پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش یک از چهار)

در شماره‌های پیش پرچم از صوفیگری سخن رانده گفتیم : سرچشمه‌ی صوفیگری آن بود كه پلوتینوس فیلسوف رومی چنین گفته : «روان آدمی از آنجهان آزاد و بی‌آلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تن نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجایگاه پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».

این سخن نتیجه‌ آن را داده كه كسانی از كارها و خوشیهای اینجهان روگردان باشند و در خانقاهها نشسته بخود سختی دهند ، و آن را وسیله‌ای برای پاكی روان و نیرومندی آن شمارند ، و چون اینان برای رنجانیدنِ تن رختهای پشمی ناهموار می‌پوشیدند آنان را «صوفی» (یا پشمینه‌پوش) نامیده‌اند.

این آغاز صوفیگری بوده ولی داستان در اینجا نایستاده و كسانی چنین گفته‌اند : «روانهای ما از خدا جدا می‌شود و پایین آمده در تن جا می‌گیرد ، و اینست ما چون بخود سختی دهیم و تن مادّی خود را از نیرو اندازیم بخدا می‌پیوندیم و خود خدا می‌شویم» ، و اینست كسانی از پیشروان ایشان همچون شِبلی و دیگران بدعوی خدایی برخاسته‌اند : «لیس فی جُبَّتی الا الله» 1 یا «سبحانی ما اعظم شأنی».2

سپس از این اندازه هم گذشته و داستان «وحدت وجود» را بمیان آورده‌اند. این «وحدت وجود» یك معماییست كه هر كسی بشكل دیگری آن را بازنموده و حقیقت آن اینست كه كسانی می‌گویند : «خدا همین هستی (وجود) است و چیز دیگری نیست. اینست هر چیزی كه در جهانست خداست. ما به هرچه می‌نگریم خدا را می‌بینیم و جز او را نمی‌بینیم :
یار بی‌پرده از در و دیوار در تجلیست یا اولی‌الابصار»

پیداست كه این عقیده جز از عقیده‌ی پیش است. در آنجا تنها «روان» آدمی را از خدا می‌شماردند و در اینجا تن و جان ، و آدمی و چهارپا ، و در و دیوار ، و سنگ و كوه ، و همه چیز را «خدا» می‌شمارند ـ ولی صوفیان هر دوی این عقیده را نگه داشته‌اند و بهم آمیخته‌اند و شما اگر گفتار و كردار آنها را بسنجید و بیازمایید خواهید دید هر زمان یكی از این دو را پیش می‌كشند زیرا از یكسو همه چیز را خدا شمارده می‌گویند :
كه یكی هست و هیچ نیست جز او وحده لا اله الا هو

این از ذكرهای ایشانست كه همه شنیده‌اند :
یاهو یاهو یا من هو یا من لیس الا هو

در این باره داستانهای بسیاری از ایشان درمیان است. این دو داستان را من زبانی شنیده‌ام و در كتابی ندیده‌ام :

1) ابوبكر خوارزمی جای پای سگی را بوسید و چون ایراد گرفتند سری تكان داده و گفت : «هو!».

2) شیخ عطار در نیشابور چون نخستین بار چشمش بمغولان افتاد وجدی باو دست داد و گفت : «در این رخت آمده‌ای كه نشناسمت».
دیده میخواهم كه باشد شه‌شناس تا شناسد شاه را در هر لباس

و از یكسو می‌گویند باید رنج برد تا بخدا پیوست ، و پیران ایشان خود را بالا گرفته می‌گویند ما بخدا رسیده‌ایم.

🔸باید پرسید : اگر این راستست كه هرچه هست خداست «لیس فی الدار غیره دیار» 3 دیگر چه نیازی به رنج كشیدن است؟!. مگر شما از خدا جدایید تا باو پیوندید؟! این یك ایراد بزرگی بایشانست.

یادداشتهای ویراینده :
1 : در رخت من چیزی جز خدا نیست (ضمنی : من خدایم).
2 : جایگاهم پاک و بلند است.
3 : در خانه جز خداوند خانه نیست (ضمنی : در جهان چیزی جز خدا نیست).
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
صوفیان : عبادت ، خداجویی ، به خدا پیوستن یا ...؟!
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 12 از بخش هفتم

🔸نخست می‌باید چاره باندیشه‌های پراکنده کرد ـ 3

این شیوه‌ی تیره‌درونانست كه همیشه دستاویز جویند تا بهیاهو پردازند و با چخش و پرخاش یك خواست بزرگی را از میان برند.
از اینان امروز فراوانند و همیشه درپی دستاویزی می‌گردند كه با ما درآویزند و میدان كشاكش را گرم گردانند و سخن را بفلان حدیث و بفلان آیه كشانند و بدینسان خواست بسیار ارجمندی را كه درمیانست در كنار گزارند. ولی بچنین آرزویی نخواهند رسید.

بیخرد می‌آید و می‌نشیند و گردن می‌كشد و سینه بجلو می‌آورد ، و با یك آب و تابی بسخن می‌آغازد و نیم‌ساعت خودستایی می‌كند : «آخر ما هم درس خوانده‌ایم ، ما هم چیزهایی می‌دانیم ، چنین نیست كه شما تصور كرده‌اید ...» پستنهاد می‌پندارد با این دیباچه‌چینیها كاری از پیش خواهد رفت. می‌پندارد سخن از «اصل برائت» و «اِستِصحاب» است كه او هم كاری تواند كرد. بیشرمِ ستیزه‌رو ، آنروزی كه هیاهوی مادیگری بود و پیاپی كتابها در فلسفه‌ی مادی و فلسفه‌ی داروین چاپ می‌شد و پراكنده می‌گردید ، آنروز كه گرماگرم اروپاییگری بود و از هر سو آواز برمی‌خاست ، آنروز كه غوغای ادبیات درمیان می‌بود و هزاران و صدهزاران مردان گرفتار آن می‌شدند ـ در آن هنگامها بیكبار خود را بناشنیدن زده و كمترین دانش از خود نشان دادن نتوانسته و اكنون در برابر پیمان بالا می‌افرازد و خود را می‌نماید.

شگفتتر آنكه اینان در آن زمینه كه آرزوی گفتگو می‌دارند بیكبار تهیدست و ناآگاهند و كالاشان جز نادانی و پافشاری بر نادانی نیست. اینان نه معنی درست برانگیختگی را می‌دانند ، و نه دلیل راستگویی و دروغگویی یك فرستاده را می‌شناسند ، و نه از آیین خدا و راهبردن جهان آگاهند. درباره‌ی فرهِش ما پرسیده‌ایم كه آنچه می‌دانند بنویسند و شما می‌بینید كه خود را بناشنیدن می‌زنند و چیزی نخواهند نوشت ، و اگرهم نوشتندی جز سخنان پوچی نبودی. نشان راستگویی یك فرستاده نیارَستنیها را می‌دانستندی كه ما راست نبودن آن را بازنموده‌ایم و همچنان پا در هوا مانده. درباره‌ی آیین خدا اندازه‌ی آگاهی ایشان از داستان امام ناپیدا و رجعت و دیگر مانند اینها كه باور می‌داشتند پیداست.

اینهمه آگاهیها درباره‌ی خدا و آیین او كه دانشهای نوین ، از تاریخ و ستاره‌شناسی و زمین‌شناسی و مانند اینها داده و بسیار ارجدار است ، آنان از همه‌ی اینها ناآگاهند و باینها ارجی نمی‌گزارند و آشكاره دشمنی می‌نمایند. چنین كسانی با این پرتی و ناآگاهی می‌خواهند بیایند و بنشینند و با ما گفتگو كنند. می‌خواهند در چنین هنگامی كه صد گرفتاری درمیانست و می‌باید تنها دربند چاره‌ی آنان بود بنشینند و بازار چخش و پرخاش را گرم گردانند و خود را و ما را از یاد آن گرفتاریها بازدارند.

تیره‌دلان راستی‌ناشناسی كه در برابر فلان امامزاده‌ی پدر و مادر ناشناخته‌ای گردن كج كنند و از صندوق چوبی گشایش كار خواهند و «اشفع لی عندالله» گویند ، ولی در برابر دلیل ، و خرد ، و گفتگو از بلندی نام خدا و پیشرفت كار توده گردنكشی نمایند و ستیزه از اندازه گذرانند ، و بسخن خود هر زمان رنگ دیگری دهند.
.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)

🔸 1ـ این سازمان چگونه پدید آمده؟.. (تکه‌ی 6)


شنیدنیست که دولت آمریکا خودش در کنار مانده عضویت جامعه را نپذیرفت. زیرا ویلسون که پیشوای حزب دمکرات بود پیش از آنکه باروپا بیاید نظر جمهوریخواهان را که حزب مخالف دمکرات بودند بموضوع جامعه‌ی ملل جلب نکرده بود. از اینرو آنها مخالفت نشان دادند و آمریکا از دخالت در کار جامعه بازایستاد.

همچنان کشور بزرگ روسیه که در آن هنگام دچار شورشها و بهم‌خوردگیهای بسیار بود ، چون پس از چندی از شورشها بیرون آمد و یک دولت شورشخواه کمونیستی در آن بنیاد یافت ، این دولت نیز خود را از جامعه برکنار گرفت و از دور بریشخند و تحقیر پرداخت.

همچنان توده‌ی شکست خورده‌ی آلمان که از پیمان ورسایل برآشفته گله‌مند بود و دولتهای پدیدآورنده‌ی جامعه را درباره‌ی خود ستمکار می‌شناخت از دور بجامعه خشم و کینه نشان می‌داد.
با همه‌ی اینها کار جامعه پیش رفت و سال بسال بشماره‌ی اعضای آن افزوده شده دولتهای شوروی و آلمان هم پس از سالهایی بآن پیوستند. در آغاز سال 1929 شماره‌ی دولتهای عضو جامعه به پنجاه‌وچهار رسید.

اکنون ببینیم جامعه‌ی ملل چه بود و از دور نگاه کوتاهی بآن بیندازیم :

جامعه‌ی ملل سازمانی بود که دولتهای همدست بوسیله‌ی نمایندگان خود آن را پدید می‌آوردند. این سازمان از چند شعبه ترکیب می‌یافت ، بدینسان :

مجمع عمومی ، شورا ، دبیرخانه ، دیوان داوری بین‌المللی ، بنگاه انتظام بین‌المللی کار.

مجمع عمومی از نمایندگان همه‌ی دولتهای عضو پدید می‌آمد و می‌بایست سالی یک بار تشکیل یابد و تا یک ماه نشستهایش برپا باشد.

شورای جامعه از نمایندگان پنج دولت بزرگ و چند دولت کوچک پدید می‌آمد و می‌بایست هر سه ماه یک بار تشکیل یابد و نشستهایش برپا شود.

دبیرخانه بنگاه اداری جامعه بود و در شعبه‌های بسیار گوناگون خود ششصد تن کارمند داشت.

دیوان داوری و بنگاه انتظام کار ، از نامهاشان پیداست که برای چه بودند.

دولتهایی که عضویت جامعه را پذیرفته و آن را پدید آورده بودند باهم پیمان داشتند که تا توانند بنگهداری صلح و آرامش کوشند ، اگر اختلافی درمیان یکی از آنها با دیگری پدید آمد بجای دست یازیدن بجنگ وسایل دیگری را ، از گفتگوی مستقیم با یکدیگر و برانگیختن میانجی و برگزیدن
حَکم ، بکار برند و اگر نتیجه بدست نیاید آنگاه هم بجامعه مراجعه کنند و بِهر تصمیمی که جامعه گرفت گردن گزارند ، تا می‌توانند بکاستن از افزارهای جنگی کوشند ، با یکدیگر پیمانهای نهانی نبندند. مقاصد عمده‌ی جامعه اینها بود.

در همان حال جامعه دولتهایی را که احتمال می‌رفت پابستگی به پیمانها ننموده دست به سرنیزه یازند و جنگ و خونریزی پدید آورند از دیده دور نمی‌داشت و مادّه‌های 16 و 17 اساسنامه برای آنها یک رشته از کیفرهایی از بریدن رابطه‌ی بازرگانی و جلوگیری از مراوده‌ی اتباع و دیگر فشارهای اقتصادی منظور می‌داشت.
✴️ ریشه‌ی بدبختیها (تکه‌ی هفتادویکم)

🔶 باز در پیرامون صوفیگری (بخش دو از چهار)

صوفیان عامیهاشان هیچ نمی‌دانند «وحدت وجود» چیست. دانشورانشان هم هر یكی سخن دیگری درباره‌ی آن گفته‌اند. ولی اگر به كُنه مقصودشان برسیم ، چنانكه گفتیم ، می‌گویند : «خدایی نیست و ما خود خداییم». این شعرها نمی‌دانم از مولوی یا از كیست :
آنها كه طلبكار خدایید خدایید بیرون ز شما نیست شمایید شمایید
چیزی كه نكردید گم از بهر چه جویید وندر طلب گم نشده بهر چرایید
در خانه نشینید و مگردید به هر سو زیرا كه شما خانه و هم خانه خدایید

چیزی كه هست بیشترشان این معنی را باین روشنی بزبان نیاورند. زیرا از مردمان می‌ترسند. اینست آن را در لفافه‌هایی می‌پیچانند و تا بتوانند نمی‌گزارند درویشان عامی اینها را بفهمند. ولی پس از نوشتن گفتارهای پیش ، یكی از یاران (آقای آدرَم) كتابی آورد بنام «كشف‌الحقایق» كه چون گرفتم دیدم درباره‌ی «مهربابا» و كارهای اوست كه در هندوستان دستگاه صوفیگری درچیده و چون سالهاست سخن نمی‌گوید : «شاه خاموش» نامیده شده.

در این كتاب كه بیگمان با آگاهی بلكه با كمك خود «مهربابا» نوشته گردیده ، بیباك و بی‌پروا همین معنی «وحدت وجود» را برشته می‌كشد تا آنجا كه آشكاره می‌نویسد :

«روزی شخصی از شَت مهربابا بر حسب كاوش و درك و فهم حقیقت پرسید كه ای قبله‌ی عالمیان ، از دعوی خدایی و نبوت و پیغمبری تو تكان و سكته‌ی سختی بمردم وارد آمده و از شنیدن این كلمه و جمله همه رم می‌نمایند تكلیف چیست؟.. شت مهربابا جواب داد كه از قول من بمدعیان و مخالفین بگو كه من نه فقط می‌گویم كه من خدایم بلكه فریاد می‌زنم كه من خدایم ، تو خدایی ، او خداست ، ما خداییم ، شما خدایید ، ایشان خدایند ، دوستان خدایند و دشمنان و مخالفین هم خدایند. بلكه من هم از گفتار آنها رم می‌نمایم و در شگفت و تعجبم از شنیدن اینكه آنها خود را مخلوق دانسته و می‌خوانند و خود را همین جسم یك ذرع یا دو ذرعی می‌دانند و من نه فقط خود را خدا خوانده و خدا می‌بینم بلكه سایرین هم هر یك بالانفراد خدایند و خدا هم خود آنهایند و فرقی میان من و آنها نیست. ولی افسوس كه بآن پی نبرده خدائیت خود را نمی‌دانند باین جهت مرا توهین و سرزنش می‌نمایند و سرزنش من سرزنش خود آنهاست و غیبت من غیبت خود ایشانست. پس ، از این غیبت چه اثر و ملالتی برای من خواهد بود».

ببینید با چه بیباكی و آشكاری سخن می‌راند و همه را «خدا» می‌خواند. سزای این گزافه‌بافیست كه یك روز هم داروین برخیزد و بمردمان بگوید : شما همه‌تان زاده‌ی بوزینه‌اید. آن بالا پریدن را چنین پایین افتادن درپی بایستی.

در همان كتاب بارها مهربابا را «خدای ما» می‌خواند. با این حال جای شگفت است كه در یك فصل دیگر گفتگو از جستجوی خدا و از رسیدن باو می‌كند و چنین می‌نویسد كه مهربابا بخدا پیوسته. دانسته نیست اینها با آنچه در بالا آوردیم چه سازش دارد؟!

🔸اگر همه خدایید چه نیاز به جستجوی خداست؟!. بگفته‌ی شاعرِ خودتان «چیزی كه نكردید گم از بهر چه جویید؟!» اگر مهربابا خود خداست چه نیاز برسیدن بخدا داشته؟! بخود رسیدن معنایی ندارد .. ما نمی‌دانیم این تناقض‌گویی چه معنایی دارد؟!.

شگفتتر آنكه در این كتاب برانگیختگان را ـ از زردشت و موسا و عیسا و محمد ـ با صوفیان درهم می‌آمیزند و آنها را نیز از «خدا‌رسیدگان» می‌شمارند ، و چنین وامی‌نمایند كه آنها نیز دعوی خدایی داشته‌اند. مثلاً چنین می‌نویسند : «همان خدایی كه در صحرای عربستان بلباس محمد درآمده و پیغام انا رسول الله بلكه انا الله را بتمام عالم منتشر ساخته ...» در حالی كه چنین سخنانی به برانگیختگان هیچ سازش ندارد. زیرا در هیچ جا از آنان ـ بویژه از پیغمبر اسلام ـ گفتگوی پیوستن بخدا یا مانند این شنیده نشده است.

🔸صوفیان از خُرد و بزرگ چون دروغ را بد نمی‌شمارند و یكی از سرمایه‌هاشان دروغ‌بافیست ، اینجا هم از دروغبافی خودداری ننموده‌اند.
مهربابا یا «شاه خاموش»
Dast.Busi.Mardani.www.tsvf.orq.ir.3gp
512.9 KB
دستبوسی درویشان گنابادی «مردانی» را

مردانی پس از دکتر تابنده سر درویشان گنابادی بود.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
نتیجه‌ی آنهمه لاف خداجویی و سیر در آفاق و انفس و از مادّیات بریدن و به معنویات پرداختن آیا بدینسان خواری نمودنست؟!
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«در ایران چنین عقیده‌ای فراوانست كه اگر فلان درویش توجهی كند ، یا بهمان سید دعا خواند ، اثری خواهد داشت و كارها بهتر خواهد بود. ولی اینها همه نادانیست ، همه نافهمیست. كارهای این جهان همه از روی افزار است و هیچ چیزی بی‌انگیزه نتواند بود. فلان مردی كه بیمار است آن بیماری انگیزه‌ای از درون او دارد و تا انگیزه را با درمان دور نگردانند بهبودی نخواهد یافت ، و دعای سید ، و هوی درویش ، و نذر و قربانی و مانند اینها كمترین اثری نخواهد داشت. این آیینیست كه خدا نهاده و هیچ گاه بهم نخواهد خورد».
نورعلی تابنده (مجذوب علیشاه) قطب صوفیان گنابادی ، دکتر در حقوق از دانشگاه پاریس ، همچنین از معاونان وزارت ارشاد و دادگستری در دوره‌ی دولت موقت بازرگان ، در این کلیپ از خود و پیروانش ستایش می‌کند.👇
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
اینها نیز از پیروان نورعلی تابنده‌اند (همان مجذوب علیشاه). فیلم ازآن چند سال پیش است.
یکی پای بندگی را بالاتر گزارده دعوی سگی درگاه او می‌کند و نه خود بلکه دیگران را نیز سگ او می‌شمارد و نفس کشیدن را بی اجازه‌ی او حرام می‌داند!
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«کسانی می‌گویند : «صوفیان گروه اندکی هستند که در اینجا و آنجا پراکنده‌اند و درخور آن نیستند که کسی به ایشان پردازد».

ولی این سخن بسیار خامست. زیرا صوفیان اندک نیستند و بسیارند و اکنون در ایران در چند شهر ـ از تهران و مراغه و گناباد و مشهد و شیراز و دیگر جاها ـ دستگاه می‌دارند.

صوفیان تنها آن درویشان تاج نمدی گیسودار و آن گل‌مولاهای چرک‌آلود و دریوزه‌گرد که تبری و کشکولی بدست می‌گیرند ، نیستند. هزارها دیگران هستند که بی‌تاج و گیسو ، بی‌تبر و کشکول درویشند و مغزهاشان آكنده از بدآموزیهای صوفیگریست.

در میان کارمندان دولت و سران اداره‌ها ، شما کسان بسیاری را توانید یافت که درویشند و هر یکی خود را از پیروان فلان مستعلیشاه و بهمان عاشقعلیشاه می‌شمارد. در پشت میز سررشته‌داری[=حکومت] توده نشسته و اندیشه‌هایی که در مغزش جا گرفته اینهاست : «ای بابا ، این دنیا چند روزه است. نیک یا بد خواهد گذشت ، بزرگان سر بدنیا فرود نیاورده‌اند ...» (این نیز بگذرد یا هو)». ...
(دیباچه‌ی کتاب صوفیگری)

سلطان حسین تابنده قطب سلسله دیگری از صوفیان گناباد بوده است.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 13 از بخش هفتم

🔸نخست می‌باید چاره باندیشه‌های پراکنده کرد ـ 4

از زمینه‌ی سخن دور نیفتیم : ما را بهتر بودی كه در كوششهایی كه می‌نمودیم هیچ یادی از پیوستگی خود با خدا بمیان نیاوریم و این را بگزاریم تا در پایان كار بآن پردازیم. در جایی كه ما به هر گفته‌ای دلیلها می‌آوریم ، و همه بنیكی مردم می‌كوشیم ، مزد از كسی نمی‌طلبیم ، نیازی بچنین یادی نمی‌داشتیم. ولی چند چیز ما را ناگزیر گردانید كه آن را بازنماییم :

نخست آنكه دیدیم كسانی می‌پندارند سخنانیست كه ما از فهم خود می‌گوییم و آنان نیز از فهم خود توانند گفت و اینست بماننده‌سازی برمی‌خیزند و همان گفته‌های ما را برنگ دیگری می‌اندازند یا با گفته‌های دیگری درهم می‌آمیزند و چیزهایی پدید می‌آورند.

دوم این خود بنیادیست كه آدمیان به سرخود رستگار نتوانند بود و كسی را نسزاست كه راهی برای مردم از اندیشه‌ی خود باز نماید. این چیزیست كه آفریدگار برای خود نگاه داشته. ولی دیدیم كسانی از كار ما دچار بدفهمی گردیده و چنین خواهند دانست كاریست ما بسرخود می‌كنیم و دیگران نیز توانند كرد و این از یكسو آن آیین خدایی را بهم خواهد زد ، و از یكسو نتیجه این را خواهد داد كه بدآموزان و هوسناكان یكی پس از دیگری بچنین هوسی افتند و بتلاشهایی برخیزند و بدینسان پراكندگیهای دیگری میان مردم اندازند. تنها اینها نیست. یك چیزی چون راست نبود ناگزیر زیانهایی از آن برخیزد.

گفتم این كسان كه با ما از در بدخواهی می‌آیند و دشمنی می‌نمایند بسیار دورند و بنادانی سخنانی می‌گویند. این داستان كه بهنگام گمراهی جهان ، یك راه رستگاری بروی مردم باز شود یكی از نشانه‌های هستی آفریدگار است.

امروز دانشها یك دستگاهی (طبیعت) را نشان می‌دهد كه همه چیز آن از خودش می‌باشد. ما می‌گوییم : در همان دستگاه دست آفریدگار نمودار است و برخی كارهایی كه انگیزه‌های طبیعی ندارد در آن دیده می‌شود و همین نشان است كه دستی این دستگاه را می‌گرداند ، و یكی از آن كارها همین را می‌شماریم. چنانكه این را در جای دیگری روشن خواهیم گردانید.

نمی‌دانم كسانی چرا این برنمی‌تابند كه در چنین زمانی كه هیاهوی مادیگری همه جا را فراگرفته یك مهنامه‌ای بنام «خدا» نوشته گردد و با سخنان استوار پاسخ همه‌ی گمراهیها گفته شود؟!. از این چرا ناخشنودی می‌نمایند؟!.. امروز در سراسر جهان پیمان یگانه درفشیست كه بنام «خداشناسی» افراشته گردیده. آری مهنامه‌های دینی بسیار است. لیكن كدام یكیست كه می‌تواند پاسخ مادیگری را دهد؟! كدام یكیست كه سخنان والاتر از دانشها می‌راند؟!.. در جای دیگری گفته‌ام : ارج پیمان در آن نیست كه نام دین می‌برد و سخنی از دین می‌راند. تنها این ، ارج یك كتاب یا مهنامه نتواند بود. باین دلیل كه در بسیار جاها كتابهای دینی با من [1] فروخته می‌شود. چندی پیش یك مسیونر آمریكایی از تهران می‌رفته چند صد جلد كتابهای دینی خود را كه بزبان فرانسه و انگلیسی و بسیار قشنگ و نیك چاپ شده بود همه را در یكجا بیك كتابفروشی ببهای كاغذ سیاه فروخته و خود بیش از آن ارزش نمی‌داشته.

ارج پیمان در آنست كه در همه چیز راستی آن را روشن می‌گرداند. ما اگر با فلسفه‌ی مادی بگفتگو پرداختیم از در نكوهش و بدگویی كه شیوه‌ی همگیست نیامدیم بلكه بسخنان بالاتر از همان فلسفه پرداخته گره كار را بگشادیم. با فلسفه‌ی یونان همین را كردیم. با خراباتیگری همین را كردیم.

این چیزهاست كه می‌گویم پیمان تنها می‌دارد. این چیز است كه می‌پرسیم چرا كسانی نمی‌توانند برتافت؟!

[1] : مَن = واحد وزنی كهن و كمابیش همسنگ سه كیلو بوده.
.
کتاب «ما چه می‌خواهیم؟»