پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی چهل‌ونهم)

🔶 خواهران گرامی (بخش یک از یک)

نوشته‌ی یک بانو

در این هنگام كه خامه‌ی توانای نویسنده‌ی پرچم و پیمان با بیهوده‌گویی شاعران نبرد می‌كند بر ما بانوان نیز لازم است كه اظهار قدردانی نماییم برای اینكه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان كه نامردیهای دیگری دربر دارد بازمی‌دارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری می‌كند. دوم آنكه شعرا با كمال بی‌پروایی و بدون اینكه از روی خواهر و مادر خود شرم كنند عنوانهای قبیح دیگری درباره‌ی زنان نموده‌اند.

مثلاً یكی از آنان می‌گوید : «زن و اژدها هر دو در خاك به» و گوینده‌ی بیخرد این اندازه ندانسته كه اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمی‌كرد كه نان مفت بخورد و چنین یاوه‌ای بگوید و دیگری از آنان می‌گوید :

مرد دانا نكند خود بجهان میل سه كار تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یكی از آن كارها را نگرفتن زن دانسته كه می‌گوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند

و این گفتار بیهوده تا چندی پیش كه آقای كسروی معنی شعر و شاعری را باز نكرده بودند یك ابتكار ادبی شمرده می‌شد و كسی پیدا نشدی كه بگوید اگر همه‌ی مردان پیروی از این بیهوده‌گوها كنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بی‌شرمی را بجایی رسانیده كه خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش می‌كند كه :

زنی نو كن ای خواجه هر نوبهار كه تقویم پارینه ناید بكار

ببینید بیشرمی را بكجا رسانیده‌اند كه زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی می‌كنند و از اینگونه اشعار كه اهانت بعالم زنان است در كتب بیشتری از این یاوه‌گویان دیده می‌شود و من عقیده دارم كه باید یك صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای كسروی تشكیل دهیم.
لار ـ احترام

🔸پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیده‌اند. ما چنانكه بارها نوشته‌ایم برآنیم كه باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و كوشش به برانداختن بدیها و ناپاكیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بكوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بكشاند و خشنودیم كه آقای آگاه باین كار برخاسته‌اند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست كه بنوشتن مبادرت می‌نماید. راستی آنست كه در نبرد با شاعرانِ تردامن بانوان باید بیش از مردان بكوشند زیرا آن ناپاكیها كه شاعران برواجش كوشیده‌اند بیش از همه بی‌احترامی ببانوان می‌باشد و من امیدمندم نوشته‌هایی از دیگر بانوان نیز برسد.

در كشوری كه باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده می‌شود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 187)
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 10 از بخش ششم

🔸بکار نبستن مردم کیشها را خود مایه‌ی خرسندیست

یك بهانه‌ی دیگرشان : می‌گویند : «مردم دین را بكار نمی‌بندند اگر بكار بندند همه‌ی چیزها درست شود». می‌گوییم بسیار بهتر است كه بكار نمی‌بندند. سنی و شیعی اگر كیشهای خود را بكار بندند جز آن نخواهد بود كه كشاكش بر سر علی و عمر را از سر گیرند. شیخی و متشرع و كریمخانی اگر كیشهای خود را بكار بندند جز آن نخواهد بود كه از هم جدا زیند. اگر این كیشها بكار بسته شود جز آن نخواهد بود كه باز كاروانهای كربلایی و مشهدی بیشتر گردد ، جز آن نخواهد بود كه روضه‌خوانیها و دسته‌بازیها راه افتد و یك نیم سال با گریستن و سینه زدن بگذرد ، جز آن نخواهد بود كه دسته‌های «انتظاریون» بندند و دعای «ندبه» خوانند ، و پیاده و سواره به بیابانها افتاده جستجوی امام ناپیدا كنند ، جز آن نخواهد بود كه بازارها پر از درویشها و گل‌ِمولاها گردد ، جز آن نخواهد بود كه در هر شهری مجتهدها و امام‌جمعه‌ها فراوان شوند.

آنروز كه بكار می‌بستند اینها بود ، امروز هم اگر بكار بندند همانها خواهد بود ، یك رشته كیشهای بیپای بیخردانه ، بكار بستنش جز زیان چه نتیجه خواهد داد؟!.

دفترچه‌ی «سیاست حسینیه»

چون از «انتظاریون» نام بردم داستانشان را بنویسم : در جای دیگری از دفترچه‌ی «سیاست حسینیه» نام برده‌ام. این دفترچه را تاریخچه‌ی درازی هست.[1] در سال ١٣٢٧[ق] كه در ایران شور آزادیخواهی بسیار بالا گرفته ، و آزادیخواهان پس از یك سال و بیشتر جنگ با محمدعلی‌میرزا فیروز درآمده و تهران را هم گشاده بودند ، و دشمنان آزادی كه بیشتر ملایان و روضه‌خوانان و پیروان آنان بودند پس از ایستادگیها و كوششها نومید شده و آتش سینه‌هاشان رو بخاموشی نهاده بود و از آنسوی سپاه بیگانه یكنیم كشور را گرفته و همه‌گونه نیرنگها برای كاستن از شور آزادیخواهان و كم كردن از نیروی آنان بكار می‌رفت ، ناگهان این دفترچه بمیان افتاد ، و تو گویی نفت بروی آتش ریختند و در همه جا ملایان و روضه‌خوانان و مردم عامی بتكان آمدند : «پس فرنگیها امام‌حسین را می‌شناسند و شما نمی‌شناسید ای بیدینها !» ، این را گفته بشور برخاستند.

بیش از همه در تبریز این شور برخاست. نخستین نتیجه این بود كه همگی روضه‌خوانان كه بیش از دویست تن بودند دست بهم داده و چنین نهادند كه در بازارها و كویها روضه‌خوانیهای همگانی برپا كنند. نخست در بازارها این كار را كردند. یك بازار را می‌گرفتند و از اینسر تا آنسر فرش می‌گستردند و درمیانه منبر می‌گزاردند و جلو آمد و شد را بسته آنجا را انجمنی می‌گردانیدند و روضه‌خوانها هر یكی با پیروانی آمده گرد می‌شدند و یكی پس از دیگری بمنبر رفته و مردم را گریانیده پایین می‌آمدند. سه روز و چهار روز بدینسان بسر برده و سپس از آنجا برخاسته و پس از چند روزی جای دیگری از بازار را می‌گرفتند ، و در همه‌ی این كارها دشمنی خود را با مشروطه و آزادی فراموش نمی‌كردند.

پس از دیری این را بكویها انداختند. در تبریز هفده و هجده كوی از بزرگ و كوچك شمرده می‌شد ، نوبت بنوبت آنها را گردیدند. ما آنزمان در هُكماوار می‌نشستیم. آن كوی دور و كوچك را هم فراموش نكردند و نوبت بآنجا هم رسید ، و من چون گزارش اینجا را با دیده دیده‌ام بهتر توانم ستود.

آنزمان در تبریز روضه‌خوانهای بنامی بود : این كیست؟.. سلطان‌الذاكرین است با سه پسر خود می‌آمد ، این كیست؟ حاجی‌ملا جعفر عربی‌خوانست (تركی را با لحن عربی می‌خواند) با چهار پسر خود می‌آمد ، این كیست؟! حاجی ‌محمدعلی دَوَچیست ، این كیست؟! حاجی‌ملا اسماعیل قره‌آغاجیست ، این كیست؟! حاجی‌جناب سرخابیست ...

بدینسان پی هم می‌آمدند ، و چون چایی خورده و چپق و قلیان كشیده شد روضه‌خوانی آغاز گردید. من این هنگام آغاز جوانیم بود و از اینگونه تماشاها بازنایستادمی ، روز نخست همه را با آنان بودم. آنروز همه روضه‌ی علی‌اصغر خواندند. این شیوه درمیان ایشان بود كه در نشستی كه یكی فلان روضه را خواندی دیگران بایستی دنباله‌ی آن را گیرند. در اینجا چون روضه‌خوانِ نخستین روضه‌ی علی‌اصغر خواند دیگران همه دنباله‌ی آن را گرفتند ، ولی چه سان[=چطور]؟!. یك داستان كوچكی كه دو سطر بیش نیست چگونه بیست و سی تن روضه‌خوان همه از آن گفتند؟!.

دیدنی بود كه چه دروغها بافتند ، و چه افسانه‌هایی سرودند ، علی‌اصغر را در خواب دیدند ، و بمحشرش آوردند ، و از جایگاه بس بلندش در نزد خدا سخن راندند ، و در بهشت برایش عروسی كردند. از چیزهایی كه می‌باید نویسم و همیشه بماند ، اینست كه پیدایش شفق (سرخی آسمان) را از خون علی‌اصغر ستودند : «خون علی‌اصغر اگر بزمین رسیدی دریای خشم خدا بجوش آمدی و جهان را زیر و زبر گردانیدی ، امام نگزاشت خون او بزمین ریزد و با دست آن را گرفت و بآسمان پاشید و سرخی آسمان از آن پیدا شد». این را بارها شنیده بودم و آنروز هم شنیدم.
👇
[1] : درباره‌ی این کتاب ، نویسنده در کتاب «در پاسخ حقیقتگو» گفتار دهم ، آگاهیهای بیشتری داده است.
محمدعلی‌میرزا
دفترچه‌ی سیاست حسینیه
✴️ خدا با ماست

🔶 چگونه و از چه راه آفریدگار بما یاری می‌کند؟

(بخش یکم)

پرسش :

آقای کسروی
دانشمندان و فیلسوفان دیرین و کنون معتقدند که یک نظام هندسی در جهان فرمانرواست و هیچ یک از کارهای این جهان از کوچک و بزرگ بدون سبب و انگیزه بوجود نمی‌آید و هر برگی که از درخت بزمین افتد در زیر تأثیر یکی از عوامل طبیعی می‌باشد و ممکن نیست که بدون علل و اسباب مکشوفه یا نامکشوف ، کوچکترین واقعه‌ای در جهان صورت وقوع پیدا کند. خلاصه قاعده‌ی کلی علت و معلول در سراسر موجودات از جماد و نبات و جانوران در کره‌ی زمین و در کرات دیگر جاری و روان است. نهایت گاهی علل و جهات در نظر علمای موضوع روشن و آشکار است ، مانند پیدایش شب و روز در اثر گردش وضعی زمین ، و زمانی علل قضیه نظری است و علمای علم طبیعی فروضی برای آن قایل شده‌اند که هنوز هیچ یک از آنها منجز و مسلم نیست ، مانند علل پیدایش کره‌ی زمین و مانند آن ، و تاکنون هم علل بخش بزرگی از امور که در این جهان دیده و شنیده می‌شود بر دانشمندان معاصر هم مجهول است و شاید یکصد هزارم آن هم تاکنون کشف نگردیده ولی همه‌ی دانشمندان علوم طبیعی همداستانند که گیتی و آنچه در آن است دارای نظم و آراستگی شگفتی است که نمی‌توان حدوث امری را در این جهان بیرون از این نظام حیرت‌انگیز دانست.

کیشها عکس این نظریه را دارند. آنها می‌گویند : خدا به هر کس که خواست کمک نماید ، اسباب و علت لازم ندارد. آنها می‌گویند اگر کور مادرزاد به پیشگاه کبریاییش ملتجی شد ممکن است دیدگانش بینا و روشن شود. چنانکه در کیش شیعه با آنکه معتقدند : الله لا یجری الامور الا باسبابها ، نه تنها برای خدا این قدرت‌نمایی بدون وسیله را قایلند بلکه پیغمبر و امامان خویش و حتا امامزاده‌ها را اعم از مرده و زنده صاحب این نیرو می‌شناسند.

شما هم بارها این آراستگی و وجود نظم و ترتیب را در کارهای جهان یادآوری کردید و همین نظام بزرگ آفرینش را دلیل بر وجود آفریدگاری می‌دانید که انگیزش این دستگاه [با]عظمت و قدرت باراده‌ی اوست. و نیز بارها گفته‌اید : هیچ کاری در این جهان بی‌انگیزه نتواند بود. از سویی هم می‌گویید چون ما هوادار راستیها هستیم «خدا با ماست».

من می‌گویم با وصف اینکه ما در تحت تأثیر علل و اسباب در این جهان زیست می‌کنیم و نتیجه‌ی هر کاری گذشته از کوشش بستگی بعلل و اسباب موجد و مولد آن کار دارد ، چگونه خداوند با کسانی که پیروی از اوامر و آیینش می‌نمایند همراهی و یاوری می‌کند و با کدام وسیله به بندگانی که او را خشنود می‌گردانند کمک و یاری می‌نماید و از چه راه آرزو و خواستشان را اجابت نموده و مقاصدشان را از لحاظ اینکه نزدیکتر باو هستند انجام می‌دهد. در صورتی که دستگاه طبیعت سیر طبیعی خودش را می‌نماید و تنها علل و جهات موجدِ معلول هستند و این قاعده استثنا نسبت بموجودات ندارد ، پس معنویات در امور بشر چه دخالتی دارند؟.. و دعا و نیایش با این وجه بی‌اثر است و فایده‌ای در این جهان بر آن مترتب نیست ، حال آنکه آزادگان همیشه از پروردگار استعانت می‌جویند و خدا را یگانه پشتیبان خویش می‌شناسند.

می‌گویند امام غزالی جمع بین عقیده‌ی فلاسفه و اسلام کرده معتقد است : با آنکه نظام طبیعی عالَمِ وجود ، ذره‌ای از گردش طبیعی و سیر منظم خویش منحرف نمی‌شود اگر اراده و مشیت خداوند تعلق بگیرد که به یکی از بندگان خاصش توجه نماید این انحراف باشکال مختلفه ظاهر می‌گردد. مثلاً اگر پزشکان جهان همداستان باشند که مرض سرطان قلبی درمان‌ناپذیر است ولی مریض مبتلا باین مرض استغاثه بدرگاه آفریننده نماید و دعایش بهدف اجابت رسد ، با وجودی که گلبولهای سفید خون بیمار باتمام رسیده و در او هیچ‌گونه یارای مقاومت بتصدیق پزشکان دیده نمی‌شود و ساعات واپسین را طی می‌کند ، خداوند در او نیروی خاصی پدید می‌آورد و شفایش می‌دهد بنحوی که آثار بیماری سرطان بیکبار زایل گردد.

مقصودم آنست که با آنکه مانند فیلسوفان و علمای طبیعی معتقدید که انجام کاری بی‌انگیزه نتواند بود ، یاری خدا را ببندگانش از چه راه می‌دانید؟.. آفریدگار با وسیله و سبب بمردم کمک می‌نماید و یا آنکه معتقدید از راه ویژه‌ای بندگانش را یاوری می‌کند؟.. به هر حال خواستارم پاسخ این پرسش را برای آگاهی آزادگان در روزنامه بنویسید.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاهم)

🔶 یکی از گمراهیها صوفیگریست
(بخش یک از دو)

یكی از گمراهیها و گرفتاریها كه در ایران از دیرگاهی رواج یافته صوفیگری است. این كیش باندازه‌ای بایران صدمه رسانیده كه حد و حصری ندارد و می‌توان گفت یكی از علتهای استیلای مغول بایران همین صوفیگری بوده است. آقای كسروی در كتاب «راه رستگاری» كه تقریباً خلاصه و فشاره‌ی پیمان در موضوع دین می‌باشد در گفتار 15 بطور مشروح مبداء و علت پیدایش و جهت پیشرفت و همچنین زیان صوفیگری را بیان نموده و با دلایل دانشمندانه و بخردانه آن را رد كرده‌اند دیگر در این زمینه جای هیچ گونه گفتگویی باقی نمانده و بنوشتن و گفتن دوباره نیاز نیست ولی چیزی كه مرا بنوشتن این گفتار واداشته همانا ایراد بعضی از بی‌انصافان و مغرضین است كه می‌گویند چون پیمانیان از عرفان (صوفیگری) بی‌اطلاع می‌باشند بهمین مناسبت بگفته‌های آقای كسروی گوش داده و پیروی از پیمان نموده‌اند.

این سخن را جز بغرض و ناآگاهی آنان نتوان بچیز دیگری حمل نمود زیرا هر كسی كه با سبك پیمان و بطور كلی با نوشته‌های آقای كسروی آشناست می‌داند كه او در هر موضوعی كه خواسته سخن گوید یا به هر كیش كه ایراد گرفته اول به نحو مجمل و مختصر آن را خلاصه كرده و پس از آن بوده كه پاسخ داده‌اند. بطوری كه چند روز قبل در موضوع جان و روان در پرچم ملاحظه گردید نخست آراء و انظار پیشوایان مادّیگری را بیان كرده و آنوقت مبادرت بجواب نموده بودند این برای اینست كه برای كسی جای شبهه و تردیدی باقی نماند و گفته‌های پیمان را حمل بر گزافه‌گویی نكنند. بعلاوه پیمانیان همه‌شان اهل این كشور هستند و از جای دیگر باینجا نیامده‌اند. بقول خودتان در سرزمین عرفان و فلسفه و شعر و شاعری بزرگ شده و نشو و نما یافته و در مدارس این كشور تحصیل كرده و از برنامه‌ی وزارت فرهنگ كه قسمت مهم آن بعرفان و فلسفه و شعر و ادبیات تخصیص یافته استفاده نموده‌اند.

و از طرفی با صوفیان كه در هر شهری ریشه دوانیده و مجلس و محفلی دارند حشر و نشری كرده كم و بیش بمعتقدات و آداب و رسوم آنها پی برده‌اند. نگارنده یكی از آنها بوده‌ام كه با فِرق مختلفه‌ی صوفیان آشنایی داشته و از نزدیك وضعیت آنها را دیده و اینك مختصری از مشهودات خود را جهت آگاهی خوانندگان درج می‌كنم.

صوفیان چندین فرقه هستند كه مهمترین آنها بقرار زیر است : شاه‌نعمت‌اللهی ـ ذهبی ـ بكتاشی ـ نقش‌بندیه ـ خاكساری. اینها اگرچه در ریشه یكی بوده فعلاً یكی نیستند و هر كدام راهی و پیشوایی جداگانه دارند ، و دائماً با یكدیگر در مجادله بوده و نسبتهایی بهمدیگر میدهند حتا از افتراء و توهین نیز مضایقه ندارند.

هیچ كدام آنها دارای هدف نبوده و آمال ویژه‌ای ندارند و بدستاویز شریعت و طریقت و حقیقت و مكاشفات و مشاهدات عمر خود را با بطالت و كسالت بسر می‌دهند. قطب شیرازی مرام صوفیگری را در یك بیت شعر گنجانیده :
صمت و جوع و سحر و عزلت ذكری بدوام
ناتمامان جهان را كند این پنج تمام

بنابراین اكثر شبها در مقابر شیوخ و خانقاه‌ها جمع شده و تا صبح بیدار می‌مانند و اوقات خود را با خواندن مثنوی و حافظ و سعدی و گریه و ناله می‌گذرانند و اغلب آنها معتاد بتریاك و حشیش و چرس و بنگ هستند و استعمال آن را وسیله‌ی نفْس‌كُشی و وصول بحقیقت و پیوستن بخدا می‌دانند. این بود مختصری از عملیات و مرام صوفیان كه من مشاهده كرده‌ام.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
مغز نورسان را بدستیاری کتابهای درسی بدآموز با بیهوده‌بافیهای صوفیان پر می‌کنند. آب به آسیاب صوفیگری می‌ریزند. بجای پرورش خردها ، خویهای ستوده‌ای همچون دلیری و دانش‌پژوهی و اینگونه نیکیها ، قلندری و درویشی و نادانیهای صوفیان را جانشین می‌گردانند. بدینسان بجای ستارخانها و حسینخان باغبانها و جبار باغچه‌بانها ، شیخ جنیدها و شبلیها و سعدیها و حافظها را برای این کشور می‌پرورند.
جا دارد خوانندگان ، کتاب «فرهنگ چیست؟» را بخوانند تا بدانند چه دستهایی در کارست که ایرانی همیشه مغزش پر از اینگونه نادانیها و گزافه‌بافیهای صوفیان و خراباتیان باشد.
صوفیانی از مصر
صوفی در کار کشیدن بنگ
نورعلی تابنده ، دکتر در حقوق ، ملقب به مجذوب‌علی‌شاه ، «قطب» سلسله‌ی نعمت‌اللهی سلطانعلی‌شاهی گنابادی یکی از دهها قطب و پیشوای صوفیان بود.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 11 از بخش ششم

🔸پیدایش دسته‌های «انتظاریون»

نتیجه‌ی دیگر «سیاست حسینیه» پیدایش دسته‌های «انتظاریون» بود. در آن دفتر مرد فرنگی «باور داشتن به یك ناپیدایی ، و چشم براه پیدایش او داشتن» را می‌ستاید و سودهایی برای چنان باوری یاد می‌كند. از همینجا عنوان بدست ملایان افتاد و نخست در مشهد شیخ محمد نامی از ملایان اسپهان برخاست و دسته‌ی «انتظاریون» (بیوسندگان) پدید آورد ، و از آنجا بشهرهای دیگر رسید و بتبریز هم آمد. صد تن و دویست تن و هزار تن در یكجا گرد می‌آمدند و «دعای ندبه» می‌خواندند ، و از دیر كردن امام ناپیدا می‌نالیدند ، و می‌گریستند ، و كم‌كم كار را بشیون كردن و بسر و روی خود كوفتن می‌رسانیدند و كسانی افتاده از خود می‌رفتند ، و از بامداد تا شامگاه با اینها بسر می‌بردند. آرزوشان این بود كه با زور گریه و ناله امام ناپیدا را به بیرون آمدن وادارند.

در تبریز داستان دیگری پیش آمد ، و آن اینكه چون از ناله‌ها و سر و رو كوفتن‌ها نتیجه نشد پیشواشان كه یك سیدی بود چنین گفت : همه باهم رو بكربلا آوریم و برویم آیفت (حاجت) خود را از آن درگاه بخواهیم. این پیشنهاد را پذیرفتند ، و همگی از توانگر و بیچیز ، و از سواره و پیاده براه افتادند. نمی‌دانم چند هزار تن رفتند ، و چه اندازه از ایشان در راه از پا افتاد و مرد و چه اندازه بازگشت. از اینها آگاهی نمی‌دارم و بسیار دور می‌بودم ، ولی این می‌دانم كه صد خاندان بگدایی افتاد و فلان سبزیفروش و بَهمان چیت‌فروش كه بشور آمدند و خاندان خود را بی‌نگهدار گزارده و رفتند ، پس ازو بچه‌هایش گرسنه مانده و بگدایی افتادند و پس از بازگشت هم خود آنان تهیدست و بیمایه مانده جز گدایی چاره نیافتند.

نیك بیاد می‌دارم كه در آن سال گدایان نوینی در كوچه‌ها پیدا شده و برای آنكه دلها را بیشتر بتكان آورند چنین می‌گفتند : «ما پدرمان بكربلا رفته».

اینست داستان «انتظاریون». آنان كه می‌گویند : «مردم دین را بكار نمی‌بندند ...» اینها را فراموش كرده‌اند ، و یا از بدی و زشتی اینها آگاهی نمی‌دارند.

انگیزه‌ی بیدینی در ایران

اینان از یك چیز هم ناآگاهند ، و آن اینكه : «چرا مردم دین را بكار نمی‌بندند؟!. چرا از آن رو گردانیده‌اند؟!. چرا تا پنجاه سال پیش بكار می‌بستند و امروز نمی‌بندند؟!. اگر بپرسیدشان به یك پاسخ عامیانه بس كرده چنین گویند : «مردم بد شده‌اند دیگر!» ولی هیچ چیزی در جهان بی‌انگیزه نباشد ، و ما نیك می‌دانیم كه انگیزه‌ی این كار چه بوده.

اگر تنها از ایران گفتگو كنیم ، در اینجا مایه‌ی سستی دین بیش از همه جنبش مشروطه‌خواهی گردید. مردم كه بیدار شدند و بكار توده و كشور برخاسته و بكوشش پرداختند چون كیشها با آن نمی‌ساخت ناگزیر درمیانه دوتیرگی پیدا گردید و چون ملایان و دیگران بهواداری از كیشها با آن جنبش دشمنی نمودند ، مشروطه‌خواهان ناگزیر از دین كناره كشیدند و زبان بنكوهش و ریشخند باز كردند و رونق آن را از میان بردند. پس از آن دانشهای نوین رواج گرفت و چون سازشی درمیان نبود سستی آن را بیشتر گردانید ، و پس از همه بدآموزیهای مادیگری و هیاهوی آن آخرین تیشه را به بنیاد دین فرود آورد.

آنان از همه‌ی اینها ناآگاهند و یا خود را بناآگاهی می‌زنند ، و بخود دلداری داده چنین می‌گویند : «مردم دین را بكار نمی‌بندند اگر بكار بندند همه‌ی اینها درست شود».(1)

(1) : شماره‌ی سوم امسال[= سال ششم پیمان] گفتار «پرسشهايي كه بايد ديگران پاسخ دهند» ديده شود.
دسته‌ی انتظاریون تبریز. گویا اینها بازمانده‌های همان انتظاریون باشند که در متن یاد شده.
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»
✴️ خدا با ماست

🔶 چگونه و از چه راه آفریدگار بما یاری می‌کند؟

(بخش دوم)

پاسخ پرچم :

این نوشته را آقای مینویی ، یکی از یاران قزوین فرستاده. ما دوست می‌داریم هر کس از یاران ما در این زمینه‌ها هرچه ایراد می‌اندیشد بنویسد. بنویسد تا پاسخ دهیم و روشن گردد. ما می‌گوییم : باید همه از روی آمیغها[=حقایق] زیست. پس باید آمیغها را (تا آنجا که می‌توانیم) بی‌پرده گردانیم. امروز کاری که دین باید کند اینهاست.

اما پاسخ آقای مینویی. ما باز می‌گوییم : این جهان یک دستگاه بسامانیست که از روی یک آیین استواری می‌گردد. باز می‌گوییم : هیچ کاری در آن بی‌انگیزه نتواند بود. اینست دانسته‌ی ما در این باره. اگر این دانسته با گفته‌های فیلسوفان یکی درآمده باکی نیست. در آیین ما کسی که بیمار شده باید بدرمان پردازد تا بهبود یابد ، کسی که وامدار گردیده باید بکوشد و پول بدست آورد تا وام خود دهد ، مردمی که دچار پراکندگی و پریشانی گردیده‌اند باید راه چاره را پیدا کرده خود را با تلاش از آن گرفتاریها بیرون آورند. با «دعا» ، «نذر» ، «لابه بخدا» و «شکیبایی» چاره باینها نخواهد بود. غلطست آنچه گفته‌اند : «مَنْ صَبَرَ ظَفَر» [1] و یا :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند از اثر صبر نوبت ظفر آید

امروز یک گمراهی بزرگی درمیان ایرانیان همینست که بکارها از راهش نمی‌کوشند و درپی بسیج زمینه برای آسایش و خوشی نمی‌باشند. و چون در نتیجه‌ی این نادانی و گمراهی بسختی می‌افتند ، آن هنگام نیز می‌خواهند با «دعا» و «نذر» و «روضه‌خوانی» و «میانجی‌برانگیزی» چاره کنند. مثلاً در سرزمین پهناور و باردهی همچون ایران بکشاورزی ارجی نمی‌گزارند و بکشاورزان هر گونه ستم سزا می‌شمارند و آنان را از پا می‌اندازند ، ملایان و روضه‌خوانان بمنبر رفته از جهان نکوهشها می‌سرایند و مردم را از پرداختن بزندگانی دلسرد بلکه بیزار می‌گردانند ، وآنگاه در چنین حال که در نتیجه‌ی پیشامدها خورنده در ایران بیشتر و خوراک کمتر است ، صدها بلکه هزارها کسان غله برای دیگران می‌خرند و یا نهانی بکشورهای بیگانه می‌برند[2] ، و چون به شُوَند[=سبب] این نادانیها و پستیها دچار کمیابی و گرسنگی می‌گردند بجای اینکه بخود آیند و شُوَند بدبختی و گرفتاری را بدیده گرفته بچاره‌ی آن نادانیها و پستیها کوشند ، دست بدامن «دعا» و «نذر» و «روضه‌خوانی» و «زیارت» می‌زنند و یا بناله و گریه و زاری می‌پردازند ، و از گله و فریاد و فغان بازنمی‌ایستند.

اگر نیک نگرید اینان با این کارهای خود رفتار بیفرهنگانه‌ی زشتی با خدا می‌کنند. چه از یکسو خدا را نشناخته او را همچون یک پادشاه خودکامه‌ی هوسمندی می‌پندارند که در بالای آسمان نشسته و چشم باین جهان (بلکه باین یک کشور) دوخته ، که همینکه بدی از مرد‌م دید بآنان خشم می‌گیرد و به کیفرکاری برخاسته پتیاره‌ها[بلا] ـ از گرسنگی ، بیماری ، زمین‌لرز ، چنگیز ، تیمور و مانند اینها ـ می‌فرستد ، و سپس چون مردم رو بسوی او می‌گردانند و قربانی سر می‌برند ، میانجی برمی‌انگیزند ، زاری و خواری از خود می‌نمایند ؛ خشمش فرومی‌نشیند و بآنان می‌بخشاید ، و پتیاره‌ها را بازمی‌گرداند. اینست پندار آنان درباره‌ی خدا ، اینست آنچه از پیشوایان خود یاد گرفته‌اند. از یکسو هم نادانیها و پستیهای خود را که انگیزه‌ی این گرسنگی و نایابیست بگردن نگرفته چنین وامی‌نمایند که این بدبختی و گرفتاری جز نتیجه‌ی خشم خدا نیست. روشنتر گویم : گستاخانه گناه را بگردن خدا می‌اندازند.

[1] : معنی : از صبر فیروزی بدست می‌آید.
[2] : اشاره است به اینکه در سالهای 1320 و پس از آن که لشگرهای روس و انگلیس در ایران بودند ، آنها با دست ایرانیانی خواروبار برای سپاهیان خود می‌خریدند که در نتیجه‌ی آن‌ غله و نان کمیاب و گران شده و انبوهی از مردم ما از گرسنگی مردند.
دفتر «خدا با ماست»