✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش پنجم
🔸بیپایی کوششهای صوفیان برای نیرومندی روان ـ 1
چند سخنی از صوفیان نویسم : اینان كه بچله نشینند و سختیها بخود دهند بگفتهی خودشان «تهذیب نفس» كنند. این كلمه نزد ما معنی درستی ندارد. اگر خواستشان نیرومندی روان باشد ما نشان دادیم كه نیرومندی آن جز از راه شناختن معنی جهان و زندگی و پی بردن براستیها نتواند بود. كسی چون معنی درست زندگی را شناخت و از زیانهای آز و خشم و رشك و كینه و دیگر خویهای جانی آگاه گشت و خدا و خواست او را دانست ناگزیر خرد و روانش نیرو گیرد و تواند جلو خویهای ناستودهی جانی را گیرد. هرچه هست از كارهای بیسود و بیخردانهای ـ همچون بیكار بودن و زن ناگرفتن و گرسنه ماندن ، و سختی بخود دادن و یك جمله را هزار بار بزبان راندن و اینگونه چیزها ـ نتیجهای در دست نباشد و این كارها كه نه خواست خداست مایهی خشنودی او نیز نگردد.
اینان میگویند : چون از خودی گذریم بخدا پیوندیم. میگویم : از خودی چگونه گذرید ، وآنگاه بخدا چگونه پیوندید؟. نشدنی در نشدنیست. همین نشانهی خداناشناسی و بیدینی ایشانست. یك پنداری را (وحدت وجود) باور كرده و پندارها از خود بآن افزودهاند.
در اینجا فرصت گفتگو از معنی «وحدت وجود» و از یك پندار بیپا بودن آن نمیداریم. در جای دیگر از آن سخن راندهایم و باز هم خواهیم راند. بهترین دلیل بگمراهی ، بلكه بیراهی صوفیان حال و رفتار ایشانست. كسانی كه لافِ «از خودی گذشتن» و «منی كشتن» میزنند اگر نیك نگرید بیش از دیگران گرفتار خودخواهی و منی بودهاند.
چنانكه دربارهی تربیتهای بیهودهی امروزی گفتیم در اینجا هم راستی آنست كه اینان كوششهای بیهودهای بكار میبرند (از چلهنشینی و ذكرخوانی و مانند آن) ، اینها از یكسو هیچ سودی نداده و تكانی در خرد و روان پدید نیاورده ، بلكه آنها را تیرهتر و ناتوانتر گردانیده ، و از یكسو خود آنان باینها ارج بسیار نهاده و خود را یك دستهی برگزیدهتر و والاتر از دیگران شماردهاند ، بویژه از پندار پیوستن بخدا كه بیاندازه بخود بالیدهاند ، و نامهای شگفتی از «ولی» و «قطب» و «اَبدال» و مانند اینها بروی خود گزاردهاند ، و چارهی تهیدستی خود را با دروغها و گزافهها كردهاند.
اندازهی خودخواهی آنان از كتابهاشان پیداست. چنانكه در جای دیگر گفتهام بتاریخ رنگ دیگر داده و همهی پیشامدها را بسود خود میگردانند. طغرل و داود چند برادر بودهاند و یك ایل شمشیرزن بسر خود داشتهاند و سالهای دراز كوشیده و با سلطانمسعود غزنوی جنگها كرده و گاهی او را شكسته و گاهی ازو شكست خوردهاند و سرانجام در یك جنگ بزرگی فیروز درآمدهاند و بخراسان و آن پیرامونها دست یافته و بنیاد پادشاهی گزاردهاند. كنون شما كتاب اسرارالتوحید را بخوانید كه مینویسد آن پادشاهی را بایشان شیخ ابوسعید داده.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش پنجم
🔸بیپایی کوششهای صوفیان برای نیرومندی روان ـ 1
چند سخنی از صوفیان نویسم : اینان كه بچله نشینند و سختیها بخود دهند بگفتهی خودشان «تهذیب نفس» كنند. این كلمه نزد ما معنی درستی ندارد. اگر خواستشان نیرومندی روان باشد ما نشان دادیم كه نیرومندی آن جز از راه شناختن معنی جهان و زندگی و پی بردن براستیها نتواند بود. كسی چون معنی درست زندگی را شناخت و از زیانهای آز و خشم و رشك و كینه و دیگر خویهای جانی آگاه گشت و خدا و خواست او را دانست ناگزیر خرد و روانش نیرو گیرد و تواند جلو خویهای ناستودهی جانی را گیرد. هرچه هست از كارهای بیسود و بیخردانهای ـ همچون بیكار بودن و زن ناگرفتن و گرسنه ماندن ، و سختی بخود دادن و یك جمله را هزار بار بزبان راندن و اینگونه چیزها ـ نتیجهای در دست نباشد و این كارها كه نه خواست خداست مایهی خشنودی او نیز نگردد.
اینان میگویند : چون از خودی گذریم بخدا پیوندیم. میگویم : از خودی چگونه گذرید ، وآنگاه بخدا چگونه پیوندید؟. نشدنی در نشدنیست. همین نشانهی خداناشناسی و بیدینی ایشانست. یك پنداری را (وحدت وجود) باور كرده و پندارها از خود بآن افزودهاند.
در اینجا فرصت گفتگو از معنی «وحدت وجود» و از یك پندار بیپا بودن آن نمیداریم. در جای دیگر از آن سخن راندهایم و باز هم خواهیم راند. بهترین دلیل بگمراهی ، بلكه بیراهی صوفیان حال و رفتار ایشانست. كسانی كه لافِ «از خودی گذشتن» و «منی كشتن» میزنند اگر نیك نگرید بیش از دیگران گرفتار خودخواهی و منی بودهاند.
چنانكه دربارهی تربیتهای بیهودهی امروزی گفتیم در اینجا هم راستی آنست كه اینان كوششهای بیهودهای بكار میبرند (از چلهنشینی و ذكرخوانی و مانند آن) ، اینها از یكسو هیچ سودی نداده و تكانی در خرد و روان پدید نیاورده ، بلكه آنها را تیرهتر و ناتوانتر گردانیده ، و از یكسو خود آنان باینها ارج بسیار نهاده و خود را یك دستهی برگزیدهتر و والاتر از دیگران شماردهاند ، بویژه از پندار پیوستن بخدا كه بیاندازه بخود بالیدهاند ، و نامهای شگفتی از «ولی» و «قطب» و «اَبدال» و مانند اینها بروی خود گزاردهاند ، و چارهی تهیدستی خود را با دروغها و گزافهها كردهاند.
اندازهی خودخواهی آنان از كتابهاشان پیداست. چنانكه در جای دیگر گفتهام بتاریخ رنگ دیگر داده و همهی پیشامدها را بسود خود میگردانند. طغرل و داود چند برادر بودهاند و یك ایل شمشیرزن بسر خود داشتهاند و سالهای دراز كوشیده و با سلطانمسعود غزنوی جنگها كرده و گاهی او را شكسته و گاهی ازو شكست خوردهاند و سرانجام در یك جنگ بزرگی فیروز درآمدهاند و بخراسان و آن پیرامونها دست یافته و بنیاد پادشاهی گزاردهاند. كنون شما كتاب اسرارالتوحید را بخوانید كه مینویسد آن پادشاهی را بایشان شیخ ابوسعید داده.
✴️ داوریهای توده دربارهی شعر در ایران
🔸 گفتار چهارم
تکهی سوم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
در میانههای سال 1314 در كنفرانسی كه در انجمن شاعران تهران در خانهی شاهزاده افسر از طرف آقای كسروی رهنمای آزادگان با حضور بسیاری از سخنبازان و سخنفروشان داده شد و نویسنده نیز از باشندگان بودم این ترازوی خردپذیر در نهایت امانت و چنانكه شایستهی یك داور دادگر و غیرتمند است بكار برده شد و نتیجه همان شد كه در بالا یاد گردید. خلاصهی این كنفرانس در مهنامهی پیمان چاپ شده بعلاوه در شمارههای سال 15ـ 1314 این مهنامه بارها این ترازو بكار رفته و نتیجه همان بوده كه گفته شد. از اینرو نیازی بتكرار نیست و شما میتوانید بآنها مراجعه كنید.
این مقدمهی دوم بود ولی پیش از آنكه بگفتار شما درآیم نكتهی دیگر را بعنوان مقدمهی سوم یاد میكنم.
3ـ ما با جربزهی شعرگویی (نه شاعری) مخالف نیستیم.
شعرگویی جربزهایست و این جربزه كه در ایرانیان بسیار نیرومند شده جهتی ندارد كه ما با این جربزه دشمن باشیم و بخواهیم آن را نابود سازیم.
چیزی كه هست میگوییم باید آن را مانند هر جربزهی دیگری در جای خوب بكار برد.
ما میگوییم شعر سخن است و سخن چه نثر و چه نظم جز در مورد نیاز نباید گفته شود میگوییم سخن وسیله است و غایت نیست بنابراین سخن را غایتی و آرمانی شناختن و آن را شغلی گرفتن و مردم را با آن سرگرم ساختن و از پرداختن بزندگی بازداشتن كار خردمندانهای نیست. بطور مثال اره در دست درودگر آلتی است برای بریدن و اگر درودگر اره میخرد و آن را نگاه میدارد و گاهی آن را چرب و تیز میكند از اینجهت است كه بتواند با آن چوب ببرد. اكنون اگر درودگری ارهاش را در یك كیسهی مخملین جای دهد و در دكان خود طاقچهی مخصوصی برای آن درست كند و در اطراف طاقچه زنگوله و منگوله بیاویزد ، در بالای طاقچه نقش تبرزین و كشكول كشد و سبحههای هزار دانه بند كند ، در دورادور محراب اره قاب عكسهای پنداری پیغمبران و امامان كوبد ، و آیـة الكرسی و قل اعوذ نویسد ، بدسته و غلاف اره دعاها و طلسمها[ی] سه گوش و چهار گوش بندد ، پنج پنجهی مسین و آهنین نهد آیا آن درودگر را دیوانه نخواهید خواند؟؟!
میگویم : چون شعر سخنی است موزون و آهنگ دارد و در دل بیشتر مینشیند در تهییج وجدانیات مؤثرتر از نثر تواند بود. در اینگونه جاها بشرط آنكه موضوع خردمندانه و سودمند باشد و از بدآموزی حتا با ایماء پاك باشد باید از آن فایده برد.
این را هم بگویم و بگفتار شما بپردازم. من خود شاعر بوده و شعرهای زیادی سرودهام. چند تكه از شعرهایم در مجلهی عالم نسوان و در مهنامهی پیمان سال دوم بعنوان شعر سودمند چاپ شده ـ لیكن چون بر بیهودگی كار شاعران و زیانمندی شعرهایشان آگاه شدم ، از آن گذشته دانستم كه سخنبازی مانند اختلافات كیشی و ملاسازی از وسایلی است كه دیگران برای استواری نفوذ خود در مشرق از آن سود میبرند و چنانكه دیدهاید باز هم میبینید بترویج آنها میكوشند مردانه همگی آن سرودهها را بدور ریختم و لگدمال ساختم.
آقای عدل از این[جا] گفتار شما را بگفتگو میگزارم.
شما عنوان گفتارتان را ـ قابل توجه وزارت فرهنگ ـ قرار دادهاید.
این وزارت پیش از آنكه من یا شما پیشنهاد كنیم بعقیدهی خودش خوب و بد آثار گذشتگان را جدا كرده و بنام منتخبات و تاریخ شعرا از دانشپایهی سوم دبستان گرفته تا دورهی لیسانس و دكترا در ادبیات آنها را تحویل جوانان توده میدهد.
🔸 گفتار چهارم
تکهی سوم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
در میانههای سال 1314 در كنفرانسی كه در انجمن شاعران تهران در خانهی شاهزاده افسر از طرف آقای كسروی رهنمای آزادگان با حضور بسیاری از سخنبازان و سخنفروشان داده شد و نویسنده نیز از باشندگان بودم این ترازوی خردپذیر در نهایت امانت و چنانكه شایستهی یك داور دادگر و غیرتمند است بكار برده شد و نتیجه همان شد كه در بالا یاد گردید. خلاصهی این كنفرانس در مهنامهی پیمان چاپ شده بعلاوه در شمارههای سال 15ـ 1314 این مهنامه بارها این ترازو بكار رفته و نتیجه همان بوده كه گفته شد. از اینرو نیازی بتكرار نیست و شما میتوانید بآنها مراجعه كنید.
این مقدمهی دوم بود ولی پیش از آنكه بگفتار شما درآیم نكتهی دیگر را بعنوان مقدمهی سوم یاد میكنم.
3ـ ما با جربزهی شعرگویی (نه شاعری) مخالف نیستیم.
شعرگویی جربزهایست و این جربزه كه در ایرانیان بسیار نیرومند شده جهتی ندارد كه ما با این جربزه دشمن باشیم و بخواهیم آن را نابود سازیم.
چیزی كه هست میگوییم باید آن را مانند هر جربزهی دیگری در جای خوب بكار برد.
ما میگوییم شعر سخن است و سخن چه نثر و چه نظم جز در مورد نیاز نباید گفته شود میگوییم سخن وسیله است و غایت نیست بنابراین سخن را غایتی و آرمانی شناختن و آن را شغلی گرفتن و مردم را با آن سرگرم ساختن و از پرداختن بزندگی بازداشتن كار خردمندانهای نیست. بطور مثال اره در دست درودگر آلتی است برای بریدن و اگر درودگر اره میخرد و آن را نگاه میدارد و گاهی آن را چرب و تیز میكند از اینجهت است كه بتواند با آن چوب ببرد. اكنون اگر درودگری ارهاش را در یك كیسهی مخملین جای دهد و در دكان خود طاقچهی مخصوصی برای آن درست كند و در اطراف طاقچه زنگوله و منگوله بیاویزد ، در بالای طاقچه نقش تبرزین و كشكول كشد و سبحههای هزار دانه بند كند ، در دورادور محراب اره قاب عكسهای پنداری پیغمبران و امامان كوبد ، و آیـة الكرسی و قل اعوذ نویسد ، بدسته و غلاف اره دعاها و طلسمها[ی] سه گوش و چهار گوش بندد ، پنج پنجهی مسین و آهنین نهد آیا آن درودگر را دیوانه نخواهید خواند؟؟!
میگویم : چون شعر سخنی است موزون و آهنگ دارد و در دل بیشتر مینشیند در تهییج وجدانیات مؤثرتر از نثر تواند بود. در اینگونه جاها بشرط آنكه موضوع خردمندانه و سودمند باشد و از بدآموزی حتا با ایماء پاك باشد باید از آن فایده برد.
این را هم بگویم و بگفتار شما بپردازم. من خود شاعر بوده و شعرهای زیادی سرودهام. چند تكه از شعرهایم در مجلهی عالم نسوان و در مهنامهی پیمان سال دوم بعنوان شعر سودمند چاپ شده ـ لیكن چون بر بیهودگی كار شاعران و زیانمندی شعرهایشان آگاه شدم ، از آن گذشته دانستم كه سخنبازی مانند اختلافات كیشی و ملاسازی از وسایلی است كه دیگران برای استواری نفوذ خود در مشرق از آن سود میبرند و چنانكه دیدهاید باز هم میبینید بترویج آنها میكوشند مردانه همگی آن سرودهها را بدور ریختم و لگدمال ساختم.
آقای عدل از این[جا] گفتار شما را بگفتگو میگزارم.
شما عنوان گفتارتان را ـ قابل توجه وزارت فرهنگ ـ قرار دادهاید.
این وزارت پیش از آنكه من یا شما پیشنهاد كنیم بعقیدهی خودش خوب و بد آثار گذشتگان را جدا كرده و بنام منتخبات و تاریخ شعرا از دانشپایهی سوم دبستان گرفته تا دورهی لیسانس و دكترا در ادبیات آنها را تحویل جوانان توده میدهد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوچهارم)
🔶چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش دو از سه)
ما از درماندگی و پریشانی شرقیان ـ بویژه از درماندگی ایرانیان ـ سخن بسیار راندهایم و در اینجا نیازی بگفتگو از آن نداریم. ما علت و سرچشمهی درد را شرح نموده و راه چارهاش را هم نشان دادهایم :
ایرانیان یا شرقیان در خلقت هیچ نقصی ندارند. چه ساختمان تنیشان و چه نیروهای روانیشان كمتر از اروپاییان نمیباشد. آنچه نقص را پدید میآورد و مایهی پس ماندنشان میگردد بیگمان اندیشههای پریشان و گمراهیهای سردرهم است كه از هزار سال پیش در این سرزمین پیدا شده و در مغزها آكنده گردیده. این چیزیست كه باید بیچون و چرا پذیرفت. چاره نیز جز پراكندن حقایق و نبرد با این گمراهیها نمیباشد.
🔸باید به هر بهایی بسر آید این گمراهیها را دور رانده حقایق را جانشین آنها گردانیم.
در اینجاست كه میگوییم یك روزنامه برای تودهی خود كار بزرگی را انجام تواند داد.
🔸یك روزنامه كه هواداری از حقایق نماید و در این باره ایستادگی نشان دهد و بزیان پولی و بزباندرازیهای مردم اعتنا ننموده از راه خود برنگردد نیكیهای فراموش نشدنی برای توده تواند كرد.
امروز انبوهی از زن و مرد روزنامه میخوانند. اگر روزنامهها بیک راه نیكی بیفتند و بهواداری از حقایق كوشند یقینست كه تكانی درمیان توده پدید آورده یک راهی برای رهایی از این درماندگی باز خواهند گردانید. ولی انصاف باید داد كه امروز روزنامهها نیز بدرد توده گرفتارند و اینها خود بهتر از آن نمیباشند. بماند آنكه یك رشته روزنامههایی هست كه از این سر تا آن سرش یك جملهی پرمغزی را دربر ندارد ، بماند آن روزنامههایی كه مقصودشان جز پول اندوختن نیست و برای این كار به هر پستی آماده میباشند ـ از آنها گفتگو نمیكنم. مقصودم گفتگو از روزنامههای آبرومند و نیك میباشد و بحال آنهاست كه افسوس میخورم.
برای آنكه مقصودم روشن گردد باید مثلی یاد كنم : چنین انگارید در یك خاندان یك بیماری هست و سه تن پزشك برای معالجه او آمدهاند. اكنون این پزشكها دو گونه كار توانند كرد : یكی آنكه هر سه تن باهم بیمار را دیدن كنند و دربارهی درد و بیماری جستجو بكار برند و با شور و گفتگو بیماری را شناخته و همگی یكدل و یكزبان درمان و دستور برای بیمار و كسان او بدهند. دیگری آنكه هر یكی از ایشان جدا و تنها بر سر بیمار آید و هر یك درد را چیز دیگری تشخیص دهد و بدستورهای دیگری پردازد. این دو رفتار تفاوت بسیار باهم دارد. در آن رفتار كه هر سه در یكجا بیمار را دیدهاند ، اطمینان بكشف حقیقت بیشتر تواند بود. و آنگاه بیمار و كسان او تكلیفشان روشنست و بیدرنگ آن دستورها را بكار میبندند و بیماری چاره میپذیرد. لیكن در این رفتار چون هر یكی تنها تشخیص داده به هیچ كدام اطمینان نتواند بود و از آنسو چون سه گونه تشخیص و سه رشته دستور داده شده بیچاره بیمار و كسانش درمانده ، نخواهند دانست بسخن كدام یكی كار بندند و چهبسا نتیجه آن خواهد شد كه به هیچ كدام كار نبندند و همه را بكنار بگزارند.
در اینجاست كه ما همیشه میگوییم :
🔸نیكیای كه از راهش نباشد بدیست.🔸
این سه پزشك گرفتیم كه هر سه دلسوز و نیكخواه بودهاند ، چون از راه غلطی پیش رفتهاند باعث مرگ بیمار شدهاند. بیآنكه خود بخواهند و بدانند بیك بدی مبادرت كردهاند.
🔸دربارهی روزنامهها همین را توان گفت : گرفتیم كه هر یك از نویسندگان آنها بتوده و كشور دلسوز و علاقهمندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم میباشد ، ولی راهی را كه میپیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یك از آنها بضد سخنان آن دیگری مینویسد. بلكه بسیاری آنچه که امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ میرساند و پیداست كه در نتیجهی این تناقضنویسیها مردم نه تنها سودی نمیتوانند برداشت بلكه با زیانها نیز مصادف میباشند. زیرا آن پراكندگی اندیشهها و درماندگی مغزها كه گفتیم سرچشمهی همهی دردهاست ، با این رفتار روزنامهها فزونی مییابد و پریشانی و درماندگی بیشتر میگردد.[1]
🔸بسیاری از روزنامهنویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاكنون نشنیده و ندانستهاند. من بارها میبینم كسی گفتاری نوشته میآورد كه ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون میگویم : ما خودمان ضد این را نوشتهایم میگوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا میگوید : «آن نظریهی شما بود این هم نظریهی منست». ولی اینها همه نادرست است و این روزنامهنویسان و نویسندگان بیآنكه خود بدانند و بخواهند بدیها با تودهی خود میكنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر میگردانند. در جایی كه میتوانند بسیار سودمند باشند و نیكیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمیآیند.
👇
🔶چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش دو از سه)
ما از درماندگی و پریشانی شرقیان ـ بویژه از درماندگی ایرانیان ـ سخن بسیار راندهایم و در اینجا نیازی بگفتگو از آن نداریم. ما علت و سرچشمهی درد را شرح نموده و راه چارهاش را هم نشان دادهایم :
ایرانیان یا شرقیان در خلقت هیچ نقصی ندارند. چه ساختمان تنیشان و چه نیروهای روانیشان كمتر از اروپاییان نمیباشد. آنچه نقص را پدید میآورد و مایهی پس ماندنشان میگردد بیگمان اندیشههای پریشان و گمراهیهای سردرهم است كه از هزار سال پیش در این سرزمین پیدا شده و در مغزها آكنده گردیده. این چیزیست كه باید بیچون و چرا پذیرفت. چاره نیز جز پراكندن حقایق و نبرد با این گمراهیها نمیباشد.
🔸باید به هر بهایی بسر آید این گمراهیها را دور رانده حقایق را جانشین آنها گردانیم.
در اینجاست كه میگوییم یك روزنامه برای تودهی خود كار بزرگی را انجام تواند داد.
🔸یك روزنامه كه هواداری از حقایق نماید و در این باره ایستادگی نشان دهد و بزیان پولی و بزباندرازیهای مردم اعتنا ننموده از راه خود برنگردد نیكیهای فراموش نشدنی برای توده تواند كرد.
امروز انبوهی از زن و مرد روزنامه میخوانند. اگر روزنامهها بیک راه نیكی بیفتند و بهواداری از حقایق كوشند یقینست كه تكانی درمیان توده پدید آورده یک راهی برای رهایی از این درماندگی باز خواهند گردانید. ولی انصاف باید داد كه امروز روزنامهها نیز بدرد توده گرفتارند و اینها خود بهتر از آن نمیباشند. بماند آنكه یك رشته روزنامههایی هست كه از این سر تا آن سرش یك جملهی پرمغزی را دربر ندارد ، بماند آن روزنامههایی كه مقصودشان جز پول اندوختن نیست و برای این كار به هر پستی آماده میباشند ـ از آنها گفتگو نمیكنم. مقصودم گفتگو از روزنامههای آبرومند و نیك میباشد و بحال آنهاست كه افسوس میخورم.
برای آنكه مقصودم روشن گردد باید مثلی یاد كنم : چنین انگارید در یك خاندان یك بیماری هست و سه تن پزشك برای معالجه او آمدهاند. اكنون این پزشكها دو گونه كار توانند كرد : یكی آنكه هر سه تن باهم بیمار را دیدن كنند و دربارهی درد و بیماری جستجو بكار برند و با شور و گفتگو بیماری را شناخته و همگی یكدل و یكزبان درمان و دستور برای بیمار و كسان او بدهند. دیگری آنكه هر یكی از ایشان جدا و تنها بر سر بیمار آید و هر یك درد را چیز دیگری تشخیص دهد و بدستورهای دیگری پردازد. این دو رفتار تفاوت بسیار باهم دارد. در آن رفتار كه هر سه در یكجا بیمار را دیدهاند ، اطمینان بكشف حقیقت بیشتر تواند بود. و آنگاه بیمار و كسان او تكلیفشان روشنست و بیدرنگ آن دستورها را بكار میبندند و بیماری چاره میپذیرد. لیكن در این رفتار چون هر یكی تنها تشخیص داده به هیچ كدام اطمینان نتواند بود و از آنسو چون سه گونه تشخیص و سه رشته دستور داده شده بیچاره بیمار و كسانش درمانده ، نخواهند دانست بسخن كدام یكی كار بندند و چهبسا نتیجه آن خواهد شد كه به هیچ كدام كار نبندند و همه را بكنار بگزارند.
در اینجاست كه ما همیشه میگوییم :
🔸نیكیای كه از راهش نباشد بدیست.🔸
این سه پزشك گرفتیم كه هر سه دلسوز و نیكخواه بودهاند ، چون از راه غلطی پیش رفتهاند باعث مرگ بیمار شدهاند. بیآنكه خود بخواهند و بدانند بیك بدی مبادرت كردهاند.
🔸دربارهی روزنامهها همین را توان گفت : گرفتیم كه هر یك از نویسندگان آنها بتوده و كشور دلسوز و علاقهمندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم میباشد ، ولی راهی را كه میپیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یك از آنها بضد سخنان آن دیگری مینویسد. بلكه بسیاری آنچه که امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ میرساند و پیداست كه در نتیجهی این تناقضنویسیها مردم نه تنها سودی نمیتوانند برداشت بلكه با زیانها نیز مصادف میباشند. زیرا آن پراكندگی اندیشهها و درماندگی مغزها كه گفتیم سرچشمهی همهی دردهاست ، با این رفتار روزنامهها فزونی مییابد و پریشانی و درماندگی بیشتر میگردد.[1]
🔸بسیاری از روزنامهنویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاكنون نشنیده و ندانستهاند. من بارها میبینم كسی گفتاری نوشته میآورد كه ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون میگویم : ما خودمان ضد این را نوشتهایم میگوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا میگوید : «آن نظریهی شما بود این هم نظریهی منست». ولی اینها همه نادرست است و این روزنامهنویسان و نویسندگان بیآنكه خود بدانند و بخواهند بدیها با تودهی خود میكنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر میگردانند. در جایی كه میتوانند بسیار سودمند باشند و نیكیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمیآیند.
👇
در این سخن نظرم بیك روزنامههای خاصی نیست و اساساً تنها روزنامههای ایران را نمیگویم. روزنامههای بسیاری از كشورهای شرقی این حال را دارد و بجای سودمندی زیانمند میباشد.
[1] : امروز که «روزنامههای مجازی» (کانالها و سایتها) صدها برابر روزنامههای کاغذی در گذشته گردیده ، پریشانی و سرگردانی مردمان محسوستر است. از اینرو امروز پروا به این موضوع ارج بیشتر یافته و میباید به آن به چشم یک بیماری بیمناکی نگریست که نیازمند چارهی هرچه زودتر است.
[1] : امروز که «روزنامههای مجازی» (کانالها و سایتها) صدها برابر روزنامههای کاغذی در گذشته گردیده ، پریشانی و سرگردانی مردمان محسوستر است. از اینرو امروز پروا به این موضوع ارج بیشتر یافته و میباید به آن به چشم یک بیماری بیمناکی نگریست که نیازمند چارهی هرچه زودتر است.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش پنجم
🔸بیپایی کوششهای صوفیان برای نیرومندی روان ـ 2
داستان دلگداز مغول كه ما چون پس از صدها سال در تاریخ میخوانیم دلهامان پر از درد و اندوه میگردد اینان آن داستان را با دیده دیده و از نزدیك شنیده و بجای دل سوختن بسودجویی از آن كوشیدهاند و بیدرنگ داستانی ساختهاند كه چون سلطان محمد خوارزمشاه شیخ مجدالدین را كشت خدا بخشم آمد و بخونخواهی او مغول را فرستاد.
چنین مینویسند : «شیخ مجدالدین مرید شیخ نجمالدین كبرای خوارزمی قدس سره بنا بر فساد اهل فساد و سعایت حساد سلطان محمد خوارزمشاه آن ولایتمأب را قتل نموده و آنگاه نادم و پشیمان شده بخدمت شیخ نجمالدین آمد و عرض كرد اگر دیت خواهی اینك زر و اگر قصاص كنی اینك سر ، شیخ فرمود دیت فرزندم شیخ مجدالدین زر نیست و قصاص او سر من و سر تو و سر سروران دولت تو و سر اهالی تو است. بعد فرمود و كان امرالله مفعولا. اندك زمانی گذشت كه چنگیزخان از مغولستان ظهور یافته بخوارزم آمد و كرد آنچه كرد و شد آنچه شد».
خدا خون مجدالدین بغدادی را گرفته ـ از كه؟!. از بچههای شیرخوار و زنان بیگناه خوارزم و سمرقند و نیشابور ، با دست كه؟!. با دست خونخواران دُژخوی مغول!. روی نادانی سیاه بادا !
در همهی تاریخ این دستبرد را كردهاند. در زمان كریمخان معصومعلیشاه نامی از هندوستان بشیراز آمده و سالها در آنجا میزیسته و كسانی را بروز خود میانداخته. دانسته نیست برای چه كریمخان او را از شیراز بیرون كرده كه بهانه بدست صوفیان افتاده كه مینویسند : «سید معصومعلیشاه دكنی و نورعلیشاه و فیضعلیشاه قُدِّسَ سِرُّهُم را اخراج بلد فرمود و خود نیز بعد از این امر زشت از نهال زندگانی ثمر نچید و مدت ششماه از این مقدمه نگذشته بود كه بدارالجزا خرامید».
مردی همچون كریمخان كه پس از پانزده سال جنگ و كوشش كشور را بایمنی آورده و مردم را بآسایش رسانیده بود نمیبایسته یكمشت گدایان دربدر بیكاره را كه زیانكار میشمرده از شهر بیرون راند!
ما از تیمور لنگ بارها نام برده و سیاهكاریهای او را یاد كردهایم. این مرد در خونخواری و دُژخیمی همپای چنگیز و هلاكو بوده و در ایران جویها از خونهای بیگناهان رانده. در اسپهان بگناه چند تن هفتادهزار تن را سر برید. در بغداد از سر كشتگان منارهها افراشت. در توس پسرش دههزار سر خواست و چون دههزار مرد نبود سرهای زنان و بچگان را بریدند. چنین مرد پست و خونخواری به هر كجا كه میرسیده و سراغ گوری یا پیری میگرفته بدیدن او میرفته ، و در لشکرگاهش همیشه یك دسته از علما و مشایخ میبودهاند و سر سفرهاش نان میخوردهاند و او را با این خونخواری و دُژخوییش پشتیبان اسلام و عرفان میشمردهاند ، و بخونخواریش زبان نكوهش باز نمیكردهاند. از اینسوی در كتابهای صوفیان همیشه او را بنیكی نام میبرند و ستایشها از او مینویسند. همین اندازه كه با خواست آنان ساخته و بچند صوفی نان داده از همهی سیاهكاریهای او چشم میپوشند. اینست اندازهی خودخواهی و منی كسانی كه لاف از خودی گذشتن و منی كشتن میزنند.
در جای دیگر نیز گفتهام یكی در زمان ما كه بگفتهی خود چلهها بسر برده و «تهذیب نفس» كرده و جایگاه «مرشدی» یافته شعرها در ستایش تیمور لنگ سروده :
رأیت تیمور شه گورگان چون بجهان شد علم داستان
حكمش از ایوانگه كیوان گذشت معدلتش زآدم و حیوان گذشت.
این اندازهی بیخردی و ناپاكدلی یك «مرشدی» است كه پس از چند صد سال تیمور خونخوار را میستاید و یاد «معدلت» او را میكند. اینست نتیجهای كه آن چلهها و سختیكشیها داده است! بیآنكه بكاری برخیزند نان این توده و كشور میخورند و بیكار ننشسته بدینسان نمكناشناسی هم مینمایند!
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش پنجم
🔸بیپایی کوششهای صوفیان برای نیرومندی روان ـ 2
داستان دلگداز مغول كه ما چون پس از صدها سال در تاریخ میخوانیم دلهامان پر از درد و اندوه میگردد اینان آن داستان را با دیده دیده و از نزدیك شنیده و بجای دل سوختن بسودجویی از آن كوشیدهاند و بیدرنگ داستانی ساختهاند كه چون سلطان محمد خوارزمشاه شیخ مجدالدین را كشت خدا بخشم آمد و بخونخواهی او مغول را فرستاد.
چنین مینویسند : «شیخ مجدالدین مرید شیخ نجمالدین كبرای خوارزمی قدس سره بنا بر فساد اهل فساد و سعایت حساد سلطان محمد خوارزمشاه آن ولایتمأب را قتل نموده و آنگاه نادم و پشیمان شده بخدمت شیخ نجمالدین آمد و عرض كرد اگر دیت خواهی اینك زر و اگر قصاص كنی اینك سر ، شیخ فرمود دیت فرزندم شیخ مجدالدین زر نیست و قصاص او سر من و سر تو و سر سروران دولت تو و سر اهالی تو است. بعد فرمود و كان امرالله مفعولا. اندك زمانی گذشت كه چنگیزخان از مغولستان ظهور یافته بخوارزم آمد و كرد آنچه كرد و شد آنچه شد».
خدا خون مجدالدین بغدادی را گرفته ـ از كه؟!. از بچههای شیرخوار و زنان بیگناه خوارزم و سمرقند و نیشابور ، با دست كه؟!. با دست خونخواران دُژخوی مغول!. روی نادانی سیاه بادا !
در همهی تاریخ این دستبرد را كردهاند. در زمان كریمخان معصومعلیشاه نامی از هندوستان بشیراز آمده و سالها در آنجا میزیسته و كسانی را بروز خود میانداخته. دانسته نیست برای چه كریمخان او را از شیراز بیرون كرده كه بهانه بدست صوفیان افتاده كه مینویسند : «سید معصومعلیشاه دكنی و نورعلیشاه و فیضعلیشاه قُدِّسَ سِرُّهُم را اخراج بلد فرمود و خود نیز بعد از این امر زشت از نهال زندگانی ثمر نچید و مدت ششماه از این مقدمه نگذشته بود كه بدارالجزا خرامید».
مردی همچون كریمخان كه پس از پانزده سال جنگ و كوشش كشور را بایمنی آورده و مردم را بآسایش رسانیده بود نمیبایسته یكمشت گدایان دربدر بیكاره را كه زیانكار میشمرده از شهر بیرون راند!
ما از تیمور لنگ بارها نام برده و سیاهكاریهای او را یاد كردهایم. این مرد در خونخواری و دُژخیمی همپای چنگیز و هلاكو بوده و در ایران جویها از خونهای بیگناهان رانده. در اسپهان بگناه چند تن هفتادهزار تن را سر برید. در بغداد از سر كشتگان منارهها افراشت. در توس پسرش دههزار سر خواست و چون دههزار مرد نبود سرهای زنان و بچگان را بریدند. چنین مرد پست و خونخواری به هر كجا كه میرسیده و سراغ گوری یا پیری میگرفته بدیدن او میرفته ، و در لشکرگاهش همیشه یك دسته از علما و مشایخ میبودهاند و سر سفرهاش نان میخوردهاند و او را با این خونخواری و دُژخوییش پشتیبان اسلام و عرفان میشمردهاند ، و بخونخواریش زبان نكوهش باز نمیكردهاند. از اینسوی در كتابهای صوفیان همیشه او را بنیكی نام میبرند و ستایشها از او مینویسند. همین اندازه كه با خواست آنان ساخته و بچند صوفی نان داده از همهی سیاهكاریهای او چشم میپوشند. اینست اندازهی خودخواهی و منی كسانی كه لاف از خودی گذشتن و منی كشتن میزنند.
در جای دیگر نیز گفتهام یكی در زمان ما كه بگفتهی خود چلهها بسر برده و «تهذیب نفس» كرده و جایگاه «مرشدی» یافته شعرها در ستایش تیمور لنگ سروده :
رأیت تیمور شه گورگان چون بجهان شد علم داستان
حكمش از ایوانگه كیوان گذشت معدلتش زآدم و حیوان گذشت.
این اندازهی بیخردی و ناپاكدلی یك «مرشدی» است كه پس از چند صد سال تیمور خونخوار را میستاید و یاد «معدلت» او را میكند. اینست نتیجهای كه آن چلهها و سختیكشیها داده است! بیآنكه بكاری برخیزند نان این توده و كشور میخورند و بیكار ننشسته بدینسان نمكناشناسی هم مینمایند!
✴️ داوریهای توده دربارهی شعر در ایران
🔸 گفتار چهارم
تکهی چهارم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
برای اینكه گفتهام بیگواه نماند چه بهتر از كتابهای درسی نمونههایی در اینجا یاد كنم.
تیكههای زیر از كتاب فارسی كه بتوسط كمیسیونی برای سال دوم دبیرستانها تألیف شده نقل میگردد :
بدآموزیهای خراباتیان!
چو دی رفت و فردا نیامد پدید یك امروز باید بشادی چمید
چون دیروز گذشته و فردا نیامده است امروز را باید خوش بود ، دیگر هرچه بادا باد!
دمی را كه سرمایهی زندگی است بتلخی سپردن نه فرخندگی است
سرمایهی زندگانی همین یك دم است ، پس نباید آن را در اندیشه و اندوه سپری كرد اگرچه نالهی زنان بینوا و كودكان معصوم از گرسنگی بآسمان برسد!
جهان غم نیرزد بشادی گرای نه كز بهر غم كردهاند این سرای
جهان «البته زندگی سرافرازانه و استقلال كشور و آسایش توده یا هر چیز خوب دیگر» ارزش غمخواری ندارد پس خوش باشد! زیرا این خانه را كه برای غم خوردن نیافریدهاند.
كسی كو درِ نیكنامی زند در این حلقه لاف غلامی زند
مطابق این فلسفهی آقای حكیم نظامی ، تیرههای سیاهان هوتنتوت[1] نیكنامترین مردمند. ببخشید ـ اگر برخی از آنان را بغلامی میبرند دیگر لاف غلامی نمیزنند!
در زیر عنوان ضخیم ـ آرزوهای حافظ ـ غزلی در آن كتاب نقش شده كه من با آنكه شعرهای حافظ را پیشتر خواندهام و میدانستم كه جز بدآموزی و سخنان رنگارنگ چیزی در چنتهاش نیست نخست بگفتهی معمول از خود وارفتم كه شاید حافظهام خطا میكند و در گفتههای این مرد آموزاكهای عالی هم هست كه من ندیدهام. غزل را بدقت دوبار خواندم جز سخنان بیارتباط پرت چیزی نداشت. اینك شعر آخر آن را كه گویی مقصود از آن عنوان این بوده برای شما نقل میكنم.
آرزومند رخ شاه چو ماهم حافظ همتی تا بسلامت ز درم باز آید
اینست آرزوی یكی از گویندگان كه از مفاخر ملیش مینامند!
درسهای اخلاقی!
صلح با دشمن اگر خواهی هر گه كه ترا در قفا عیب كند در نظرش تحسین كن
دو رنگی و منافقی را بسیار خوب یاد میدهد!
سخن آخر بدهان میگذرد موذی را سخنش تلخ نخواهی دهنش شیرین كن
بجای اینكه بگوید سر مردمآزار را بكوب تا دیگر مجال ستمگری و مردمآزاری نداشته باشد میگوید باو رشوهای بده تا خودت از شر او آسوده شوی. بدیگران هرچه بخواهد بكند بجهنم!! [2]
درس میهن پرستی!
همه میدانند چنگیزخان خونخوار كسی بوده كه باید نامش همیشه در ایران توأم بنفرین یاد شود. شما خوب ملاحظه كنید در این كتاب از زبان یك تاریخنویس چاپلوس بیغیرت ، او را در نظر شاگردان فیلسوفی تصویر كردهاند ـ در این حكایت. گویند چنگیزخان در تشیید بنای موافقت و تمهید قواعد الفت ... تا آخر ، در داستان جانگداز هجوم مغول شاید كمتر خانوادهی ایرانی چه از جهت كشته شدن كسان یا بكنیزی رفتن دوشیزگان گرفتار مصیبت و اندوه نشده باشد.
هرچند علل باطنی پیش آمدن چنین داستان هولناكی مسلماً سستی اندیشهها و مردن خویهای دلیری و مردانگی در اثر رواج صوفیگری و بدآموزیهای دیگر بوده است ولی جای انكار هم نیست كه جبن و نامردی محمد خوارزمشاه را نیز باید یكی از علل پیشامد دانست.
دیگران اینگونه داستانها را در تاریخی كه برای آموزشگاهها مینویسند و مقصود از تدریس آن برانگیختن غرور ملی است كمتر یاد میكنند و اگر یاد چنین داستانها لازم افتد نام كسی یا كسانی را كه سبب پیشامد شناخته شدهاند ببدی و نفرین یاد میكنند و علل روحی سیهروزی را با زبان گیرایی شرح میدهند تا از یكسو شخصیت ملی شاگرد سست نشود از سوی دیگر آن عبرتآموزی كه نتیجهی تدریس فن تاریخ است بدست آید. آنگاه شما ببینید داستان دلگداز مغول در جای دیگر كتاب به چه صورتی یاد شده است!
پس از شرح اضطراب ناشی از ترسویی خوارزمشاه بنقل از تذكرهی دولتشاه سمرقندی از زبان همان تاریخ نگار بیغیرت میگوید :
و این ابیات را بدیهتاً انشا كرد (مقصود سلطان محمد خوارزمشاه است) و از من دوات و قلم خواست و زارزار میگریست و این ابیات را میخواند و مینوشت :
بروز نكبت اگر برج قلعهی فلكت چو شاه معركه چرخ مسكن و مأواست
یقین بدان كه بوقت نزول تیر قضا حصار محكم تو همچو دامن حور است
تو كار نیك و بد خود بحق مفوض كن بروز نكبت و دولت كه كار كار خداست
در معنی شعرها دقت كنید. بدآموزی جبریان را بهانهی بیغیرتی و سستنهادی خود قرار داده گناه آنهمه ویرانی شهرها و كشتار مردان و زنان و بچگان و بكنیزی رفتن دوشیزگان را بیشرمانه با دو سه بیت شعر بگردن خدا بار میكنند!
با داشتن چنین گنجینههای اخلاقی اگر یكی از پیشوایان قوم پس از واقعهی سوم شهریور پارسال گناه پیشامد را بگردن «تقدیر» بار كند جای هیچگونه شگفتی نیست! 👇
🔸 گفتار چهارم
تکهی چهارم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
برای اینكه گفتهام بیگواه نماند چه بهتر از كتابهای درسی نمونههایی در اینجا یاد كنم.
تیكههای زیر از كتاب فارسی كه بتوسط كمیسیونی برای سال دوم دبیرستانها تألیف شده نقل میگردد :
بدآموزیهای خراباتیان!
چو دی رفت و فردا نیامد پدید یك امروز باید بشادی چمید
چون دیروز گذشته و فردا نیامده است امروز را باید خوش بود ، دیگر هرچه بادا باد!
دمی را كه سرمایهی زندگی است بتلخی سپردن نه فرخندگی است
سرمایهی زندگانی همین یك دم است ، پس نباید آن را در اندیشه و اندوه سپری كرد اگرچه نالهی زنان بینوا و كودكان معصوم از گرسنگی بآسمان برسد!
جهان غم نیرزد بشادی گرای نه كز بهر غم كردهاند این سرای
جهان «البته زندگی سرافرازانه و استقلال كشور و آسایش توده یا هر چیز خوب دیگر» ارزش غمخواری ندارد پس خوش باشد! زیرا این خانه را كه برای غم خوردن نیافریدهاند.
كسی كو درِ نیكنامی زند در این حلقه لاف غلامی زند
مطابق این فلسفهی آقای حكیم نظامی ، تیرههای سیاهان هوتنتوت[1] نیكنامترین مردمند. ببخشید ـ اگر برخی از آنان را بغلامی میبرند دیگر لاف غلامی نمیزنند!
در زیر عنوان ضخیم ـ آرزوهای حافظ ـ غزلی در آن كتاب نقش شده كه من با آنكه شعرهای حافظ را پیشتر خواندهام و میدانستم كه جز بدآموزی و سخنان رنگارنگ چیزی در چنتهاش نیست نخست بگفتهی معمول از خود وارفتم كه شاید حافظهام خطا میكند و در گفتههای این مرد آموزاكهای عالی هم هست كه من ندیدهام. غزل را بدقت دوبار خواندم جز سخنان بیارتباط پرت چیزی نداشت. اینك شعر آخر آن را كه گویی مقصود از آن عنوان این بوده برای شما نقل میكنم.
آرزومند رخ شاه چو ماهم حافظ همتی تا بسلامت ز درم باز آید
اینست آرزوی یكی از گویندگان كه از مفاخر ملیش مینامند!
درسهای اخلاقی!
صلح با دشمن اگر خواهی هر گه كه ترا در قفا عیب كند در نظرش تحسین كن
دو رنگی و منافقی را بسیار خوب یاد میدهد!
سخن آخر بدهان میگذرد موذی را سخنش تلخ نخواهی دهنش شیرین كن
بجای اینكه بگوید سر مردمآزار را بكوب تا دیگر مجال ستمگری و مردمآزاری نداشته باشد میگوید باو رشوهای بده تا خودت از شر او آسوده شوی. بدیگران هرچه بخواهد بكند بجهنم!! [2]
درس میهن پرستی!
همه میدانند چنگیزخان خونخوار كسی بوده كه باید نامش همیشه در ایران توأم بنفرین یاد شود. شما خوب ملاحظه كنید در این كتاب از زبان یك تاریخنویس چاپلوس بیغیرت ، او را در نظر شاگردان فیلسوفی تصویر كردهاند ـ در این حكایت. گویند چنگیزخان در تشیید بنای موافقت و تمهید قواعد الفت ... تا آخر ، در داستان جانگداز هجوم مغول شاید كمتر خانوادهی ایرانی چه از جهت كشته شدن كسان یا بكنیزی رفتن دوشیزگان گرفتار مصیبت و اندوه نشده باشد.
هرچند علل باطنی پیش آمدن چنین داستان هولناكی مسلماً سستی اندیشهها و مردن خویهای دلیری و مردانگی در اثر رواج صوفیگری و بدآموزیهای دیگر بوده است ولی جای انكار هم نیست كه جبن و نامردی محمد خوارزمشاه را نیز باید یكی از علل پیشامد دانست.
دیگران اینگونه داستانها را در تاریخی كه برای آموزشگاهها مینویسند و مقصود از تدریس آن برانگیختن غرور ملی است كمتر یاد میكنند و اگر یاد چنین داستانها لازم افتد نام كسی یا كسانی را كه سبب پیشامد شناخته شدهاند ببدی و نفرین یاد میكنند و علل روحی سیهروزی را با زبان گیرایی شرح میدهند تا از یكسو شخصیت ملی شاگرد سست نشود از سوی دیگر آن عبرتآموزی كه نتیجهی تدریس فن تاریخ است بدست آید. آنگاه شما ببینید داستان دلگداز مغول در جای دیگر كتاب به چه صورتی یاد شده است!
پس از شرح اضطراب ناشی از ترسویی خوارزمشاه بنقل از تذكرهی دولتشاه سمرقندی از زبان همان تاریخ نگار بیغیرت میگوید :
و این ابیات را بدیهتاً انشا كرد (مقصود سلطان محمد خوارزمشاه است) و از من دوات و قلم خواست و زارزار میگریست و این ابیات را میخواند و مینوشت :
بروز نكبت اگر برج قلعهی فلكت چو شاه معركه چرخ مسكن و مأواست
یقین بدان كه بوقت نزول تیر قضا حصار محكم تو همچو دامن حور است
تو كار نیك و بد خود بحق مفوض كن بروز نكبت و دولت كه كار كار خداست
در معنی شعرها دقت كنید. بدآموزی جبریان را بهانهی بیغیرتی و سستنهادی خود قرار داده گناه آنهمه ویرانی شهرها و كشتار مردان و زنان و بچگان و بكنیزی رفتن دوشیزگان را بیشرمانه با دو سه بیت شعر بگردن خدا بار میكنند!
با داشتن چنین گنجینههای اخلاقی اگر یكی از پیشوایان قوم پس از واقعهی سوم شهریور پارسال گناه پیشامد را بگردن «تقدیر» بار كند جای هیچگونه شگفتی نیست! 👇
[1] : Hottentot ، مردمی در جنوب غربی آفریقا
[2] : شاعر بیخرد نیندیشیده که مردمآزاری بدینسان که او میگوید هیچگاه دست از سرش برنخواهد داشت و همیشه «حق السکوت» خود را خواهد گرفت.
[2] : شاعر بیخرد نیندیشیده که مردمآزاری بدینسان که او میگوید هیچگاه دست از سرش برنخواهد داشت و همیشه «حق السکوت» خود را خواهد گرفت.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوپنجم)
🔶 چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش سه از سه)
🔸در جهان كمتر رخ دهد كه كسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین كاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش میآید كه یك كسی بهوس بیك كاری پردازد و یا آن كار را از راهش دنبال نمیكند.
مثلاً فلان بازرگانی كه ورشكست میشود نه چنانست كه قصد ورشكستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایهی خود را از دست داده. بلكه چنینست كه در داد و ستد هوسبازی كرده و اندیشه بكار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهدهی شاگردان واگزارده و در نتیجهی اینها سرمایهاش را از دست داده. یك دسته كودكان بیك كشتزاری وارد میشوند و آن را لگدمال میكنند نه آنست كه قصد نابود كردن كشت را دارند. بلكه بهوسبازی اینسو و آنسو میدوند و در نتیجهی آن ، زیان بكشت میرسانند.
مخصوصاً در مورد توده بسیار كم رخ دهد كه كسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجهی كینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر كسانی رسد كه دخالت بكارهای آن كنند بیآنكه شایستهی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.
دربارهی روزنامهها نیز گلهی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامههای ایران بگیرید و یكایك آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یك دسته از آنها روزنامهنویسی را پیشهای میشمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر میگیرند و گفتارهایی كه بچاپ میرسانند مقیدند كه خوشایند مردم باشد. جز این نتیجهی دیگری نمیخواهند. بلكه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمیخیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها میكنند و پنجهزار ریال گرفته رها مینمایند). یك دستهی دیگری درپی نام و شهرت میباشند و از احترامی كه در برخی مجالس و ادارات بیك روزنامهنویس میگزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقهمند میباشند و از آن لذت میبرند. یك دستهی دیگری چون شنیدهاند در اروپا روزنامهها هست و روزنامه را یكی از لوازم زندگانی متمدنانه شناختهاند تنها از این راه بآن درآمدهاند.
اینها هیچ یكی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمیخواهند. ولی كارشان چنان است كه خواه و ناخواه زیان بتوده میرسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیدهاند هر یكی بضد سخن آن دیگران ـ بلكه بضد سخنان دیروزی خود ـ مینویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر میگرداند.
یك روزنامه اگر میخواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد كه آیا چه میخواهم؟.. چه نتیجه را از این كار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا كردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیكبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تكان دادن باندیشهها و احساسات است این نیت بسیار نیك است و روزنامهنویسی با این قصد یك كار شایسته و بزرگی میباشد. ولی كسی كه روزنامه را با این قصد مینویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. كسی كه خود راهی نمیشناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. كدام راه را خواهد نمود؟!..
نمیخواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمیخواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه میخواهم بگویم كه هر روزنامهای نخست باید زمینههایی را برای گفتگوهای خود برگزیند كه از آنها بیرون نرود و یك آرمانی را در اندیشه گیرد كه همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامههای ایران اجرا گردانیم این خود یك گامی در راه پیشرفت روزنامهنویسی در این كشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یك روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیكن از آنسوی یك جایگاهی برای روزنامه باز خواهد كرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چهبسا در تاریخ یك نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد كرد.
اینك سخن را بپایان میرسانم. ما برای روزنامهی كیهان چنان جایگاه و چنان نام نیكی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و كیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در كوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند كرد.
(پرچم روزانه شمارههای 114 ، 115 و 116)
🔶 چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش سه از سه)
🔸در جهان كمتر رخ دهد كه كسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین كاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش میآید كه یك كسی بهوس بیك كاری پردازد و یا آن كار را از راهش دنبال نمیكند.
مثلاً فلان بازرگانی كه ورشكست میشود نه چنانست كه قصد ورشكستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایهی خود را از دست داده. بلكه چنینست كه در داد و ستد هوسبازی كرده و اندیشه بكار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهدهی شاگردان واگزارده و در نتیجهی اینها سرمایهاش را از دست داده. یك دسته كودكان بیك كشتزاری وارد میشوند و آن را لگدمال میكنند نه آنست كه قصد نابود كردن كشت را دارند. بلكه بهوسبازی اینسو و آنسو میدوند و در نتیجهی آن ، زیان بكشت میرسانند.
مخصوصاً در مورد توده بسیار كم رخ دهد كه كسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجهی كینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر كسانی رسد كه دخالت بكارهای آن كنند بیآنكه شایستهی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.
دربارهی روزنامهها نیز گلهی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامههای ایران بگیرید و یكایك آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یك دسته از آنها روزنامهنویسی را پیشهای میشمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر میگیرند و گفتارهایی كه بچاپ میرسانند مقیدند كه خوشایند مردم باشد. جز این نتیجهی دیگری نمیخواهند. بلكه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمیخیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها میكنند و پنجهزار ریال گرفته رها مینمایند). یك دستهی دیگری درپی نام و شهرت میباشند و از احترامی كه در برخی مجالس و ادارات بیك روزنامهنویس میگزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقهمند میباشند و از آن لذت میبرند. یك دستهی دیگری چون شنیدهاند در اروپا روزنامهها هست و روزنامه را یكی از لوازم زندگانی متمدنانه شناختهاند تنها از این راه بآن درآمدهاند.
اینها هیچ یكی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمیخواهند. ولی كارشان چنان است كه خواه و ناخواه زیان بتوده میرسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیدهاند هر یكی بضد سخن آن دیگران ـ بلكه بضد سخنان دیروزی خود ـ مینویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر میگرداند.
یك روزنامه اگر میخواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد كه آیا چه میخواهم؟.. چه نتیجه را از این كار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا كردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیكبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تكان دادن باندیشهها و احساسات است این نیت بسیار نیك است و روزنامهنویسی با این قصد یك كار شایسته و بزرگی میباشد. ولی كسی كه روزنامه را با این قصد مینویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. كسی كه خود راهی نمیشناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. كدام راه را خواهد نمود؟!..
نمیخواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمیخواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه میخواهم بگویم كه هر روزنامهای نخست باید زمینههایی را برای گفتگوهای خود برگزیند كه از آنها بیرون نرود و یك آرمانی را در اندیشه گیرد كه همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامههای ایران اجرا گردانیم این خود یك گامی در راه پیشرفت روزنامهنویسی در این كشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یك روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیكن از آنسوی یك جایگاهی برای روزنامه باز خواهد كرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چهبسا در تاریخ یك نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد كرد.
اینك سخن را بپایان میرسانم. ما برای روزنامهی كیهان چنان جایگاه و چنان نام نیكی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و كیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در كوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند كرد.
(پرچم روزانه شمارههای 114 ، 115 و 116)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
شیخ صفی و تبارش.pdf
1.8 MB
🔶 شیخ صفی و تبارش
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۴۱ (اصلی) + ۲
🔹 پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۴۱ (اصلی) + ۲
🔹 پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش پنجم
🔸بیباکی صوفیان در دروغسازی
بدتر از همه دروغهاییست كه كتابهای خود را با آنها پر ساختهاند و صدها نیارَستنی[=معجزه] از پیران خود یاد كردهاند. چنانكه گفتم چارهی تهیدستی خود را با دروغ میكردهاند. كسانی كه لاف پیوستن بخدا زده و نام ولی یا قطب بروی خود میگزاردهاند چون همهی آنها جز پندار نبوده و هیچی برای نمودن بمردم نمیداشتهاند ناچار شده دروغها میبافتهاند. تا پیران بزرگشان ـ دروغ را گناه نشمرده و از آن بازنمیایستادهاند. در اسرارالتوحید چنین مینویسد :
«شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و درِ خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل سر صُفّه نشسته و سخن میرفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدیم كه از بالای خانقاه درپرید و پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد. پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد میبینی برین درگاه. گفتم میبینم. گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد».
دروغ را تماشا كنید : دو تن نشسته گفتگو میكردهاند و یكی كه خودش میگوید یك تن عامی بیدانشی بوده و دیوانهوار در ویرانهها و بروی مزبلهها میزیسته از آسمان پریده و آمده و با اینان گفتگو كرده و بازپریده و بازگشته. كسانی كه این جایگاه را داشتهاند چرا همیشه نان از دست دیگران میخوردهاند؟!.
این كارها كه در كیشها بنام «ثواب» یا «عبادت» شناخته شده ، و آن سختیكشیها و دیگر رفتارها كه صوفیان برای خود برگزیدهاند نه تنها بیسود و بیهوده است و نه تنها مایهی خشنودی روان در زندگانی آینده نتواند بود ، و نه تنها از خدا پاداش نخواهد داشت خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد ، و بیگمان مایهی رنج روان خواهد بود ، و بیگمان از خدا كیفر خواهد داشت.
كسانی كه باینها میپردازند بپشتگرمی اینكه بكارهای نیكی پرداختهاند ، و آنچه را كه میبایست كردهاند ، بكارهای بایای دیگری نمیپردازند و پروای آنها نمینمایند. اگر همهشان چنین نباشند بیشترشان چنینند.
شما میبینید ملایان و پیروان آنان با گفتگو از توده و كشور دشمنی نمایند و چیزی برای خود در این زمینه بایا نشمارند. از عامیان یك تن همینكه بكربلا رفت و بازگشت تو گویی هر آنچه بایستی كردن كرده و دیگر خود را نیازمند هیچ كاری نشناسد و به بیمها و آسیبهای فراوان كه گرد توده را گرفته پروا ننمایند ، و اگر گفتگویی از اینگونه شود گوش ندهند. صوفیان كه در كشور ما هستند آشكاره خود را كنار میكشند و تنها سرگرم كارهای خود میباشند.
در جای دیگر گفتهام در سال گرانی سی سال پیش هزار كس از توانگران دست بینوایان را نگرفتند و آنان را در چنگال مرگ دیده و برهاییشان نكوشیدند ، و چون بیچارگان مردند از روی زمینشان برنداشتند ، ولی چون بهار رسید و راه عراق كه بسته بود گشاده گردید پولهای خود را برداشته و بآهنگ زیارت روانه گردیدند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش پنجم
🔸بیباکی صوفیان در دروغسازی
بدتر از همه دروغهاییست كه كتابهای خود را با آنها پر ساختهاند و صدها نیارَستنی[=معجزه] از پیران خود یاد كردهاند. چنانكه گفتم چارهی تهیدستی خود را با دروغ میكردهاند. كسانی كه لاف پیوستن بخدا زده و نام ولی یا قطب بروی خود میگزاردهاند چون همهی آنها جز پندار نبوده و هیچی برای نمودن بمردم نمیداشتهاند ناچار شده دروغها میبافتهاند. تا پیران بزرگشان ـ دروغ را گناه نشمرده و از آن بازنمیایستادهاند. در اسرارالتوحید چنین مینویسد :
«شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و درِ خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل سر صُفّه نشسته و سخن میرفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدیم كه از بالای خانقاه درپرید و پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد. پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد میبینی برین درگاه. گفتم میبینم. گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد».
دروغ را تماشا كنید : دو تن نشسته گفتگو میكردهاند و یكی كه خودش میگوید یك تن عامی بیدانشی بوده و دیوانهوار در ویرانهها و بروی مزبلهها میزیسته از آسمان پریده و آمده و با اینان گفتگو كرده و بازپریده و بازگشته. كسانی كه این جایگاه را داشتهاند چرا همیشه نان از دست دیگران میخوردهاند؟!.
این كارها كه در كیشها بنام «ثواب» یا «عبادت» شناخته شده ، و آن سختیكشیها و دیگر رفتارها كه صوفیان برای خود برگزیدهاند نه تنها بیسود و بیهوده است و نه تنها مایهی خشنودی روان در زندگانی آینده نتواند بود ، و نه تنها از خدا پاداش نخواهد داشت خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد ، و بیگمان مایهی رنج روان خواهد بود ، و بیگمان از خدا كیفر خواهد داشت.
كسانی كه باینها میپردازند بپشتگرمی اینكه بكارهای نیكی پرداختهاند ، و آنچه را كه میبایست كردهاند ، بكارهای بایای دیگری نمیپردازند و پروای آنها نمینمایند. اگر همهشان چنین نباشند بیشترشان چنینند.
شما میبینید ملایان و پیروان آنان با گفتگو از توده و كشور دشمنی نمایند و چیزی برای خود در این زمینه بایا نشمارند. از عامیان یك تن همینكه بكربلا رفت و بازگشت تو گویی هر آنچه بایستی كردن كرده و دیگر خود را نیازمند هیچ كاری نشناسد و به بیمها و آسیبهای فراوان كه گرد توده را گرفته پروا ننمایند ، و اگر گفتگویی از اینگونه شود گوش ندهند. صوفیان كه در كشور ما هستند آشكاره خود را كنار میكشند و تنها سرگرم كارهای خود میباشند.
در جای دیگر گفتهام در سال گرانی سی سال پیش هزار كس از توانگران دست بینوایان را نگرفتند و آنان را در چنگال مرگ دیده و برهاییشان نكوشیدند ، و چون بیچارگان مردند از روی زمینشان برنداشتند ، ولی چون بهار رسید و راه عراق كه بسته بود گشاده گردید پولهای خود را برداشته و بآهنگ زیارت روانه گردیدند.
✴️ داوریهای توده دربارهی شعر در ایران
🔸 گفتار چهارم
تکهی پنجم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
درس دانش!
در همان كتاب ، چشم بپوشیم از اسلوب انشاء رنگارنگ آن كه هر یك نسبت به دیگری زبان بیگانهای مینماید و از نظر زبانآموزی بسیار زیانمند میباشد ، عیبها و بدآموزیها ، خرافهبافیهایی آورده شده كه حتا در كتب كلاسی كه ویژهی فرزندان مستعمرهها تألیف میگردد آنها كمتر دیده میشود. در این تیكه كه برای نمونه آوردهام درست اندیشه كنید :
دانایان گفتهاند كه هیچ بزرگوارتر از قلم نیست!
دیگر معلوم نشد مقصود حجت الاسلام غزالی در این بافندگی كه در كتاب نصیحـة الملوك! كرده ، قلمهای متداول آنزمان بوده كه از نی میساختهاند یا میدانسته خودنویسهای پارک[ر] آمریكایی در این عصر اختراع میشود.
و نیز نمیدانم شاگردان از دبیری كه این را تدریس میكند گاهی پرسیدهاند اگر بزرگوارتری قلم از آنجاست كه ابزار نوشتن است پس بزرگوارتری ماشین تحریر و ماشین چاپ به چه پایه خواهد بود؟!
بیشرمانهتر دروغی است كه این حجت الاسلام در میانهی همین بافندگی به رسول اكرم بسته باین عبارت :
رسول خدای صلوات الله علیه فرمود نخست چیزی كه خدای تعالی آفرید قلم را آفرید و براند بر وی آنچه تا قیامت بخواست بودن!
از یكسو دانش زمینشناسی و هیئت بشاگرد میآموزند و از سوی دیگر اینگونه افسانههای خنك را بنام گنجینههای ادبی بمغز بیچارهها ولو بزور چماق شده هم باید فرو كرد! پس بدانید اینكه تحصیلكردههای ما همه كاره و هیچكارهاند بیجهت نیست. اینها نمونههایی از یك كتاب دبیرستانی بود و هرچند من بیش از شش سال است از خدمت فرهنگ بركنارم لیكن اطمینان دارم بیشتر كتابهای درسی گذشته از اینكه جوانان و كودكان را بحفظ كردن عباراتی بیدریافتن معنای آنها وامیدارد و با این عمل زشت نیروی دریافت و دقت و داوری را از همان روزگار جوانی در آنان میكشد و این خود گناه بزرگی است گذشته از بدآموزیها و سخنبافیها!
آقای عدل ، برای اینكه بدانید ما با هر شعر و با هر شاعری دشمن نیستیم یك نكته را در اینجا اضافه خواهم كرد از این نكته میتوانید راز بزرگی را نیز استنباط كنید.
فردوسی گویندهی ارجمندی است كه علاوه بر آلوده نبودن به پستیهایی كه شاعران دیگر داشتهاند از نظر زنده كردن زبان فارسی و كمك بزرگی كه شاهنامهاش باستواری بنیاد ایرانیگری كرده شایستهی نام بزرگی است. جشن هزارهای كه در سال 1313 بنام او برپا شد ، هم شایان چنین تجلیلی بود هم از آن جشن و جنبش غیرت ایرانیگری در سرها برانگیخته شد.
دیری نكشید با گذاشتن مسابقههای ادبی ، نظیر ـ اشعر شعرای ایران كیست ـ و ترجیح دادن یاوهگویانی بر این بزرگ در پاسخها و گرفتن جشن برای آن گویندهی رنگارنگباف بیمسلك و ساختن بارگاه بر گور این پیشوای خراباتیان ، توجه عمومی از این گویندهی بزرگ و گفتههای مهیج او برگردانیده شد و آن برانگیختگی ارجداری كه در سرها پدید آمده بود خاموش گردید.
آری اینگونه فروزشهای سودمند بایستی از میان رود!
آقای عدل ، یك نگاه از پشت شیشهها بدرون كتابخانههای تهران بیفكنید و ببینید به چه نامهایی برخواهید خورد : دیوان لسانالغیب ، دیوان سوزنی سمرقندی ، دیوان سعدی ، دیوان انوری ، دیوان یغما ، دیوان قاآنی ، خمسهی نظامی ، دیوان حافظ ، گلستان بغلی ، شرح احوال عبید زاكانی ، اشعار شبلی ، كرامات بایزید ، مناجات خواجه نصیر ، اسرارالتوحید ، شرح حال جنید و هزارها اینگونه نوشتهها.
آیا شرمآور نیست كه اجزاء متشكلهی فرهنگ (كلتور) یك ملت اینها باشد؟ آیا جای دلسوزی نیست كه جوانان پس از تلف ساختن عمر و فرسودن مغز تنها سرمایهشان یك مشت از این بدآموزیهای عصور تاریكی و قرون وسطا گردد؟!
پس با توجه باین نكات از عنوانی كه برای گفتار خود برگزیدهاید انتظار بهتری نباید داشت.
اگر مقصودتان اینست كه اكنون كمیسیونی برپا كنند و آنچه داریم بسنجش گذارند ، چنانچه در آن كمیسیون فرضی ترازویی برای تشخیص نیك و بد بكار نبرند سالها بدرازا خواهد كشید و نتیجهای بدست نخواهد آمد. و اگر ترازوی سود و زیان توده را با شرایطی كه گفتم بكار برند نتیجه جز آنچه ما میگوییم نیست.
🔸 گفتار چهارم
تکهی پنجم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
درس دانش!
در همان كتاب ، چشم بپوشیم از اسلوب انشاء رنگارنگ آن كه هر یك نسبت به دیگری زبان بیگانهای مینماید و از نظر زبانآموزی بسیار زیانمند میباشد ، عیبها و بدآموزیها ، خرافهبافیهایی آورده شده كه حتا در كتب كلاسی كه ویژهی فرزندان مستعمرهها تألیف میگردد آنها كمتر دیده میشود. در این تیكه كه برای نمونه آوردهام درست اندیشه كنید :
دانایان گفتهاند كه هیچ بزرگوارتر از قلم نیست!
دیگر معلوم نشد مقصود حجت الاسلام غزالی در این بافندگی كه در كتاب نصیحـة الملوك! كرده ، قلمهای متداول آنزمان بوده كه از نی میساختهاند یا میدانسته خودنویسهای پارک[ر] آمریكایی در این عصر اختراع میشود.
و نیز نمیدانم شاگردان از دبیری كه این را تدریس میكند گاهی پرسیدهاند اگر بزرگوارتری قلم از آنجاست كه ابزار نوشتن است پس بزرگوارتری ماشین تحریر و ماشین چاپ به چه پایه خواهد بود؟!
بیشرمانهتر دروغی است كه این حجت الاسلام در میانهی همین بافندگی به رسول اكرم بسته باین عبارت :
رسول خدای صلوات الله علیه فرمود نخست چیزی كه خدای تعالی آفرید قلم را آفرید و براند بر وی آنچه تا قیامت بخواست بودن!
از یكسو دانش زمینشناسی و هیئت بشاگرد میآموزند و از سوی دیگر اینگونه افسانههای خنك را بنام گنجینههای ادبی بمغز بیچارهها ولو بزور چماق شده هم باید فرو كرد! پس بدانید اینكه تحصیلكردههای ما همه كاره و هیچكارهاند بیجهت نیست. اینها نمونههایی از یك كتاب دبیرستانی بود و هرچند من بیش از شش سال است از خدمت فرهنگ بركنارم لیكن اطمینان دارم بیشتر كتابهای درسی گذشته از اینكه جوانان و كودكان را بحفظ كردن عباراتی بیدریافتن معنای آنها وامیدارد و با این عمل زشت نیروی دریافت و دقت و داوری را از همان روزگار جوانی در آنان میكشد و این خود گناه بزرگی است گذشته از بدآموزیها و سخنبافیها!
آقای عدل ، برای اینكه بدانید ما با هر شعر و با هر شاعری دشمن نیستیم یك نكته را در اینجا اضافه خواهم كرد از این نكته میتوانید راز بزرگی را نیز استنباط كنید.
فردوسی گویندهی ارجمندی است كه علاوه بر آلوده نبودن به پستیهایی كه شاعران دیگر داشتهاند از نظر زنده كردن زبان فارسی و كمك بزرگی كه شاهنامهاش باستواری بنیاد ایرانیگری كرده شایستهی نام بزرگی است. جشن هزارهای كه در سال 1313 بنام او برپا شد ، هم شایان چنین تجلیلی بود هم از آن جشن و جنبش غیرت ایرانیگری در سرها برانگیخته شد.
دیری نكشید با گذاشتن مسابقههای ادبی ، نظیر ـ اشعر شعرای ایران كیست ـ و ترجیح دادن یاوهگویانی بر این بزرگ در پاسخها و گرفتن جشن برای آن گویندهی رنگارنگباف بیمسلك و ساختن بارگاه بر گور این پیشوای خراباتیان ، توجه عمومی از این گویندهی بزرگ و گفتههای مهیج او برگردانیده شد و آن برانگیختگی ارجداری كه در سرها پدید آمده بود خاموش گردید.
آری اینگونه فروزشهای سودمند بایستی از میان رود!
آقای عدل ، یك نگاه از پشت شیشهها بدرون كتابخانههای تهران بیفكنید و ببینید به چه نامهایی برخواهید خورد : دیوان لسانالغیب ، دیوان سوزنی سمرقندی ، دیوان سعدی ، دیوان انوری ، دیوان یغما ، دیوان قاآنی ، خمسهی نظامی ، دیوان حافظ ، گلستان بغلی ، شرح احوال عبید زاكانی ، اشعار شبلی ، كرامات بایزید ، مناجات خواجه نصیر ، اسرارالتوحید ، شرح حال جنید و هزارها اینگونه نوشتهها.
آیا شرمآور نیست كه اجزاء متشكلهی فرهنگ (كلتور) یك ملت اینها باشد؟ آیا جای دلسوزی نیست كه جوانان پس از تلف ساختن عمر و فرسودن مغز تنها سرمایهشان یك مشت از این بدآموزیهای عصور تاریكی و قرون وسطا گردد؟!
پس با توجه باین نكات از عنوانی كه برای گفتار خود برگزیدهاید انتظار بهتری نباید داشت.
اگر مقصودتان اینست كه اكنون كمیسیونی برپا كنند و آنچه داریم بسنجش گذارند ، چنانچه در آن كمیسیون فرضی ترازویی برای تشخیص نیك و بد بكار نبرند سالها بدرازا خواهد كشید و نتیجهای بدست نخواهد آمد. و اگر ترازوی سود و زیان توده را با شرایطی كه گفتم بكار برند نتیجه جز آنچه ما میگوییم نیست.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوششم)
🔶کلمات بنده و چاکر از کی به ایران وارد شده؟!
(بخش یک از یک)
از یکی از خوانندگان از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید كلمههای بنده و چاكر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان كلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی كه از مرز كشور ما گذشته و از صفات كدامین قوم بوده و كی بما سرایت كرده سخنانیست كه نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینكه رواج دهندهی اینگونه كلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شك و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و كسان دیگری كه سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نكرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یك از آقایان ندارم كه فردا جامه چاك كرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بكلمات : بنده ، چاكر ، كنیز ، جاننثار ، خانزاد ، كمترین ، كمینه ، غلام و امثال و نظایر آن كه در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیكقلی غیر از اینست كه صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیك و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، كه به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و كی ما بخود خواهیم آمد و باین كلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این كلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یك رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای كه قرنها در زیر بار استبداد زندگی كند چاپلوسی یكی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت كه در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان كه ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم كه برای خوشایند درباریان وقت نه اینكه خودشان را بنده خواندهاند بلكه عبید (بندهی كوچك) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند كه آدم خجالت میكشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشكدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یك نفر شاعری كه خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به كویت بشكار رفته بودی
تو كه «سگ» نبرده بودی به چه كار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای كه عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاكر جاننثار یا فدوی خاكزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد كه مروّج این كلمات منحوسه كیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تكلم معنای حقیقی این كلمات را در نظر بگیریم كه زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این كلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یك نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینكه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن كلماتی است كه معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور كه وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» كنون وقت [آن] است كه در پرچم نوشته شود من از بنده و چاكر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در كلمات و مكاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [كه در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه كلمات بیمعنی را لغو نمایند.
از تبریز : ح ـ د
👇
🔶کلمات بنده و چاکر از کی به ایران وارد شده؟!
(بخش یک از یک)
از یکی از خوانندگان از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید كلمههای بنده و چاكر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان كلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی كه از مرز كشور ما گذشته و از صفات كدامین قوم بوده و كی بما سرایت كرده سخنانیست كه نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینكه رواج دهندهی اینگونه كلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شك و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و كسان دیگری كه سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نكرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یك از آقایان ندارم كه فردا جامه چاك كرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بكلمات : بنده ، چاكر ، كنیز ، جاننثار ، خانزاد ، كمترین ، كمینه ، غلام و امثال و نظایر آن كه در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیكقلی غیر از اینست كه صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیك و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، كه به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و كی ما بخود خواهیم آمد و باین كلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این كلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یك رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای كه قرنها در زیر بار استبداد زندگی كند چاپلوسی یكی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت كه در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان كه ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم كه برای خوشایند درباریان وقت نه اینكه خودشان را بنده خواندهاند بلكه عبید (بندهی كوچك) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند كه آدم خجالت میكشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشكدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یك نفر شاعری كه خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به كویت بشكار رفته بودی
تو كه «سگ» نبرده بودی به چه كار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای كه عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاكر جاننثار یا فدوی خاكزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد كه مروّج این كلمات منحوسه كیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تكلم معنای حقیقی این كلمات را در نظر بگیریم كه زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این كلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یك نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینكه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن كلماتی است كه معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور كه وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» كنون وقت [آن] است كه در پرچم نوشته شود من از بنده و چاكر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در كلمات و مكاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [كه در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه كلمات بیمعنی را لغو نمایند.
از تبریز : ح ـ د
👇