✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوپنجم)
🔶 چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش سه از سه)
🔸در جهان كمتر رخ دهد كه كسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین كاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش میآید كه یك كسی بهوس بیك كاری پردازد و یا آن كار را از راهش دنبال نمیكند.
مثلاً فلان بازرگانی كه ورشكست میشود نه چنانست كه قصد ورشكستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایهی خود را از دست داده. بلكه چنینست كه در داد و ستد هوسبازی كرده و اندیشه بكار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهدهی شاگردان واگزارده و در نتیجهی اینها سرمایهاش را از دست داده. یك دسته كودكان بیك كشتزاری وارد میشوند و آن را لگدمال میكنند نه آنست كه قصد نابود كردن كشت را دارند. بلكه بهوسبازی اینسو و آنسو میدوند و در نتیجهی آن ، زیان بكشت میرسانند.
مخصوصاً در مورد توده بسیار كم رخ دهد كه كسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجهی كینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر كسانی رسد كه دخالت بكارهای آن كنند بیآنكه شایستهی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.
دربارهی روزنامهها نیز گلهی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامههای ایران بگیرید و یكایك آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یك دسته از آنها روزنامهنویسی را پیشهای میشمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر میگیرند و گفتارهایی كه بچاپ میرسانند مقیدند كه خوشایند مردم باشد. جز این نتیجهی دیگری نمیخواهند. بلكه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمیخیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها میكنند و پنجهزار ریال گرفته رها مینمایند). یك دستهی دیگری درپی نام و شهرت میباشند و از احترامی كه در برخی مجالس و ادارات بیك روزنامهنویس میگزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقهمند میباشند و از آن لذت میبرند. یك دستهی دیگری چون شنیدهاند در اروپا روزنامهها هست و روزنامه را یكی از لوازم زندگانی متمدنانه شناختهاند تنها از این راه بآن درآمدهاند.
اینها هیچ یكی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمیخواهند. ولی كارشان چنان است كه خواه و ناخواه زیان بتوده میرسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیدهاند هر یكی بضد سخن آن دیگران ـ بلكه بضد سخنان دیروزی خود ـ مینویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر میگرداند.
یك روزنامه اگر میخواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد كه آیا چه میخواهم؟.. چه نتیجه را از این كار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا كردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیكبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تكان دادن باندیشهها و احساسات است این نیت بسیار نیك است و روزنامهنویسی با این قصد یك كار شایسته و بزرگی میباشد. ولی كسی كه روزنامه را با این قصد مینویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. كسی كه خود راهی نمیشناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. كدام راه را خواهد نمود؟!..
نمیخواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمیخواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه میخواهم بگویم كه هر روزنامهای نخست باید زمینههایی را برای گفتگوهای خود برگزیند كه از آنها بیرون نرود و یك آرمانی را در اندیشه گیرد كه همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامههای ایران اجرا گردانیم این خود یك گامی در راه پیشرفت روزنامهنویسی در این كشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یك روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیكن از آنسوی یك جایگاهی برای روزنامه باز خواهد كرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چهبسا در تاریخ یك نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد كرد.
اینك سخن را بپایان میرسانم. ما برای روزنامهی كیهان چنان جایگاه و چنان نام نیكی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و كیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در كوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند كرد.
(پرچم روزانه شمارههای 114 ، 115 و 116)
🔶 چند سخنی با آقای فرامرزی
(بخش سه از سه)
🔸در جهان كمتر رخ دهد كه كسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین كاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش میآید كه یك كسی بهوس بیك كاری پردازد و یا آن كار را از راهش دنبال نمیكند.
مثلاً فلان بازرگانی كه ورشكست میشود نه چنانست كه قصد ورشكستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایهی خود را از دست داده. بلكه چنینست كه در داد و ستد هوسبازی كرده و اندیشه بكار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهدهی شاگردان واگزارده و در نتیجهی اینها سرمایهاش را از دست داده. یك دسته كودكان بیك كشتزاری وارد میشوند و آن را لگدمال میكنند نه آنست كه قصد نابود كردن كشت را دارند. بلكه بهوسبازی اینسو و آنسو میدوند و در نتیجهی آن ، زیان بكشت میرسانند.
مخصوصاً در مورد توده بسیار كم رخ دهد كه كسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجهی كینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر كسانی رسد كه دخالت بكارهای آن كنند بیآنكه شایستهی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.
دربارهی روزنامهها نیز گلهی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامههای ایران بگیرید و یكایك آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یك دسته از آنها روزنامهنویسی را پیشهای میشمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر میگیرند و گفتارهایی كه بچاپ میرسانند مقیدند كه خوشایند مردم باشد. جز این نتیجهی دیگری نمیخواهند. بلكه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمیخیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها میكنند و پنجهزار ریال گرفته رها مینمایند). یك دستهی دیگری درپی نام و شهرت میباشند و از احترامی كه در برخی مجالس و ادارات بیك روزنامهنویس میگزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقهمند میباشند و از آن لذت میبرند. یك دستهی دیگری چون شنیدهاند در اروپا روزنامهها هست و روزنامه را یكی از لوازم زندگانی متمدنانه شناختهاند تنها از این راه بآن درآمدهاند.
اینها هیچ یكی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمیخواهند. ولی كارشان چنان است كه خواه و ناخواه زیان بتوده میرسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیدهاند هر یكی بضد سخن آن دیگران ـ بلكه بضد سخنان دیروزی خود ـ مینویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر میگرداند.
یك روزنامه اگر میخواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد كه آیا چه میخواهم؟.. چه نتیجه را از این كار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا كردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیكبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تكان دادن باندیشهها و احساسات است این نیت بسیار نیك است و روزنامهنویسی با این قصد یك كار شایسته و بزرگی میباشد. ولی كسی كه روزنامه را با این قصد مینویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. كسی كه خود راهی نمیشناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. كدام راه را خواهد نمود؟!..
نمیخواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمیخواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه میخواهم بگویم كه هر روزنامهای نخست باید زمینههایی را برای گفتگوهای خود برگزیند كه از آنها بیرون نرود و یك آرمانی را در اندیشه گیرد كه همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامههای ایران اجرا گردانیم این خود یك گامی در راه پیشرفت روزنامهنویسی در این كشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یك روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیكن از آنسوی یك جایگاهی برای روزنامه باز خواهد كرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چهبسا در تاریخ یك نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد كرد.
اینك سخن را بپایان میرسانم. ما برای روزنامهی كیهان چنان جایگاه و چنان نام نیكی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و كیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در كوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند كرد.
(پرچم روزانه شمارههای 114 ، 115 و 116)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
شیخ صفی و تبارش.pdf
1.8 MB
🔶 شیخ صفی و تبارش
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۴۱ (اصلی) + ۲
🔹 پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۴۱ (اصلی) + ۲
🔹 پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش پنجم
🔸بیباکی صوفیان در دروغسازی
بدتر از همه دروغهاییست كه كتابهای خود را با آنها پر ساختهاند و صدها نیارَستنی[=معجزه] از پیران خود یاد كردهاند. چنانكه گفتم چارهی تهیدستی خود را با دروغ میكردهاند. كسانی كه لاف پیوستن بخدا زده و نام ولی یا قطب بروی خود میگزاردهاند چون همهی آنها جز پندار نبوده و هیچی برای نمودن بمردم نمیداشتهاند ناچار شده دروغها میبافتهاند. تا پیران بزرگشان ـ دروغ را گناه نشمرده و از آن بازنمیایستادهاند. در اسرارالتوحید چنین مینویسد :
«شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و درِ خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل سر صُفّه نشسته و سخن میرفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدیم كه از بالای خانقاه درپرید و پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد. پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد میبینی برین درگاه. گفتم میبینم. گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد».
دروغ را تماشا كنید : دو تن نشسته گفتگو میكردهاند و یكی كه خودش میگوید یك تن عامی بیدانشی بوده و دیوانهوار در ویرانهها و بروی مزبلهها میزیسته از آسمان پریده و آمده و با اینان گفتگو كرده و بازپریده و بازگشته. كسانی كه این جایگاه را داشتهاند چرا همیشه نان از دست دیگران میخوردهاند؟!.
این كارها كه در كیشها بنام «ثواب» یا «عبادت» شناخته شده ، و آن سختیكشیها و دیگر رفتارها كه صوفیان برای خود برگزیدهاند نه تنها بیسود و بیهوده است و نه تنها مایهی خشنودی روان در زندگانی آینده نتواند بود ، و نه تنها از خدا پاداش نخواهد داشت خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد ، و بیگمان مایهی رنج روان خواهد بود ، و بیگمان از خدا كیفر خواهد داشت.
كسانی كه باینها میپردازند بپشتگرمی اینكه بكارهای نیكی پرداختهاند ، و آنچه را كه میبایست كردهاند ، بكارهای بایای دیگری نمیپردازند و پروای آنها نمینمایند. اگر همهشان چنین نباشند بیشترشان چنینند.
شما میبینید ملایان و پیروان آنان با گفتگو از توده و كشور دشمنی نمایند و چیزی برای خود در این زمینه بایا نشمارند. از عامیان یك تن همینكه بكربلا رفت و بازگشت تو گویی هر آنچه بایستی كردن كرده و دیگر خود را نیازمند هیچ كاری نشناسد و به بیمها و آسیبهای فراوان كه گرد توده را گرفته پروا ننمایند ، و اگر گفتگویی از اینگونه شود گوش ندهند. صوفیان كه در كشور ما هستند آشكاره خود را كنار میكشند و تنها سرگرم كارهای خود میباشند.
در جای دیگر گفتهام در سال گرانی سی سال پیش هزار كس از توانگران دست بینوایان را نگرفتند و آنان را در چنگال مرگ دیده و برهاییشان نكوشیدند ، و چون بیچارگان مردند از روی زمینشان برنداشتند ، ولی چون بهار رسید و راه عراق كه بسته بود گشاده گردید پولهای خود را برداشته و بآهنگ زیارت روانه گردیدند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش پنجم
🔸بیباکی صوفیان در دروغسازی
بدتر از همه دروغهاییست كه كتابهای خود را با آنها پر ساختهاند و صدها نیارَستنی[=معجزه] از پیران خود یاد كردهاند. چنانكه گفتم چارهی تهیدستی خود را با دروغ میكردهاند. كسانی كه لاف پیوستن بخدا زده و نام ولی یا قطب بروی خود میگزاردهاند چون همهی آنها جز پندار نبوده و هیچی برای نمودن بمردم نمیداشتهاند ناچار شده دروغها میبافتهاند. تا پیران بزرگشان ـ دروغ را گناه نشمرده و از آن بازنمیایستادهاند. در اسرارالتوحید چنین مینویسد :
«شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و درِ خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل سر صُفّه نشسته و سخن میرفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدیم كه از بالای خانقاه درپرید و پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد. پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد میبینی برین درگاه. گفتم میبینم. گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد».
دروغ را تماشا كنید : دو تن نشسته گفتگو میكردهاند و یكی كه خودش میگوید یك تن عامی بیدانشی بوده و دیوانهوار در ویرانهها و بروی مزبلهها میزیسته از آسمان پریده و آمده و با اینان گفتگو كرده و بازپریده و بازگشته. كسانی كه این جایگاه را داشتهاند چرا همیشه نان از دست دیگران میخوردهاند؟!.
این كارها كه در كیشها بنام «ثواب» یا «عبادت» شناخته شده ، و آن سختیكشیها و دیگر رفتارها كه صوفیان برای خود برگزیدهاند نه تنها بیسود و بیهوده است و نه تنها مایهی خشنودی روان در زندگانی آینده نتواند بود ، و نه تنها از خدا پاداش نخواهد داشت خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد ، و بیگمان مایهی رنج روان خواهد بود ، و بیگمان از خدا كیفر خواهد داشت.
كسانی كه باینها میپردازند بپشتگرمی اینكه بكارهای نیكی پرداختهاند ، و آنچه را كه میبایست كردهاند ، بكارهای بایای دیگری نمیپردازند و پروای آنها نمینمایند. اگر همهشان چنین نباشند بیشترشان چنینند.
شما میبینید ملایان و پیروان آنان با گفتگو از توده و كشور دشمنی نمایند و چیزی برای خود در این زمینه بایا نشمارند. از عامیان یك تن همینكه بكربلا رفت و بازگشت تو گویی هر آنچه بایستی كردن كرده و دیگر خود را نیازمند هیچ كاری نشناسد و به بیمها و آسیبهای فراوان كه گرد توده را گرفته پروا ننمایند ، و اگر گفتگویی از اینگونه شود گوش ندهند. صوفیان كه در كشور ما هستند آشكاره خود را كنار میكشند و تنها سرگرم كارهای خود میباشند.
در جای دیگر گفتهام در سال گرانی سی سال پیش هزار كس از توانگران دست بینوایان را نگرفتند و آنان را در چنگال مرگ دیده و برهاییشان نكوشیدند ، و چون بیچارگان مردند از روی زمینشان برنداشتند ، ولی چون بهار رسید و راه عراق كه بسته بود گشاده گردید پولهای خود را برداشته و بآهنگ زیارت روانه گردیدند.
✴️ داوریهای توده دربارهی شعر در ایران
🔸 گفتار چهارم
تکهی پنجم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
درس دانش!
در همان كتاب ، چشم بپوشیم از اسلوب انشاء رنگارنگ آن كه هر یك نسبت به دیگری زبان بیگانهای مینماید و از نظر زبانآموزی بسیار زیانمند میباشد ، عیبها و بدآموزیها ، خرافهبافیهایی آورده شده كه حتا در كتب كلاسی كه ویژهی فرزندان مستعمرهها تألیف میگردد آنها كمتر دیده میشود. در این تیكه كه برای نمونه آوردهام درست اندیشه كنید :
دانایان گفتهاند كه هیچ بزرگوارتر از قلم نیست!
دیگر معلوم نشد مقصود حجت الاسلام غزالی در این بافندگی كه در كتاب نصیحـة الملوك! كرده ، قلمهای متداول آنزمان بوده كه از نی میساختهاند یا میدانسته خودنویسهای پارک[ر] آمریكایی در این عصر اختراع میشود.
و نیز نمیدانم شاگردان از دبیری كه این را تدریس میكند گاهی پرسیدهاند اگر بزرگوارتری قلم از آنجاست كه ابزار نوشتن است پس بزرگوارتری ماشین تحریر و ماشین چاپ به چه پایه خواهد بود؟!
بیشرمانهتر دروغی است كه این حجت الاسلام در میانهی همین بافندگی به رسول اكرم بسته باین عبارت :
رسول خدای صلوات الله علیه فرمود نخست چیزی كه خدای تعالی آفرید قلم را آفرید و براند بر وی آنچه تا قیامت بخواست بودن!
از یكسو دانش زمینشناسی و هیئت بشاگرد میآموزند و از سوی دیگر اینگونه افسانههای خنك را بنام گنجینههای ادبی بمغز بیچارهها ولو بزور چماق شده هم باید فرو كرد! پس بدانید اینكه تحصیلكردههای ما همه كاره و هیچكارهاند بیجهت نیست. اینها نمونههایی از یك كتاب دبیرستانی بود و هرچند من بیش از شش سال است از خدمت فرهنگ بركنارم لیكن اطمینان دارم بیشتر كتابهای درسی گذشته از اینكه جوانان و كودكان را بحفظ كردن عباراتی بیدریافتن معنای آنها وامیدارد و با این عمل زشت نیروی دریافت و دقت و داوری را از همان روزگار جوانی در آنان میكشد و این خود گناه بزرگی است گذشته از بدآموزیها و سخنبافیها!
آقای عدل ، برای اینكه بدانید ما با هر شعر و با هر شاعری دشمن نیستیم یك نكته را در اینجا اضافه خواهم كرد از این نكته میتوانید راز بزرگی را نیز استنباط كنید.
فردوسی گویندهی ارجمندی است كه علاوه بر آلوده نبودن به پستیهایی كه شاعران دیگر داشتهاند از نظر زنده كردن زبان فارسی و كمك بزرگی كه شاهنامهاش باستواری بنیاد ایرانیگری كرده شایستهی نام بزرگی است. جشن هزارهای كه در سال 1313 بنام او برپا شد ، هم شایان چنین تجلیلی بود هم از آن جشن و جنبش غیرت ایرانیگری در سرها برانگیخته شد.
دیری نكشید با گذاشتن مسابقههای ادبی ، نظیر ـ اشعر شعرای ایران كیست ـ و ترجیح دادن یاوهگویانی بر این بزرگ در پاسخها و گرفتن جشن برای آن گویندهی رنگارنگباف بیمسلك و ساختن بارگاه بر گور این پیشوای خراباتیان ، توجه عمومی از این گویندهی بزرگ و گفتههای مهیج او برگردانیده شد و آن برانگیختگی ارجداری كه در سرها پدید آمده بود خاموش گردید.
آری اینگونه فروزشهای سودمند بایستی از میان رود!
آقای عدل ، یك نگاه از پشت شیشهها بدرون كتابخانههای تهران بیفكنید و ببینید به چه نامهایی برخواهید خورد : دیوان لسانالغیب ، دیوان سوزنی سمرقندی ، دیوان سعدی ، دیوان انوری ، دیوان یغما ، دیوان قاآنی ، خمسهی نظامی ، دیوان حافظ ، گلستان بغلی ، شرح احوال عبید زاكانی ، اشعار شبلی ، كرامات بایزید ، مناجات خواجه نصیر ، اسرارالتوحید ، شرح حال جنید و هزارها اینگونه نوشتهها.
آیا شرمآور نیست كه اجزاء متشكلهی فرهنگ (كلتور) یك ملت اینها باشد؟ آیا جای دلسوزی نیست كه جوانان پس از تلف ساختن عمر و فرسودن مغز تنها سرمایهشان یك مشت از این بدآموزیهای عصور تاریكی و قرون وسطا گردد؟!
پس با توجه باین نكات از عنوانی كه برای گفتار خود برگزیدهاید انتظار بهتری نباید داشت.
اگر مقصودتان اینست كه اكنون كمیسیونی برپا كنند و آنچه داریم بسنجش گذارند ، چنانچه در آن كمیسیون فرضی ترازویی برای تشخیص نیك و بد بكار نبرند سالها بدرازا خواهد كشید و نتیجهای بدست نخواهد آمد. و اگر ترازوی سود و زیان توده را با شرایطی كه گفتم بكار برند نتیجه جز آنچه ما میگوییم نیست.
🔸 گفتار چهارم
تکهی پنجم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
درس دانش!
در همان كتاب ، چشم بپوشیم از اسلوب انشاء رنگارنگ آن كه هر یك نسبت به دیگری زبان بیگانهای مینماید و از نظر زبانآموزی بسیار زیانمند میباشد ، عیبها و بدآموزیها ، خرافهبافیهایی آورده شده كه حتا در كتب كلاسی كه ویژهی فرزندان مستعمرهها تألیف میگردد آنها كمتر دیده میشود. در این تیكه كه برای نمونه آوردهام درست اندیشه كنید :
دانایان گفتهاند كه هیچ بزرگوارتر از قلم نیست!
دیگر معلوم نشد مقصود حجت الاسلام غزالی در این بافندگی كه در كتاب نصیحـة الملوك! كرده ، قلمهای متداول آنزمان بوده كه از نی میساختهاند یا میدانسته خودنویسهای پارک[ر] آمریكایی در این عصر اختراع میشود.
و نیز نمیدانم شاگردان از دبیری كه این را تدریس میكند گاهی پرسیدهاند اگر بزرگوارتری قلم از آنجاست كه ابزار نوشتن است پس بزرگوارتری ماشین تحریر و ماشین چاپ به چه پایه خواهد بود؟!
بیشرمانهتر دروغی است كه این حجت الاسلام در میانهی همین بافندگی به رسول اكرم بسته باین عبارت :
رسول خدای صلوات الله علیه فرمود نخست چیزی كه خدای تعالی آفرید قلم را آفرید و براند بر وی آنچه تا قیامت بخواست بودن!
از یكسو دانش زمینشناسی و هیئت بشاگرد میآموزند و از سوی دیگر اینگونه افسانههای خنك را بنام گنجینههای ادبی بمغز بیچارهها ولو بزور چماق شده هم باید فرو كرد! پس بدانید اینكه تحصیلكردههای ما همه كاره و هیچكارهاند بیجهت نیست. اینها نمونههایی از یك كتاب دبیرستانی بود و هرچند من بیش از شش سال است از خدمت فرهنگ بركنارم لیكن اطمینان دارم بیشتر كتابهای درسی گذشته از اینكه جوانان و كودكان را بحفظ كردن عباراتی بیدریافتن معنای آنها وامیدارد و با این عمل زشت نیروی دریافت و دقت و داوری را از همان روزگار جوانی در آنان میكشد و این خود گناه بزرگی است گذشته از بدآموزیها و سخنبافیها!
آقای عدل ، برای اینكه بدانید ما با هر شعر و با هر شاعری دشمن نیستیم یك نكته را در اینجا اضافه خواهم كرد از این نكته میتوانید راز بزرگی را نیز استنباط كنید.
فردوسی گویندهی ارجمندی است كه علاوه بر آلوده نبودن به پستیهایی كه شاعران دیگر داشتهاند از نظر زنده كردن زبان فارسی و كمك بزرگی كه شاهنامهاش باستواری بنیاد ایرانیگری كرده شایستهی نام بزرگی است. جشن هزارهای كه در سال 1313 بنام او برپا شد ، هم شایان چنین تجلیلی بود هم از آن جشن و جنبش غیرت ایرانیگری در سرها برانگیخته شد.
دیری نكشید با گذاشتن مسابقههای ادبی ، نظیر ـ اشعر شعرای ایران كیست ـ و ترجیح دادن یاوهگویانی بر این بزرگ در پاسخها و گرفتن جشن برای آن گویندهی رنگارنگباف بیمسلك و ساختن بارگاه بر گور این پیشوای خراباتیان ، توجه عمومی از این گویندهی بزرگ و گفتههای مهیج او برگردانیده شد و آن برانگیختگی ارجداری كه در سرها پدید آمده بود خاموش گردید.
آری اینگونه فروزشهای سودمند بایستی از میان رود!
آقای عدل ، یك نگاه از پشت شیشهها بدرون كتابخانههای تهران بیفكنید و ببینید به چه نامهایی برخواهید خورد : دیوان لسانالغیب ، دیوان سوزنی سمرقندی ، دیوان سعدی ، دیوان انوری ، دیوان یغما ، دیوان قاآنی ، خمسهی نظامی ، دیوان حافظ ، گلستان بغلی ، شرح احوال عبید زاكانی ، اشعار شبلی ، كرامات بایزید ، مناجات خواجه نصیر ، اسرارالتوحید ، شرح حال جنید و هزارها اینگونه نوشتهها.
آیا شرمآور نیست كه اجزاء متشكلهی فرهنگ (كلتور) یك ملت اینها باشد؟ آیا جای دلسوزی نیست كه جوانان پس از تلف ساختن عمر و فرسودن مغز تنها سرمایهشان یك مشت از این بدآموزیهای عصور تاریكی و قرون وسطا گردد؟!
پس با توجه باین نكات از عنوانی كه برای گفتار خود برگزیدهاید انتظار بهتری نباید داشت.
اگر مقصودتان اینست كه اكنون كمیسیونی برپا كنند و آنچه داریم بسنجش گذارند ، چنانچه در آن كمیسیون فرضی ترازویی برای تشخیص نیك و بد بكار نبرند سالها بدرازا خواهد كشید و نتیجهای بدست نخواهد آمد. و اگر ترازوی سود و زیان توده را با شرایطی كه گفتم بكار برند نتیجه جز آنچه ما میگوییم نیست.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوششم)
🔶کلمات بنده و چاکر از کی به ایران وارد شده؟!
(بخش یک از یک)
از یکی از خوانندگان از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید كلمههای بنده و چاكر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان كلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی كه از مرز كشور ما گذشته و از صفات كدامین قوم بوده و كی بما سرایت كرده سخنانیست كه نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینكه رواج دهندهی اینگونه كلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شك و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و كسان دیگری كه سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نكرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یك از آقایان ندارم كه فردا جامه چاك كرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بكلمات : بنده ، چاكر ، كنیز ، جاننثار ، خانزاد ، كمترین ، كمینه ، غلام و امثال و نظایر آن كه در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیكقلی غیر از اینست كه صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیك و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، كه به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و كی ما بخود خواهیم آمد و باین كلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این كلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یك رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای كه قرنها در زیر بار استبداد زندگی كند چاپلوسی یكی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت كه در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان كه ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم كه برای خوشایند درباریان وقت نه اینكه خودشان را بنده خواندهاند بلكه عبید (بندهی كوچك) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند كه آدم خجالت میكشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشكدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یك نفر شاعری كه خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به كویت بشكار رفته بودی
تو كه «سگ» نبرده بودی به چه كار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای كه عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاكر جاننثار یا فدوی خاكزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد كه مروّج این كلمات منحوسه كیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تكلم معنای حقیقی این كلمات را در نظر بگیریم كه زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این كلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یك نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینكه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن كلماتی است كه معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور كه وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» كنون وقت [آن] است كه در پرچم نوشته شود من از بنده و چاكر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در كلمات و مكاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [كه در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه كلمات بیمعنی را لغو نمایند.
از تبریز : ح ـ د
👇
🔶کلمات بنده و چاکر از کی به ایران وارد شده؟!
(بخش یک از یک)
از یکی از خوانندگان از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید كلمههای بنده و چاكر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان كلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی كه از مرز كشور ما گذشته و از صفات كدامین قوم بوده و كی بما سرایت كرده سخنانیست كه نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینكه رواج دهندهی اینگونه كلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شك و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و كسان دیگری كه سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نكرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یك از آقایان ندارم كه فردا جامه چاك كرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بكلمات : بنده ، چاكر ، كنیز ، جاننثار ، خانزاد ، كمترین ، كمینه ، غلام و امثال و نظایر آن كه در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیكقلی غیر از اینست كه صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیك و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، كه به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و كی ما بخود خواهیم آمد و باین كلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این كلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یك رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای كه قرنها در زیر بار استبداد زندگی كند چاپلوسی یكی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت كه در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان كه ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم كه برای خوشایند درباریان وقت نه اینكه خودشان را بنده خواندهاند بلكه عبید (بندهی كوچك) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند كه آدم خجالت میكشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشكدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یك نفر شاعری كه خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به كویت بشكار رفته بودی
تو كه «سگ» نبرده بودی به چه كار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای كه عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاكر جاننثار یا فدوی خاكزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد كه مروّج این كلمات منحوسه كیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تكلم معنای حقیقی این كلمات را در نظر بگیریم كه زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این كلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یك نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینكه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن كلماتی است كه معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور كه وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» كنون وقت [آن] است كه در پرچم نوشته شود من از بنده و چاكر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در كلمات و مكاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [كه در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه كلمات بیمعنی را لغو نمایند.
از تبریز : ح ـ د
👇
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه كلمات بسیار است و هر یكی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است كه مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یك عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید كه درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست كه چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا كرد.
🔸اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنكه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یك تكانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را كنار گزاردهایم و اگر پافشاری كنیم دیگران هم كنار خواهند گزاشت.
بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود كه ما در پرچم بچاپ رسانیم. [1]
(پرچم روزانه شمارهی 115)
[1] : کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست كه چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا كرد.
🔸اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنكه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یك تكانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را كنار گزاردهایم و اگر پافشاری كنیم دیگران هم كنار خواهند گزاشت.
بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود كه ما در پرچم بچاپ رسانیم. [1]
(پرچم روزانه شمارهی 115)
[1] : کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش پنجم
🔸زیانهای بزرگی که از بیهودهکاریها برمیخیزد
از همان صوفیان داستانها در تاریخ میخوانیم : ابوبكر رازی كه یكی از سران بنام ایشان بوده در زمان چنگیز میزیسته و كتاب «مرصاد العباد» را در همان زمان نوشته. در دیباچهی آن كتاب میگوید : یك سال بود كه آوازهی آمدن مغولان افتاده و هر زمان بیم از ایشان بیشتر میگردید و چون جلوگیری نشد من جای ایستادن ندیده و شبانه «با جمعی از اَعِزِّه و درویشان» از شهر گریختیم. سپس مینویسد : آگاهی رسید كه مغولان به ری دست یافته و همهی بازماندگان مرا از تیغ گذرانیدهاند. «بارید بباغ ما تگرگی از گلبن ما نماند برگی».
همین سخن بهترین نمونه است. این مرد برای خود بایایی جز چلهنشینی ، و ذكرخوانی ، و درویشپروری و مانند اینها نمیدانسته ، و چون آنها را كرده بوده با دل آسوده بیپروا روز میگزارده ، و چشم براه میداشته كه از مغولان جلوگیری شود ، و چون نشده چند تن درویش لخت و گدا را كه خود او پرورده بوده برداشته و از ری روانه گردیده.
مردم را بتكان آوردن ، و با آنان همدست شدن ، و برای ایستادگی در برابر دشمن آماده گردیدن ، و مردانه جنگیدن ، و زنان و فرزندان را نگاه داشتن و مانند اینها كه بایای او بوده هرگز نمیشناخته و بچنین كارهایی پروا نمینموده. اینست كه چون زنان و فرزندان خود را گزارده و گریخته و آنان را بكشتن داده خود را گناهكار نمیدانسته و اینست كه داستان را با پیشانی باز در كتاب خود نوشته است.
خود او بماند ، هزاران كسان كه كتاب او را خوانده و از این نامردیش آگاه شدهاند او را گناهكار ندانستهاند ، و همیشه او را یكی از بزرگان عرفا شمرده و ستایشها از «جلالت شأن و مقام» او نوشتهاند ، و كار بجایی رسیده كه در چنین زمان كه ماییم كتاب او را بچاپ رسانیدهاند.
آن كارهای بیهوده ، گذشته از آنكه دستههای انبوهی بآنها پرداخته و از كارهای بایا بازمیمانند ، این یك زیان دیگر آنهاست كه مردم كسان بدكاری را بعنوان اینكه بآنها پرداختهاند بنیكی میشناسند و از بدیهای ایشان چشم میپوشند. ابوبكر رازی و ابوبكر خوارزمی و شیخ عطار و صد دیگری در زمان مغول زیسته و در چنان هنگامی تكانی بخود ندادهاند و گامی در راه مردانگی برنداشتهاند ، و با چنین گناه بزرگ مردم آنان را ببدی نمیشناسند و از بزرگانشان میشمارند ، چرا كه از عرفا بودهاند و بسختیكشی و ذكرخوانی و مانند اینها میپرداختهاند.
شمسالدین خطیب تبریزی كه مردانه بكار برخاسته و دو بار شهر خود را از كشتار و تاراج رهانیده هیچ جا او را نمیشناسند و نامش را نمیبرند. ولی بیكارگانی را كه همچنان ایستاده و كشته شدهاند و یا گریخته و زنان و فرزندان خود را بدست دشمن سپاردهاند در همهی كتابها بنیكی یاد كردهاند.
داستان تیمور گواهی دیگریست. مردی با آن دُژخیمی چون بدیدن پیران میرفته و بر سر گور جرجیس و بلال گنبد میافراشته و اینگونه نمایشها مینموده همه او را بنیكی شناختهاند و چون مرده مادّه تاریخ برایش سروده و «مأوایش» را بهشت جاویدان شماردهاند!
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش پنجم
🔸زیانهای بزرگی که از بیهودهکاریها برمیخیزد
از همان صوفیان داستانها در تاریخ میخوانیم : ابوبكر رازی كه یكی از سران بنام ایشان بوده در زمان چنگیز میزیسته و كتاب «مرصاد العباد» را در همان زمان نوشته. در دیباچهی آن كتاب میگوید : یك سال بود كه آوازهی آمدن مغولان افتاده و هر زمان بیم از ایشان بیشتر میگردید و چون جلوگیری نشد من جای ایستادن ندیده و شبانه «با جمعی از اَعِزِّه و درویشان» از شهر گریختیم. سپس مینویسد : آگاهی رسید كه مغولان به ری دست یافته و همهی بازماندگان مرا از تیغ گذرانیدهاند. «بارید بباغ ما تگرگی از گلبن ما نماند برگی».
همین سخن بهترین نمونه است. این مرد برای خود بایایی جز چلهنشینی ، و ذكرخوانی ، و درویشپروری و مانند اینها نمیدانسته ، و چون آنها را كرده بوده با دل آسوده بیپروا روز میگزارده ، و چشم براه میداشته كه از مغولان جلوگیری شود ، و چون نشده چند تن درویش لخت و گدا را كه خود او پرورده بوده برداشته و از ری روانه گردیده.
مردم را بتكان آوردن ، و با آنان همدست شدن ، و برای ایستادگی در برابر دشمن آماده گردیدن ، و مردانه جنگیدن ، و زنان و فرزندان را نگاه داشتن و مانند اینها كه بایای او بوده هرگز نمیشناخته و بچنین كارهایی پروا نمینموده. اینست كه چون زنان و فرزندان خود را گزارده و گریخته و آنان را بكشتن داده خود را گناهكار نمیدانسته و اینست كه داستان را با پیشانی باز در كتاب خود نوشته است.
خود او بماند ، هزاران كسان كه كتاب او را خوانده و از این نامردیش آگاه شدهاند او را گناهكار ندانستهاند ، و همیشه او را یكی از بزرگان عرفا شمرده و ستایشها از «جلالت شأن و مقام» او نوشتهاند ، و كار بجایی رسیده كه در چنین زمان كه ماییم كتاب او را بچاپ رسانیدهاند.
آن كارهای بیهوده ، گذشته از آنكه دستههای انبوهی بآنها پرداخته و از كارهای بایا بازمیمانند ، این یك زیان دیگر آنهاست كه مردم كسان بدكاری را بعنوان اینكه بآنها پرداختهاند بنیكی میشناسند و از بدیهای ایشان چشم میپوشند. ابوبكر رازی و ابوبكر خوارزمی و شیخ عطار و صد دیگری در زمان مغول زیسته و در چنان هنگامی تكانی بخود ندادهاند و گامی در راه مردانگی برنداشتهاند ، و با چنین گناه بزرگ مردم آنان را ببدی نمیشناسند و از بزرگانشان میشمارند ، چرا كه از عرفا بودهاند و بسختیكشی و ذكرخوانی و مانند اینها میپرداختهاند.
شمسالدین خطیب تبریزی كه مردانه بكار برخاسته و دو بار شهر خود را از كشتار و تاراج رهانیده هیچ جا او را نمیشناسند و نامش را نمیبرند. ولی بیكارگانی را كه همچنان ایستاده و كشته شدهاند و یا گریخته و زنان و فرزندان خود را بدست دشمن سپاردهاند در همهی كتابها بنیكی یاد كردهاند.
داستان تیمور گواهی دیگریست. مردی با آن دُژخیمی چون بدیدن پیران میرفته و بر سر گور جرجیس و بلال گنبد میافراشته و اینگونه نمایشها مینموده همه او را بنیكی شناختهاند و چون مرده مادّه تاریخ برایش سروده و «مأوایش» را بهشت جاویدان شماردهاند!
✴️ داوریهای توده دربارهی شعر در ایران
🔸 گفتار چهارم
تکهی ششم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
آقای عدل ، در آغاز گفتار پس از آنكه گواهی میدهند كه زبونی و بدبختی ما زادهی بدآموزیهای شاعران و پیشروان كیشها است میگویند :
ولی اعمال بد و بیرویهی شاعران نباید عظمت و بزرگی گویندگان و نویسندگان بااخلاق و بااراده را نیز محو و نابود سازد. میگویم شما مانند بسیاری زیر تأثیر هیاهو واقع شدهاید برای اینكه از این تأثیر اندیشهتان آزاد شود نخست میپرسم بزرگ كیست و بزرگی چیست؟ در نظر كوتهبینان داشتن نام دراز و لقب مطنطن از قبیل زنبیلالدوله ، خیكالسلطنه و و و یا سرشناختگی میان مردم هرچند چون برادر حاتم طایی ببدی باشد یا داشتن ثروت بسیار اگر هم از راه غارت دیگران فراهم شده یا پایگاه بلند اداری اگر هم با حقهبازی و تشبث بآن رسیده و مانند اینها از نشانیهای بزرگی است اما شما میدانید بزرگ واقعی كسی است كه بدردهای توده از راه درست درمان كند و در راه پیشرفت مقصد عالی خود از هیچكس و هیچ چیز پروا نداشته باشد ، سود شخصی را منظور ندارد بلكه خود را درمیانه نبیند. بزرگ كسی است كه در روز گرفتاری یك ملت قد مردانگی افرازد و تودهای را از بدبختی و زبونی رها كند.
با در نظر گرفتن این حقیقت آیا در میان این صدها گویندگان و بافندگان كه از بزرگان ما میخوانند و بخیره كتابهای زهرآلودشان را مفاخر ملی مینامند باستثنای فردوسی كسی توانید پیدا كرد كه شایستهی عنوان بزرگی باشد! در این گفتار جای گفتگو از یكان یكانشان نیست. شما میتوانید بآثار آنان مراجعه كنید تا دریابید ما راست میگوییم یا دروغ.
شعر مسعود سعد سلمان را كه مثل زدهاید از حبسیات معروف اوست و میدانید این مرد نیز از ستایشگران و ریزهخواران دربار امراء بوده است منتهی چون بحكم سلطان ابراهیم غزنوی مدتها دربند زیسته و شكنجهی زندان میچشیده از سوی دیگر محرومیت از نعیم مدیحهسرایان آن روزی او را برانگیخته اندیشههایی را كه برای هر زندانی دیگر ممكن است دست دهد برشتهی نظم كشد و پیداست در سرودن اینگونه سخنان جز وضعیت شخصیاش محركی نداشته و پیرو یك ایدهآل اخلاقی نبوده است پس چه جای دلبستن باینهاست؟
آقای عدل در سیاق عبارت بعد میگویند از اینها میتوان درس شهامت و مردانگی یاد گرفت. این هم اشتباه دیگری است زیرا شهامت و مردانگی و سایر خویهای ستوده از ایمان به یك راه راست برمیخیزد و از اندرز خشك بویژه در جایی كه اندرزگو خود آلوده باشد و سخنان ضد یكدیگر گوید سودی بدست نیاید چه رسد بآنجا كه پندسرا یكجا دم از شجاعت طبع و عزت نفس زند و جای دیگر ستایشكار این خان و آن امیر گردد و داد دروغبافی و گزافهسازی دهد!!
اگر پندآموزی خشك میتوانست موجب ستودگی خویها شود جوانهای ما از این بدآموزان و پیشوایان گمراه دیگر ما پندهای بسیاری از بر كرده پس چرا در واقعهی شوم شهریور آن رسوایی را بار آوردند؟ چرا دیگران كه از اینگونه پندها بگوششان نخورده در استالینگراد آن مردانگی معجزهآسا را مینمایند؟
آقای عدل در پیشنهاد تشكیل كمیسیون ، مردم را تقسیم شگفتی كردهاند كه هرچه اندیشه كردم نفهمیدم بنیاد این تقسیم از كجا است.
من با اینكه بفلسفهی كهن و نوین آشنا و از روانشناسی اروپایی بیبهره نیستم مقصود ایشان را از اشخاص باذوق و حساس كه عاری از خرد باشند (این معنی از تقسیم مستفاد میشود) ، نفهمیدم زیرا حتا در روانشناسی نوین كه بر پایهی فلسفهی مادی استوار است و بوجود خردی در آدمی بعنوان یك نیروی جداگانهی روانی برای داوری نیك و بد تصدیق ندارد وجود یك آدمهای آنچنانی شناخته نیست.
از طرف دیگر بفرض وجود چنین مردمان شگفتی آیا قضاوت آنان چه ارزشی خواهد داشت آن هم در یك موضوع مربوط بتوده؟!
🔸 گفتار چهارم
تکهی ششم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
آقای عدل ، در آغاز گفتار پس از آنكه گواهی میدهند كه زبونی و بدبختی ما زادهی بدآموزیهای شاعران و پیشروان كیشها است میگویند :
ولی اعمال بد و بیرویهی شاعران نباید عظمت و بزرگی گویندگان و نویسندگان بااخلاق و بااراده را نیز محو و نابود سازد. میگویم شما مانند بسیاری زیر تأثیر هیاهو واقع شدهاید برای اینكه از این تأثیر اندیشهتان آزاد شود نخست میپرسم بزرگ كیست و بزرگی چیست؟ در نظر كوتهبینان داشتن نام دراز و لقب مطنطن از قبیل زنبیلالدوله ، خیكالسلطنه و و و یا سرشناختگی میان مردم هرچند چون برادر حاتم طایی ببدی باشد یا داشتن ثروت بسیار اگر هم از راه غارت دیگران فراهم شده یا پایگاه بلند اداری اگر هم با حقهبازی و تشبث بآن رسیده و مانند اینها از نشانیهای بزرگی است اما شما میدانید بزرگ واقعی كسی است كه بدردهای توده از راه درست درمان كند و در راه پیشرفت مقصد عالی خود از هیچكس و هیچ چیز پروا نداشته باشد ، سود شخصی را منظور ندارد بلكه خود را درمیانه نبیند. بزرگ كسی است كه در روز گرفتاری یك ملت قد مردانگی افرازد و تودهای را از بدبختی و زبونی رها كند.
با در نظر گرفتن این حقیقت آیا در میان این صدها گویندگان و بافندگان كه از بزرگان ما میخوانند و بخیره كتابهای زهرآلودشان را مفاخر ملی مینامند باستثنای فردوسی كسی توانید پیدا كرد كه شایستهی عنوان بزرگی باشد! در این گفتار جای گفتگو از یكان یكانشان نیست. شما میتوانید بآثار آنان مراجعه كنید تا دریابید ما راست میگوییم یا دروغ.
شعر مسعود سعد سلمان را كه مثل زدهاید از حبسیات معروف اوست و میدانید این مرد نیز از ستایشگران و ریزهخواران دربار امراء بوده است منتهی چون بحكم سلطان ابراهیم غزنوی مدتها دربند زیسته و شكنجهی زندان میچشیده از سوی دیگر محرومیت از نعیم مدیحهسرایان آن روزی او را برانگیخته اندیشههایی را كه برای هر زندانی دیگر ممكن است دست دهد برشتهی نظم كشد و پیداست در سرودن اینگونه سخنان جز وضعیت شخصیاش محركی نداشته و پیرو یك ایدهآل اخلاقی نبوده است پس چه جای دلبستن باینهاست؟
آقای عدل در سیاق عبارت بعد میگویند از اینها میتوان درس شهامت و مردانگی یاد گرفت. این هم اشتباه دیگری است زیرا شهامت و مردانگی و سایر خویهای ستوده از ایمان به یك راه راست برمیخیزد و از اندرز خشك بویژه در جایی كه اندرزگو خود آلوده باشد و سخنان ضد یكدیگر گوید سودی بدست نیاید چه رسد بآنجا كه پندسرا یكجا دم از شجاعت طبع و عزت نفس زند و جای دیگر ستایشكار این خان و آن امیر گردد و داد دروغبافی و گزافهسازی دهد!!
اگر پندآموزی خشك میتوانست موجب ستودگی خویها شود جوانهای ما از این بدآموزان و پیشوایان گمراه دیگر ما پندهای بسیاری از بر كرده پس چرا در واقعهی شوم شهریور آن رسوایی را بار آوردند؟ چرا دیگران كه از اینگونه پندها بگوششان نخورده در استالینگراد آن مردانگی معجزهآسا را مینمایند؟
آقای عدل در پیشنهاد تشكیل كمیسیون ، مردم را تقسیم شگفتی كردهاند كه هرچه اندیشه كردم نفهمیدم بنیاد این تقسیم از كجا است.
من با اینكه بفلسفهی كهن و نوین آشنا و از روانشناسی اروپایی بیبهره نیستم مقصود ایشان را از اشخاص باذوق و حساس كه عاری از خرد باشند (این معنی از تقسیم مستفاد میشود) ، نفهمیدم زیرا حتا در روانشناسی نوین كه بر پایهی فلسفهی مادی استوار است و بوجود خردی در آدمی بعنوان یك نیروی جداگانهی روانی برای داوری نیك و بد تصدیق ندارد وجود یك آدمهای آنچنانی شناخته نیست.
از طرف دیگر بفرض وجود چنین مردمان شگفتی آیا قضاوت آنان چه ارزشی خواهد داشت آن هم در یك موضوع مربوط بتوده؟!
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوهفتم)
🔶 دربارهی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه
(بخش یک از دو)
یكی از كارهای نیكی كه باید در ایران انجام گیرد آنست كه كسی یا كسانی با یك نظر پاك و بیغرضی كارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیك و بد همه را روشن گردانند. مردم دربارهی او از حقیقت بسیار دورند و نیكیها و بدیهای او را نمیدانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر كاری میكرد چه در روزنامهها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش میگردید و كسی زبان بخردهگیری نمیتوانست گشود و آنچه اكنونست بیانصافانه از نیكی او نیز چشمپوشی مینمایند و پیاپی بشكایت و بدگویی میپردازند. بخصوص كسانی كه در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیدهاند كه خودداری نمیتوانند و از شكایت بازنمیایستند.
ولی ما آرزومندیم این كسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و دربارهی شاه گذشته چنانكه بدیها را بدیده میگیرند از نیكیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از كسانی هستم كه از دیكتاتوری رضاشاه آسیب دیدهام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه میدانند [1] و جز خدا كسی نمیداند كه آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنكه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم [2] در نتیجهی یك بدگمانی بیجا ، نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همهی كتابها و نوشتههایم را بادارهی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو كردند كه بسیاری از آنها از میان رفت. [3]
با اینحال من بخود حق نمیدهم در گفتگو از كارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. تاكنون چند بار گفتهام و در اینجا هم میگویم : رضاشاه بایران نیكیهای بسیار كرد. خانخانی را از میان برداشت ، بیست سال كشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها كوشید ، بانك ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا كرد ، بمردم رخت یكسان پوشانید ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد. اینها هر یكی در حدود خود كارهای بزرگ و سودمندی است كه باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.
اگر كسانی سمتقو و اقبالالسلطنه و شیخخزعل و جهانشاهخان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را كه بودند و هر یكی در یك گوشهی مملكت فرمانروایی میكردند فراموش ننمودهاند معنی این گفتهها را بهتر خواهند فهمید.
ولی از آنسوی رضاشاه مشروطه را از میان برد ، دارالشورا [=پارلمان] را بیآبرو گردانید ، در زمان او احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی خفه گردید ، بداخلاقی رو بفزونی رفت ، رضاشاه هنگامی بكار برخاست كه میتوانست احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی را در مردم نیرومند گرداند و یك دسته از هوچیان و سودجویان را كه درمیان آزادیخواهان پیدا شده و باعث آشفتگی كشور بودند از میان بردارد ، مشروطه را از راه حقیقت بجریان اندازد. خلاصه آنكه توده را بتكان آورد و یك نیرویی از آنها تولید گردانیده پشتیبان خود سازد. آن اختیاری را كه بدستش افتاد میتوانست در این راه بكار برد. ولی رضاشاه چون از هوچیان و آزادیخواهانِ دروغی رنجیدگی داشت بكینهی آنها كوشید و مشروطه را از پا انداخت ، و اینبود انتخابات را سفارشی گردانید و از دارالشورا اختیار را گرفته قانونها را تابع ارادهی خود ساخت. همچنین در همهی ادارات زور و چیرگی را بكار انداخت. اینها نیز زیانهای كوچكی نیست و من نمیدانم این بدبینی و دشمنی با مشروطه و توده در دل آن پادشاه از كجا و به چه انگیزه پدید آمده بود.
این یك داوریایست كه من به اجمال دربارهی آن شاه میكنم و پیداست كه باین كوتاهی نباید اكتفا كرد و باید بیك داوری بهتر و مفصلتر برخاست. از آنسوی یك رشته جریانهای سیاسی بوده كه مردم از آنها آگاه نشدهاند و تا آنها بیرون نیاید و دانسته نشود داوری صورت درستی نخواهد داشت.
نویسنده بیك رشتهی كمی از آنها آگاهم و نیك میدانم كه چه اهمیتی را داراست و چگونه اندیشهها و نظرها را تغییر تواند داد. اینست بسیار آرزومندم كه آن حقایق بیرون آید و مردم آگاه گردند. ایكاش رضاشاه آن حوصله را داشتند كه در آن زیستگاه خود كه دور از ایران روز میگزارند حقایق تاریخی بیست سالهی زمان سررشتهداری خود را یادداشت كنند و یا كسی را بیادداشت كردن وادارند و این كمك را بتاریخ ایران دریغ ندارند.
[1] : نك. «زندگانی من» (ده سال در عدلیه و چرا از عدلیه بیرون آمدم)
[2] : سرتیپ محمدحسین آیرم رئیس شهربانی حكومت رضاشاه از سال 1312 تا 1314. ركنالدین مختاری همان جایگاه را تا 1320 داشت. برای آگاهی بیشتر نك. دفتر «دفاع در دیوان کیفر»
[3] : از جمله نوشتههایی كه ناپدید شده بخش یكم و دوم (از سه بخش) «دفتر روزگار» یا «تقویم هزاروسیصدوبیست ساله» است.
🔶 دربارهی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه
(بخش یک از دو)
یكی از كارهای نیكی كه باید در ایران انجام گیرد آنست كه كسی یا كسانی با یك نظر پاك و بیغرضی كارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیك و بد همه را روشن گردانند. مردم دربارهی او از حقیقت بسیار دورند و نیكیها و بدیهای او را نمیدانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر كاری میكرد چه در روزنامهها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش میگردید و كسی زبان بخردهگیری نمیتوانست گشود و آنچه اكنونست بیانصافانه از نیكی او نیز چشمپوشی مینمایند و پیاپی بشكایت و بدگویی میپردازند. بخصوص كسانی كه در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیدهاند كه خودداری نمیتوانند و از شكایت بازنمیایستند.
ولی ما آرزومندیم این كسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و دربارهی شاه گذشته چنانكه بدیها را بدیده میگیرند از نیكیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از كسانی هستم كه از دیكتاتوری رضاشاه آسیب دیدهام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه میدانند [1] و جز خدا كسی نمیداند كه آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنكه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم [2] در نتیجهی یك بدگمانی بیجا ، نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همهی كتابها و نوشتههایم را بادارهی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو كردند كه بسیاری از آنها از میان رفت. [3]
با اینحال من بخود حق نمیدهم در گفتگو از كارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. تاكنون چند بار گفتهام و در اینجا هم میگویم : رضاشاه بایران نیكیهای بسیار كرد. خانخانی را از میان برداشت ، بیست سال كشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها كوشید ، بانك ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا كرد ، بمردم رخت یكسان پوشانید ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد. اینها هر یكی در حدود خود كارهای بزرگ و سودمندی است كه باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.
اگر كسانی سمتقو و اقبالالسلطنه و شیخخزعل و جهانشاهخان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را كه بودند و هر یكی در یك گوشهی مملكت فرمانروایی میكردند فراموش ننمودهاند معنی این گفتهها را بهتر خواهند فهمید.
ولی از آنسوی رضاشاه مشروطه را از میان برد ، دارالشورا [=پارلمان] را بیآبرو گردانید ، در زمان او احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی خفه گردید ، بداخلاقی رو بفزونی رفت ، رضاشاه هنگامی بكار برخاست كه میتوانست احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی را در مردم نیرومند گرداند و یك دسته از هوچیان و سودجویان را كه درمیان آزادیخواهان پیدا شده و باعث آشفتگی كشور بودند از میان بردارد ، مشروطه را از راه حقیقت بجریان اندازد. خلاصه آنكه توده را بتكان آورد و یك نیرویی از آنها تولید گردانیده پشتیبان خود سازد. آن اختیاری را كه بدستش افتاد میتوانست در این راه بكار برد. ولی رضاشاه چون از هوچیان و آزادیخواهانِ دروغی رنجیدگی داشت بكینهی آنها كوشید و مشروطه را از پا انداخت ، و اینبود انتخابات را سفارشی گردانید و از دارالشورا اختیار را گرفته قانونها را تابع ارادهی خود ساخت. همچنین در همهی ادارات زور و چیرگی را بكار انداخت. اینها نیز زیانهای كوچكی نیست و من نمیدانم این بدبینی و دشمنی با مشروطه و توده در دل آن پادشاه از كجا و به چه انگیزه پدید آمده بود.
این یك داوریایست كه من به اجمال دربارهی آن شاه میكنم و پیداست كه باین كوتاهی نباید اكتفا كرد و باید بیك داوری بهتر و مفصلتر برخاست. از آنسوی یك رشته جریانهای سیاسی بوده كه مردم از آنها آگاه نشدهاند و تا آنها بیرون نیاید و دانسته نشود داوری صورت درستی نخواهد داشت.
نویسنده بیك رشتهی كمی از آنها آگاهم و نیك میدانم كه چه اهمیتی را داراست و چگونه اندیشهها و نظرها را تغییر تواند داد. اینست بسیار آرزومندم كه آن حقایق بیرون آید و مردم آگاه گردند. ایكاش رضاشاه آن حوصله را داشتند كه در آن زیستگاه خود كه دور از ایران روز میگزارند حقایق تاریخی بیست سالهی زمان سررشتهداری خود را یادداشت كنند و یا كسی را بیادداشت كردن وادارند و این كمك را بتاریخ ایران دریغ ندارند.
[1] : نك. «زندگانی من» (ده سال در عدلیه و چرا از عدلیه بیرون آمدم)
[2] : سرتیپ محمدحسین آیرم رئیس شهربانی حكومت رضاشاه از سال 1312 تا 1314. ركنالدین مختاری همان جایگاه را تا 1320 داشت. برای آگاهی بیشتر نك. دفتر «دفاع در دیوان کیفر»
[3] : از جمله نوشتههایی كه ناپدید شده بخش یكم و دوم (از سه بخش) «دفتر روزگار» یا «تقویم هزاروسیصدوبیست ساله» است.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🛎 دفترهایی که بتازگی فایلهاشان جایگزین گردیده است :
🔹 شعر در ایران
🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔹 ادبیات منظوم ایران
🔹 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.
🔹 شعر در ایران
🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔹 ادبیات منظوم ایران
🔹 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش پنجم
🔸نتیجههای پرارجی که از جستار روان بدست میآید
از سخن خود دور نیفتیم : چنانكه بارها گفتهایم باید دین و زندگی یكی باشد تا هوشها همه بیكسو رو آورد ، و كوششها همه در یك زمینه باشد ، و نیروها همه رویهم آید. اینست راز فیروزی و ما همه باین میكوشیم.
بنیاد این گفتهها چند سخن است :
نخست آنكه اینجهان و آنجهان بهم پیوسته و از هم جدا نیست.
دوم نیكی در اینجا نیكی در آنجا میباشد.
سوم خشنودی خدا و شادی روان در آنجهان جز در كارهای سودمند و بانتیجه نتواند بود.
در كیشها اینها را نشناخته و چند كجی را بهم آمیختهاند : نخست اینجهان و آنجهان را آخشیج یكدیگر شمردهاند. دوم دین را برای آنجهان خواستهاند. سوم خشنودی خدا را در یك رشته كارهای بینتیجه و بیانگیزه پنداشتهاند. بدینسان بلغزش اندر لغزش افتادهاند.
این نیك میرساند آدمیان بخود رستگار نگردند و براستیها پی نبرند ، و بدینسان براههای گوناگون افتند و همگی نیز گمراه باشند. همین صوفیگری نتیجهی اندیشهی هزاران كسانست و این اندازهی گمراهی ایشان میباشد.
از سختی كشیدن چه سودی تواند بود؟!.. از رفتن بفلان بارگاه چه نتیجه پیدا شود؟!.. از گریستن بكشتگان هزار سال پیش چه نتیجه بدست آید؟!. فلان ذكر چرا هزار بار خوانده شود؟!.
باید اینها همه از میان برخیزد. من این را بنام خدا میگویم ، و بخواست او میگویم. در راه پاكدینی اینها گناه و خداناشناسیست. اگر كسی نیكی میخواهد ، و خشنودی خدا را میجوید ، و در آرزوی شادی و آسودگی آنجهانست ، معنی جهان و زندگی را بداند ، آفریدگار جهان و خواست او را بشناسد ، همیشه دربند خرسندی و آسایش مردم باشد ، خوشی خود را در خوشی توده داند ، جلو آز را گرفته از كشاكش دوری گزیند ، از دروغگویی و دغلكاری بپرهیزد ، در جستجوی راستیها باشد ، و هواداری از داد نماید ، و در راه مردانگی و سرافرازی ، و برای نگهداری خاندانها از مرگ نترسد ، و همیشه دست بینوایان گیرد ، و اندوه گرفتاران خورد.
اینهاست آنچه هم مایهی خشنودی خداست و هم در دو جهان نیك و سودمند میباشد. اینهاست آنچه باید همه یاد گیرند و همیشه در پِیَش باشند.
از اینها گذشته ، امروز یك رشته كارهای بسیار بایاتری در پیش است. امروز شرق پریشان و گرفتار است و زیردست آزمندان اروپا افتاده ، باید برهانیدن آن بكوشیم. باید این كار را ما كنیم ، فرشتگان از آسمان نخواهند آمد.
امروز بزرگترین نیكوكاری و بهترین پرستش بخدا آنست كه بكوشیم و این كیشهای پراكنده و بیهوده را از میان برداریم ، و مردمان را همه بیك راه آوریم. چاره باین گرفتاریها و درماندگیها كنیم. امروز كوشش در راه خدا اینست. خشنودی آفریدگار جز در این نخواهد بود. امروز یكی از كارهای نیك آتش زدن به هزارها كتابهای زیانآور است و باید این كار را در همه جا رواج داد. باید بآسایش نپرداخت و باین كارها كوشید. باید بجای گریستن بكشتگان هزاروسیصد سال پیش و رفتن بدیدن بارگاهها و نشستن در خانقاهها و دیگر بیهودهكاریها باینها پرداخت.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش پنجم
🔸نتیجههای پرارجی که از جستار روان بدست میآید
از سخن خود دور نیفتیم : چنانكه بارها گفتهایم باید دین و زندگی یكی باشد تا هوشها همه بیكسو رو آورد ، و كوششها همه در یك زمینه باشد ، و نیروها همه رویهم آید. اینست راز فیروزی و ما همه باین میكوشیم.
بنیاد این گفتهها چند سخن است :
نخست آنكه اینجهان و آنجهان بهم پیوسته و از هم جدا نیست.
دوم نیكی در اینجا نیكی در آنجا میباشد.
سوم خشنودی خدا و شادی روان در آنجهان جز در كارهای سودمند و بانتیجه نتواند بود.
در كیشها اینها را نشناخته و چند كجی را بهم آمیختهاند : نخست اینجهان و آنجهان را آخشیج یكدیگر شمردهاند. دوم دین را برای آنجهان خواستهاند. سوم خشنودی خدا را در یك رشته كارهای بینتیجه و بیانگیزه پنداشتهاند. بدینسان بلغزش اندر لغزش افتادهاند.
این نیك میرساند آدمیان بخود رستگار نگردند و براستیها پی نبرند ، و بدینسان براههای گوناگون افتند و همگی نیز گمراه باشند. همین صوفیگری نتیجهی اندیشهی هزاران كسانست و این اندازهی گمراهی ایشان میباشد.
از سختی كشیدن چه سودی تواند بود؟!.. از رفتن بفلان بارگاه چه نتیجه پیدا شود؟!.. از گریستن بكشتگان هزار سال پیش چه نتیجه بدست آید؟!. فلان ذكر چرا هزار بار خوانده شود؟!.
باید اینها همه از میان برخیزد. من این را بنام خدا میگویم ، و بخواست او میگویم. در راه پاكدینی اینها گناه و خداناشناسیست. اگر كسی نیكی میخواهد ، و خشنودی خدا را میجوید ، و در آرزوی شادی و آسودگی آنجهانست ، معنی جهان و زندگی را بداند ، آفریدگار جهان و خواست او را بشناسد ، همیشه دربند خرسندی و آسایش مردم باشد ، خوشی خود را در خوشی توده داند ، جلو آز را گرفته از كشاكش دوری گزیند ، از دروغگویی و دغلكاری بپرهیزد ، در جستجوی راستیها باشد ، و هواداری از داد نماید ، و در راه مردانگی و سرافرازی ، و برای نگهداری خاندانها از مرگ نترسد ، و همیشه دست بینوایان گیرد ، و اندوه گرفتاران خورد.
اینهاست آنچه هم مایهی خشنودی خداست و هم در دو جهان نیك و سودمند میباشد. اینهاست آنچه باید همه یاد گیرند و همیشه در پِیَش باشند.
از اینها گذشته ، امروز یك رشته كارهای بسیار بایاتری در پیش است. امروز شرق پریشان و گرفتار است و زیردست آزمندان اروپا افتاده ، باید برهانیدن آن بكوشیم. باید این كار را ما كنیم ، فرشتگان از آسمان نخواهند آمد.
امروز بزرگترین نیكوكاری و بهترین پرستش بخدا آنست كه بكوشیم و این كیشهای پراكنده و بیهوده را از میان برداریم ، و مردمان را همه بیك راه آوریم. چاره باین گرفتاریها و درماندگیها كنیم. امروز كوشش در راه خدا اینست. خشنودی آفریدگار جز در این نخواهد بود. امروز یكی از كارهای نیك آتش زدن به هزارها كتابهای زیانآور است و باید این كار را در همه جا رواج داد. باید بآسایش نپرداخت و باین كارها كوشید. باید بجای گریستن بكشتگان هزاروسیصد سال پیش و رفتن بدیدن بارگاهها و نشستن در خانقاهها و دیگر بیهودهكاریها باینها پرداخت.
✴️ داوریهای توده دربارهی شعر در ایران
🔸 گفتار چهارم
تکهی هفتم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
آقای عدل در آن قسمت از گفتار كه خطاب بآقای كسروی است میگویند : ـ مذاهب و عقاید فیلسوفان تاریكی عالم خلقت را روشن ساخته ـ اگر چنین است و با اینكه حق جز یكی نیست پس اینهمه اختلافات در هر یك از آنها حتا میان یك دسته از پیروان یك كیش یا یك فلسفه از كجا برخاسته؟ راست اینست كه این عارفان و فیلسوفان جز راه پندار و انگار نپیمودهاند و هر كس بسابقهی هوس و پندار سخنانی رانده. آن سرگیجه و بهتی كه بآن اشاره كردهاید نیز ناشی از این پنداربافیهای گوناگون و افسانهسازیهای رنگارنگ است كه هدیهی این آقایان بعالم بشریت میباشد.
اگر براستی مایلید از این سرگیجه بیرون آیید برادرانه بشما میگویم كتاب راه رستگاری تألیف آقای كسروی را بدست بیاورید و چندین بار با دقت و اندیشه بخوانید پس از این كار قول میدهم از دامی كه تار و پودش بدآموزیها میباشد و سالهاست كه فكر شرقی در شبكههای پیچاپیچ آن گرفتار است رها بشوید.
آقای عدل شعرهای عاشقانهای در گفتار خود آورده میگویند از اینگونه شعرها نمیتوان درگذشت.
در پاسخ این سخنها نخست باید دید عشق چیست سپس دربارهی شعرهای عاشقانه گفتگو كرد.
اگر گفتههای شاعران را ، از مولوی ، خیام ، حافظ ، سعدی تا هاتف اصفهانی با آن ترجیع بند توهین كننده بخدایش مورد بحث دقیق قرار دهید هیچگاه نخواهید توانست دریافت كه این شاعران از كلمهی «عشق» چه معناهایی در نظر گرفتهاند.
عشق تمایل شدید است ، عشق آدمیت است ، عشق دین است ، عشق حیات است ، عشق زمین است ، عشق كوه است ، عشق دریاست ، عشق هواست ، عشق افلاك نهگانه است ، عشق ملائكه است ، عشق محرك كون است ، عشق اول است ، عشق خداست!
مداقه در این سخنان رنگارنگ كه به هذیان بیماران شباهت بسیار دارد ، باین نتیجه میرساند كه شاعر هر معنایی كه در صفحهی پندارش نقش بسته و آن را یك چیز بزرگی تصور كرده عشق پنداشته و ریشهی (ع ش ق) را در نشان دادن آن بكار برده است.
عشق به چه معنیست؟ [1]
پی جویی نشان میدهد كه سرچشمهی این گفتههای رنگارنگ نخست سه بدآموزی جداگانه بوده ولی بعداً مخلوط بیكدیگر گردیده است. با این اختلاط هر شاعری كه با یكی از آن بدآموزیها بیشتر سرو كار داشته معنای پنداریای كه بعشق میدهد بیشتر دارای رنگ آن بدآموزی است.
1ـ شاخهای از فلسفهی كهن یونان كه معروف به (اشراق) است و از طرفداران او در ایران سهروردی است كه جانش را روی این پندار باخته.
2ـ پندار وحدت وجود و شاخ و برگهای آن.
3ـ بدآموزیهای خراباتیان
از اینجا آنچه شاعران ما در این باره سرودهاند آلوده باین بدآموزیها است و چنانكه میبینید یك معنی روشنی كه اندكی نزدیك به طبیعت باشد ندارد پس بر این پنداربافیها نام شعر غزلی (لیریك) چگونه توان نهاد؟
ما آزادگان كه تصمیم گرفتهایم به رهنمایی پیشوای ارجمندمان هر چیز را بمعنی راستین آن برگردانیم در این باره نیز میگوییم ، عشق گرایش مردی است بزنی یا زنی به مردی و اگر پاكدلانه پیش رود و موجب تشكیل خانواده گردد ستوده و نیك است.
هیچ ایرادی نداریم اگر یكی از دو طرف شرح دلبستگی خویش را بطرف دیگر با نثر یا نظم بازگوید.
اما چه باید گفت بآن سرسامبافیها یا شرح عشقبازیهای غیرطبیعی!
آیا جمال خدا را در صورت شاهدپسران دیدن و پیرانهسر دم از عشق زدن و بیشرمانه اینگونه بیناموسیهای پست را عشق بخدا نامیدن كه سراسرِ آثار عشقی این مفاخر ملی را تشكیل میدهد هم باید عشق خواند و بدلخواه یكمشت تیرهدرون مقدس شمرد؟!
در حكومتهایی كه اساس مسلك آنها بر مبارزه با دین مبتنی است برای این بیناموسی پست كیفر سخت پیشبینی كردهاند آنگاه ملاحظه كنید ما كه دم از دین و خدا میزنیم ، شرح این بیغیرتیهای یك دسته سیاهكار را آثار ملی مینامیم و پیاپی چاپ میكنیم!
بدتر آنكه بیكوچكترین پروایی در مدارس بدست پسران و دختران معصوم میدهیم!!
من شرم دارم و نباید نمونههایی از آن گفتههای زهرآلود در اینجا بیاوریم زیرا چنانكه آقای كسروی فرمودهاند این دُژسراها را باید از بیرون سنگسار كرد و هیچگاه بدرون آنها درنیامد تنها در اینجا روی سخن را ببانوان غیرتمند برگردانیده میگویم :
ای بانوان دانا و باغیرت ایرانی! وظیفهی شماست كه با این ننگینكاریها نبرد كنید. این بر شماست كه ترویجكنندگان این پستیها را هر كسی كه باشند و هر مقامی كه دارند رسوا سازید و سرهای ناپاكشان را بكوبید. ای خواهران و مادران دلیر! استوار ساختن بنیاد خانوادهی ایرانی كه اساس موجودیت آیندهی این توده است بدست شما سپرده شده و نخستین وظیفهی شماست. هان بكوشید و ننگ این بیغیرتی را كه بزرگترین مخرب خاندان است از دامن ایرانی پاك سازید!
[1] : این عنوان را ما گزاردهایم.
🔸 گفتار چهارم
تکهی هفتم
🔶 چرا بدلیل گردن نگزاریم؟!
آقای عدل در آن قسمت از گفتار كه خطاب بآقای كسروی است میگویند : ـ مذاهب و عقاید فیلسوفان تاریكی عالم خلقت را روشن ساخته ـ اگر چنین است و با اینكه حق جز یكی نیست پس اینهمه اختلافات در هر یك از آنها حتا میان یك دسته از پیروان یك كیش یا یك فلسفه از كجا برخاسته؟ راست اینست كه این عارفان و فیلسوفان جز راه پندار و انگار نپیمودهاند و هر كس بسابقهی هوس و پندار سخنانی رانده. آن سرگیجه و بهتی كه بآن اشاره كردهاید نیز ناشی از این پنداربافیهای گوناگون و افسانهسازیهای رنگارنگ است كه هدیهی این آقایان بعالم بشریت میباشد.
اگر براستی مایلید از این سرگیجه بیرون آیید برادرانه بشما میگویم كتاب راه رستگاری تألیف آقای كسروی را بدست بیاورید و چندین بار با دقت و اندیشه بخوانید پس از این كار قول میدهم از دامی كه تار و پودش بدآموزیها میباشد و سالهاست كه فكر شرقی در شبكههای پیچاپیچ آن گرفتار است رها بشوید.
آقای عدل شعرهای عاشقانهای در گفتار خود آورده میگویند از اینگونه شعرها نمیتوان درگذشت.
در پاسخ این سخنها نخست باید دید عشق چیست سپس دربارهی شعرهای عاشقانه گفتگو كرد.
اگر گفتههای شاعران را ، از مولوی ، خیام ، حافظ ، سعدی تا هاتف اصفهانی با آن ترجیع بند توهین كننده بخدایش مورد بحث دقیق قرار دهید هیچگاه نخواهید توانست دریافت كه این شاعران از كلمهی «عشق» چه معناهایی در نظر گرفتهاند.
عشق تمایل شدید است ، عشق آدمیت است ، عشق دین است ، عشق حیات است ، عشق زمین است ، عشق كوه است ، عشق دریاست ، عشق هواست ، عشق افلاك نهگانه است ، عشق ملائكه است ، عشق محرك كون است ، عشق اول است ، عشق خداست!
مداقه در این سخنان رنگارنگ كه به هذیان بیماران شباهت بسیار دارد ، باین نتیجه میرساند كه شاعر هر معنایی كه در صفحهی پندارش نقش بسته و آن را یك چیز بزرگی تصور كرده عشق پنداشته و ریشهی (ع ش ق) را در نشان دادن آن بكار برده است.
عشق به چه معنیست؟ [1]
پی جویی نشان میدهد كه سرچشمهی این گفتههای رنگارنگ نخست سه بدآموزی جداگانه بوده ولی بعداً مخلوط بیكدیگر گردیده است. با این اختلاط هر شاعری كه با یكی از آن بدآموزیها بیشتر سرو كار داشته معنای پنداریای كه بعشق میدهد بیشتر دارای رنگ آن بدآموزی است.
1ـ شاخهای از فلسفهی كهن یونان كه معروف به (اشراق) است و از طرفداران او در ایران سهروردی است كه جانش را روی این پندار باخته.
2ـ پندار وحدت وجود و شاخ و برگهای آن.
3ـ بدآموزیهای خراباتیان
از اینجا آنچه شاعران ما در این باره سرودهاند آلوده باین بدآموزیها است و چنانكه میبینید یك معنی روشنی كه اندكی نزدیك به طبیعت باشد ندارد پس بر این پنداربافیها نام شعر غزلی (لیریك) چگونه توان نهاد؟
ما آزادگان كه تصمیم گرفتهایم به رهنمایی پیشوای ارجمندمان هر چیز را بمعنی راستین آن برگردانیم در این باره نیز میگوییم ، عشق گرایش مردی است بزنی یا زنی به مردی و اگر پاكدلانه پیش رود و موجب تشكیل خانواده گردد ستوده و نیك است.
هیچ ایرادی نداریم اگر یكی از دو طرف شرح دلبستگی خویش را بطرف دیگر با نثر یا نظم بازگوید.
اما چه باید گفت بآن سرسامبافیها یا شرح عشقبازیهای غیرطبیعی!
آیا جمال خدا را در صورت شاهدپسران دیدن و پیرانهسر دم از عشق زدن و بیشرمانه اینگونه بیناموسیهای پست را عشق بخدا نامیدن كه سراسرِ آثار عشقی این مفاخر ملی را تشكیل میدهد هم باید عشق خواند و بدلخواه یكمشت تیرهدرون مقدس شمرد؟!
در حكومتهایی كه اساس مسلك آنها بر مبارزه با دین مبتنی است برای این بیناموسی پست كیفر سخت پیشبینی كردهاند آنگاه ملاحظه كنید ما كه دم از دین و خدا میزنیم ، شرح این بیغیرتیهای یك دسته سیاهكار را آثار ملی مینامیم و پیاپی چاپ میكنیم!
بدتر آنكه بیكوچكترین پروایی در مدارس بدست پسران و دختران معصوم میدهیم!!
من شرم دارم و نباید نمونههایی از آن گفتههای زهرآلود در اینجا بیاوریم زیرا چنانكه آقای كسروی فرمودهاند این دُژسراها را باید از بیرون سنگسار كرد و هیچگاه بدرون آنها درنیامد تنها در اینجا روی سخن را ببانوان غیرتمند برگردانیده میگویم :
ای بانوان دانا و باغیرت ایرانی! وظیفهی شماست كه با این ننگینكاریها نبرد كنید. این بر شماست كه ترویجكنندگان این پستیها را هر كسی كه باشند و هر مقامی كه دارند رسوا سازید و سرهای ناپاكشان را بكوبید. ای خواهران و مادران دلیر! استوار ساختن بنیاد خانوادهی ایرانی كه اساس موجودیت آیندهی این توده است بدست شما سپرده شده و نخستین وظیفهی شماست. هان بكوشید و ننگ این بیغیرتی را كه بزرگترین مخرب خاندان است از دامن ایرانی پاك سازید!
[1] : این عنوان را ما گزاردهایم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی سیوهشتم)
🔶 دربارهی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه (بخش دو از دو)
در زمان شاه گذشته تنها چیرگی و سختگیری او نبوده كه مایهی زیان مردم گردیده. یك دسته از سران ادارهها و كاركنان دولتی نیز از زور و نیروی او استفاده نموده بمردم آزار و زیان بسیار رسانیدهاند. امروز تنها مختاری [1] را دنبال میكنند. باید گفت دیگران نیز بسیارند.
من میخواهم در اینجا برای مَثَل دیوان حرب و كارهای آن را یادآوری نمایم. این دیوان حرب چه بود؟. چه رفتاری با مردم میكرد؟. چند تن از افسران ستمگر خونخوار پیدا شده بنام «اجرای اوامر اعلیحضرت» بیرحمی و پستی بیاندازه از خود نشان میدادند. میرزاآقاخان خلعتبری كه یك افسر جوانی او را با تپانچه درغلتانیده خود را نیز كشت یك نمونهی درستی از بیرحمی و خونخواری بود. برای آنكه دانسته شود چگونه اینها كاسهی گرمتر از آش گردیده بسیار بیشتر از آنچه مقصود رضاشاه بود بمردم ستم و بیرحمی مینمودند داستان پایین را یاد میكنم :
آقای حسن مشار (مشارالملك) [2] را كه اكنون نمیدانم در كجای اروپاست بسیاری از خوانندگان خواهند شناخت. زیرا از كسانی بود كه چند بار وزارت كرده است. این مرد در كارهای رضاشاه دخالت داشت و از نزدیكان او شمرده میشد ولی یك روز شنیده شد او را گرفته و بزندان انداختهاند. سپس نیز شنیده شد در دیوان حرب محكوم بمرگ گردیده. لیكن پس از چندی رها شده بیرون آمد و چون با نویسنده آشنایی داشت بدیدنش رفتم و چگونگی را پرسیدم.
داستان این بوده كه پسر یكی از بستگان آقای مشار كه جوان درسخواندهای بوده باروپا میرفته. آقای مشار برای شناسانیدن او نامهای بشهربانی نوشته تا تذكره[=گذرنامه] باو دادهاند. سپس در آلمان روزنامهای بنام «پیكان» بزبان فارسی انتشار یافته كه از رضاشاه بد گفته و كسی از تهران راپورتی[گزارش] بشهربانی فرستاده كه نویسندهی آن روزنامه فلان جوانست و او را مشارالملك فرستاده تا برود در اروپا از شاه بد نویسد.
بهمین دستاویز مشارالملك را با چند تنی بزندان كشانیدند و[سرهنگ] میرزاآقاخان خلعتبری و همدستان او در دیوان حرب بعنوان آنكه بشاه یا بكشور سوء قصد داشته حكم مرگ برای او دادند. اینست نمونهای از تشنگی آنها بخونریزی. از آنسو چون حكم را بنزد شاه بردند سخت برآشفته گفت : مردكه مگر من میرغضبم كه هر روز آدم بكشم [3] ، و مشارالملك را آزاد گردانید ، و سپس دانسته شد كه چون مختاری آن راپورت را بنزد شاه برده بوده در حاشیهاش نوشته است : «تحقیقی بكنید» با همین یك دستور بچنان رفتاری برخاسته بودند.
كسانی كه در زمان آن شاه كشته شدهاند بیشترش چنین است كه كاركنان شهربانی یا دیوان حرب دوسیه[=پرونده] برای ایشان ساخته و یك كار كوچكی را در نظر آن شاه بزرگ گردانیدهاند. ولی اگر اكنون از هر یكی از ایشان بپرسید خواهد گفت : شاه میخواست چند نفر دیگر را هم با آنان بكشد ولی من كوشیدم و نگزاردم.
گواه این سخن رفتاریست كه آقای سرتیپ قریب میكند. این مرد كه در زمان رضاشاه آزار و ستم بسیار بمردم رسانیده اكنون كه آن شاه رفته و فرصت بدست آمده آقای سرتیپ برگشته و از آن شاه بد مینویسد و از بیچارگی و فراموشكاریِ مردم ایران استفاده كرده و میخواهد پس از آن ستمگریها جا در دلها برای خود باز كند.
آقای سرتیپ در محاكمهی محسن جهانسوز [4] و همراهانش كه همگی جوانان بیگناهی بودند دادستان دیوان حرب بوده و آنچه توانسته بیرحمی و پافشاری نشان داده و باعث ریخته شده خون یك جوان دانشمند بیگناه گردیده ، چنین كسی اكنون میخواهد «وجههی ملی» پیدا كند و در روزنامهها گفتار مینویسد كه برضاشاه چنان گفتم ، و چنین شنیدم ، و چون دربارهی كشتن محسن جهانسوز ایراد میگیرند با یك پیشانی باز چنین پاسخ میدهد : «حكم را دادگاه میدهد نه دادستان».
آری آقای سرتیپ حكم را دادگاه میدهد ولی ما وظیفهی دادستان را هم میدانیم. دادستان هم پافشاری نموده حكم را از دادگاه میطلبد. این چیزی نیست كه امروز مردم ندانند. شما آقای سرتیپ قریب در دادگاه سرپا ایستادهاید و با صد بیرحمی و بیوجدانی یك دسته از جوانان بیگناه را گناهكار قلم دادهاید و برای آنان از دادگاه كیفر خواستهاید و پیاپی ستایش از شاه كرده و دادگاه را در زیر تهدید گزاردهاید.
👇
🔶 دربارهی رضاشاه پهلوی و كارهای زمان آن شاه (بخش دو از دو)
در زمان شاه گذشته تنها چیرگی و سختگیری او نبوده كه مایهی زیان مردم گردیده. یك دسته از سران ادارهها و كاركنان دولتی نیز از زور و نیروی او استفاده نموده بمردم آزار و زیان بسیار رسانیدهاند. امروز تنها مختاری [1] را دنبال میكنند. باید گفت دیگران نیز بسیارند.
من میخواهم در اینجا برای مَثَل دیوان حرب و كارهای آن را یادآوری نمایم. این دیوان حرب چه بود؟. چه رفتاری با مردم میكرد؟. چند تن از افسران ستمگر خونخوار پیدا شده بنام «اجرای اوامر اعلیحضرت» بیرحمی و پستی بیاندازه از خود نشان میدادند. میرزاآقاخان خلعتبری كه یك افسر جوانی او را با تپانچه درغلتانیده خود را نیز كشت یك نمونهی درستی از بیرحمی و خونخواری بود. برای آنكه دانسته شود چگونه اینها كاسهی گرمتر از آش گردیده بسیار بیشتر از آنچه مقصود رضاشاه بود بمردم ستم و بیرحمی مینمودند داستان پایین را یاد میكنم :
آقای حسن مشار (مشارالملك) [2] را كه اكنون نمیدانم در كجای اروپاست بسیاری از خوانندگان خواهند شناخت. زیرا از كسانی بود كه چند بار وزارت كرده است. این مرد در كارهای رضاشاه دخالت داشت و از نزدیكان او شمرده میشد ولی یك روز شنیده شد او را گرفته و بزندان انداختهاند. سپس نیز شنیده شد در دیوان حرب محكوم بمرگ گردیده. لیكن پس از چندی رها شده بیرون آمد و چون با نویسنده آشنایی داشت بدیدنش رفتم و چگونگی را پرسیدم.
داستان این بوده كه پسر یكی از بستگان آقای مشار كه جوان درسخواندهای بوده باروپا میرفته. آقای مشار برای شناسانیدن او نامهای بشهربانی نوشته تا تذكره[=گذرنامه] باو دادهاند. سپس در آلمان روزنامهای بنام «پیكان» بزبان فارسی انتشار یافته كه از رضاشاه بد گفته و كسی از تهران راپورتی[گزارش] بشهربانی فرستاده كه نویسندهی آن روزنامه فلان جوانست و او را مشارالملك فرستاده تا برود در اروپا از شاه بد نویسد.
بهمین دستاویز مشارالملك را با چند تنی بزندان كشانیدند و[سرهنگ] میرزاآقاخان خلعتبری و همدستان او در دیوان حرب بعنوان آنكه بشاه یا بكشور سوء قصد داشته حكم مرگ برای او دادند. اینست نمونهای از تشنگی آنها بخونریزی. از آنسو چون حكم را بنزد شاه بردند سخت برآشفته گفت : مردكه مگر من میرغضبم كه هر روز آدم بكشم [3] ، و مشارالملك را آزاد گردانید ، و سپس دانسته شد كه چون مختاری آن راپورت را بنزد شاه برده بوده در حاشیهاش نوشته است : «تحقیقی بكنید» با همین یك دستور بچنان رفتاری برخاسته بودند.
كسانی كه در زمان آن شاه كشته شدهاند بیشترش چنین است كه كاركنان شهربانی یا دیوان حرب دوسیه[=پرونده] برای ایشان ساخته و یك كار كوچكی را در نظر آن شاه بزرگ گردانیدهاند. ولی اگر اكنون از هر یكی از ایشان بپرسید خواهد گفت : شاه میخواست چند نفر دیگر را هم با آنان بكشد ولی من كوشیدم و نگزاردم.
گواه این سخن رفتاریست كه آقای سرتیپ قریب میكند. این مرد كه در زمان رضاشاه آزار و ستم بسیار بمردم رسانیده اكنون كه آن شاه رفته و فرصت بدست آمده آقای سرتیپ برگشته و از آن شاه بد مینویسد و از بیچارگی و فراموشكاریِ مردم ایران استفاده كرده و میخواهد پس از آن ستمگریها جا در دلها برای خود باز كند.
آقای سرتیپ در محاكمهی محسن جهانسوز [4] و همراهانش كه همگی جوانان بیگناهی بودند دادستان دیوان حرب بوده و آنچه توانسته بیرحمی و پافشاری نشان داده و باعث ریخته شده خون یك جوان دانشمند بیگناه گردیده ، چنین كسی اكنون میخواهد «وجههی ملی» پیدا كند و در روزنامهها گفتار مینویسد كه برضاشاه چنان گفتم ، و چنین شنیدم ، و چون دربارهی كشتن محسن جهانسوز ایراد میگیرند با یك پیشانی باز چنین پاسخ میدهد : «حكم را دادگاه میدهد نه دادستان».
آری آقای سرتیپ حكم را دادگاه میدهد ولی ما وظیفهی دادستان را هم میدانیم. دادستان هم پافشاری نموده حكم را از دادگاه میطلبد. این چیزی نیست كه امروز مردم ندانند. شما آقای سرتیپ قریب در دادگاه سرپا ایستادهاید و با صد بیرحمی و بیوجدانی یك دسته از جوانان بیگناه را گناهكار قلم دادهاید و برای آنان از دادگاه كیفر خواستهاید و پیاپی ستایش از شاه كرده و دادگاه را در زیر تهدید گزاردهاید.
👇