پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌ویکم)

🔶 یکی از گمراهیها صوفیگریست
(بخش دو از دو)

از اینها بگذریم و بكتابهایشان نظر افكنیم. بقول آقایان «معارف عرفان» از قبیل اسرارالتوحید ، تذكراة‌العرفان ، بستان‌السیاحه را مطالعه كنیم جز یكمشت قصص و حكایات عجیب و غریب خِرَدناپذیر كه مرشدان برای هنرنمایی و نكته‌سنجی ، خود آنها را بافته و مقصودی غیر از ترسانیدن مریدان و تهی كردن كیسه‌هایشان نداشته‌اند بچیز دیگری برنخواهیم خورد. این را هم پوشیده نگزارم صوفیان از باطنیگری و جبریگری و خراباتیگری هم بهره‌برداری كرده‌اند مولوی می‌گوید :
هر لحظه بشكل آن بت عیار برآمد بر دیده عیان شد
هر دم بلباس دیگر آن یار برآمد دل برد و نهان شد

این عقیده‌ی باطنیانست كه خدا هر زمان در صورت دیگری در این جهان ظهور كرده.

محمود شبستری كه از شیوخ برجسته‌ی صوفیان می‌باشد در كتاب خود موسوم بگلشن راز راجع بجبریگری می‌گوید :
هر آن كس را كه مذهب غیر جبر است نبی فرموده كو مانند گبر است
نبودی تو كه فعلت آفریدند تو را از بهر كاری برگزیدند

همو در كتاب خود درباره‌ی خال و جمال و زلف و كمال یار اشعاری سروده كه حاكی از خراباتیگری است.

با این وصف نمی‌دانم این بی‌انصافان از روی چه مأخذ و مدركی پیمانیان را بعدم اطلاع و استحضار از عرفان متهم می‌كنند در صورتی كه پیمانیان نه تنها از صوفیگری بلكه از تمام كیشها بهتر از دیگران آگاهی دارند و معایب و زیان آن را تشخیص داده و بیهوده بودن آنها را درك كرده و بدین‌جهت دست از آنها كشیده و براه خردپذیر پیمان گرویده‌اند.

در پایان از آقای كسروی خواهش دارم چون صوفیان برای نگهداری و توسعه‌ی دستگاه خود اخیراً كتابهایی بچاپ رسانیده‌اند مبنی بر اینكه صوفیان در زمان صفویه رشیدانه بجنگ برخاسته و از كشور دفاع كرده و در قلع و قمع دشمنان میهن فداكاری نموده‌اند چون من از چنین چیزی آگاهی ندارم شما پاسخ آن را داده و از دغكاری ‌این قبیل مردمان كه می‌خواهند نان را بنرخ روز بخورند جلوگیری نمایید.
محمدباقر رحیمی

🔸پرچم : درباره‌ی صوفیگری بیك رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی كه آقای رحیمی درباره‌ی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نموده‌اند باید دانست كه شیخ‌صفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسله‌ی خود پدید آورده.

صوفیان پی كاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیكاری را شرط تصوف می‌شماردند و گدایی یك گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخ‌صفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشه‌وران و برزگران بودند. صوفیان زن نمی‌گرفتند و آن را بد می‌شماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او كه بر شماره‌ی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترك خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمی‌كشیدند ، ذكر خفی یا جلی نمی‌گفتند ، به چله نمی‌نشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بكلی ناآگاه بودند. راستی‌را باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها كه می‌گویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران كرده شده این ایلهای ترك كرده‌اند نه صوفیان.

ما از باورها و حال صوفیان نیك آگاهیم و می‌دانیم كه یك صوفی آن همتی كه بكوشد و نانی برای شكم خود پیدا كند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما می‌دانیم كه صوفیان باین جهان با دیده‌ی تحقیر می‌نگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنكه در راهش از جان درگذرند.

صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یكی را پیدا نخواهید كرد كه بجنگ یا كوشش پرداخته باشد. یكی از مشایخ معروف آن زمان ابوبكر رازی بوده كه بگفته‌ی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده كه می‌گوید خبر رسید كه همه را از تیغ گذرانیده‌اند.

اما كسانی كه می‌گویند ما معنی صوفیگری را نمی‌دانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه می‌دانستیم نوشته‌ایم. آنان اگر جز اینها می‌دانند بنویسند. ما بسیار می‌خواهیم كه پیروان صوفیگری و دیگر دسته‌بندیها بگفته‌های ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد كنند. ما خود این را می‌خواهیم و چشم براهیم.
(پرچم روزانه شماره‌ی 188)
صوفیگری دختر ناصرالدین شاه
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 12 از بخش ششم

🔸بهانه‌ی «این که در اصل دین نبوده»

یك بهانه‌ی دیگرشان : شما به هر بخشی از كیشهاشان و به هر كاری ایراد گیرید نخست تا توانند ایستادگی نمایند و بهانه‌ها آورند ، و سپس چون درماندند و راهی بروی خود باز ندیدند آنگاه چنین گویند : «این كه در اصل نبوده». می‌گوییم از اصل دین بشما چه؟! شما كجا و اصل دین كجا؟!. دین هر توده‌ای همانست كه می‌دارند و با آن راه می‌روند. دین رخت نیست كه دو دست باشد. یكی را بتن پوشند و دیگری را در بقچه نگه دارند. اگر مسیحیان و زردشتیان و جهودان و دیگران نیز همین رفتار را نمایند و شما به هر بخشی از باورهای آنان ایراد گیرید بگویند : این در اصل دین ما نبوده ، (و راست هم می‌گویند) شما چه خواهید كرد و چه پاسخی بآنان خواهید داشت؟!.

اگر كار اینست كه یك دین تنها اصلش پاك باشد ، و پس از آن پیروان هرچه گفتند بگویند و به هر حالی افتادند بیفتند و اینها زیانی ندارد ، دینهای مسیحیان و زردشتیان و جهودان نیز چنین است. آن گمراهیها كه شما در این دسته‌ها می‌بینید در اصل دینشان كه نبوده است. پس چه ایرادی بآنان می‌دارید؟!.

هر دینی نخست پاك بوده ، و مایه‌ی رستگاری مردم بوده ، ولی كم‌كم آلوده گردیده ، و گوهر خود را از دست داده و از میان رفته. از میان رفتن یك دینی همین باشد ، وگرنه بگفته‌ی عامیان «از لوح محفوظ» سترده نگردد.

این بهانه یكی از گرفتاریهای بزرگی شده. توده‌های بزرگی درمیان آتشِ پراكندگی و گمراهی و بیچارگی می‌سوزند ، و تنها دلخوشیشان اینست كه اصل دینشان پاك بوده ، و در هزاروسیصد سال پیش عربها در عربستان از آن بهره جسته‌اند.

جوانی پیش من آمده ، و با خشم و تندی چنین می‌پرسد : «شما باتحاد مسلمین در صدر اسلام چه می‌گویید؟!..» ، این را می‌گوید و چشمهایش برق می‌زند كه تو گویی یك فیروزی بهره‌ی او گردیده. گفتم : «شما به برادریها و یگانگیهای مسیحیان در آغاز آن دین ، و بپافشاریهای شگفت آنان چه می‌گویید»؟!.

راست بدان می‌ماند كه بكسی كه رختهای ناپاكیزه پوشیده خرده گیرید ، و او پاكیزگی رختهای دیگری را برخ شما كشد ، و مثلاً گوید : «حسنعلی كه رختهایش پاكیزه بوده». آخر از حسنعلی بشما چه؟!.

بَدان و بهانه‌جویان بمانند. نیكان فریب این بهانه را خورده‌اند. همینكه با یكی بسخن می‌آییم و آلودگیها و پراكندگیهای مردم را یاد می‌كنیم ، آهی می‌كشد و بیدرنگ آغاز می‌كند فیروزیهای آغاز اسلام را شمردن ، و با این داستان‌سراییها و افسوس‌خوریها سخن را بپایان رسانیده پی كار خود می‌رود.

اینها از ندانستن معنی دین می‌باشد. اینان چون دین را آن «ساختمان اندیشه‌ای» می‌شناسند آن را جاویدان می‌دانند ، و گمان اینكه دین از میان رفته ، و همه‌ی گرفتاریها از همینجا برخاسته ، و می‌باید آن را دوباره بازگردانید ، و می‌باید راه را از سر گرفت ـ چیزهاییست كه باندیشه‌شان نمی‌آید.

این گفتگو بسیار پربهاست ، و می‌باید آن را نیك روشن گردانیم تا بسخنی دیگر پردازیم : اینان بدستاویز آنكه پیرو اسلامند ، و آن دین دستورهایی برای اینها داده ، از پرداختن بكارهای بایای زندگانی چشم می‌پوشند ، و در چنین زمانی كه نبرد بسیار سختی میان توده‌ها برخاسته و هر یكی از آنان می‌كوشد نیرومند گردیده دیگران را نابود سازد ، اینان اندیشه‌ی خود و آینده‌ی خود نمی‌كنند ، و مثلاً میهن‌دوستی و دلبستگی بتوده و كشور كه امروز پایه‌ی زندگانی توده‌هاست اینان بآنها ارجی نمی‌گزارند و آشكاره بی‌پروایی می‌نمایند ، و مردم عامی را نیز از پرداختن باینها بازمی‌دارند. خود را دچار خواری و زبونی می‌سازند و دلهاشان بآن خوشست كه امت محمدند و یك دین راستی می‌دارند و روز رستاخیز بهمه‌ی دیگران برتری خواهند داشت و در بهشت برین خوش خواهند زیست.

در جایی كه اینها همه دروغ است. براستی اینان نه پیرو اسلامند ، و نه با دستورهای آن دین راه می‌روند ، و نه در آنجهان خوش بوده و به بهشتی خواهند رفت. همه فریبهاییست كه بخود می‌دهند ، و خود را زیانكار دو جهان می‌گردانند.

ما بازنمودیم كه كسانی كه در اینجهان خوار و سرافكنده زیند در آنجهان خوارتر و سرافكنده‌تر خواهند بود. آن معنی كه اینان بزندگانی آنجهان می‌دهند سراپا دروغ است.
👇
اینان داستانهایی می‌دارند : «روز رستاخیز خدا در جلو عرش بروی كرسی استوار خواهد بود ، و ملیونها ملیون مردمان ، هر دسته‌ای پشت سر پیغمبر خود بآن بیابان خواهند آمد ، پیغمبران رده خواهند كشید و پیغمبر اینان جلوتر از همه خواهد بود ، علی در پیش روی او «لواء الحمد» را كه یكسرش در مشرق و یكسرش در مغرب خواهد بود بدست خواهد گرفت ، خدا ببازخواست خواهد برخاست و خشم گرفته و تندیها خواهد نمود ، مردمان بهراس افتاده و دستشان از چاره كوتاه خواهد بود ، جز پیغمبر اینان كسی یارای میانجیگری نخواهد بود ، كار بر دیگران سخت خواهد شد ولی اینان همه آمرزیده شده و روی ببهشت خواهند آورد ، شما كیستید؟.. «ما امت محمدیم» ، درها برویشان باز خواهد شد ، و همه در كوشكهای یاقوت و زَبَرجَد جا خواهند گرفت ، و با حور و غِلمان بخوشی خواهند پرداخت ...» اینست آنچه یاد گرفته‌اند ، اینست آنچه امید می‌دارند.

با این افسانه‌ها دلهای خود را خوش كرده‌اند و پشت پا بتوده و زندگانی توده‌ای می‌زنند ، و آشكاره می‌گویند : «من باید فكر آخرتم باشم چه كار با مملكت دارم» می‌گویند : «دنیا فانیست ما باید بآخرت پردازیم».

امروز یك‌نیم بیشتر شرق گرفتار این زیانكاریست.
✴️ خدا با ماست

🔶 چگونه و از چه راه آفریدگار بما یاری می‌کند؟

(بخش سوم)

یکی از یاران می‌گوید : در یکی از شبهای رمضان بمسجد یکی از ملایان بنام تهران[1] رفتم. دیدم سخن از گرانی خواروبار و از کمیابی آنها می‌راند و آنگاه رو بزنها گردانیده چنین می‌گوید : «دیدید جوراب بپا نکردید ، هر شب بسینما رفتید ، خدا غضب کرد. پس بیایید در این شب احیا با خدا صلح کنید ، امشب در این مسجد بعبادت پردازید ...». ببینید آخوند تیره‌درون تنها برای آنکه یک شبِ احیا مسجدش پر باشد چه دروغی بخدا بسته!.. ببینید چه گستاخی و بیفرهنگی نموده!.. معنی این سخن آنست که خدا از جوراب نپوشیدن و بسینما رفتن زنان ایران چندان خشمناک گردیده که به کینه‌جویی پرداخته و گرسنگی و کمیابی باین کشور فرستاده. یکی نگفته : ای نافهم خدا کینه‌ی زنان هوسباز تهران و تبریز را می‌جوید از بینوایان بوشهر و بندرعباس؟!.. اینان بهوسبازی و بی‌پروایی می‌پردازند ، و خدا آنان را از گرسنگی می‌کشد؟!.. از این گذشته ، مگر این گرانی یا نایابی را خدا فرستاده؟!.. خدا چه کرده که این گرانی یا نایابی پدید آمده؟!.. آیا باران نفرستاده؟!.. آیا سن و ملخ فرستاده؟!.. آخر چه کرده که گرانی را پدید آورده؟!.. ای روسیاه اگر توده نافهم و نادانست و سزای نافهمی و نادانی خود را می‌یابد ، گناه خداست؟!..

دوباره می‌گویم : این یک گمراهی بزرگی از ایرانیانست. اینان خدا را نمی‌شناسند و آیین او را نمی‌دانند. باید گفت : ای نادانان ، خدا یک پادشاه خودکامه‌ی هوسمندی نیست که از دیدن بدیها خشم گیرد و از شنیدن لابه و ناله خشمش فرونشیند. باید گفت : خدا برای گردش این جهان آیینی گزارده و آن آیین با لابه و درخواست شما دیگر نگردد. این را خدا گزارده که چون کسی بیمار گردید باید بدرمان پردازد ، چون کسی وامدار گردید باید بکوشد و پول بدست آورد و وام خود پردازد ، آن مردمی که گرفتار کمیابی یا گرسنگی گردیدند باید ببینند انگیزه‌ی آن چیست و از راهش بچاره کوشند. آن دعانویسی که می‌خواهد بیماری را با دعا دور گرداند با آیین خدا می‌جنگد ، آن سیدی که می‌گوید : «نذری بمن کن تا وامت پرداخته شود» دروغ بخدا می‌بندد ، آن ملایی که اکنون بشما می‌گوید : «دعا کنید ، روضه‌خوانی برپا گردانید ، بزیارت روید تا این گرسنگی رفع شود» خدا را نمی‌شناسد.

این اگر خدا را شناختی آیین او را نیز دانستی. اگر خدا را شناختی بچنین دروغی گستاخی ننمودی. دوباره می‌گویم این گرسنگی نتیجه‌ی نادانیها و نافهمیهای توده است و تا آنها برداشته نشود اینگونه گرفتاریها همیشه خواهد بود. آن دستورها که ملایان می‌دهند خود شُوَندهای این گرسنگی و نایابی می‌باشد نه اینکه چاره بآن تواند کرد.

من می‌شنوم چون ما می‌نویسیم که «دعا» و «نذر» و مانند اینها سودی ندارد کسانی بهیاهو برخاسته می‌گویند : «پس کارها در دست خدا نیست؟!..» و این را دستاویزی می‌گیرند که بما تازند.

باید گفت : ای نافهمان ، کارها در دست خداست. لیکن همان خدا چنین آیین نهاده که هر کاری جز از راهش و با افزارش پیش نرود. یک برزگری تا تخم نکارد دانه ندرود ، یک گِلکاری [2] تا دیوار و آسمانه[=سقف] نسازد خانه پدید نیاورد ، یک مردمی که در کشوری می‌زیند تا یکدل و یکزبان نگردند و آن کشور را خانه‌ی خود دانسته بنگهداری و آبادیش نکوشند ، از آسایش و خرسندی بهره نیابند. اینها را خدا گزارده و هیچگاه با «دعا» و «نذر» و «لابه»ی این و آن ، گزارده‌ی خود را دیگر نگرداند. شما نافهمان که «میهن‌پرستی» را که همان نگهداری کشور است «بت‌پرستی» می‌نامید ، و ملایانتان بالای منبر رفته مالیات دادن بدولت و بسربازی رفتن را «حرام» می‌شمارند ، و دبستان و ثبت اسناد و قانون و اداره‌های دولتی و هر چیزی که مایه‌ی سامان و آرامش کشور است دشمن می‌دارید ، و بجای یکدلی و یکزبانی در یک کشور چهارده کیش می‌دارید ؛ این ناچاریست که همیشه گرفتار سختیها باشید ، و اینکه می‌خواهید با دعا و لابه و گوسفند سر بریدن و روضه خوانانیدن [3] بچاره کوشید ، این خود نافهمی دیگری از شما می‌باشد. شما گویا می‌خواهید خدا را فریب دهید و بشکستن آیین خود وادارید.

[1] : سخن از شریعت سنگلجی است که از جمله ملایان «روشن‌اندیش» شمارده شده!
[2] : گِلکار = بنّا
[3] : خوانانیدن = بخواندن برانگیختن.
شریعت سنگلجی
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌ودوم)

🔶 خود نمی‌كوشند و بكوشش دیگران نیز رشك می‌برند
(بخش یک از دو)

در ایران كسان بسیاری هستند كه هیچ كوششی در راه توده و كشور نمی‌كنند و از علاقه‌مندی بكشور و توده تنها بآن بس می‌كنند كه در این مجلس و آن مجلس گله كنند ، و از حال مردم بد گویند و از كمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیك شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین كار اكتفا كنند. دسته‌ی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر می‌دهند ، و این نمی‌دانند كه وظایفی در گردن دارند و

🔸یك مردی چنانكه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بكشور و توده‌ی خود نیز باشد و آزادی و آبادی كشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن كوششهایی كند.

بخصوص هنگامی كه روزهای سختی برای كشور پیش می‌آید ، و بخصوص هنگامی كه یك دسته‌ای بكوششهایی پرداخته‌اند كه باید با آنان همدستی نماید. این نمی‌دانند كه یك چنین واجبی نیز بگردن ایشانست كه اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.

آری دسته‌ی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است كه گمان هیچ تقصیری بخود نمی‌برند و با یك پیشانی باز با آدم روبرو می‌شوند. بلكه در دلهای خود ما را كه بچنین كوششی برخاسته‌ایم مورد نكوهش می‌سازند. این یك نمونه‌ی دیگریست كه اینان معنی زندگی را نمی‌دانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایه‌ی كودكان را دارند ، بلكه اگر پرده‌پوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایه‌ی چهارپایان گردانیده‌اند.

🔸این شیوه‌ی زندگانی چهارپایانست كه سر پایین انداخته می‌خورند و می‌نوشند و می‌خوابند و كام می‌گزارند و در اندیشه‌ی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث می‌نمایند.

جای بسیار افسوسست كه چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوس‌آورتر از این آنست كه كسانی باین اندازه هم بس نكرده نه تنها خود بكوششی نمی‌پردازند و بكوششهای ما همراهی نمی‌نمایند باین تلاشهای ما نیز رشك می‌برند و كینه‌ی ما را در دل جا می‌دهند ، و برخی از آنان از آزار و كارشكنی هم بازنمی‌ایستند و هر كجا كسی را از همراهان ما پیدا كردند خنجر زبان را تیز كرده همچون كژدم كه از نیش زدن لذت می‌برد زخمهای پیاپی می‌زنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من می‌آیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز می‌كنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشك و كینه تهی می‌گردانند.
چند روز پیش یكی بنزد من آمده می‌گوید : «بسیار لاغر شده‌اید» می‌گویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. می‌گوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده می‌كشید. این مردم كه نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه كار دارید؟!.. از خودتان گفتگو كنید .. خودتان آیا می‌شوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن می‌دانیم كه هر كسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت می‌خواهی نیك شوی یا نه؟! ما اكنون در مرحله‌ی پیراستن اندیشه‌ها می‌باشیم و می‌خواهیم نخست باین پراكندگیها چاره كنیم و اینست یك رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار می‌دهیم كه در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراكنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفته‌ای یا نه؟!.. از خودت گفتگو كن ... از آنسوی تو از كجا می‌گویی این مردم نمی‌شوند؟!.. چه دلیلی باین گفته‌ی خود داری؟!.. تاكنون كه آزمود كه دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران كدام دسته‌ای برای اصلاح برخاسته‌اند؟!.. كدام كوششهایی در این باره بكار برده‌اند؟!..

نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست می‌كوشید ، چه نتیجه برده‌اید؟!..» گفتم : چه نتیجه‌ای می‌خواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی كنید. ما نُه سالست می‌كوشیم و از كوششهای خود هم نتیجه برداشته‌ایم. ما با سوزن كوه می‌كَنیم. ما درمیان چهارده كیش و چند مسلك و چند بدآموزی ایستاده می‌گوییم : باید همه‌ی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاكنون آن توانسته‌ایم كه آواز خود را بگوش ده‌ها هزار و صدها هزار كسان برسانیم و هزارها كسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینكه چنین كوششی در برابر صدها فشار و كارشكنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یك فیروزی بزرگی می‌باشد. شما اگر یك مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی كه در برابر اندیشه‌های ما بسیار بی‌ارزش است) چه تلاشها بكار می‌برند و چه جانفشانیها می‌نمایند. بیست و سی سال می‌كوشند و ملیونها جوان را بكشتن می‌دهند و باز نومید نمی‌گردند.

👇
🔸شما می‌گویید ما چون در نُه سال بهمه‌ی مقاصد خود دست نیافته‌ایم این را دلیل نافیروزی شماریم و با شما هم‌آواز گردیده بگوییم : «این مردم نمی‌شوند!». ولی این یك چشمداشت بسیار بیخردانه‌ایست كه از ما می‌كنید.

بخصوص كه ما نیك می‌دانیم این سخنان از دلهای پاك برنمی‌خیزد و آنچه شما و دیگران را باین گفته و مانندش وامی‌دارد جز رشكِ پلید و خودخواهی و نادانی نیست. اینها را گفته با تحقیر از پیش خود دورش راندم.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 13 از بخش ششم

🔸با اینهمه دوری از اسلام خود را مسلمان می‌پندارند

دیگر گمراهیها بیكسو ، این خود گمراهی بزرگیست كه خود را پیرو اسلام می‌شمارند و به پیغمبر اسلام می‌بندند. چنین می‌دانند كه همینكه خود را مسلمان خواندند ، و نامهایی را یاد گرفتند ، و بچند كار بیهوده‌ای برخاستند بس است و كمی[=نقص] در كار نخواهد بود.

«ما امت محمدیم ...» چه دروغ بزرگی ، شما امت شیخ احمدید ، امت كریمخانید ، امت ملا باقرید. نخواستم دور روم ، وگرنه گفتمی : شما امت عبدالله بن میمونید ، امت حسین بن روحید ، امت حسن بن صباحید. شما كجا و محمد كجا؟!.

شما بیش از این نكرده‌اید كه از نام آن پیغمبر و خاندانش بتهایی ساخته و كیشهای بت‌پرستی پدید آورده‌اید. داستان شما با او داستان مسیحیان با عیسا است. هر دو دسته در این همبازید كه از نام یك پیغمبری بت ساخته‌اید. اگر آنان امت عیسایند شما هم امت محمد توانید بود.

از ریشه ، خود این «امت‌بازی» خطاست. دین برای این بیهوده‌پنداریها نیست. صد بار می‌گوییم : دین برای رستگاری جهانیانست. شما خود را امت هر پیغمبری می‌شمارید بشمارید با این پراكندگی و خواری و زبونی كه هستید بیدینید و خدا از شما بیزار است. شما هر زمان كه نام اسلام می‌برید آن یكی شدن توده‌ی عرب ، و آن زندگانی سرفرازانه ، و آن بلندی خویها و اندیشه‌ها را بیاد آورید. اسلام آنها بوده ، و چون كنون نیست اسلام هم نیست. بیش از این هرچه بگویید بی‌سود است.

چه کسانی با ما دشمنی می‌کنند؟ ـ 1

باز اینان ـ این عامیان ـ فریب خورده‌اند ، و باری به پیغمبر اسلام جایگاهی می‌گزارند و او را بزرگ می‌دارند. بیشرم آن كسانیند كه بآن پاكمرد باوری نمی‌دارند ، و دوستارش هم نیستند ، و اگر جایش افتد از زباندرازی و بیفرهنگی درباره‌ی آن پیغمبر بازنایستند ، و با اینحال نام او را دستاویز ساخته با ما نبرد می‌كنند و كار خود را از این راه پیش می‌برند. ما امروز بیش از همه گرفتار این بدنهادان و بیشرمانیم ، و می‌باید پرده از روی كارشان برداریم. اینست می‌نویسیم امروز كسانی كه با ما دشمنی می‌نمایند بچهار دسته‌اند :

١ـ آنان كه دلبستگی بكیش خود می‌دارند و چون ما آن كیشها را برمی‌اندازیم دشمنی می‌نمایند. در اینجا با آنان كاری نیست.
٢ـ آنان كه از راه دین نان می‌خورند و آن را دكان خود می‌دارند و از بهرِ نگهداری آن دكانهاست كه با ما نبرد می‌كنند.
٣ـ آنان كه درسهایی از فلسفه و اصول و ادبیات و منطق و مانند آن خوانده‌اند و آنها را سرمایه‌ی برتری‌فروشی ساخته‌اند و ما چون سرمایه‌شان را از دست می‌گیریم ایستادگی نشان می‌دهند.
٤ـ آنان كه با خودِ من همسری و همچشمی می‌نمایند.

این سه دسته بیشترشان بیدینند و به پیغمبر اسلام جایگاهی نمی‌گزارند ، ولی چون در برابر ما درمانده‌اند و دستشان از همه جا كوتاه شده نام آن پاكمرد را افزارِ كار ساخته‌اند كه این خود گناه بزرگیست ، آری گناه بزرگیست كه نام یك پاكمردی را دستاویز خواستهای ناپاك گردانند. بیاری خدا همه‌ی اینان را رسوا خواهیم گردانید.

ما از اینان داستانهای بسیار می‌شناسیم كه خواهیم نگاشت تا پستیشان را همه بدانند و در اینجا از هر دسته بیك داستانی بس كرده درمی‌گذریم :

دكانداران را می‌شناسید كه به هر پستی تن درمی‌دهند ، و اگر تاریخ مشروطه را خوانده‌اید می‌دانید كه در راه نگهداری دكانهای خود به چه كارهای بسیار ننگینی برخاسته‌اند و تا آنجا پیش رفته‌اند كه خود را بدامن بیگانگان بیندازند.

این بتازگی رو داده كه یكی از اینان كه روضه‌خوانست و از جوانی با من دشمن بوده ، چون می‌بایست دستارش بردارد بتهران آمده ، و از ناچاری با من دوستی نشان داده و درخواست كوشش درباره‌ی كارش كرده و درمیان سخنانش بیشرمانه چنین می‌گوید : «اگر مخارجی هم داشت تا صد تومان و دویست تومان مضایقه نفرمایید» ، بیدینی تماشا كنید و بیشرمی نگرید. نود درصدشان از اینگونه‌اند و بیدین و بیشرم می‌باشند.
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»
✴️ خدا با ماست

🔶 چگونه و از چه راه آفریدگار بما یاری می‌کند؟

(بخش چهارم)

اگر نیک بجویید و بیندیشید نادانی این دسته از مردم ژرفتر و ریشه‌دارتر از آنست که ما در اینجا گفتیم. آنان در این زمینه گرفتار یک گمراهی بسیار ریشه‌داری می‌باشند و راستی اینست که آنان باین جهان با این آیین و سامان خدایی ارجی نمی‌گزارند که تو گویی آن را از خدا نمی‌شمارند و از اینجاست که بکارهای شگفت و ناهمیشگی ارج گزارده تنها در آن هنگام است که یاد توانایی خدا کنند.

مثلاً درخت که در بهار سبز می‌گردد و گلهای سرخ و سفید از آن می‌دمد ، خود سراپا شگفتیست ؛ این برگها و گلها در کجا بوده؟!.. اینها از کجا پدید می‌آید؟!.. اگر همه‌ی مردمان گرد آیند آیا یک درختی چنین توانند ساخت؟!.. این نمونه‌ی شگفتی از توانایی خداست. ولی آنان باین ارجی نگزارند و پروایی ننمایند و اگر یک درختی در پاییز گل کرد که ناهمیشگیست تنها در آن هنگامست که یاد توانایی خدا کنند : «قدرت خدا را تماشا کن!». این شب و روز که می‌آید و می‌رود در پیش آنان هیچی نیست. هیچگاه نمی‌اندیشند که شب از کجا می‌آید و روز چگونه پدیدار می‌گردد. ولی اگر بشنوند یک جایی هست که چند ماه پیاپی شب است و چند ماه پیاپی روز ، در آن هنگامست که توانایی خدا را بیاد آورند. در همه جا و در همه چیز چنینند و جز درپی کارهای شگفتی نباشند.

اینست درباره‌ی برانگیختگان نیز شگفت‌کاریهایی را دربایست شمارده‌اند. یک برانگیخته باید از سنگ شتر دربیاورد ، از انگشتان چشمه روان سازد ، با سوسمار سخن گوید ، آفتاب را برگرداند. با این کارهای بیرون از آیین خداییست که او را توانند شناخت. اینکه یک برانگیخته برخیزد و آمیغها را بازنماید و با گمراهیها نبرد کند و خردها را بتکان آورد که نشانه‌ی راست اینهاست ، در نزد آنان ارجی نمی‌دارد.

همچنین درباره‌ی آینده نیز یک دستگاه شگفتی از پندارِ[=خیال] خود برپا گردانیده‌اند : امام ناپیدا که هزار سال بیشتر است زنده و ناپیداست در مکه بیرون خواهد آمد ، یارانش از تالقان و قم ، با «طی‌الارض» در نزد او خواهند بود ، آفتاب از مغرب سر خواهد برآورد ، توپ و تفنگ و بمب از کار خواهد افتاد. اینست راهی که برای نیکی جهان می‌پندارند.

از اینجاست که درباره‌ی گردش جهان و راهبری آفریدگار نیز آیین و سامانی را که خود او گزارده نمی‌شناسند و اگر بشناسند ارجمند نمی‌دارند و بهوسبازی و نادانی گردن بآن نگزارده می‌خواهند در اینجا هم شگفت‌کاری باشد. می‌خواهند مردم دعا کنند و خدا نیز دعای آنان را بپذیرد ، و از راههایی که بیرون از آیین جهانست دلخواه آنان را بکار بندد. یکی از آنان با یک بیباکی [1] می‌گوید : «اگر خدا دعای مردم را نخواهد پذیرفت پس چه خداییست؟!..». دیگری بیخردانه مَثَل آورده می‌گوید : «یک پادشاه حق دخالت در مملکت خود دارد ، خدا حق دخالت ندارد؟!..». بدتر از همه آنکه این نادانی خود را از نیروی «ایمان» شناخته گردن می‌کشند و بخود می‌بالند و بدیگران برتری می‌فروشند.

در نتیجه‌ی همین نادانیهاست که می‌بینید فالگیری و رمل‌اندازی و دعانویسی و جادوگری در این کشور رواج بسیار می‌دارد. کسانی می‌روند و سالها در دانشکده‌ها بسر برده دانش می‌اندوزند و با اینحال از گرویدن بفالگیر و جادوگر خودداری نمی‌توانند.

[1] : بی‌باکی = تهور ، جسارت.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی پنجاه‌وسوم)

🔶 خود نمی‌كوشند و بكوشش دیگران نیز رشك می‌برند (بخش دو از دو)

كسانی از آنان از مجادله لذت می‌برند و پافشاری دارند كه بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاكنون بارها گفته‌ایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی كه شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ،

🔸بارها گفته‌ایم : این پراكندگی اندیشه‌ها كه شما گرفتارش هستید چاره‌ای جز این ندارد كه حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراكنده از میان رود و شما اگر رستگاری می‌خواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفته‌ایم مجادله و پیكار هیچ نتیجه‌ای ندارد و جز نشان نادانی یك كسی نتواند بود.

با این حال گروهی بجای آنكه سخنان ما را نیك بیندیشند و داوری كنند و اگر پرسشی پیدا كردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند كه یكی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلكه گفتگو را بزباندرازیها و عیب‌جوییهای شخصی بكشانند.

یكی از یاران می‌گوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشته‌های شماست و بدگوییهایی می‌كنند. این یكی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن می‌پردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او می‌گوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یكی از ایشان كه زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته كه نتیجه‌اش این عبارتها می‌شود. گفتم خواهش می‌كنم یكی از نوشته‌های او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمی‌دادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یك جلد كتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست می‌گویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من می‌بینم برای هر مطلبی دلیلها می‌آورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو كنید كه آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز كردم گفتار پانزدهم را كه درباره‌ی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جمله‌ای می‌خواندم می‌گفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینكه دلیل می‌آورد؟.. بدینسان یك صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یك تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم كه دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی می‌شنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزه‌ی دكان بقالست كه شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!..

🔸آن مردمی كه خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق بهیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد كه درمیان بیست‌ملیون ، ده تن با یك اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شكست خورند و لگدمال دیگران گردند.

دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشته‌ی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.

این نمونه‌ای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و كینه‌ورزی تا چه ‌اندازه از فهم و خرد دور می‌افتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست كه یك توده بدینسان خوار و بی‌ارج گردیده. بیهوده نیست كه همچون حشرات لگدمال و نابود می‌گردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست كه ما یك نمونه‌اش را شرح می‌دهیم.

من بارها یادآوری كرده‌ام و بار دیگر یادآوری می‌كنم كه با اینگونه كسان بگفتگو نباید پرداخت. همینكه كسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمی‌دهد باید بیكبار ازو چشم پوشید و رشته‌ی گفتگو را برید. یكی از چیزهایی كه در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) می‌باشد كه باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی كه ببدگوییها و عیبجویی‌های شخصی می‌پردازند. این نادانان پستتر از آنند كه ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق كوشیم و این را یك وظیفه‌ی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست كه كسی را شایسته‌ی حقایق یابیم ، و اینگونه كسان كم نیستند. اگر تیره‌درونان دلیل‌ناپذیر فراوانند پاكدرونان راستی‌پژوه نیز كم نمی‌باشند. اینست باید از آن تیره‌درونان درگذریم و باین راستی‌پژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 191 و 192)
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 14 از بخش ششم

🔸چه کسانی با ما دشمنی می‌کنند؟ ـ 2

از دسته‌ی دوم كسی كه با ما گفتگوی فلسفه‌ی یونان كرده و با یك زبان تند و ناسزایی چنین گفته : «آقا شما بفلسفه ایراد می‌گیرد؟!.. ما كوچكتر از آنیم كه بفلاسفه ایراد گیریم!» ، و من پاسخ گفته‌ام : «ما بفلسفه ایراد گرفتیم ، و این كاریست كه كرده شده ، و كنون باید دید كسانی كه هواداری از آن می‌نمایند پاسخ خواهند توانست یا نه ، و شما اگر بتوانید بایرادهای ما پاسخ دهید» ، این را گفته و بخانه آمده و كتاب «راه رستگاری» را برایش فرستاده و بار دیگر پیام داده‌ام : «بخش چهاردهم را بخوانید و هر پاسخی می‌توانید بنویسید» ، و یك بار هم در پیمان یادآوری كرده‌ایم ، چنین كسی بجای آنكه از در راستی‌پرستی آید و مردانه بگوید : «من نوشته‌های شما را نخوانده بودم ، هر آنچه نوشته‌اید راست است ، و فلسفه در برابر نوشته‌های پیمان بسیار كوچك و بسیار بی‌ارج است» ، و بدینسان گناه خود را بشوید ، همه‌ی آنها را فراموش كرده و این بار بنام هواداری از اسلام و بستگی به بنیادگزار آن با پیمان دشمنی می‌نماید.

یكی بگوید : «آقاجان ، ناسازگاری فلسفه با اسلام چیز بیگفتگوییست شما آیا آن را می‌دانستید یا نه؟.. نتوانید گفت نمی‌دانستم. چنین چیزی از شما پذیرفتنی نیست. بیگمان می‌دانستید و این درخورِ شگفت است كه دیروز با آن تندی از فلسفه هواداری می‌نمودید ، و امروز چون درمانده‌اید و پاسخی بایرادهای ما نمی‌توانید هواداری از اسلام می‌نمایید. چنین كاری از شما چه شایسته است؟!.».

از اینسوی پس نتیجه‌ی آن گفتگو چه شد؟! چرا پاسخی بآن ندادید؟!. این نشد كه بآن تندی و تلخی ایراد گیرید و چون پاسخ شنیدید آن را گزارده و بدستاویز دیگری پردازید.

از دسته‌ی سوم نیز داستانی نویسم : مردی كه در جوانی با من آشنا بوده ، ولی بیست سالست ازو دوری جویم ، و در جوانیش هم كه می‌شناختم یك روز دیندار و یك روز بیدین بودی ، و چون بیشتر كتابهای عربی خواندی هرچه در آنها دیدی در دل جا دادی ، در پارسال كه از تبریز بازگشتم آقای سلطانزاده آگاهی داد فلان آشنامان كه در كرمان بود بازگشته و شما را می‌پرسید. گفتم : اگر او را نبینیم بهتر است. ما نرفتیم ولی او خود آمد و نشست و با بودن آقای سلطانزاده و دیگران سخنانی گفت. گفته‌هایش بیشتر رُویه‌ی بیدینی داشت. مثلاً گفت : «من مطالعه‌ی بسیار در قرآن كرده‌ام ، آن برای عرب نازل شده ، برای دیگران نیست». سپس یك بار او را در خانه‌ی آقای سلطانزاده و بار دیگری در خانه‌ی آقای جعفر جوان دیدم و هیچگاه دو تن تنها باهم نبوده‌ایم. ولی او بسیار جاها می‌نشیند و داستانهایی می‌راند كه با من دو تن تنها بوده‌ایم و سخنی رانده‌ایم و او هواداری از اسلام نموده و من دشمنی می‌نموده‌ام.

این بسیار زشت است كه كسانی بدلخواه یا كینه‌ی خود رخت دیگری پوشانند و یك دستگاه ارجمندی و یا نام ورجاوندی[1] را دستاویزِ كار خود گیرند. اینان خواستهای دیگری را دنبال می‌كنند ، و چون در برابر پیمان زبون شده‌اند و هیچ پاسخی نمی‌توانند از این راه پیش می‌آیند.

زشتتر از آن اینست كه می‌خواهند وانمایند آنان هوادار اسلامند ولی ما دشمن آن می‌باشیم. كسی چون شرم را كنار گزارد هر سخنی تواند گفت ، روز را شب و شب را روز تواند خواند. خوب ، ای خیره‌رویان شما باسلام چه كرده‌اید ، و چه می‌توانستید كرد؟! یكی از كارهاتان را یاد كنید! مگر شما نیستید كه فلسفه‌ی داروین برخاست و بدانسان رواج گرفت و هیچ پاسخی نتوانستید؟!. مادیگری برخاست و بدانسان یك‌نیم مردمان را از دین بیزار گردانید و هیچ چاره‌ای نكردید و خود از دین بیزاری نمودید؟!. مگر شما نیستید كه نه معنی دین ، و نه معنی برانگیختگی و نه هیچ چیز دیگر را نمی‌دانستید و كنون یكایك از پیمان یاد می‌گیرید؟!.. شما نیستید كه اگر كسی فرستادگی پیغمبر اسلام را نپذیرفتی و دلیل از شما خواستی نیارَستنیها را (از شق‌القمر و رد شمس و جاری كردن نهر از انگشتان خود و مانند اینها كه در كتابهاست) یاد كردیدی و دلیل شمردیدی و این ندانستیدی كه او خود در قرآن بیزاری از نیارَستنیها نموده است ، و جز این بهیچ دلیل دیگری دسترس نداشتیدی؟!.. باین زودی همه‌ی اینها فراموش گردید؟!.

چه شد كه شما با این درماندگیها و بیكارگیها هوادار اسلام می‌باشید و ما كه هشت سالست آنهمه كوششها را در راه دین بكار برده‌ایم و بیكایك گمراهیها از فلسفه‌ی یونان ، و باطنیگری ، و خراباتیگری ، و علی‌اللهیگری ، و صوفیگری گرفته تا فلسفه‌ی داروین و مادیگری پاسخهای استوار داده‌ایم و نام خدا را بلند گردانیده‌ایم هوادار آن نمی‌باشیم و دشمنش می‌باشیم؟!. در اینجاست كه باید گفت : روی بیشرمی سیاه باد!

اینان می‌پندارند با این خیره‌روییها كاری از پیش خواهند برد ، و این نمی‌دانند كه جز رسوایی بهره‌ای نخواهند یافت.
👇