پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
کوشاد تلگرام : آقای سعید نظری از کسانیست که بتازگی با ما همبستگی یافته. ایشان به یک کار نیکوکارانه ای برخاسته و از ما خواسته اند که پیامشان را در این باره در کانال بیاوریم. چون مسئولیتهای این کار را خود بگردن گرفته اند و پیداست هر کسی که یاری کند پس از آنست که با ایشان همبستگی یابد و اگر پرسشی داشت از ایشان پرسد ، اینست ما خواهششان را پذیرفته پیامشان را در کانال می آوریم.
ایشان چنین نوشته اند :

💚 پویش کوچکی برای خرید لوازم التحریر برای محصلینی که والدین آنها کارگر روزمزد هستند(ایرانی و افغانستانی) 💚
♥️کمک خود را می توانید به صورت نقدی( از هزار تومن به بالا) یا در صورت امکان، (غیر نقدی حتی یک مدادپاک کن یا دفتر ولی صرفا در تهران) اهدا کنید.
در صورت تمایل می توانید از طریق شماره(09196587058) و پیام رسان های همین شماره تا رسیدن کمک به دست دانش آموز مستحق، پیگیر کمک خود باشید ♥️
6037997347321433
سعید نظری
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 5 از بخش چهارم

🔸دوسرشتی بودن آدمی ؛ جان و روان ـ 1

این دو گام را برداشتیم. ولی اینها بس نبود و دشواریهای بسیار بازماند : «زندگی سراسر نبرد است» ، «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهی است» ، «آدمی از بوزینه برخاسته و یك دو گام از آن پیش افتاده».

آیا اینها راست است؟!.. اگر اینها راست است همه‌ی كوششهای ما بیهوده می‌باشد. در جایی كه هر زنده‌ای ـ چه آدمی و چه جانور ـ تنها برای خود می‌كوشد و سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهی (حب‌الذات) می‌باشد دیگر چه جای گفتگو از نیك و بد می‌باشد؟!. در جایی كه آدمی همچون گرگان و پلنگانست و باید با جنگ و كشاكش زندگی كند پس چه امیدی بنیكی او توان بست؟!.

بیگمان اینها راست نیست. ولی چه دلیل بكجی آن توان آورد؟!. اینها نتیجه‌ی فلسفه‌ی داروین و شاگردان او می‌باشد ، از چه راه بآن فلسفه پاسخ توان گفت؟!. آیا می‌توان ـ همچون ملایان ـ بی‌پروایی نمود و خود را بناشنیدن زد؟!. آیا می‌توان تنها به نپذیرفتن بس نمود؟!.. یك رشته گفته‌هایی را كه از دانشمندان سر زده و بنام فلسفه در همه جا پراكنده شده از چه راه می‌توان بآنها پاسخ گفت؟!.

دو سال بیشتر در این باره خاموش بودیم و سخنی برای گفتن نداشتیم ، تا رسید زمانی كه دانستیم چه گوییم. در مهرماه ١٣١٥ هنگامی كه به تبریز می‌رفتیم ، پس از نیمه شب چون راه پیچاپیچ قافلانكوه را می‌پیمودیم همراهم (1) در پشت سر خوابیده و من پهلوی راننده بیدار نشسته و بیك دریافتهای بسیار شیرینی فرورفته بودم و در آنجهانی كه می‌داشتم یك رشته دشواریها برایم آسان می‌شد. در عمرم شبی بآن گرانبهایی نبوده. شبی كه ارج آن با گفتن بجایی نرسد. از آن سفر با راه‌آوردهای گرانبها بازگردیدم و یكی از آنها داستان «جان و روان» بود.

بارها این داستان را نوشته‌ایم و در اینجا هم رشته‌ی سخن را نبریده بار دیگری روشنتر و گشادتر می‌نویسیم : مادّیان می‌گویند : «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها خودخواهی است» (2) این سخن درباره‌ی همه‌ی جانوران راست است. شما اگر زیست گوسفندان یا مرغان یا سگان را بیندیشید و بسنجید هر یكی جز خود را نمی‌خواهد و هر كاری كه می‌كند بسود خود می‌كند. خوردن و خوابیدن و گردیدن و گریختن و كشاكش كردن و مانند اینها همگی از روی خواستن خودش است. اگر می‌بینید جفت خود را دوست می‌دارد راستی اینست كه خوشی‌ای را كه از بودن با آن دارد دوست می‌گیرد.

بارها دیده‌اید سگی بر لاشه‌ای ایستاده و آزمندانه آن را تنها برای خود می‌خواهد ، و از نزدیك شدن سگان دیگر خشمناك می‌شود و با آنها كشاكش می‌كند. این آز و خشم و كشاكش همه نتیجه‌ی خودخواهیست. این خویها كمتر یا بیشتر در همه‌ی چهارپایان و ددان هست.

(1) : آقا میرحسن گرمرودی
(2) : از «خودخواهی» در اینجا معنای ریشه‌ی آن كه «خواستن خود» باشد خواسته می‌شود نه معنایی كه میان مردم شناخته است و آن را بجای «تكبّر» بكار می‌برند.



.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌ودوم)

🔶باید اندیشه‌ها یكرویه [=مسلم و یقین] گردد
(بخش یک از یک)

در گفتارهای گذشته معنی «دارایی» را روشن گردانیدیم. دارایی این خاك و این آبها و این هوا و این تابش آفتابست ، این كانهاست كه بفراوانی در سینه‌های كوهها خوابیده ، این جنگلهای انبوه است که از این سر کشور تا بآن سر کشیده ،‌ این چشمه‌هاست ، این رودهاست ، این چمنهاست ، این چراگاههاست ، این چهارپایانست كه از هر گونه در دسترس ماست و در كارهای زندگانی بما یاری می‌كنند ، این مرغهای قشنگ است كه در خانه‌ها و در باغها با ما همسایگی می‌كنند.

اینهاست اساس دارایی. باید قدر اینها را دانست كه از یكسو در اندیشه‌ی نگهداری آن بود و از یكسو بآبادی و نیكیش كوشید.

در شهریور ماه گذشته[1320] كه آن حوادث اندوه‌انگیز رخ داد در همان روزها یكی از نمایندگان در مجلس گفتگوی جواهرات كرد و این سخن بزبانها افتاد ، و من میدیدم مردم با یك علاقه‌ی بسیاری باین گفتگوها می‌پردازند و از اینكه شاه گذشته آنها را با خود نبرده شادیها می‌نمایند.

🔸این كار آنان بمن بسیار ناگوار می‌افتاد. زیرا می‌دیدم اینان به بیمهایی كه از هر سو كشورشان را فراگرفته اهمیت نمی‌دهند ولی درباره‌ی جواهر آنهمه علاقه نشان می‌دهند.

می‌دیدم اینان از حقایق بسیار دورند و چنین می‌دانند كه سرمایه‌ی زندگیشان آن جواهرات و مانند آنهاست. می‌دیدم معنی درست دارایی را نمی‌دانند.

از نظر حقیقت ارزش جواهر بسیار كمست. فلان لعل یا زمرد جز یك سنگ سرخ یا سبزی نیست و خود بیش از این سودی ندارد كه یك پادشاهی آنها را بتاج خود زند و یك زنی آنها را بخود آویزد. اگر با آب و خاك بسنجیم همه‌ی آن جواهرات بهای یك كیلومتر زمین نمی‌باشد. زیرا این یك كیلومتر زمین سرچشمه‌ی زندگانی گروهی تواند بود ولی آن سنگهای قشنگ در زندگی هیچ اثری نتواند داشت.

اینها با آن اهمیتی كه در نظر مردم دارند از دیده‌ی حقیقت همسنگ دیگر سنگها هستند. اینها نه گرسنه‌ای را سیر توانند كرد ، نه بدردی درمان توانند بود. نه به لُختی رخت توانند گردید. اگر روزی پایش افتاد و نیاز پیدا گردید باید در راه نگهداری كشور از اینها چشم پوشیم. نه تنها اینها ، باید از جانها در راه آن درگذریم. این سرزمین سرچشمه‌ی زندگانی ما و فرزندان ماست. اینها خانه و آسایشگاه ماست. باید همه‌ی ارزش را باین دهیم. باید همه‌ی كوشش را در راه نگه داشتن و آباد گردانیدن این بكار بریم. این وظیفه‌ی مردانگی هر كسی است.

در چندی پیش این را نوشتم كه بمردم ایران هر سخنی را بگویید خواهند گفت : «می‌دانم». راستی هم آنست اینان از هر مطلبی یك چیزهای ناقص را شنیده‌اند و بی‌آنكه نیك بفهمند و باور كنند به دل سپارده‌اند. مثلاً نام میهن‌پرستی را شنیده و شاید چند گفتاری نیز در پیرامون آن خوانده‌اند. ولی از آنسوی مغزهاشان پر از اندیشه‌هاییست كه بضد میهن‌پرستی می‌باشد.

🔸امروز در ایران این یكی از گرفتاریهاست. این یكی از گرفتاریهاست كه ‌اندیشه‌های درهم و ضد هم مغزها را پر گردانیده و خود نتیجه‌ی آنهاست كه اراده‌ها سست شده ، فهمها از كار افتاده ، مغزها تباه گردیده. یكی از بدبختیهای ایرانیان همین می‌باشد و در این باره در سی سال اخیر بیش از همه روزنامه‌ها باعث بوده‌اند. اینها برای پر كردن ستونهای خود هرچه پیدا كرده بچاپ رسانیده‌اند ، و آنچه امروز گفته‌اند فردا بضدش نوشته‌اند.
[1]

🔸امروز شما اگر پیش كسی از میهن‌پرستی گفتگو كنید و این سخنانی را كه نوشتیم برایش بگویید همه را گوش دهد و چنین وانماید كه خودش هم می‌دانسته ، بلكه چه‌بسا ایراد گرفته می‌گوید : «ما مگر اینها را نمی‌دانستیم؟!..» سپس اگر سخن از مادّیگری برانید و چنین بگویید : «آدم باید زیرك باشد و پول دربیاورد و اعتنا بهیچ چیزی نكند»، یا اگر از شعرهای خیام و حافظ برایش بخوانید : «اینجهان هیچست و پوچست ، باید دم را غنیمت دانست و در فكر گذشته یا آینده نبود» ، یا اگر گفتگو از صوفیگری كنید كه : «آدم باید دنیا را ترك كند و تنها در اندیشه‌ی تصفیه‌ی نفس باشد» ، بهمه‌ی اینها نیز گوش دهد و هیچ نگوید : «اینها كجا و میهن‌پرستی كجا؟!» ، هیچ ایراد نگیرید كه اینها با زندگانی سازش ندارد ، هیچ نپرسد : «آخر این سخنان ضد هم برای چیست؟!..» زیرا از بس سخنان درهم و متضاد شنیده كه از یكسو عادت گرفته و از سوی دیگر مغزش از كار افتاده و اساساً معنی درست اینها را نمی‌فهمد تا متضاد بودنش را بداند.


👇
از سخن خود دور نیفتم :
🔸بسیاری از ایرانیان این سخنانی را كه ما درباره‌ی «دارایی» و آب و خاك و میهن‌پرستی نوشتیم خوانده چنین خواهند گفت : «ما اینها را می‌دانستیم». اینان «دانستن» را همان شنیدن و بیاد سپردن می‌شمارند. ولی این دانستن نیست. «دانستن» آنست كه یكی یك موضوعی را نیك بفهمد و با دلیل آن را تصدیق كند و بروی آن پافشاری نماید و اگر سخنی را بضد آن شنید با دلیل رد كند و پس از همه آن را بكار بندد و رفتارش از روی آن باشد. دانستن این را می‌گویند ، و ما نیز اینگونه دانستن را می‌خواهیم.

🔸ما می‌خواهیم ایرانیان این سخنان را نیك بفهمند و نیك بیندیشند و باور كنند و هر گونه ‌اندیشه‌های ضد آن كه در دل دارند بیرون كنند.

🔸می‌خواهیم این را باور كنند كه این سرزمین كه خدا بایشان داده سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان می‌باشد و اینست باید آن را گرامی شمارند و قدرش دانند و بنگهداریش كوشند.

🔸می‌خواهیم این را باور كنند كه اگر نكوشند این سرزمین از دستشان خواهد رفت و همگی بزیردستی و بندگی خواهند افتاد و پراكنده و خوار و بیچاره خواهند گردید.

🔸می‌خواهیم اینها را نیك بفهمند و باور كنند و بكار بندند ، آن وقت آن سخنان بیهوده‌ای را كه از بدآموزیهای مادّیگران یا از گفته‌های بیپای شاعران یا از فریبكاریهای ملایان و دیگران شنیده‌اند و با این اندیشه‌ها نمی‌سازد از دل بیرون كنند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 56)

[1] : در چهل سال گذشته نیز حکومت ملایان به این آشفته‌اندیشی بسیار افزوده. زیرا اینها که بجای کارِ راست و بنیادی ، بیش از همه کارشان را با «تبلیغ» و «نمایش» پیش برده‌اند ، میکروفن بدست و دوربین بدوش به میان مردم رفته و از ایشان گزارشهای خبری دلخواه خود را فراهم آورده نشان داده‌اند. بدآموزی آن کار این بوده که هر کسی گمان کرده می‌تواند و باید به هر جستاری درآید و دانسته و ندانسته ، اندیشیده و نیندیشیده به سخن بلکه به پندآموزی درآید. در سالهای نخست ، گزارشگران «صدا و سیما»شان همیشه می‌پرسیدند : اکنون چه «پیامی» برای مردم دارید؟ و مردم فریبخوار و ساده‌دل نیز آغاز میکردند به سخن‌بافی و «پیام دادن». کم‌کم زشتی این از میان برخاست و اکنون بسیار کسان هر یک خود را پیشوایی می‌پندارد که باید در هر زمینه‌ای به سخن درآید و گفتار نویسد و راه چاره نشان دهد.
نمونه‌ی آن ، سخنبافیهاییست که امروز بویژه در اینترنت و پیامرسانها بفراوانی دیده می‌شود.
امروز ما بجای آنکه از متخصصان توده که تعدادشان هم محدودست سخنان پرمغز بشنویم ، از کانالها و «گروهها» و «سایتها» صدها سخن کم‌ژرفا و بیمایه می‌شنویم که نتیجه‌ای جز آشفته‌اندیشی و بیکارگی مغزها ندارد.
پرچم روزانه ، ش 56
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 6 از بخش چهارم

🔸دوسرشتی بودن آدمی ؛ جان و روان ـ 2

در آدمی نیز این خویها ، كمتر یا بیشتر هست ، و او نیز یك رشته از كارها را از روی «خودخواهی» می‌كند. او نیز می‌خورد و می‌خوابد و می‌گردد و بتوانگری می‌كوشد و پول می‌اندوزد و با دیگران كشاكش می‌كند و بآنان برتری می‌فروشد و بناتوانان چیرگی می‌نماید. سرچشمه‌ی همه‌ی این كارها «خودخواهی» است. چیزی كه هست كارهای آدمی تنها اینها نیست ، و ما درو یك رشته كارهایی می‌یابیم كه نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن یكسره ناسازگار است. كسی كه از خیابان می‌گذرد و یك ناتوانی را افتاده می‌بیند و دلش باو می‌سوزد و دستش را گرفته بلند می‌كند و تا بپناهگاهی می‌رساند ، در این كارهای او خودخواهی كجاست؟!. اینها از خودگذشتگی و دستگیری از دیگرانست یا خودخواهی؟!.

از آنسوی برای اینها انگیزه‌ای نتوان یافت. اگر دیگری بروی زمین افتاده و در رنج است این ره‌گذرنده را چه؟!. جانوران چنین دریافتی نمی‌دارند. گوسفندی را كه سر می‌برند گوسفندان دیگر در نزدیكی آن آسوده چریده و پروا ننمایند.

اینگونه كارهای آدمی بسیار است و ما آنها را زیر سه عنوان می‌شماریم :

١ـ دلسوزی بدیگران : رنج و اندوه دیگری را درمی‌یابد و دلش بآنان می‌سوزد و بآنان همدستی و همدردی دریغ نمی‌گوید. یكی را كه لخت می‌بیند دلش بتكان می‌آید و رخت خود را باو می‌دهد.
٢ـ نیكی‌دوستی : از یك نیكی كه آگاه می‌شود بی‌آنكه بهره از آن دارد شادمان می‌گردد. می‌شنود در آمریكا توانگری برای بینوایان بیمارستانی بنیاد نهاده از آن خشنود می‌گردد.
٣ـ راستی‌پژوهی : جستجوی راستیها می‌كند و چون بآنها می‌رسد بخشنودی می‌پذیرد و در راه پیشرفت آن كوشیده و جانفشانی نیز دریغ نمی‌گوید. بارها گفته‌ایم پیشرفت جهان همیشه در سایه‌ی این خیم نیك آدمیان بوده.

چهارپایان از اینها بیكباره بی‌بهره‌اند ، و چنانكه گفتیم اینها در آدمی نه تنها از روی خودخواهی نیست با آن یكسره ناسازگار است. نیز گفتیم اینها انگیزه‌ی طبیعی نمی‌دارد. فیلسوفان از اینها ناآگاه مانده‌اند ، و اینست آدمی را از هر باره با جانوران یكسان شمرده و این را هم از هر باره زیردست قانونهای مادی و طبیعی شمارده‌اند ، و این یك لغزش بسیار بزرگی از ایشان می‌باشد.

راست است كه آدمی نیز دارای خیمهای آز و رشك و كینه و خشم و خودنمایی و مانند اینهاست و در یك رشته از كارها با جانوران همباز[=شریک] می‌باشد ولی در پهلوی آنها این خیمها و كارها را نیز داراست. از اینجاست ما می‌گوییم : آدمی از دو نهاد سرشته : یكی نهاد جانوری و دیگری نهاد آدمی. روشنتر گویم : جانوران یك تن و یك جان می‌دارند. آدمی آن دو را می‌دارد ، و گذشته از آنها یك روان نیز می‌دارد كه خود گوهر دیگری و دستگاه دیگریست و آن خیمها و كارها كه شمردیم از این گوهر روانی او می‌باشد.



.
✴️ داوریهای توده درباره‌ی شعر در ایران

🔸 دیباچه

تکه‌ی 1 از 3

کوشاد تلگرام :

کسروی در دفتر «انکیزیسیون در ایران» چنین می‌نویسد :

«از شصت و هفتاد سال پیش در این توده بیداری پیدا شده و چاره‌جوییهایی رفته. نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند اگر پادشاهی یا وزیری باشد که هوش و خرد بکار دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده به راه پیشرفت افتاده با توده‌های دیگر همگام خواهد گردید. قائم‌مقام فراهانی و میرزا تقی‌خان امیرکبیر از این کسان بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهایی برخاسته جانهای خود را در آن راه باخته‌اند بی‌آنکه نتیجه‌ای بدست آید.

پس از ایشان کسانی پنداشته‌اند مایه‌ی بدبختی ایران استبداد است. در این کشور چون قانون نیست و پادشاه و درباریان بدلخواه و خودسر فرمان می‌رانند کارها نابسامان می‌باشد و توده از پیشرفت بازمی‌ماند. حاجی‌میرزا حسین‌خان سپهسالار و میرزا علی‌خان امین‌الدوله و مَلکَم‌خان و دیگران از این دسته بوده‌اند و هر یکی خواسته قانونهایی در این کشور روان گردانَد. سپس هم اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی پیدا شده و پس از جانفشانیهای بسیار در این کشور روان گردیده.

مشروطه‌خواهان بیگمان بودند که چاره‌ی دردهای توده را پیدا کرده‌اند. جشنها و شادیهای بی‌اندازه می‌نمودند. بارها در انجمنها به زبان می‌آوردند : «این ملت نجیب که بیدار شده و براه ترقی افتاده چند سال بیشتر نخواهد گذشت که خود را به پایه‌ی ملت فرانسه خواهد رسانید». آن جوش و خروش ساختگی را که از مردم می‌دیدند این مصرع بزبانها افتاده بود : «این طفل یک‌شبه ره صدساله می‌رود». پیرمردها اندوه می‌خوردند که خواهند مرد و نخواهند دید آن روزی را که «ملت نجیب ایران در صف ملل مترقیه‌ی عالم جا گرفته».

ولی این امیدها همه بیجا درآمد. مشروطه در ایران نه تنها این توده را براه پیشرفت نینداخت ، خود آن پیش نرفت و پا نگرفت و امروز در برابر چشمهاست که ما چه دستگاه رسوایی بنام مشروطه داریم.

از همان سالهای دوم و سوم مشروطه پیدا بود که کوششها و امیدها هدر رفته و مشروطه به درد این توده درمان نخواهد کرد. اینبود گروهی از کوشندگان از همان هنگام دچار نومیدی گردیده خود را کنار کشیدند. یک دسته‌ی دیگر روزنه‌ی امید دیگری پیدا کرده چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است و رشد سیاسی ندارد سرچشمه‌ی بدبختیها اینست. باید جامعه را باسواد گردانید. باید فرش و رخت خود را فروخت و دبستان برپا گردانید». بدینسان چشم امید بدبستانها دوختند.

در حالی که از این هم نتیجه‌ی وارونه پیدا شد. چهل سال بیشتر است وزارت فرهنگ برپا گردیده و کوششهای بسیار بکار رفته و کمترین نشانه‌ی بهبود در حال کشور و توده پدید نیامده بلکه راستش اینست که ما اگر درسخواندگان را رویهم‌رفته بگیریم و آنها را با روستاییانِ بیسواد در ترازو گزارده بخواهیم از دیده‌ی «شایستگی بزندگانی» بسنجیم بیگمان سنگینی در کفه‌ی روستاییان بیسواد خواهد بود. این یک داستانیست که فرهنگ بجای اینکه به شایستگی جوانان بیفزاید از آن می‌کاهد.[1]

به هر حال از دبستانها هم چاره‌ای نشد. در اینجا بود که داستان صورت چیستان پیدا می‌کرد. در اینجا بود که نومیدی همه را فرامی‌گرفت. در اینجا بود که عنوان بدست بدخواهان افتاده می‌گفتند : «این توده دِژِنِره[=تباه] شده ، دردهایش درمان‌پذیر نیست». یک دسته تیشه را از ریشه زده می‌گفتند : «ایران از نخست هیچی نبوده».
چنانکه گفتیم در آغازِ کوشش با چنین چیستانی روبرو گردیدیم ولی بزودی آن را گشادیم. بزودی سرچشمه‌ی بدبختیها و گرفتاریهای ایران را پیدا کردیم.

در این باره ما کتابهای بسیار نوشته‌ایم [2] و نتیجه‌ی گفته‌های ما دو چیز است :
1) گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست. از بی‌پروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست. گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.

2) سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده. این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده
».

[1] : کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود.
[2] : کتاب «دادگاه» دیده شود.




.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌وسوم)

🔶درباره‌ی استقلال (بخش یک از دو)

در شماره‌ی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور درباره‌ی آذربایجان بچاپ رسانیدیم كه در آن چنین می‌گوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته‌ گلی دست بدست می‌گردد ... هر كس می‌خواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... كمتر در پرچم خبر مسرت‌بخشی نسبت به آذربایجان خوانده می‌شود». [1]

می‌گویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادی‌آور» بسته بكوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز كوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بكوشیم و فیروز گردیم و به نتیجه‌های شادی‌آور رسیم.

بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ كاری بی‌انگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی كه در فیزیك و شیمی و دیگر علوم خوانده‌اید در سراسر كارهای جهان حكمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بی‌علت نیست. یك كار تصادفی نبوده. نتیجه‌ی اوضاع كواكب نمی‌باشد. اینها نتیجه‌ی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه می‌خورد ، همیشه گزند می‌بیند.

از اینسوی امروز هم اگر از راهش بكار درآییم و بكوششهای دلسوزانه پردازیم ، این كوششها بی‌نتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.

آذربایجان یك رشته نیازمندیهایی دارد كه باید دولت توجه كند. درباره‌ی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یك رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است كه مربوط بخود توده است.

🔸امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری كشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها كه در جهان برخاسته همه برای آب و خاكست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بی‌پروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.

امروز جنگ است و دولتها در برابر یكدیگر میدانها باز كرده‌اند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همه‌ی این حالها بكشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.

من می‌شنوم كسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین می‌گویند : «ایران طلسمی است كه هر كه در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتوده‌ای كه بدبختی رو آوَرَد ‌اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان می‌گردد. خلفای عباسی در دوره‌های ناتوانی خود عقیده داشتند كه هیچ كس با آنان دشمنی نتواند كرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة».[خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد]
🔸با این خرافه‌ی رسوا دلهای خود را شاد می‌ساختند ولی روزی رسید كه از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند كه خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافه‌ی رسوا بود كه چهل روز در بغداد كشتار می‌رفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان می‌گردانیدند.

🔸این ننگی برای یك توده است كه بجای كوششهای مردانه ، خود را با این خرافه‌ها دلخوش گرداند. ننگ است كه چنین اندیشه‌ای از دل كسی گذرد ، چه رسد بآنكه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.

🔸مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند كه نكوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده كه قانون طبیعت درباره‌ی اینها نقض گردد؟!..

كسان دیگری را می‌شنوم چنین می‌گویند : «این مملكت صاحبی دارد. او خود نگه می‌دارد». بپرسید : آن صاحب كشور كیست؟!.. تا كی می‌توان این سخنان پیره‌زنانه را شنید؟!..

یك دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین می‌گویند : «چه كشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همه‌ی اینها یكی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش می‌آورند.[2]

باید گفت :

🔶 نخست كشور است و پس از آن مسلك و اندیشه.

ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاك ، خون یكدیگر را می‌ریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن می‌بارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!

یك دسته‌ی دیگر نومیدی نشان داده چنین می‌گویند : «ما بیست‌ملیون نفر چه كار خواهیم توانست و بكجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانه‌ی آنهاست. اینها نمی‌فهمند كه شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمی‌باشد و امروز درمیان دولتها توده‌های سه‌ملیونی و پنج‌ملیونی هست كه استقلال دارند و دولتها از آنها حساب می‌برند. گذشته از اینكه ما هم كم نیستیم و اگر از راهش كوشیم بسیار فزونتر از آنیم كه پنداشته می‌شود.

به هر حال اینها همه بهانه‌های بیجاییست و ما باید بكشور خود علاقه‌مند باشیم و برای كوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آینده‌اش بیمناكست و كسی نمی‌داند چه حوادثی در پیش خواهد بود. كسی نمی‌داند چه تاختهایی از زمین و از هوا بكشور ما خواهد بود. كسی نمی‌داند چه طمع‌هایی به آب و خاك ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بی‌پروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.


👇
خواهید گفت : از چه راه؟.. می‌گویم از همان راهی كه بارها شرح داده‌ایم. باید یك دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یكی گردانند و برای كوشش و جانفشانی آماده باشند.

امروز با این شتابی كه درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیك می‌گردد نخواهیم توانست همگیِ مردم كشور را براه آوریم و بكار واداریم. ولی این خواهیم توانست كه مردان باخرد و غیرت را بتكان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه درباره‌ی آذربایجان و چه درباره‌ی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بكوشیم.

[1] : اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جدایی‌خواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جدایی‌خواهیِ رسمی‌تر «فرقه‌ی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی می‌داد جز کار یکمشت بیگانه‌پرست نبود که به شیوه‌ی شاهسونان راه می‌زدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامه‌ی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود می‌کردند ـ هنگامه‌ای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان می‌دادند زبان ترکی بود که آن را بهانه‌ی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامه‌ی پرچم از نخستین شماره‌اش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانه‌ی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانه‌جوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهره‌شان برکشید. شماره‌های بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشه‌های خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» می‌شماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» می‌باشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه می‌گذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
[2] : دسته‌ی دیگری هم كه بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداخته‌اند كه ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلكه‌ها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» كردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری كه اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمده‌اند لیكن در پهنه‌ی فرهنگی شكست خورده‌اند!
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 7 از بخش چهارم

🔸دریافتهای روانی آدمی (فهم ، اندیشه ، خرد)


از اینها گذشته ، آدمی دارای فهم و اندیشه و خرد است كه اینها نیز از گوهر روانیست. یك چیزی را كه می‌شنود می‌فهمد (فهم) ، و از یك چیز بچیز دیگری پی می‌برد (اندیشه) ، و نیك و بد ، و راست و دروغ ، و داد و بیداد را از هم بازمی‌شناسد (خرد).

شما با یك تن عامی از تاریخ یونان باستان سخن می‌رانید : «پیش از یونان در همه جا رشته‌ی فرمانروایی در دست خودكامگان بوده كه بدلخواه بمردم فرمان راندندی. كسانی در یونان برخاستند و گفتند باید رشته‌ی فرمانروایی در دست توده باشد ...» ، شنونده اینها را نیک فهمد ، و باندیشه این دریابد كه اروپاییان و دیگران هم مشروطه را از یونان برداشته‌اند ، و با خرد نیكی آن را دانسته و از یونانیان كه بچنین كاری كوشیده‌اند خشنودی نماید. اینست معنی فهم و اندیشه و خرد.

بیش از همه سخن ما از خرد است كه شناسنده‌ی نیك بد و راست و دروغش می‌شناسیم و آن را از دستگاه روان و یك نیروی ویژه‌ی آدمی می‌شماریم. ولی در فلسفه این را هم نشناخته‌اند و بچنین نیرویی در آدمی باور نكرده‌اند. آنان فهم و اندیشه را «خرد» نامیده و آن را هم كار دِماغ شناخته‌اند ، و چهارپایان و ددان را بی‌بهره از آن ندانسته‌اند.

داروین كه پیر این راه بوده كتابی درباره‌ی آدمی پرداخته و در آن از «خرد و پیدایش آن در جانوران و آدمی» سخن می‌راند و داستانها از بوزینه‌ها و فیلها و سگها نوشته و آنها را دلیل «خرد داشتن» اینها می‌شمارد. ولی شما اگر گفته‌های او را نیك اندیشید خواهید دید همان فهم و اندیشه را «خرد» می‌نامد و از خرد بمعنایی كه ما می‌گوییم ناآگاه است. تنها او نیست. همگی دانشمندان نوین اروپا چنانكه روان را در آدمی نشناخته‌اند خرد را هم نشناخته‌اند. ما این گفته‌های داروین را در جای دیگری آورده و در پیرامونش چیزهایی خواهیم نوشت در اینجا سخن خود را دنبال می‌كنیم.
✴️ داوریهای توده درباره‌ی شعر در ایران

🔸 دیباچه

تکه‌ی 2 از 3

کوشاد تلگرام :

همه می‌دانند که نخستین گام برای انجام هر کار گروهی (از جمله اصلاحی) اتحاد است. اتحاد نیز جز از هم‌اندیشگی بدست نمی‌آید. ولی در ایران که «درمیان بیست‌ملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود» جای شگفت نیست که «در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند».[1]

«چنانكه گفتیم سرچشمه‌ی همه‌ی كارهای آدمی اندیشه‌های اوست ، و این آشفتگی اندیشه‌ها در ایرانیان روانها را ناتوان و خردها را سست و خویها را بسیار پست گردانیده»[2]

چنانکه در بالا آمد ، او نشان می‌دهد که اندیشه‌های پراکنده درمیان ایرانیان زیر عنوانهایی همچون مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات بمغزها راه یافته. نشان می‌دهد که تا این اندیشه‌های پراکنده هست اتحاد بدست نیاید. همو چاره را در یافتن حقایق در هر زمینه نشان می‌دهد.

«دانشها كه امروز هست (از فيزيك و شيمی و ستاره‌شناسی و پزشكی و روانشناسی و مانند اينها) هر كدام از آنها يك رشته از كارهای طبيعت و يا گيتی را گرفته و زمينه‌ی جستجوها و گفتگوهای خود گردانيده ، و چون شما بآنها پردازيد خواهيد ديد هر يكی در زمينه‌ی خود به يك رشته قاعده‌های استواری دست يافته ، و خود از دست يافتن بآن قاعده‌ها بوده كه دانش پيدا شده.
زندگانی آدميان ، و رفتار توده‌ها با يكديگر ، و پيشرفت و پسرفت آنها نيز قاعده‌های استواری دارد و خوشبخت آن مردميست كه اين قاعده‌‌ها را بشناسد و هميشه در پيش چشم دارد و از روی آنها زندگی كند و چنين توده‌ای هرآينه فيروزمند خواهد بود
» [3]

یک رشته از آن قاعده‌ها (یا حقایق) را باید در زمینه‌ی ادبیات جستجو کرد. کسروی چون در سال دوم پیمان سخن از حقیقت شعر و ادبیات آغاز کرد غوغای شگفتی برخاست. کسانی از «ادیبان» یا هواداران شعر و شاعری زیر تأثیر هیاهوی ادبیات‌بازی که از چند سال پس از مشروطه برپا شده بود ، بی‌آنکه به سخنان او پروا کنند ، آغاز کردند به بدزبانی نمودن.

در حالی که سخن او ساده و استوارست و اگر کسی بتواند خود را از تأثیر هیاهوی ادبیات‌بازی بیرون کشد به آسانی فهمد و پذیرد. او می‌گوید :

«اگر گفته‌های ما را درباره‌ی شعر کوتاه کنند در چند جمله جا گیرد : «شعر سخنست. سخن باید از روی نیاز باشد. سخن که از روی نیاز نباشد چه شعر و چه نثر بیهوده است. خرد از بیهوده‌گویی بیزار است».
کنون می‌خواهیم بخردان داوری نمایند : کدام یکی از اینها راست نیست؟!. در کدام یکی گمان دیگری توان برد؟!.».[4]

پیمان یک سال (1313تا 1314) به نبرد با گمراهی زهرناک و غیرتکشی که در ایران بنام «ادبیات»شناخته شده پرداخت و حقایق آن را نیک روشن گردانید. پس از آن پیمان بجستارهای دیگری پرداخت و تا بنیادگزاری روزنامه‌ی پرچم (1320) سخن تازه‌ای از شعر و ادبیات پیش کشیده نشد. چون پس از شهریور 1320و برافتادن رضاشاه روزنامه‌ها به فراوانی پدیدار شد و پیداست در آن آشفته‌بازار یک مشت بیفرهنگ نیز روزنامه‌نویسی را راهی برای سودجویی و هوسبازیهای خود گرفته بودند و از آنسو در 1321 در روزنامه‌ی پرچم یک رشته گفتار در زمینه‌ی شعر بمیان آمد ، این بار آن روزنامه‌ها هیاهوی بزرگی برانگیخته بنای ناسزاگویی و بدزبانی گزاشتند.
در آن گفتارها چنین آمده بود :

«یکی از علل پریشانی اندیشه‌ها شعرهای همان شاعران می‌باشد. اینان در زمان مغول در دور بدبختی و زبونی ایرانیان برخاسته و هرچه شنیده و اندیشیده‌اند ـ از کج و راست و سودمند و زیانمند ـ برشته‌ی نظم کشیده برای آیندگان یادگار گزارده‌اند».[5]

یکی از روزنامه‌ها بنام «آزاد» از در دیگری درآمده خواستار یک «محاکمه‌ی ملی» شده بود تا کسروی را «بگناه توهین بسعدی و حافظ» محاکمه کنند.

[1] : پرچم ش 192
[2] : ما چه می‌خواهیم؟ ، بخش یکم.
[3] : (603153)
[4] : ما چه می‌خواهیم؟ ، بخش دوم.
[5] : پرچم ، ش 70
.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی بیست‌وچهارم)

🔶 درباره‌ی استقلال (بخش دو از دو)

امروز دسته‌های بسیاری بكوشش در راه نگهداری كشور گردن نمی‌گزارند. چنین وظیفه‌ای برای خود نمی‌شناسند و هر دسته‌ای بهانه‌ی دیگری دارند. بارها گله كرده‌ایم كه بسیاری از اینان همینكه نام «میهن‌پرستی» می‌شنوند ریشخند می‌كنند. مردك نمی‌داند میهن‌پرستی یعنی نگهداری خانه و خاندان خود ، میهن‌پرستی یعنی غیرت و مردانگی.

🔸كار پستی تا باینجا كشیده كه دسته‌های انبوهی زندگانی را جز پول درآوردن و خوش خوردن و خوش خوابیدن و روز گزاردن نمی‌شناسند و پروای غیرت و مردانگی را ندارند. آری كار پستی تا باینجا كشیده.

🔸اینها نتیجه‌ی آن تعلیمات بیهوده و پستیست كه از پیشوایان و آموزگاران خود گرفته‌اند. نتیجه‌ی آنست كه معنی زندگی را نمی‌دانند.

هرچه هست باید از اینان چشم پوشیم. امروز با این گرفتاری بآنان نتوانیم پرداخت. هستند دسته‌های انبوه دیگری كه علاقه بكشور خود دارند و بكوشش و جانفشانی در راه آن آماده‌اند. باید باینان پردازیم. باید از اینان یك دسته‌ای پدید آوریم.

اینان یك نقص بزرگی دارند و آن اینكه پراكنده‌اند و باهم یكی نیستند. هر كس به تنهایی آرزومند كوشش و تلاش است. از آنسوی نمی‌دانند چه كار كنند و از چه راه بكوشند. باید این نقص را از میان برداریم و همه‌ی اینها را تا آنجا كه می‌توانیم بیک راه درآوریم و باهم مربوط گردانیم.

باین كار است كه باید امروز بكوشیم و از این راهست كه خواهیم توانست فیروز گردیم و به «خبرهای شادی‌آور» برسیم.

🔸این كار را هم ما باید بكنیم نه دولت. این چیزی نیست كه از دست دولت برآید یا وظیفه‌ی او باشد. این وظیفه‌ی خود مردم است.

چه در آذربایجان و چه در دیگر جاها باید باین كوشید. باید همه‌ی غیرتمندان را باین راه خواند.

ما نیز باین می‌كوشیم. این روزنامه را هم برای آن بنیاد نهاده‌ایم. این روزنامه زبان «آزادگان» [1] است. دسته‌ای باین نام چه در تهران و چه در تبریز و چه در شهرهای دیگر هستند و می‌كوشند كه دیگر غیرتمندان را نیز با خود همدست گردانند و برای كوشش در راه آزادی و استقلال ایران آماده گردانند.
این كار امروز تنها دو مانع در پیش دارد :

🔹1) پراكندگی اندیشه‌ها : چون راهی درمیان نبوده و حقایق زندگانی دانسته نگردیده هر كس چیزهای دیگری اندیشیده ، و چیزهای دیگری از اینجا و آنجا یاد گرفته. این خود علت بزرگ بدبختیست.

🔸مردمی كه ‌اندیشه‌هاشان پریشان و پراكنده است در هیچ كاری همدست نتوانند گردید. چنین مردمی پراكنده‌اند اگرچه در یكجا باشند.

برای چاره‌ی این درد ما بنشر حقایق زندگانی پرداخته‌ایم. چاره‌ی پراكندگی جز با نشر حقایق نیست. اینكه مشروطه (یا سررشته‌داریِ توده) را معنی می‌كنیم و مزایای آن را شرح می‌دهیم ، اینكه «میهن» و «میهن‌پرستی» را تفسیر می‌كنیم ، اینكه حقیقت «دارایی» را روشن می‌گردانیم ، اینكه از «كارها و پیشه‌ها» بگفتگو می‌پردازیم ـ همه‌ی اینها بنام نشر حقایق و برای چاره‌ی اندیشه‌های پراكنده است.

🔹2) هوسها و خودنماییها : یك دسته‌ای چنان گرفتاری هوسبازی و خودنمایی‌اند كه در چنین هنگام نیز از آن دست‌برداری نمی‌توانند. ما بارها می‌شنویم فلان آقا یك حزبی درست كرده ، فلان كسان جمعیتی تأسیس كرده‌اند.

اینها برای چیست؟!. آیا جز هوسبازی چه علتی دارد؟!.. از این كارها چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر شما در اندیشه‌ی كوششید چرا نمی‌آیید با ما همدست گردید؟!. ما سالهاست می‌كوشیم و كنون هم یك دسته‌ی بزرگی هستیم. چه شده كه شما در اندیشه‌ی حزب دیگری می‌باشید؟!.. و آنگاه با كدام مایه بچنان كاری برخاسته‌اید؟!.. كدام همدستانی را دارید؟!.. جز آنكه چند زمانی بیایید و بروید و باهم بنشینید و یك رشته سخنان پوچ و بیهوده‌ای را كه از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید بهمدیگر فروشید چه كاری توانید كرد؟!..

در این باره یك داستانی از همان تبریز بنویسم : در چند ماه پیش كه نویسنده به تبریز آمدم مقصودی جز این نداشتم كه در چنین هنگامی با همشهریان خود از نزدیك دیدار و گفتگو كنم و آنان را بهمدستی و یگانگی وادارم. چون بگفتگوها پرداختم كسانی را دیدم در جهان دیگری هستند و پیشامد را فرصت شمرده‌اند كه نهاد بد خود را بیرون آورند. دیگران را دیدم درپی هوسبازیند و مردان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله تنها این را می‌خواهند كه جلسه‌ها درست كنند و بنشینند و گفتگو كنند و بی‌هیچ نتیجه‌ای از هم جدا گردند ، و همین را آزادیخواهی می‌شمارند و یك قیمتی بآن می‌دهند.

ناگزیر از آنان چشم پوشیدم و با یك دسته‌ی دیگری گفتگوها كردیم و جلسه‌ها برپا ساختیم و در نتیجه یك جمعیتی پدید آمد. جمعیتی كه از حال و مقصد آنان همه آگاهند و من نمی‌خواهم در اینجا آن را شرح دهم.


👇
آنچه میخواهم شرح دهم آنست كه پس از بازگشت من دو سه تنی خود را كنار كشیده و یك حزبی ساخته‌اند. یك مرامنامه‌ای نوشته و چند كسی را با خود گردانیده و یك نامی نیز نهاده حزبی شده‌اند. در نظر آنان حزب همینست. با همین چند چیز می‌توان یك حزبی پدید آورد.

شما بیندیشید كه این كار چه علتی داشته؟! آیا جز خودخواهی علت دیگری برای آن توان پنداشت؟! آن كسان از چه رنجیده‌اند؟!.. آیا چه ایرادی گرفته‌اند؟!..

شنیدم گفته‌اند : چون دیدیم كاری پیش نمی‌رود این ترتیب كردیم. بهانه را تماشا كنید؟! با همدستی كار پیش نمی‌رفته دست بدامن پراكندگی زده‌اند كه كاری پیش ببرند. بسیار خوب در این مدت كه جدا هستید چه كاری پیش بردید؟! چه نتیجه‌ای را بدست آوردید؟!..

این را برای مَثَل یاد كردم. در تهران نیز از این كارها بسیار است. امروز مانع ما این دو چیز است. این دو چیز جلوگیر همدستی علاقه‌مندان بكشور و توده می‌باشد. ولی باید بكوشیم و باینها نیز چیره درآییم. باید این دو مانع را هم از جلو برداریم. با این كوششها و از این راهست كه خود را از گرفتاری رها گردانیده بخبرهای شادی‌آور خواهیم رسید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 61 و 62)

[1] : یاران و همباوران کسروی این نام (آزادگان) را از سال 1320 بروی دسته و جمعیت خود داشتند. «آزادگان» (آزاده‌ها) به معنی گردنفرازان و کسانی که از ناستودگیها و خواریها خود را دور می‌گیرند می‌باشد. ولی حکومت ملایان از ناآگاه ماندن مردم از چنین دسته‌ای ، سود جست و این نام را برای بفراموشی کشانیدن آنها به اسیران آزاد شده از بندهای عراق بکار برد.