نشان میدهد در روستاها امنیتی نیست. گذشته از آنكه در بیشتر جاها آشوب پدیدار است اساساً یك بیمی مردم را فراگرفته. در نتیجهی تزلزل اندیشهها و ثابت نبودن وضع كشور و هایوهوی جنگ اروپا كه بهمه جا رسیده مردم را نگران و بیمناك گردانیده.
همان داستان سراب كه در شمارهی دیروزی زیر عنوان «دادخواهی» بچاپ رسانیدهایم یك نمونهایست كه در دهات آذربایجان چه آشوبهایی درمیانست. این كارها به هر عنوانی كه روی دهد معنایی جز آشوب ندارد. اگر چنین باشد كه كسانی در روستاها با چنین دستاویزهایی بآدمكشی برخیزند این رشته سر دراز خواهد داشت و سامان و ایمنی از كشور رخت خواهد بست.
اگر خواسته میشود یك تغییراتی در وضع مالكیت دیهها پیش آید باید نخست در شهر مورد بحث گردد و رویهی قانون یا مرام بخود گیرد و آنگاه بكار بسته شود. این حال كنونی را جز هرج و مرج نتوان نامید و بیگمان صدمهی بزرگی بكشاورزی خواهد زد.
تا چند ماه پیش آسیب روستاها افراد امنیه بودند كه در همه جا چیرگی بجان و دارایی مردم داشته و باعث ویرانی دیهها میشدند كنون نیز اینحال پیدا گردیده.
بگمان ما دولت نباید باین موضوع بیعلاقه باشد و باید از هر راهی كه مقتضی است بجلوگیری كوشد. چنانكه در آن نوشتهی تبریز یادآوری شده باید در فرستادن نیرو بآذربایجان تسریع بعمل آید وگرنه آشوب روز بروز دامنه پیدا خواهد كرد.
(پرچم روزانه شمارهی 25)
همان داستان سراب كه در شمارهی دیروزی زیر عنوان «دادخواهی» بچاپ رسانیدهایم یك نمونهایست كه در دهات آذربایجان چه آشوبهایی درمیانست. این كارها به هر عنوانی كه روی دهد معنایی جز آشوب ندارد. اگر چنین باشد كه كسانی در روستاها با چنین دستاویزهایی بآدمكشی برخیزند این رشته سر دراز خواهد داشت و سامان و ایمنی از كشور رخت خواهد بست.
اگر خواسته میشود یك تغییراتی در وضع مالكیت دیهها پیش آید باید نخست در شهر مورد بحث گردد و رویهی قانون یا مرام بخود گیرد و آنگاه بكار بسته شود. این حال كنونی را جز هرج و مرج نتوان نامید و بیگمان صدمهی بزرگی بكشاورزی خواهد زد.
تا چند ماه پیش آسیب روستاها افراد امنیه بودند كه در همه جا چیرگی بجان و دارایی مردم داشته و باعث ویرانی دیهها میشدند كنون نیز اینحال پیدا گردیده.
بگمان ما دولت نباید باین موضوع بیعلاقه باشد و باید از هر راهی كه مقتضی است بجلوگیری كوشد. چنانكه در آن نوشتهی تبریز یادآوری شده باید در فرستادن نیرو بآذربایجان تسریع بعمل آید وگرنه آشوب روز بروز دامنه پیدا خواهد كرد.
(پرچم روزانه شمارهی 25)