✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا شنیدهها و خواندهها بر رفتارها بیتأثیر است؟! ـ 2
اینان نمیدانند كه هر سخنی كه یك كسی بشنود و بدل سپارد ، چه بنام دین ، و چه بنام فلسفه ، و چه بنام دانش ، و چه به هر نام دیگری كه باشد ـ در رفتار و كردار او كارگر خواهد بود.
نمیدانند كه اندیشههای ناسازگار ، یكدیگر را سست گرداند و از كار اندازد.
نمیدانند كه سرچشمهی همهی كارهای آدمی مغز اوست ، و آن را باید از اندیشههای بیهوده پیراسته داشت.
ببینید با چه فشاری ، آموزاكهای پریشان و بیپای قرنهای گذشته را رواج میدهند.
ببینید با چه شتابی به تباه گردانیدن مغزهای جوانان میكوشند.
ببینید چگونه با دست خود تیشه بریشهی توده میزنند.
همین بودن چند رشته اندیشه و درهم آمیختن آنها دو زیان بس بزرگی را پدید آورده. زیرا از یكسو نیروی فهم و خرد را بیكاره گردانیده است. انبوهی از مردم آنچه میشنوند معنی درست آن را نمیفهمند و از هر كدام به یك معنی تاریكی بس میكنند. نیز بكارهایی كه برمیخیزند نتیجهای از آن باندیشه نمیگیرند. ما این سخن را چند بار نوشتهایم و دلیلها برایش آوردهایم(1) و در اینجا میگوییم : انگیزهی آن بیش از همه این اندیشههای گوناگون و درهم میباشد.
از یكسو نیز مردم را در زندگانی آواره و سرگردان گردانیده و آنان را از هم پراكنده. اگر میخواهید بدانید چه سرگردانی درمیانست یك نگاهی باین دستههای كهنهاندیش و نواندیش بیندازید و این بیندیشید كه هر دستهای چه باورهایی در دل میدارد و با چه شیوهای زندگی بسر میبرد.
یا چند تا از كتابهای كهن و نوین را پهلوی هم چینید و نیك بیندیشید كه هر یك در چه راهست و چه آموزاكهایی بمردمان میآموزد.
یا چند تن از آشنایان خود را گرد آورده و وادارید كه هر یكی باور خود را دربارهی اینجهان و چگونگی آن گوید و شیوهای كه برای زندگی برگزیده بازنماید. اگر راستی را بخواهید امروز در این توده ، در نتیجهی این درهمكاری ، هر كس بدلخواه و آرزوی خود راهی برگزیده. چند گونه اندیشههای رنگارنگ درمیان ریخته هر كس آنچه را كه میپسندد و با هوسهای خود سازگار مییابد آن را میگیرد.
فلان حاجی این را میپسندد كه شیعی باشد و بكربلا رود و روضه خواناند[2] و ملاپرستی نماید و چون با كسانی نشست سخن از عمر و علی بمیان آورد و یا از خمس و زكات دادن خود گفتگو كند ، و با اینها خود را از مردم جدا گیرد و بآنان برتری فروشد ، و بكشور و توده و قانون و همه چیز ریشخند نماید.
فلان مرد این را خوش میدارد كه خود را «قرآنی» نامد و كسانی را بگرد سر آورده قرآن خواند و معنی كند و خردهها بدیگران گیرد و برای هر چیزی و هر عنوانی آیهای از قرآن پیدا كند و با چند تن گرد آمده و ملایی را پیش انداخته نماز آدینه بخوانند ، و با این كارها خود را از دیگران جدا گیرند و بآنان برتری فروشند و بصد گرفتاری كه درمیانست پروا ننمایند.
فلان بادهخوار گفتههای خراباتیان را با دلخواه خود سازگار مییابد و آن را میپذیرد ، فلان آزمند بدآموزیهای مادّیان را با هوسهای خود سازگار میبیند و آنها را میگیرد ، فلان جوان كامجو نوشتههای آناتول فرانس را با كامرانیهای خود همراه مییابد و آنها را عنوان میكند.
رویهمرفته هر كسی آنچه را كه با هوسهای خود سازگار مییابد آن را میگیرد و راه زندگانی میسازد ، و هیچ یكی دربند فهم و خرد نیست و پروای نتیجه نمیكند ، و درپی رستگاری نمیباشد. بدینسان هوسبازی میكنند ، و چون در سایهی این نادانیها توده پس میرود و خوار و زبون میگردد ، اینزمان باز از در خودخواهی و هوسبازی درآمده هر دستهای گناه را بگردن دیگران میاندازند و بهمدیگر زباندرازی مینمایند. گرفتاریها از همینجا برمیخیزد. دوباره میگویم : این خود زمینهی بسیار ارجدار و بزرگیست كه میتوان یك كتاب جداگانه دربارهی آن نوشت.
(1) : در گفتار «گفتههای پادرهوا» در شمارههای ششم و هفتم امسال[=سال ششم پیمان] بآن پرداختهایم. [یا نک. بکتاب «دردها و درمانها» ، (بهمن 1397) ، بخش هشتم]
[2] : خوانانیدن = بخواندن برانگیختن
👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا شنیدهها و خواندهها بر رفتارها بیتأثیر است؟! ـ 2
اینان نمیدانند كه هر سخنی كه یك كسی بشنود و بدل سپارد ، چه بنام دین ، و چه بنام فلسفه ، و چه بنام دانش ، و چه به هر نام دیگری كه باشد ـ در رفتار و كردار او كارگر خواهد بود.
نمیدانند كه اندیشههای ناسازگار ، یكدیگر را سست گرداند و از كار اندازد.
نمیدانند كه سرچشمهی همهی كارهای آدمی مغز اوست ، و آن را باید از اندیشههای بیهوده پیراسته داشت.
ببینید با چه فشاری ، آموزاكهای پریشان و بیپای قرنهای گذشته را رواج میدهند.
ببینید با چه شتابی به تباه گردانیدن مغزهای جوانان میكوشند.
ببینید چگونه با دست خود تیشه بریشهی توده میزنند.
همین بودن چند رشته اندیشه و درهم آمیختن آنها دو زیان بس بزرگی را پدید آورده. زیرا از یكسو نیروی فهم و خرد را بیكاره گردانیده است. انبوهی از مردم آنچه میشنوند معنی درست آن را نمیفهمند و از هر كدام به یك معنی تاریكی بس میكنند. نیز بكارهایی كه برمیخیزند نتیجهای از آن باندیشه نمیگیرند. ما این سخن را چند بار نوشتهایم و دلیلها برایش آوردهایم(1) و در اینجا میگوییم : انگیزهی آن بیش از همه این اندیشههای گوناگون و درهم میباشد.
از یكسو نیز مردم را در زندگانی آواره و سرگردان گردانیده و آنان را از هم پراكنده. اگر میخواهید بدانید چه سرگردانی درمیانست یك نگاهی باین دستههای كهنهاندیش و نواندیش بیندازید و این بیندیشید كه هر دستهای چه باورهایی در دل میدارد و با چه شیوهای زندگی بسر میبرد.
یا چند تا از كتابهای كهن و نوین را پهلوی هم چینید و نیك بیندیشید كه هر یك در چه راهست و چه آموزاكهایی بمردمان میآموزد.
یا چند تن از آشنایان خود را گرد آورده و وادارید كه هر یكی باور خود را دربارهی اینجهان و چگونگی آن گوید و شیوهای كه برای زندگی برگزیده بازنماید. اگر راستی را بخواهید امروز در این توده ، در نتیجهی این درهمكاری ، هر كس بدلخواه و آرزوی خود راهی برگزیده. چند گونه اندیشههای رنگارنگ درمیان ریخته هر كس آنچه را كه میپسندد و با هوسهای خود سازگار مییابد آن را میگیرد.
فلان حاجی این را میپسندد كه شیعی باشد و بكربلا رود و روضه خواناند[2] و ملاپرستی نماید و چون با كسانی نشست سخن از عمر و علی بمیان آورد و یا از خمس و زكات دادن خود گفتگو كند ، و با اینها خود را از مردم جدا گیرد و بآنان برتری فروشد ، و بكشور و توده و قانون و همه چیز ریشخند نماید.
فلان مرد این را خوش میدارد كه خود را «قرآنی» نامد و كسانی را بگرد سر آورده قرآن خواند و معنی كند و خردهها بدیگران گیرد و برای هر چیزی و هر عنوانی آیهای از قرآن پیدا كند و با چند تن گرد آمده و ملایی را پیش انداخته نماز آدینه بخوانند ، و با این كارها خود را از دیگران جدا گیرند و بآنان برتری فروشند و بصد گرفتاری كه درمیانست پروا ننمایند.
فلان بادهخوار گفتههای خراباتیان را با دلخواه خود سازگار مییابد و آن را میپذیرد ، فلان آزمند بدآموزیهای مادّیان را با هوسهای خود سازگار میبیند و آنها را میگیرد ، فلان جوان كامجو نوشتههای آناتول فرانس را با كامرانیهای خود همراه مییابد و آنها را عنوان میكند.
رویهمرفته هر كسی آنچه را كه با هوسهای خود سازگار مییابد آن را میگیرد و راه زندگانی میسازد ، و هیچ یكی دربند فهم و خرد نیست و پروای نتیجه نمیكند ، و درپی رستگاری نمیباشد. بدینسان هوسبازی میكنند ، و چون در سایهی این نادانیها توده پس میرود و خوار و زبون میگردد ، اینزمان باز از در خودخواهی و هوسبازی درآمده هر دستهای گناه را بگردن دیگران میاندازند و بهمدیگر زباندرازی مینمایند. گرفتاریها از همینجا برمیخیزد. دوباره میگویم : این خود زمینهی بسیار ارجدار و بزرگیست كه میتوان یك كتاب جداگانه دربارهی آن نوشت.
(1) : در گفتار «گفتههای پادرهوا» در شمارههای ششم و هفتم امسال[=سال ششم پیمان] بآن پرداختهایم. [یا نک. بکتاب «دردها و درمانها» ، (بهمن 1397) ، بخش هشتم]
[2] : خوانانیدن = بخواندن برانگیختن
👇
ما میگوییم : این اندیشهها كه دربارهی چگونگی جهان و معنی زندگانی و معنی آدمیگری درمیانست ـ چه آنهایی كه از باستانزمان بازمانده و چه اینهایی كه از اروپا تازه رسیده ـ همه نادرست است. برخی از آنها بیكبار پوچ است و برخی دیگر نارسا میباشد. اینست ما خود معنی درست اینها را روشن میگردانیم. ولی پیش از آنكه بآن زمینه رسیم یك چیز دیگری پیش میآید ، و آن اینكه میبینیم در آدمیان نیرویی بنام «پندار» هست ، و این نیروست كه بیش از همه مایهی گمراهی میشود. میبینیم آن اندیشههای نادرست گوناگون بیش از همه نتیجهی پندار است. اینست بگفتگو از آن پرداخته و زیانهای آن را بازمینماییم و درمیان این گفتگوست كه با فلسفه برخورد میكنیم. زیرا فلسفه كه بنیاد آن جز پنداربافیهای افلاطون و ارسطو و كسان دیگری نیست در شرق قرنها رواج داشته و در دلها و كتابها جا برای خود باز كرده و اندیشههای نادرست بسیاری از آن برخاسته ، و هنوز هزاران كسان بآن میپردازند. اینست بكندن ریشهی آن میكوشیم ، و از آنسوی میگوییم : بیكبار باید از پندار دوری گزید ، و در زمینههایی كه راه برای دانستن نیست خاموش ایستاد.
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
بخش یکم بند سیزدهم
(تکهی 1 از 1)
🔶 جدا بودن ملتها از هم بیش از جدایی میان خانوادهها نیست.
این ملل روی زمین که از هم جدا زندگی میكنند ، آنها را سببهایی بوجود آورده. این جدایی زیان ندارد. هر ملتی باید بتواند در كشور خود آزاد زندگی کند ولی چنین جداییای شایسته نیست سبب رقابت و برتریجویی بشود. این جدایی میان ملتها بیش از جدایی میان خانوادهها نیست. ملتها میتوانند باهم آنطور زندگی كنند كه خانوادهها زندگی میكنند.
بسیار بجا و شایسته است که در میان ملل هم دادگاه و قضاوتی باشد و برای جلوگیری از ستمگران و متجاوزان نیرویی آماده شود. بسیار شایسته است كه برای شور و گفتگو دربارهی جهان و كارهای آن ، انجمن بزرگی برپا گردد. اینها قدمهای بسیار بزرگی در راه پیشرفت و بهتر شدن جهان خواهد بود. ولی باید هوشیار بود اینها بازیچههایی در دست ملل طمعکار نباشد. باید هوشیار بود فریب و دغل به این كارها راه نیابد.
🔸🔸🔸
این ملتها ، از بزرگ و كوچك ، كه امروز روی زمین جا گرفتهاند و هر یكی كشوری را برای خود انتخاب کرده از هم جدا زندگی میکنند ، اینها را سببهایی مانند همزبانی و همنژادی و پیشامدهای تاریخی و مانند اینها باعث شده. این جدایی زیان ندارد. نمیگوییم خوب است. میگوییم زیان ندارد. هر ملتی میتوانند در كشور خود آزاد و مستقل زندگی كرده بآبادی سرزمین خود بكوشند. ولی این جدایی و استقلال شایسته نیست مایهی رقابت و برتریجویی با دیگر ملتها باشد. این رقابتها و برتریجوییها كه امروز در میان ملل دیده میشود از نیكیهای آنها نیست.
این جای ملامت نیست که هر ملتی بكشور خود علاقه داشته باشند و به آبادی آن کوشش کنند. جای ملامت آن دارد كه هر ملتی بیهیچ سببی بدیگران برتری جویند و به حسد و رقابت مبادرت کنند. اگر ملتی در آرزوی برتری هستند باید بكوشند و بجهان مفیدتر و بهتر باشند. برتری جز از این طریق نمیباشد.
میهنپرستی كه نامش بزبانها افتاده معنای راست آن جز خدمت كردن بمیهن نیست.(1) برتری جویی به دیگران و بآنان دشمنی نمودن از میهنپرستی بسیار دور است.
جدایی میان ملل بیش از جدایی میانهی خانوادهها نیست. ملتها میتوانند با هم آنطور زندگی كنند كه خانوادهها زندگی میكنند. همان طوری كه هر خانوادهای در درون خود مستقل بوده و در كارهای خانوادگی آزادند و در بیرون نیز با خانوادههای دیگر ارتباط دارند و قواعد و آدابی در میانه میباشد ، باید ملتها نیز اینطور باشند و با همدیگر به این ترتیب زندگی کنند. اگر آرزوی آسایش و سعادت دارند راهش اینست.
چون در میان ملتها نیز اختلاف و كشاكش رخ میدهد بسیار شایسته و بجا است كه در میان آنها نیز دادگاه و قضاوتی باشد تا اختلاف یا كشاكشی كه پیدا میشود آن را بدادگاه توضیح داده و طلب قضاوت کنند ، و برای اجرای احکامِ این دادگاه و جلوگیری از ستمگران و متجاوزان نیرویی از همهی ملل نیكخواه جهان فراهم شود. در سالهای گذشته گاهی در اروپا چنین دادگاهی برپا کردهاند (همچون دادگاه دادرسی لاهه) ولی چون نیرویی (نظامی) برای اجرای احكامِ دادگاه در میان نبوده ، و از سوی دیگر این دادگاه بازیچهای در دست دولتهای بزرگ بوده ، نتیجهای بدست نیامده.
نیز بسیار شایسته است كه از هر ملتی نمایندگانی انتخاب شوند ، و در یكی از كشورها (یا هر زمان در یكی از آنها) انجمن بزرگی برپا گردانند و به شور و گفتگو دربارهی آبادی جهان ، و امنیت جهانیان ، و جلوگیری از ستمگران و متجاوزان و یاوری به ملل عقبمانده و ناتوان پرداخته و برای پیشرفت دادن بدانشها ، و شتاب دادن به نیرومندی خردها و روانها ، و استحكام بنیاد پاكدینی بپردازند ، و به هر تصمیمی كه رسیدند دست به هم داده باجرای آن اقدام کنند.
پس از جنگ جهانی یکم چنین انجمنی را بنام «جامعهی ملل» در كشور سویس برپا كردند. ولی چون پاكدلانه نبود و در ضمن راه عاقلانهای برای اجرای تصمیماتش نداشت نتیجه بدست نیامد.
آن دادگاه و این انجمن قدمهای بزرگی در راه پیشرفت و بهتری (یا بگفتهی اروپاییان : تمدن) خواهد بود. ولی باید هوشیار بود اینها بازیچهی دست ملل طمعکار نباشد. باید هوشیار بود ، فریب و دغل به آنها راه نیابد. اگر براستی درپی نتیجهاند مسلماً باید پاكدلانه باشد.
(1) : پرستیدن به معنی خدمت کردن است. پرستار از همین ریشه میباشد.
(بزبان عادی)
بخش یکم بند سیزدهم
(تکهی 1 از 1)
🔶 جدا بودن ملتها از هم بیش از جدایی میان خانوادهها نیست.
این ملل روی زمین که از هم جدا زندگی میكنند ، آنها را سببهایی بوجود آورده. این جدایی زیان ندارد. هر ملتی باید بتواند در كشور خود آزاد زندگی کند ولی چنین جداییای شایسته نیست سبب رقابت و برتریجویی بشود. این جدایی میان ملتها بیش از جدایی میان خانوادهها نیست. ملتها میتوانند باهم آنطور زندگی كنند كه خانوادهها زندگی میكنند.
بسیار بجا و شایسته است که در میان ملل هم دادگاه و قضاوتی باشد و برای جلوگیری از ستمگران و متجاوزان نیرویی آماده شود. بسیار شایسته است كه برای شور و گفتگو دربارهی جهان و كارهای آن ، انجمن بزرگی برپا گردد. اینها قدمهای بسیار بزرگی در راه پیشرفت و بهتر شدن جهان خواهد بود. ولی باید هوشیار بود اینها بازیچههایی در دست ملل طمعکار نباشد. باید هوشیار بود فریب و دغل به این كارها راه نیابد.
🔸🔸🔸
این ملتها ، از بزرگ و كوچك ، كه امروز روی زمین جا گرفتهاند و هر یكی كشوری را برای خود انتخاب کرده از هم جدا زندگی میکنند ، اینها را سببهایی مانند همزبانی و همنژادی و پیشامدهای تاریخی و مانند اینها باعث شده. این جدایی زیان ندارد. نمیگوییم خوب است. میگوییم زیان ندارد. هر ملتی میتوانند در كشور خود آزاد و مستقل زندگی كرده بآبادی سرزمین خود بكوشند. ولی این جدایی و استقلال شایسته نیست مایهی رقابت و برتریجویی با دیگر ملتها باشد. این رقابتها و برتریجوییها كه امروز در میان ملل دیده میشود از نیكیهای آنها نیست.
این جای ملامت نیست که هر ملتی بكشور خود علاقه داشته باشند و به آبادی آن کوشش کنند. جای ملامت آن دارد كه هر ملتی بیهیچ سببی بدیگران برتری جویند و به حسد و رقابت مبادرت کنند. اگر ملتی در آرزوی برتری هستند باید بكوشند و بجهان مفیدتر و بهتر باشند. برتری جز از این طریق نمیباشد.
میهنپرستی كه نامش بزبانها افتاده معنای راست آن جز خدمت كردن بمیهن نیست.(1) برتری جویی به دیگران و بآنان دشمنی نمودن از میهنپرستی بسیار دور است.
جدایی میان ملل بیش از جدایی میانهی خانوادهها نیست. ملتها میتوانند با هم آنطور زندگی كنند كه خانوادهها زندگی میكنند. همان طوری كه هر خانوادهای در درون خود مستقل بوده و در كارهای خانوادگی آزادند و در بیرون نیز با خانوادههای دیگر ارتباط دارند و قواعد و آدابی در میانه میباشد ، باید ملتها نیز اینطور باشند و با همدیگر به این ترتیب زندگی کنند. اگر آرزوی آسایش و سعادت دارند راهش اینست.
چون در میان ملتها نیز اختلاف و كشاكش رخ میدهد بسیار شایسته و بجا است كه در میان آنها نیز دادگاه و قضاوتی باشد تا اختلاف یا كشاكشی كه پیدا میشود آن را بدادگاه توضیح داده و طلب قضاوت کنند ، و برای اجرای احکامِ این دادگاه و جلوگیری از ستمگران و متجاوزان نیرویی از همهی ملل نیكخواه جهان فراهم شود. در سالهای گذشته گاهی در اروپا چنین دادگاهی برپا کردهاند (همچون دادگاه دادرسی لاهه) ولی چون نیرویی (نظامی) برای اجرای احكامِ دادگاه در میان نبوده ، و از سوی دیگر این دادگاه بازیچهای در دست دولتهای بزرگ بوده ، نتیجهای بدست نیامده.
نیز بسیار شایسته است كه از هر ملتی نمایندگانی انتخاب شوند ، و در یكی از كشورها (یا هر زمان در یكی از آنها) انجمن بزرگی برپا گردانند و به شور و گفتگو دربارهی آبادی جهان ، و امنیت جهانیان ، و جلوگیری از ستمگران و متجاوزان و یاوری به ملل عقبمانده و ناتوان پرداخته و برای پیشرفت دادن بدانشها ، و شتاب دادن به نیرومندی خردها و روانها ، و استحكام بنیاد پاكدینی بپردازند ، و به هر تصمیمی كه رسیدند دست به هم داده باجرای آن اقدام کنند.
پس از جنگ جهانی یکم چنین انجمنی را بنام «جامعهی ملل» در كشور سویس برپا كردند. ولی چون پاكدلانه نبود و در ضمن راه عاقلانهای برای اجرای تصمیماتش نداشت نتیجه بدست نیامد.
آن دادگاه و این انجمن قدمهای بزرگی در راه پیشرفت و بهتری (یا بگفتهی اروپاییان : تمدن) خواهد بود. ولی باید هوشیار بود اینها بازیچهی دست ملل طمعکار نباشد. باید هوشیار بود ، فریب و دغل به آنها راه نیابد. اگر براستی درپی نتیجهاند مسلماً باید پاكدلانه باشد.
(1) : پرستیدن به معنی خدمت کردن است. پرستار از همین ریشه میباشد.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 2)
چنانکه گفتیم جامعهی ملل کمیهایی داشت که نتوانست جلو جنگ را بگیرد ، و یک کمی بزرگ آن که توجه بنیادگزاران سازمان ملل متفق را بخود کشیده و بجبران آن کوشیدهاند نداشتن قوهی مجریه بود.
چنانکه گفتیم اساسنامهی جامعهی ملل برای دولتهایی که بزورورزی برخیزند و رشتهی آرامش جهان را از هم گسلند کیفرهایی ـ از بریدن رابطههای اقتصادی و بازرگانی و جلوگیری از آمد و رفت اتباع و مانند اینها ـ منظور میداشت. ولی چنانکه در جنگ ایتالیا با حبشه آزموده شد این کیفرها بس نبود. اینها نه تنها جلو جنگ را نگرفت ، باری آن اندازه مؤثر نشد که ایتالیا را که دولت ستمگر و متجاوز شناخته شده بود ، از فیروزی محروم گرداند. با همهی آن کیفرها ایتالیا از جنگ فیروز درآمد و هیلاسیلاسی امپراتور حبشه را از کشورش بیرون رانده همهی آن را جزو امپراتوری نوین خود گردانید.
مادّهی 16 اساسنامه یکی از کیفرها که منظور میداشت آن بود که دولت متجاوز ستمکار از عضویت جامعهی ملل بیرون رانده شود. در حالی که ایتالیا که اندیشهی آن جنگ را داشت خود از جامعه بیرون رفت و این زیانی باو نداشت.
بِهر حال جامعهی ملل از این حیث بدادگاهی میمانست که قضاوت کند و حکم دهد ولی نیرویی برای اجرای حکمهایش نباشد ، و از گفتن بینیاز است که چنین دادگاهی جز بنگاه بیکارهای نیست.
اینست هنگامی که طرح این سازمان نوین را ریختهاند شورای امنیت را بجای قوهی مجریه بدیده گرفته نیروهایی نیز برای او منظور داشتهاند.
اگر بخواهیم بحقیقت بیشتر نزدیک شویم باید بگوییم شورای امنیت خود دادگاهیست که حق رسیدگی و قضاوت دارد و در همان حال اجرا نیز سپرده باوست.
شما چنین انگارید که میانهی دو دولتی اختلاف پیدا شده. از روی دستور منشور آنها باید درمیان خود با گفتگو کردن و میانجی انداختن و بحَکمیت واگزاردن و این قبیل وسایل برفع اختلاف کوشند ، و اگر نتوانستند و اختلاف همچنان بازماند در آن هنگام دولتی که شاکیست میتواند موضوع را به پیشگاه سازمان ملل متفق آورده در مجمع عمومی یا در شورای امنیت مطرح گرداند. سازمان هم بنوبت خود نخست باید از راه ریشسفیدی درآید و بدو طرف سفارشهایی در زمینهی توسل بوسایل آسایشآمیز کند و نفوذ خود را در آن راه بکار برد. اگر موضوع جنبهی حقوقی دارد آنها را بدیوان داوری بینالمللی راه نماید. آمدیم که باز هم اختلاف از میان نرفت و از کوششهای آسایشآمیز نتیجه بدست نیامد ، در این هنگام است که شورای امنیت باید جنبهی داوری پیدا کند و اگر شکایت را وارد میداند بدولت شاکی پشتیبانیها نماید.
چیزی که هست در این مرحله نیز باید شورای امنیت چارههایی اندیشد که برای بکار بستن آنها نیاز بجنگ و خونریزی نباشد و باید دولتهای عضو سازمان را به بریدن هر گونه روابط با دولت گردنکش ـ از روابط بازرگانی ، روابط راهآهنی ، روابط دریایی ، روابط پست و تلگرافی و بالاخره روابط سیاسی ـ وادارد. اگر اینها مؤثر نیفتاد در آن هنگام شورا مجاز خواهد بود که بنام نگهداری صلح و جلوگیری از ستم و زورورزی ، بیک رشته کارهایی توأم با افزارهای جنگی ـ از دادن نمایشهای زمینی و هوایی و دریایی در برابر آن دولت و بمحاصره گرفتن آن کشور ـ پردازد. در همهی این کارها باید دولتهای عضو سازمان هیچ گونه همراهی و یاوری دریغ ندارند و راهها و نیروهای خود را در اختیار شورای امنیت گزارند ، و اگر کار بجنگ و خونریزی کشید شورا بکمک یک «کمیتهی ستاد نظامی» که در زیردست او خواهد بود جنگ را پیش خواهد برد تا هنگامی که دولت گردنکش رام شود و کیفر بیند. اینست فشردهی مواد بسیاری که در منشور سازمان در این زمینه قید شده است.
بدینسان خواسته شده نقصی که در کار جامعهی ملل بود و باعث شکست آن شد در سازمان ملل متفق نباشد. آن که قوهی مجریه نداشت این دارا باشد.
میباید گفت این گام بزرگ دیگری در راه پیشرفت «دادگری بینالمللی» بوده : دولتها نیز باید تابع قانونها باشند ، اگر یکی از آنها بزورورزی و گردنکشی برخاست از دست قانون گوشمال بیند و کیفر یابد.
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 2)
چنانکه گفتیم جامعهی ملل کمیهایی داشت که نتوانست جلو جنگ را بگیرد ، و یک کمی بزرگ آن که توجه بنیادگزاران سازمان ملل متفق را بخود کشیده و بجبران آن کوشیدهاند نداشتن قوهی مجریه بود.
چنانکه گفتیم اساسنامهی جامعهی ملل برای دولتهایی که بزورورزی برخیزند و رشتهی آرامش جهان را از هم گسلند کیفرهایی ـ از بریدن رابطههای اقتصادی و بازرگانی و جلوگیری از آمد و رفت اتباع و مانند اینها ـ منظور میداشت. ولی چنانکه در جنگ ایتالیا با حبشه آزموده شد این کیفرها بس نبود. اینها نه تنها جلو جنگ را نگرفت ، باری آن اندازه مؤثر نشد که ایتالیا را که دولت ستمگر و متجاوز شناخته شده بود ، از فیروزی محروم گرداند. با همهی آن کیفرها ایتالیا از جنگ فیروز درآمد و هیلاسیلاسی امپراتور حبشه را از کشورش بیرون رانده همهی آن را جزو امپراتوری نوین خود گردانید.
مادّهی 16 اساسنامه یکی از کیفرها که منظور میداشت آن بود که دولت متجاوز ستمکار از عضویت جامعهی ملل بیرون رانده شود. در حالی که ایتالیا که اندیشهی آن جنگ را داشت خود از جامعه بیرون رفت و این زیانی باو نداشت.
بِهر حال جامعهی ملل از این حیث بدادگاهی میمانست که قضاوت کند و حکم دهد ولی نیرویی برای اجرای حکمهایش نباشد ، و از گفتن بینیاز است که چنین دادگاهی جز بنگاه بیکارهای نیست.
اینست هنگامی که طرح این سازمان نوین را ریختهاند شورای امنیت را بجای قوهی مجریه بدیده گرفته نیروهایی نیز برای او منظور داشتهاند.
اگر بخواهیم بحقیقت بیشتر نزدیک شویم باید بگوییم شورای امنیت خود دادگاهیست که حق رسیدگی و قضاوت دارد و در همان حال اجرا نیز سپرده باوست.
شما چنین انگارید که میانهی دو دولتی اختلاف پیدا شده. از روی دستور منشور آنها باید درمیان خود با گفتگو کردن و میانجی انداختن و بحَکمیت واگزاردن و این قبیل وسایل برفع اختلاف کوشند ، و اگر نتوانستند و اختلاف همچنان بازماند در آن هنگام دولتی که شاکیست میتواند موضوع را به پیشگاه سازمان ملل متفق آورده در مجمع عمومی یا در شورای امنیت مطرح گرداند. سازمان هم بنوبت خود نخست باید از راه ریشسفیدی درآید و بدو طرف سفارشهایی در زمینهی توسل بوسایل آسایشآمیز کند و نفوذ خود را در آن راه بکار برد. اگر موضوع جنبهی حقوقی دارد آنها را بدیوان داوری بینالمللی راه نماید. آمدیم که باز هم اختلاف از میان نرفت و از کوششهای آسایشآمیز نتیجه بدست نیامد ، در این هنگام است که شورای امنیت باید جنبهی داوری پیدا کند و اگر شکایت را وارد میداند بدولت شاکی پشتیبانیها نماید.
چیزی که هست در این مرحله نیز باید شورای امنیت چارههایی اندیشد که برای بکار بستن آنها نیاز بجنگ و خونریزی نباشد و باید دولتهای عضو سازمان را به بریدن هر گونه روابط با دولت گردنکش ـ از روابط بازرگانی ، روابط راهآهنی ، روابط دریایی ، روابط پست و تلگرافی و بالاخره روابط سیاسی ـ وادارد. اگر اینها مؤثر نیفتاد در آن هنگام شورا مجاز خواهد بود که بنام نگهداری صلح و جلوگیری از ستم و زورورزی ، بیک رشته کارهایی توأم با افزارهای جنگی ـ از دادن نمایشهای زمینی و هوایی و دریایی در برابر آن دولت و بمحاصره گرفتن آن کشور ـ پردازد. در همهی این کارها باید دولتهای عضو سازمان هیچ گونه همراهی و یاوری دریغ ندارند و راهها و نیروهای خود را در اختیار شورای امنیت گزارند ، و اگر کار بجنگ و خونریزی کشید شورا بکمک یک «کمیتهی ستاد نظامی» که در زیردست او خواهد بود جنگ را پیش خواهد برد تا هنگامی که دولت گردنکش رام شود و کیفر بیند. اینست فشردهی مواد بسیاری که در منشور سازمان در این زمینه قید شده است.
بدینسان خواسته شده نقصی که در کار جامعهی ملل بود و باعث شکست آن شد در سازمان ملل متفق نباشد. آن که قوهی مجریه نداشت این دارا باشد.
میباید گفت این گام بزرگ دیگری در راه پیشرفت «دادگری بینالمللی» بوده : دولتها نیز باید تابع قانونها باشند ، اگر یکی از آنها بزورورزی و گردنکشی برخاست از دست قانون گوشمال بیند و کیفر یابد.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هفتادوششم)
🔶 پاسخ یک بهائی (بخش یک از دو)
حضور محترم آقای مدیر روزنامهی پرچم
عرض میشود چندی قبل دو روزنامهی پرچم بدست حقیر افتاد كه در آن راجع به بهائیت چیزهایی نوشته شده بود كه عیناً بحرفهای عوامالناس بیمعلومات شباهت داشت.
بنده البته قطع بدانید نمیخواهم جواب راجع بآن بیانات اباطیل و پوچ و بكلی عاری از حقیقت بدهم. اولاً اگر جواب دادنی باشد مركز تهران میدهد و در ثانی خود سركار بهتر میدانید قلم دست دشمن است (با این آزادی قلم) كه در ایران موجود است البته شما هم چاپ نخواهید كرد و اجازه هم نخواهند داد و الا بخداوند یگانه قسم كه جواب آن ترّهات را نه فقط یك نفر بهائی و نه جوان بهائی بلكه یك بچه بهائی فوری میدهد ولی افسوس صد افسوس كه در این دورهی آزادی فقط برای یك طرف اجازه هست و برای طرف دوم نیست.
و ما هم البته صبر میكنیم كه انشاءالله روزی برسد كه برای طرفین اجازه دهند تا سیهروی شود هر كه در او غش باشد. ولی چیزی كه هست عجبم از شما آقای مدیر است و مجبورم این چند كلمه را تذكر دهم. اگر معلومات ندارید از بهائیت و مردم هرچه نوشت شما قبول میكنید و خیال میكنید راستی راستی شقالقمر كرده است (نویسنده) خوب است كتابهای اقدس ، ایقان ، اشراقات ، اقتدار ، فرائد و سایر كتب بهائی را پیدا نموده من دون غرض و طرفیت مطالعه فرمایید. اگر دارید و مینویسید برای چه خودتان و روزنامهتان را در مقابل چندین صدهزار بهائی ایران بدنام و رسوا میكنید و نام زشتی برای آتیهی خودتان یادگار میگذارید چهبسا كه بعد از مدتی خودتان پشیمان شوید اگر منصفید جواب و مقالهی بهائی را هم در روزنامه چاپ كنید اگر دشمنی دارید و مغرضید
گر جمله كاینات كافر گردد بر دامن كبریاش ننشیند گرد
آواره ... [1] با آن قلم و اطلاعاتش و نمكدانش چه خاك بر سر ریخت كه شما بكنید. خلاصه اگر شما یك نفر روزنامهنویس بیطرف و بامعلومات و خداپرست و انسان حقیقی قرن بیستم هستید باید قطعاً بدانید جسم عالَم امكان مریض است.
دارویش فقط و فقط تعالیم و احكام حضرت بهاءالله است و بس و بدانید این احكام و تعالیم به اكثر سلاطین اروپا و آمریكا رسیده و كلاً مطلعند و نزدیك است آن روزی كه این تعالیم عالمگیر شود و بموجب عملی كردن آن ، عالَم از این بلایای متواتره و مصائب گوناگون رهایی یابد چون دیانت بهائی خصوصی نیست عمومیست و برای یك ملت نیست بلكه برای كرهی زمین است چنانچه حضرت بهاءالله میفرماید : ای اهل عالم همه بار یك دارید و برگ یك شاخسار.
سراپردهی یگانگی بلند شد بچشم بیگانگان همدیگر را مبینید و همچنین لیس الفخر لمن یحب الوطن بل لمن یحب العالم. [2] باری آقای مدیر محترم افسوس كه بیش از این نمیخواهم مزاحم شوم و نتیجه هم ندارد ولی شما كه مدیر یك روزنامهی ملی هستید ضرر ندارد كه از تعالیم و احكام بهائیت باخبر باشید چنانچه در قرآن میفرماید :
هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون [3]
خیلی معذرت میخواهم و این چند سطر را بدون غرض نوشتم كه سركار مطلع شوید و الا مختارید.
گر جمله كائنات كافر گردد بر دامن كبریاش ننشیند گرد!
🔸پرچم : این نامهی بینام و دستینه از مشهد رسیده و ما بیهیچ تغییری (مگر در چند كلمهی زشتی دربارهی آواره كه انداختهایم) چاپ كردیم تا نویسندهاش بداند كه اشتباه كرده و بهائیان آزادند پاسخ نویسند و ما نیز چاپ میكنیم و این بهانهی ایشان از میان برداشته گردد. نیز خوانندگان بدانند كه چه بهائیان و چه دیگران كه هر گروهی یک راه دیگری پیش گرفتهاند مایهای ندارند. ببینید ما پرسشهایی كردهایم (مثلاً گفتهایم چرا در یك زمان دو شریعت پیدا شده؟! چرا بهاءالله دعوی خدایی كرده؟!.) [4] بجای آنكه اگر پاسخی دارند بنویسند باین سخنان میپردازند. خوب آقای نویسنده تو كه میتوانستی در همین نامهات هر پاسخی داری بنویسی ، این اندازه كه آزاد بودی ، چرا ننوشتی؟!.. بچه بهائی بماند ، بزرگان بهائی یك پاسخی بما بدهند.
كسانی كه بدینسان در پاسخ ایرادها درمیمانند امیدمندند كه پادشاهان اروپا كیش آنان را خواهند پذیرفت ، در اینجاست كه آدمی از شگفتی خودداری نمیتواند.
🔸ای آقای بهائی امروز در اروپا دانشها بیكبار اندیشهها را دیگر گردانیده و انبوه مردم خدای راستین را نمیپذیرند چه رسد بآنكه بهاءالله را بخدایی باور كنند. آخر نخواهند گفت به چه دلیل؟! نخواهند گفت : او نیز همچون دیگران بیاختیار بجهان آمد و بیاختیار رفت پس چگونه خدا بود؟!.. از آنسوی بهاءالله كدام نادانسته را دانسته گردانیده كه اروپاییان دلهای خود را با آن شاد كنند و به دین او گرایند؟! بهاءالله جز آیهبافیهای غلط چه كاری توانسته؟!..
👇
🔶 پاسخ یک بهائی (بخش یک از دو)
حضور محترم آقای مدیر روزنامهی پرچم
عرض میشود چندی قبل دو روزنامهی پرچم بدست حقیر افتاد كه در آن راجع به بهائیت چیزهایی نوشته شده بود كه عیناً بحرفهای عوامالناس بیمعلومات شباهت داشت.
بنده البته قطع بدانید نمیخواهم جواب راجع بآن بیانات اباطیل و پوچ و بكلی عاری از حقیقت بدهم. اولاً اگر جواب دادنی باشد مركز تهران میدهد و در ثانی خود سركار بهتر میدانید قلم دست دشمن است (با این آزادی قلم) كه در ایران موجود است البته شما هم چاپ نخواهید كرد و اجازه هم نخواهند داد و الا بخداوند یگانه قسم كه جواب آن ترّهات را نه فقط یك نفر بهائی و نه جوان بهائی بلكه یك بچه بهائی فوری میدهد ولی افسوس صد افسوس كه در این دورهی آزادی فقط برای یك طرف اجازه هست و برای طرف دوم نیست.
و ما هم البته صبر میكنیم كه انشاءالله روزی برسد كه برای طرفین اجازه دهند تا سیهروی شود هر كه در او غش باشد. ولی چیزی كه هست عجبم از شما آقای مدیر است و مجبورم این چند كلمه را تذكر دهم. اگر معلومات ندارید از بهائیت و مردم هرچه نوشت شما قبول میكنید و خیال میكنید راستی راستی شقالقمر كرده است (نویسنده) خوب است كتابهای اقدس ، ایقان ، اشراقات ، اقتدار ، فرائد و سایر كتب بهائی را پیدا نموده من دون غرض و طرفیت مطالعه فرمایید. اگر دارید و مینویسید برای چه خودتان و روزنامهتان را در مقابل چندین صدهزار بهائی ایران بدنام و رسوا میكنید و نام زشتی برای آتیهی خودتان یادگار میگذارید چهبسا كه بعد از مدتی خودتان پشیمان شوید اگر منصفید جواب و مقالهی بهائی را هم در روزنامه چاپ كنید اگر دشمنی دارید و مغرضید
گر جمله كاینات كافر گردد بر دامن كبریاش ننشیند گرد
آواره ... [1] با آن قلم و اطلاعاتش و نمكدانش چه خاك بر سر ریخت كه شما بكنید. خلاصه اگر شما یك نفر روزنامهنویس بیطرف و بامعلومات و خداپرست و انسان حقیقی قرن بیستم هستید باید قطعاً بدانید جسم عالَم امكان مریض است.
دارویش فقط و فقط تعالیم و احكام حضرت بهاءالله است و بس و بدانید این احكام و تعالیم به اكثر سلاطین اروپا و آمریكا رسیده و كلاً مطلعند و نزدیك است آن روزی كه این تعالیم عالمگیر شود و بموجب عملی كردن آن ، عالَم از این بلایای متواتره و مصائب گوناگون رهایی یابد چون دیانت بهائی خصوصی نیست عمومیست و برای یك ملت نیست بلكه برای كرهی زمین است چنانچه حضرت بهاءالله میفرماید : ای اهل عالم همه بار یك دارید و برگ یك شاخسار.
سراپردهی یگانگی بلند شد بچشم بیگانگان همدیگر را مبینید و همچنین لیس الفخر لمن یحب الوطن بل لمن یحب العالم. [2] باری آقای مدیر محترم افسوس كه بیش از این نمیخواهم مزاحم شوم و نتیجه هم ندارد ولی شما كه مدیر یك روزنامهی ملی هستید ضرر ندارد كه از تعالیم و احكام بهائیت باخبر باشید چنانچه در قرآن میفرماید :
هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون [3]
خیلی معذرت میخواهم و این چند سطر را بدون غرض نوشتم كه سركار مطلع شوید و الا مختارید.
گر جمله كائنات كافر گردد بر دامن كبریاش ننشیند گرد!
🔸پرچم : این نامهی بینام و دستینه از مشهد رسیده و ما بیهیچ تغییری (مگر در چند كلمهی زشتی دربارهی آواره كه انداختهایم) چاپ كردیم تا نویسندهاش بداند كه اشتباه كرده و بهائیان آزادند پاسخ نویسند و ما نیز چاپ میكنیم و این بهانهی ایشان از میان برداشته گردد. نیز خوانندگان بدانند كه چه بهائیان و چه دیگران كه هر گروهی یک راه دیگری پیش گرفتهاند مایهای ندارند. ببینید ما پرسشهایی كردهایم (مثلاً گفتهایم چرا در یك زمان دو شریعت پیدا شده؟! چرا بهاءالله دعوی خدایی كرده؟!.) [4] بجای آنكه اگر پاسخی دارند بنویسند باین سخنان میپردازند. خوب آقای نویسنده تو كه میتوانستی در همین نامهات هر پاسخی داری بنویسی ، این اندازه كه آزاد بودی ، چرا ننوشتی؟!.. بچه بهائی بماند ، بزرگان بهائی یك پاسخی بما بدهند.
كسانی كه بدینسان در پاسخ ایرادها درمیمانند امیدمندند كه پادشاهان اروپا كیش آنان را خواهند پذیرفت ، در اینجاست كه آدمی از شگفتی خودداری نمیتواند.
🔸ای آقای بهائی امروز در اروپا دانشها بیكبار اندیشهها را دیگر گردانیده و انبوه مردم خدای راستین را نمیپذیرند چه رسد بآنكه بهاءالله را بخدایی باور كنند. آخر نخواهند گفت به چه دلیل؟! نخواهند گفت : او نیز همچون دیگران بیاختیار بجهان آمد و بیاختیار رفت پس چگونه خدا بود؟!.. از آنسوی بهاءالله كدام نادانسته را دانسته گردانیده كه اروپاییان دلهای خود را با آن شاد كنند و به دین او گرایند؟! بهاءالله جز آیهبافیهای غلط چه كاری توانسته؟!..
👇
تنها گفتن اینكه : «همگی بار یك دارید و برگ یك شاخسار» مردمان را بسوی دین او خواهد كشانید؟!.. مگر آن را كسی نمیدانست و یك آگاهی تازهای میباشد؟!.. مگر از گفتن آن دشواریها آسان گردیده مردمان همگی دست بهم خواهند داد؟!..
[1] : یا نام دیگرش «آیتی» از مُبلّغان بهائی بود که سپس از آن کیش دست کشید و کتابی بنام کشفالحیل در خردهگیری به بهاییگری نوشت. مهنامهای ادبی نیز بنام نمکدان بیرون میداد.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
[3] : معنی : آیا کسانی که میدانند و آنها که نمیدانند یکسانند؟
[4] : گفتار 4 روز پیش (به آقای ناصر اعتمادی سرودی) دیده شود.
[1] : یا نام دیگرش «آیتی» از مُبلّغان بهائی بود که سپس از آن کیش دست کشید و کتابی بنام کشفالحیل در خردهگیری به بهاییگری نوشت. مهنامهای ادبی نیز بنام نمکدان بیرون میداد.
[2] : معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
[3] : معنی : آیا کسانی که میدانند و آنها که نمیدانند یکسانند؟
[4] : گفتار 4 روز پیش (به آقای ناصر اعتمادی سرودی) دیده شود.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیین زندگانی ـ 1
اما دربارهی شناختن جهان ، و دانستن معنی آدمیگری ، و داشتن آیینی برای زندگانی ما میگوییم : آنچه كه دانشها نشان داده است همه راست است. آنچه دانشمندان از راه آزمایش و جستجو بدست آوردهاند و میآورند همه را باید پذیرفت ، جهان سَتَرسای [محسوس] مادی همانست كه دانشهای طبیعی نشان میدهد و آنچه جز از این گفته شده بیپاست و میباید دور گردانید. چیزی كه هست از این نباید «مادیگری» را نتیجه گرفت. نباید گفت : «همین ماده است و نمایشهای آن و جز از ماده هیچی نیست».
چنانكه دانشها مینمایند اینجهان دستگاهیست همه چیزش از خودش ، ولی دست آفریدگاری در آن پیداست. از سامان و آراستگی كه در اینجهانست پیداست كه بخود پدید نیامده و بخود نمیگردد. پیداست كه آن را آفریدگار دانا و توانایی آفریده و همو میگرداند ، و نه چنانكه خراباتیان و دیگران میگویند دستگاه بیهودهای نیست.
كوتاهسخن آنكه ما از دانشها رو برنمیتابیم و نبایستی برتابیم. آنچه نتیجهی آنهاست ما میپذیریم. ولی فلسفهی مادی را بیپا شناخته و بدور گردانیدن آن میكوشیم. آن گفتارها كه دربارهی خدا و جهان نوشتیم و آن پاسخها كه بفلسفهی مادی دادیم در این زمینه است. كسانی میپنداشتند هرچه كه در كتابهای اروپاییست و یا هرچه كه از زبان یك اروپایی گفته شود دانش است. ما گفتیم چنین نیست و دانش آنست كه از راه آزمایش و جستجو بدست آید.
این دربارهی جهانست. دربارهی آدمیگری و معنی آن میگوییم : آنچه دانشها از پزشكی و روانشناسی و مانند اینها مینماید راست است. چیزی كه هست در اینجا نیز نارساییهایی درمیانست. زیرا آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان و نهاد روان. در دانشها تنها نهاد تن و جان را بدیده میگیرند. در جایی كه در آدمی یك دستگاه دیگری بنام روان است كه بسیار گرانمایهتر است و ارج بیشتر آدمی از رهگذر آن میباشد.
آن گفتارها كه در زمینهی جان و روان نوشتیم در این زمینه است ، و ما از آن بچند نتیجهی ارجدار میرسیم. زیرا معنی درست آدمی و آدمیگری را میشناسیم و بجداییای كه میانهی آن با جانوران است پی میبریم. از آنسوی یك پاسخ روشنی بفلسفهی مادی پیدا میكنیم. زیرا مادّیان در آدمی نیز جز از تن و جان سَتَرسا چیز دیگری نمیشناسند و ما مینماییم كه در آن دستگاه دیگری هست ، و میگوییم بدینسان در جهان بزرگ نیز در پشت سر این دستگاه سَتَرسا دستگاه دیگری میباشد. از اینها گذشته جاودانی روان را میشناسیم زیرا روان چون جز از ماده است با مرگ نابود نخواهد بود. همچنین معنی درست خرد را میشناسیم.(1)
آمدیم بر سر آیین زندگی : ما میگوییم : آدمیان را نیازی به نبرد نیست ، و میباید بجای آن بهمدستی كوشند. میگوییم : داستان اینست كه آفریدگار كه آدمیان را آفریده آنچه اینان را درباید در زمین و هوا و تابش آفتاب بسیجیده. سرچشمهی زندگی اینهاست. چیزی كه هست باید دست بهم داد و كوشید و دربایستهای زندگی را از آنها درآورد و همگی از آن بهره جست.
(1) : این سخنها در شمارهی هشتم این سال در گفتار «ما چه میخواهیم؟» روشن گردیده. [بخش پنجم همین کتاب. نیز در کتابهای «در پیرامون خرد» و «در پیرامون روان» باین جستار پرداخته شده.]
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیین زندگانی ـ 1
اما دربارهی شناختن جهان ، و دانستن معنی آدمیگری ، و داشتن آیینی برای زندگانی ما میگوییم : آنچه كه دانشها نشان داده است همه راست است. آنچه دانشمندان از راه آزمایش و جستجو بدست آوردهاند و میآورند همه را باید پذیرفت ، جهان سَتَرسای [محسوس] مادی همانست كه دانشهای طبیعی نشان میدهد و آنچه جز از این گفته شده بیپاست و میباید دور گردانید. چیزی كه هست از این نباید «مادیگری» را نتیجه گرفت. نباید گفت : «همین ماده است و نمایشهای آن و جز از ماده هیچی نیست».
چنانكه دانشها مینمایند اینجهان دستگاهیست همه چیزش از خودش ، ولی دست آفریدگاری در آن پیداست. از سامان و آراستگی كه در اینجهانست پیداست كه بخود پدید نیامده و بخود نمیگردد. پیداست كه آن را آفریدگار دانا و توانایی آفریده و همو میگرداند ، و نه چنانكه خراباتیان و دیگران میگویند دستگاه بیهودهای نیست.
كوتاهسخن آنكه ما از دانشها رو برنمیتابیم و نبایستی برتابیم. آنچه نتیجهی آنهاست ما میپذیریم. ولی فلسفهی مادی را بیپا شناخته و بدور گردانیدن آن میكوشیم. آن گفتارها كه دربارهی خدا و جهان نوشتیم و آن پاسخها كه بفلسفهی مادی دادیم در این زمینه است. كسانی میپنداشتند هرچه كه در كتابهای اروپاییست و یا هرچه كه از زبان یك اروپایی گفته شود دانش است. ما گفتیم چنین نیست و دانش آنست كه از راه آزمایش و جستجو بدست آید.
این دربارهی جهانست. دربارهی آدمیگری و معنی آن میگوییم : آنچه دانشها از پزشكی و روانشناسی و مانند اینها مینماید راست است. چیزی كه هست در اینجا نیز نارساییهایی درمیانست. زیرا آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان و نهاد روان. در دانشها تنها نهاد تن و جان را بدیده میگیرند. در جایی كه در آدمی یك دستگاه دیگری بنام روان است كه بسیار گرانمایهتر است و ارج بیشتر آدمی از رهگذر آن میباشد.
آن گفتارها كه در زمینهی جان و روان نوشتیم در این زمینه است ، و ما از آن بچند نتیجهی ارجدار میرسیم. زیرا معنی درست آدمی و آدمیگری را میشناسیم و بجداییای كه میانهی آن با جانوران است پی میبریم. از آنسوی یك پاسخ روشنی بفلسفهی مادی پیدا میكنیم. زیرا مادّیان در آدمی نیز جز از تن و جان سَتَرسا چیز دیگری نمیشناسند و ما مینماییم كه در آن دستگاه دیگری هست ، و میگوییم بدینسان در جهان بزرگ نیز در پشت سر این دستگاه سَتَرسا دستگاه دیگری میباشد. از اینها گذشته جاودانی روان را میشناسیم زیرا روان چون جز از ماده است با مرگ نابود نخواهد بود. همچنین معنی درست خرد را میشناسیم.(1)
آمدیم بر سر آیین زندگی : ما میگوییم : آدمیان را نیازی به نبرد نیست ، و میباید بجای آن بهمدستی كوشند. میگوییم : داستان اینست كه آفریدگار كه آدمیان را آفریده آنچه اینان را درباید در زمین و هوا و تابش آفتاب بسیجیده. سرچشمهی زندگی اینهاست. چیزی كه هست باید دست بهم داد و كوشید و دربایستهای زندگی را از آنها درآورد و همگی از آن بهره جست.
(1) : این سخنها در شمارهی هشتم این سال در گفتار «ما چه میخواهیم؟» روشن گردیده. [بخش پنجم همین کتاب. نیز در کتابهای «در پیرامون خرد» و «در پیرامون روان» باین جستار پرداخته شده.]
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 3)
ولی در کار سازمان ملل متفق نیز نقص بزرگی آشکار است. نقصی که باید در اینجا بگفتگو گزاریم :
مادّهی 29 منشور چنین میگوید : «تصمیمات شورای امنیت ... موقعی تصویب شده محسوب خواهد شد که هفت رأی موافق که آراء اعضای دائمی را نیز شامل است همراه باشد». (1)
از روی این مادّه یک تصمیم در شورای امنیت هنگامی قطعیست که دولتهای بزرگ (دولتهای فرانسه و چین و آمریکا و شوروی و انگلیس) که عضوهای همیشگی شورا هستند هر پنجشان بآن رأی موافق دهند ، و جای گفتگو نیست که این ترتیب با اشکال بزرگی توأم میباشد.
ما نمیخواهیم گله کنیم که برای چه به پنج دولت بزرگ عضویت همیشگی داده جدایی میانهی آنها با دیگران انداختهاند ، نمیخواهیم گله کنیم که چرا در رأی ، امتیاز بآنها دادهاند که در هر موضوعی چون یکی از آنها نخواهد ، موافقت ننماید و رأیهای دیگران را نیز از کار اندازد (وتو کند) ـ باین گلهها نمیپردازیم ، زیرا که میدانیم جهان هنوز تا آن اندازه پیش نرفته که دستگاه درست دادگری چیده شود و زور و گردنکشی را هیچ گونه نفوذی درمیان نباشد ، ما باین اندازه پیشرفتی که در زمینهی آرزوهامان رخ داده و دولتهای بزرگ حاضر بگرد آمدن و گفتگو کردن شدهاند خشنودیم و سپاسها میگزاریم.
ایراد من از آن راه نیست ، از این راه است که در موضوعهایی که به پیشگاه شورای امنیت آورده میشود کمتر رخ خواهد داد که پنج دولت بزرگ منافعشان یک چیز را اقتضا کند و همهی آنها رأی موافق دهند. من نمیدانم کدام موضوع مهمی در جهانست که دولتهای بزرگ دربارهی آن باهم کشاکش ندارند؟!.
ایراد من از این راه است و جای گفتگو نیست که از اینرو اشکالها در قضایا پدید خواهد آمد و جلو کار و کوشش سازمان ملل متفق گرفته خواهد شد.
بنیادگزاران سازمان در نظر گرفتهاند که چون اختیار لشکرکشی در دست دولتهای بزرگست ، اگر زمانی بآن نیاز افتاد با رضایت همهی ایشان باشد و کار بآسانی انجام گیرد. آنگاه همه میدانیم که در یک موضوعی که به پیشگاه شورای امنیت بیاید و کار بلشکرکشی انجامد ، اگر یکی از دولتهای بزرگ سود خود را در لشکرکشی نبیند و موافق نباشد هرآینه خاموشی هم نخواهد گزید و بیگمان بکارشکنیها پرداخته ، بلکه چهبسا بجنگ روبرو با نیروهای شورا خواهد برخاست. این چیزیست که همه میدانیم و بنیادگزاران سازمان نیز این را بدیده گرفته نخواستهاند در قضیهای که یکی از دولتهای بزرگ مخالف باشد لشکرکشی بمیان آید ، و از اینرو موافقت هر پنج تا را شرط کردهاند.
من میگویم : اینها همه راست ، ولی با این ترتیب چه نتیجهای در کار خواهد بود؟!. از این دستگاه بسیار بزرگ چه سودی بدست خواهد آمد؟!..
پابرگی :
1ـ با شمارهگزاری کنونی این مادّهی 27 بند سوم میباشد که در سال 1963 اصلاح و نُه رأی جانشین هفت رأی گردیده. باین اصلاح در پاراگراف سوم آغاز منشور که به پیوست آمده اشاره شده است. ـ ویراینده
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 3)
ولی در کار سازمان ملل متفق نیز نقص بزرگی آشکار است. نقصی که باید در اینجا بگفتگو گزاریم :
مادّهی 29 منشور چنین میگوید : «تصمیمات شورای امنیت ... موقعی تصویب شده محسوب خواهد شد که هفت رأی موافق که آراء اعضای دائمی را نیز شامل است همراه باشد». (1)
از روی این مادّه یک تصمیم در شورای امنیت هنگامی قطعیست که دولتهای بزرگ (دولتهای فرانسه و چین و آمریکا و شوروی و انگلیس) که عضوهای همیشگی شورا هستند هر پنجشان بآن رأی موافق دهند ، و جای گفتگو نیست که این ترتیب با اشکال بزرگی توأم میباشد.
ما نمیخواهیم گله کنیم که برای چه به پنج دولت بزرگ عضویت همیشگی داده جدایی میانهی آنها با دیگران انداختهاند ، نمیخواهیم گله کنیم که چرا در رأی ، امتیاز بآنها دادهاند که در هر موضوعی چون یکی از آنها نخواهد ، موافقت ننماید و رأیهای دیگران را نیز از کار اندازد (وتو کند) ـ باین گلهها نمیپردازیم ، زیرا که میدانیم جهان هنوز تا آن اندازه پیش نرفته که دستگاه درست دادگری چیده شود و زور و گردنکشی را هیچ گونه نفوذی درمیان نباشد ، ما باین اندازه پیشرفتی که در زمینهی آرزوهامان رخ داده و دولتهای بزرگ حاضر بگرد آمدن و گفتگو کردن شدهاند خشنودیم و سپاسها میگزاریم.
ایراد من از آن راه نیست ، از این راه است که در موضوعهایی که به پیشگاه شورای امنیت آورده میشود کمتر رخ خواهد داد که پنج دولت بزرگ منافعشان یک چیز را اقتضا کند و همهی آنها رأی موافق دهند. من نمیدانم کدام موضوع مهمی در جهانست که دولتهای بزرگ دربارهی آن باهم کشاکش ندارند؟!.
ایراد من از این راه است و جای گفتگو نیست که از اینرو اشکالها در قضایا پدید خواهد آمد و جلو کار و کوشش سازمان ملل متفق گرفته خواهد شد.
بنیادگزاران سازمان در نظر گرفتهاند که چون اختیار لشکرکشی در دست دولتهای بزرگست ، اگر زمانی بآن نیاز افتاد با رضایت همهی ایشان باشد و کار بآسانی انجام گیرد. آنگاه همه میدانیم که در یک موضوعی که به پیشگاه شورای امنیت بیاید و کار بلشکرکشی انجامد ، اگر یکی از دولتهای بزرگ سود خود را در لشکرکشی نبیند و موافق نباشد هرآینه خاموشی هم نخواهد گزید و بیگمان بکارشکنیها پرداخته ، بلکه چهبسا بجنگ روبرو با نیروهای شورا خواهد برخاست. این چیزیست که همه میدانیم و بنیادگزاران سازمان نیز این را بدیده گرفته نخواستهاند در قضیهای که یکی از دولتهای بزرگ مخالف باشد لشکرکشی بمیان آید ، و از اینرو موافقت هر پنج تا را شرط کردهاند.
من میگویم : اینها همه راست ، ولی با این ترتیب چه نتیجهای در کار خواهد بود؟!. از این دستگاه بسیار بزرگ چه سودی بدست خواهد آمد؟!..
پابرگی :
1ـ با شمارهگزاری کنونی این مادّهی 27 بند سوم میباشد که در سال 1963 اصلاح و نُه رأی جانشین هفت رأی گردیده. باین اصلاح در پاراگراف سوم آغاز منشور که به پیوست آمده اشاره شده است. ـ ویراینده
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هفتادوهفتم)
🔶 پاسخ یک بهائی (بخش دو از دو)
این نكته را به بهائیان بگویم :
🔸ما را كمترین دشمنی با شما نیست و از بهاءالله یا از جانشینان او هیچ گونه رنجیدگی نداریم. ما خواستمان آنست كه مردم از این گمراهیها و پراكندگیها رها گردند.
اگر دین بهائی پیشرفت كرده در این هشتاد و نود سال مردم را از پراكندگی رهانیده بود ، ما امروز بسیار خشنود میگردیدیم. ولی میبینید كه نتوانسته و نبایستی بتواند. یك دینی كه آنهمه ایراد میگیرند و بیكی پاسخ نمیتوانید داد چگونه پیش تواند رفت؟!.. به آواره یا آیتی بد گفتن بشما چه نتیجه دارد؟. آواره بسیار بد ، ما نیز با شما شریكیم. ولی ایرادهایی بشما گرفت كه بیكی هم پاسخ نتوانستید داد و آنگاه تنها آواره نبوده نیكو و صبحی و اقتصاد نیز كتابهایی نوشتند و ایرادهایی گرفتند كه به هیچكدام پاسخی ندادید و نتیجهی همین درماندگی از پاسخ ، آنست كه هیچ كسی بسوی شما نگراید و خودتان هم سستباور گردیده و درمیان دین و بیدینی درمانید.
آقای بهائی بهتر است شما نخست معنی درست دین را بدانید. دین برای دعویهای گزافهآمیز نیست. برای آنست كه گمراهیها را از میان بردارد و مردمان را با حقایق آشنا گرداند. بهاءالله بكدام گمراهی پرداخته؟! بكدام یكی پاسخی داده؟! در زمان او در ایران صوفیگری ، باطنیگری ، خراباتیگری ، فلسفهی یونان ، شیعیگری ، علیاللهیگری رواج داشت و بهاءالله بهیچ یكی از آنها نپرداخته بلكه از همهی آنها استفاده كرده و همه را بهم درآمیخته و سخنان خود را پدید آورده.
به هر حال من بنام هممیهنی بشما میگویم : از آن گمراهی بازگردید. شما بنام همان بهائیگری كه هیچ نتیجهای ندارد با كشور خود دشمنی مینمایید و مردم نیز با شما با دیدهی دشمنی و بیگانه مینگرند. شما در اینجهان در رنج و آزارید و در آنجهان نیز نزد خدا شرمنده و سرافكنده خواهید بود. خدا بشما خرد و فهم داده كه راست را از دروغ و سود را از زیان بازشناسید. ولی شما به تعصب خرد را كنار نهاده بروی گمراهی پافشاری میكنید.
گذشته گذشته ـ آن روز معنی درست دین دانسته نبود و كسی یک راه روشنی نمیشناخت. ولی امروز كه ما با دلیلهای بسیار روشنی با شما سخن میگوییم دیگر جای پافشاری بگمراهی نیست. شما میبینید كه با دیگران نیز همین رفتار را داریم و همگی را به پیروی از فهم و خرد و پذیرفتن راستیها میخوانیم.
ببینید جدایی از كجا تا بكجاست. بكیش بهائی آنهمه ایراد میگیرند و شما بیكی پاسخ نمیتوانید داد و ما اینهمه مینویسیم هر كه را ایرادی بگفتههای ما هست بنویسد و تاكنون یك ایرادی پیدا نشده و یقین بدانید كه نخواهد شد. من بشما پیشنهاد میكنم كتاب «راه رستگاری» را بخوانید. البته چه از راه دین و چه از راه دانش و چه از هر راه دیگری ، بیازمایید كه آیا یك ایرادی توانید پیدا كرد؟!.
همه چیز بكنار امروز شما در برابر مادّیگری چه چارهای دارید؟!.. بفلسفهی مادّی چه میگویید؟!. بهاءالله یا جانشینانش كدام پاسخی را بآن دادهاند؟!. تنها گفتن اینكه اقدس و ایقان و اقتدار را بخوان پاسخ به بیدینان خواهد بود؟!. بار دیگر بنام هممیهنی میگویم : از آن گمراهی بازگردید. میگویم : بیایید همدست گردیده با این پراكندگیها و درماندگیها به نبرد پردازیم. بیایید بچارهی دردها كوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 249)
🔸کوشاد تلگرام : كسروی به كیشها هر یك ایرادهای پرشمار استواری گرفته و نشان میدهد كه اینها از دین و معنی درست آن فرسنگها دور بلكه خود بیدینیاند. همچنین پیش و پس از نوشتن سه كتابِ صوفیگری ، بهائیگری و شیعیگری از پیروان آنها خواسته به ایرادهای او پاسخ گویند.
🔸همهی اینها برای آنست كه ایرانیان از پراكندگی كه بزرگترین علت بدبختی ایشانست رها گردند.
جای افسوس بسیار است كه پیروان این كیشها كه دهها سالست از پاسخ درماندهاند بجای آنكه بدینسان به بیراه بودن باورهای خود پی برند و خشنود باشند از اینكه آن نوشتهها باعث شده کسان بسیاری از نادانیها رها گردند ، بجای آنكه بدانند با چنان ایرادهایی دیگر دنبال كردن آن كیشها بیخردیست ، تا میتوانند در گمراهی پا میفشارند و برای آنكه از آن درماندگی و زبانبستگی بگمان خود رها گردند ، این زمان همه را فراموش كرده به پاكدینی ایراد میگیرند.
یكی از یاران (شادروان شیشهگر) در همان روزها این رفتار رندانه را با این داستان ملانصرالدین بایشان خرده گرفته :
🔸میگویند ملا در باغی رفته قدری سیب دزدید باغبان او را دید و یخهاش چسبید كه چرا سیب دزدیدهای ، جواب داد تو چرا موی سرت سفید است؟!
👇
🔶 پاسخ یک بهائی (بخش دو از دو)
این نكته را به بهائیان بگویم :
🔸ما را كمترین دشمنی با شما نیست و از بهاءالله یا از جانشینان او هیچ گونه رنجیدگی نداریم. ما خواستمان آنست كه مردم از این گمراهیها و پراكندگیها رها گردند.
اگر دین بهائی پیشرفت كرده در این هشتاد و نود سال مردم را از پراكندگی رهانیده بود ، ما امروز بسیار خشنود میگردیدیم. ولی میبینید كه نتوانسته و نبایستی بتواند. یك دینی كه آنهمه ایراد میگیرند و بیكی پاسخ نمیتوانید داد چگونه پیش تواند رفت؟!.. به آواره یا آیتی بد گفتن بشما چه نتیجه دارد؟. آواره بسیار بد ، ما نیز با شما شریكیم. ولی ایرادهایی بشما گرفت كه بیكی هم پاسخ نتوانستید داد و آنگاه تنها آواره نبوده نیكو و صبحی و اقتصاد نیز كتابهایی نوشتند و ایرادهایی گرفتند كه به هیچكدام پاسخی ندادید و نتیجهی همین درماندگی از پاسخ ، آنست كه هیچ كسی بسوی شما نگراید و خودتان هم سستباور گردیده و درمیان دین و بیدینی درمانید.
آقای بهائی بهتر است شما نخست معنی درست دین را بدانید. دین برای دعویهای گزافهآمیز نیست. برای آنست كه گمراهیها را از میان بردارد و مردمان را با حقایق آشنا گرداند. بهاءالله بكدام گمراهی پرداخته؟! بكدام یكی پاسخی داده؟! در زمان او در ایران صوفیگری ، باطنیگری ، خراباتیگری ، فلسفهی یونان ، شیعیگری ، علیاللهیگری رواج داشت و بهاءالله بهیچ یكی از آنها نپرداخته بلكه از همهی آنها استفاده كرده و همه را بهم درآمیخته و سخنان خود را پدید آورده.
به هر حال من بنام هممیهنی بشما میگویم : از آن گمراهی بازگردید. شما بنام همان بهائیگری كه هیچ نتیجهای ندارد با كشور خود دشمنی مینمایید و مردم نیز با شما با دیدهی دشمنی و بیگانه مینگرند. شما در اینجهان در رنج و آزارید و در آنجهان نیز نزد خدا شرمنده و سرافكنده خواهید بود. خدا بشما خرد و فهم داده كه راست را از دروغ و سود را از زیان بازشناسید. ولی شما به تعصب خرد را كنار نهاده بروی گمراهی پافشاری میكنید.
گذشته گذشته ـ آن روز معنی درست دین دانسته نبود و كسی یک راه روشنی نمیشناخت. ولی امروز كه ما با دلیلهای بسیار روشنی با شما سخن میگوییم دیگر جای پافشاری بگمراهی نیست. شما میبینید كه با دیگران نیز همین رفتار را داریم و همگی را به پیروی از فهم و خرد و پذیرفتن راستیها میخوانیم.
ببینید جدایی از كجا تا بكجاست. بكیش بهائی آنهمه ایراد میگیرند و شما بیكی پاسخ نمیتوانید داد و ما اینهمه مینویسیم هر كه را ایرادی بگفتههای ما هست بنویسد و تاكنون یك ایرادی پیدا نشده و یقین بدانید كه نخواهد شد. من بشما پیشنهاد میكنم كتاب «راه رستگاری» را بخوانید. البته چه از راه دین و چه از راه دانش و چه از هر راه دیگری ، بیازمایید كه آیا یك ایرادی توانید پیدا كرد؟!.
همه چیز بكنار امروز شما در برابر مادّیگری چه چارهای دارید؟!.. بفلسفهی مادّی چه میگویید؟!. بهاءالله یا جانشینانش كدام پاسخی را بآن دادهاند؟!. تنها گفتن اینكه اقدس و ایقان و اقتدار را بخوان پاسخ به بیدینان خواهد بود؟!. بار دیگر بنام هممیهنی میگویم : از آن گمراهی بازگردید. میگویم : بیایید همدست گردیده با این پراكندگیها و درماندگیها به نبرد پردازیم. بیایید بچارهی دردها كوشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 249)
🔸کوشاد تلگرام : كسروی به كیشها هر یك ایرادهای پرشمار استواری گرفته و نشان میدهد كه اینها از دین و معنی درست آن فرسنگها دور بلكه خود بیدینیاند. همچنین پیش و پس از نوشتن سه كتابِ صوفیگری ، بهائیگری و شیعیگری از پیروان آنها خواسته به ایرادهای او پاسخ گویند.
🔸همهی اینها برای آنست كه ایرانیان از پراكندگی كه بزرگترین علت بدبختی ایشانست رها گردند.
جای افسوس بسیار است كه پیروان این كیشها كه دهها سالست از پاسخ درماندهاند بجای آنكه بدینسان به بیراه بودن باورهای خود پی برند و خشنود باشند از اینكه آن نوشتهها باعث شده کسان بسیاری از نادانیها رها گردند ، بجای آنكه بدانند با چنان ایرادهایی دیگر دنبال كردن آن كیشها بیخردیست ، تا میتوانند در گمراهی پا میفشارند و برای آنكه از آن درماندگی و زبانبستگی بگمان خود رها گردند ، این زمان همه را فراموش كرده به پاكدینی ایراد میگیرند.
یكی از یاران (شادروان شیشهگر) در همان روزها این رفتار رندانه را با این داستان ملانصرالدین بایشان خرده گرفته :
🔸میگویند ملا در باغی رفته قدری سیب دزدید باغبان او را دید و یخهاش چسبید كه چرا سیب دزدیدهای ، جواب داد تو چرا موی سرت سفید است؟!
👇
یكی بگوید : بسیار خوب ، شما آزادید ایراد بگیرید تا اگر توانستید موضوعات تاریكی را بروشنی آورید. لیكن به ایرادهایی كه در كتابهاتان هست چه خواهید كرد؟! آیا میخواهید مردم آنها را نادیده گیرند یا برویتان نیاورند؟! مگر این زمینه ، بازی فوتبال است كه بگویید بهترین دفاع حمله است؟!
شما باید در گام نخست آن ایرادها را از خود بازگردانید و راه آن نیز جز این نیست كه بیكایك آنها پاسخ خردپذیر دهید. پس از آنست كه به ایرادگیری شما گوش خواهند كرد.
گیریم آخرش آنست كه شنونده سخن شما را پذیرد ، آیا این پاسخ به ایرادهایی خواهد بود كه به شما گرفتهاند؟! آیا همه چیز فراموش گردیده دیگر كسی آنها را به رُختان نخواهد كشید؟!
شما باید در گام نخست آن ایرادها را از خود بازگردانید و راه آن نیز جز این نیست كه بیكایك آنها پاسخ خردپذیر دهید. پس از آنست كه به ایرادگیری شما گوش خواهند كرد.
گیریم آخرش آنست كه شنونده سخن شما را پذیرد ، آیا این پاسخ به ایرادهایی خواهد بود كه به شما گرفتهاند؟! آیا همه چیز فراموش گردیده دیگر كسی آنها را به رُختان نخواهد كشید؟!