🔶 دربارهی نیایش
🔸 بارها کسانی دربارهی نیایش (عبادت) پرسشهایی میکنند.
🔸چنانکه گفتهایم باز میگوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست.
🔸 آن تندیسههای بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده میشود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتادهاند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیستملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!.
🔸 آیا اینها جز نتیجهی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجهی نبودن راه زندگانیست؟!.
🔸 آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایهی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمیباشد؟!.
🔸 آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.
🔸 چنانکه بارها گفتهام ما یک بایای وَرجاوَند خدایی را بگردن گرفتهایم و اینست باید تا میتوانیم خود را پاک و نیک گردانیده شایندهی چنان بایای ورجاوند سازیم.
(دفتر «سیزدهم مرداد 1323» - احمد کسروی)
🔸 بارها کسانی دربارهی نیایش (عبادت) پرسشهایی میکنند.
🔸چنانکه گفتهایم باز میگوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست.
🔸 آن تندیسههای بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده میشود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتادهاند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیستملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!.
🔸 آیا اینها جز نتیجهی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجهی نبودن راه زندگانیست؟!.
🔸 آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایهی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمیباشد؟!.
🔸 آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.
🔸 چنانکه بارها گفتهام ما یک بایای وَرجاوَند خدایی را بگردن گرفتهایم و اینست باید تا میتوانیم خود را پاک و نیک گردانیده شایندهی چنان بایای ورجاوند سازیم.
(دفتر «سیزدهم مرداد 1323» - احمد کسروی)
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیین زندگانی ـ 2
میباید گفت ما دو كار میداریم : یكی آنكه بكوشیم و دربایستهای زندگی را از طبیعت بدست آوریم ، و دیگری اینكه آنها را بخودمان بخشیم[1] و به هر كس باندازهای كه میسزد بهره دهیم. برای هر دوی اینها آیینی بخردانه میخواهد و چون نیست ناگزیر آشفتگی پدید میآید و كار بكشاكش و نبرد میانجامد. همیشه نبرد [2] نتیجهی آشفتگیست ، و آشفتگی نتیجهی نبودن آیین.
ما برای اینها آیینی میداریم ، و اگر بخواهیم در چند جمله كوتاه گردانیم میباید گوییم : «باید هر كسی باندازهی شایندگی خدادادی خود و باندازهی كوششی كه بكار میبَرَد از زندگی بهره یابد». میگوییم : باید جلو مفتخواری را گرفت و راه به بیكاری نداد. باید هر كسی جز از راه كوشیدن نان نخورد. میگوییم : سرچشمهی زندگی كشاورزیست میباید بآن بیشتر از آنكه كنونست كوشید.[3]
در جهان بدیها بدو گونه است : یكی آنهایی كه در طبیعت هست ـ از دزدی و دغلكاری و خشم و آز و اینگونه بدیها كه در نهاد تنی آدمیانست ، و از مار و كژدم و رتیل و پلنگ و گرگ و دیگر جانوران گزا و درا و آزارا[4] ، و از بیماریها و نادرستیهای تنی[5] و مانند اینها. دیگری آشفتگی كار زندگانی و انجامیدن آن بكشاكش و نبرد و جنگ و خونریزی.
ما میگوییم : همهی اینها چارهپذیر است و میباید بچارهی اینها كوشید. میباید آدمیان هر یكی دربند نیكی خود باشد و از خشم و آز و دیگر خویهای ناستوده بجلوگیری كوشد. میباید برای دزدان و دغلكاران كیفرهای سختتری گزارد و نبرد سختی با آنها كرد. میباید بكندن ریشهی همهی جانوران درا و گزا و آزارا كوشید. از اینسوی برای جلوگیری از آشفتگی كارهای زندگانی آیین بخردانهای روان گردانید.
اینها كه مینویسیم فلسفه نیست. ناسنجیده نمیگوییم. چیزهایی است كه بخواست خدا روان خواهیم گردانید. ما میگوییم : خدا آبادی اینجهان را از آدمیان خواسته است. میگوییم : بجای جنگ و خونریزی با یكدیگر ، میباید با بدیها جنگید. نمیگوییم : ریشهی بدی از جهان بیكبار خواهد افتاد. میگوییم : بسیار كم گردیده یك شاهراه آسایش و خرسندی بروی جهانیان باز خواهد شد.
میدانم كسانی اینها را كه میخوانند خواهند گفت : مگر اینها نمیبود و مردم نمیدانستند؟!.. اینست پاسخ داده میگویم : آنچه را كه میبود و شما میدانستید ما یاد كردیم. از هر چیزی غلط و نادرستش میبود. هر چیزی كه میبود آخشیجش هم میبود.
این یكی از گرفتاریهاست كه ما هرچه مینویسیم یك دسته تا میتوانند در برابرش ایستادگی مینمایند و سپس از در دیگر آمده میگویند : «اینها را كه همه میدانند» یا میگویند : «مگر ما اینها را نمیدانستیم؟!..».
در اینجاست كه میگوییم : درد اینها یكی نیست. آری تنها گمراهی نیست كه گریبانشان را گرفته ناپاكی نیز هست. همین اندازه میخواهند كه خود را نشكنند و از جداسری دست برندارند و هرچه بادا باد. از همهی نیكیها و سرفرازیها چشم پوشیدهاند و تنها این را میخواهند.
كسانی كه چهار سال پیش هیاهوی ادبیات برانگیخته بودند و آن دشمنیها را با پیمان مینمودند كنون نشسته و چنین میگویند : «كیست كه زیانهای شعر را نداند؟!.. اینها دیگر نوشتن نمیخواهد. خود شعرا زیانهای شعر را بهتر از دیگران میدانند». اینست سخنانی كه پیش میكشند و چنین میپندارند كه همینكه اینها را گفتند و خود را نشكستند كار درست خواهد بود.
[1] : بخشیدن = تقسیم كردن
[2] : نبرد بدشمنی و زیان هم کوشیدنست و از زد و خورد (پیکار) و جنگ جداست (از کتاب زبان پاک).
(3) : برای این بخش گفتارهای ٢٢ و ٢٣ كتاب «راه رستگاری» دیده شود.
[4] : گَزا ، دَرا و آزارا صفتهای «همیشگی» میباشند. در جایی كه گزنده ، درنده و آزارنده همیشگی نبوده یك كار شناخته و ویژه را مینمایند. نك. کتاب «زبان پاک».
[5] : تندرستی یا درستی تن ، سلامتی و نادرستی تن ناسلامتی است.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیین زندگانی ـ 2
میباید گفت ما دو كار میداریم : یكی آنكه بكوشیم و دربایستهای زندگی را از طبیعت بدست آوریم ، و دیگری اینكه آنها را بخودمان بخشیم[1] و به هر كس باندازهای كه میسزد بهره دهیم. برای هر دوی اینها آیینی بخردانه میخواهد و چون نیست ناگزیر آشفتگی پدید میآید و كار بكشاكش و نبرد میانجامد. همیشه نبرد [2] نتیجهی آشفتگیست ، و آشفتگی نتیجهی نبودن آیین.
ما برای اینها آیینی میداریم ، و اگر بخواهیم در چند جمله كوتاه گردانیم میباید گوییم : «باید هر كسی باندازهی شایندگی خدادادی خود و باندازهی كوششی كه بكار میبَرَد از زندگی بهره یابد». میگوییم : باید جلو مفتخواری را گرفت و راه به بیكاری نداد. باید هر كسی جز از راه كوشیدن نان نخورد. میگوییم : سرچشمهی زندگی كشاورزیست میباید بآن بیشتر از آنكه كنونست كوشید.[3]
در جهان بدیها بدو گونه است : یكی آنهایی كه در طبیعت هست ـ از دزدی و دغلكاری و خشم و آز و اینگونه بدیها كه در نهاد تنی آدمیانست ، و از مار و كژدم و رتیل و پلنگ و گرگ و دیگر جانوران گزا و درا و آزارا[4] ، و از بیماریها و نادرستیهای تنی[5] و مانند اینها. دیگری آشفتگی كار زندگانی و انجامیدن آن بكشاكش و نبرد و جنگ و خونریزی.
ما میگوییم : همهی اینها چارهپذیر است و میباید بچارهی اینها كوشید. میباید آدمیان هر یكی دربند نیكی خود باشد و از خشم و آز و دیگر خویهای ناستوده بجلوگیری كوشد. میباید برای دزدان و دغلكاران كیفرهای سختتری گزارد و نبرد سختی با آنها كرد. میباید بكندن ریشهی همهی جانوران درا و گزا و آزارا كوشید. از اینسوی برای جلوگیری از آشفتگی كارهای زندگانی آیین بخردانهای روان گردانید.
اینها كه مینویسیم فلسفه نیست. ناسنجیده نمیگوییم. چیزهایی است كه بخواست خدا روان خواهیم گردانید. ما میگوییم : خدا آبادی اینجهان را از آدمیان خواسته است. میگوییم : بجای جنگ و خونریزی با یكدیگر ، میباید با بدیها جنگید. نمیگوییم : ریشهی بدی از جهان بیكبار خواهد افتاد. میگوییم : بسیار كم گردیده یك شاهراه آسایش و خرسندی بروی جهانیان باز خواهد شد.
میدانم كسانی اینها را كه میخوانند خواهند گفت : مگر اینها نمیبود و مردم نمیدانستند؟!.. اینست پاسخ داده میگویم : آنچه را كه میبود و شما میدانستید ما یاد كردیم. از هر چیزی غلط و نادرستش میبود. هر چیزی كه میبود آخشیجش هم میبود.
این یكی از گرفتاریهاست كه ما هرچه مینویسیم یك دسته تا میتوانند در برابرش ایستادگی مینمایند و سپس از در دیگر آمده میگویند : «اینها را كه همه میدانند» یا میگویند : «مگر ما اینها را نمیدانستیم؟!..».
در اینجاست كه میگوییم : درد اینها یكی نیست. آری تنها گمراهی نیست كه گریبانشان را گرفته ناپاكی نیز هست. همین اندازه میخواهند كه خود را نشكنند و از جداسری دست برندارند و هرچه بادا باد. از همهی نیكیها و سرفرازیها چشم پوشیدهاند و تنها این را میخواهند.
كسانی كه چهار سال پیش هیاهوی ادبیات برانگیخته بودند و آن دشمنیها را با پیمان مینمودند كنون نشسته و چنین میگویند : «كیست كه زیانهای شعر را نداند؟!.. اینها دیگر نوشتن نمیخواهد. خود شعرا زیانهای شعر را بهتر از دیگران میدانند». اینست سخنانی كه پیش میكشند و چنین میپندارند كه همینكه اینها را گفتند و خود را نشكستند كار درست خواهد بود.
[1] : بخشیدن = تقسیم كردن
[2] : نبرد بدشمنی و زیان هم کوشیدنست و از زد و خورد (پیکار) و جنگ جداست (از کتاب زبان پاک).
(3) : برای این بخش گفتارهای ٢٢ و ٢٣ كتاب «راه رستگاری» دیده شود.
[4] : گَزا ، دَرا و آزارا صفتهای «همیشگی» میباشند. در جایی كه گزنده ، درنده و آزارنده همیشگی نبوده یك كار شناخته و ویژه را مینمایند. نك. کتاب «زبان پاک».
[5] : تندرستی یا درستی تن ، سلامتی و نادرستی تن ناسلامتی است.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 4)
یک اشکال دیگر در صورتیست که طرف اختلاف یکی از دولتهای بزرگ باشد. (چنانکه در موضوع شکایت ایران که همین روزها در شورا مطرح است حال چنان میباشد و طرف شکایت دولت شورویست).
در چنان حالی چه باید بود؟.. مادّهی34 منشور چنین میگوید : «هرگاه در گفتگوهایی که میشود شورای امنیت سود یک دولت خاصی را درمیان بیند دولت نامبرده نمیتواند در نشستهای شورا شرکت کند». (1)
این معنایش آنست که دولتی که طرف اختلافست اگر از عضوهای شورا بود باید کناره جوید و شرکت در گفتگو و شور و رأی نکند. معنی داوری و دادگری نیز همینست. لیکن مادّهی 29 که در بالا یادش کردیم ظاهر آن با این منافیست. از روی آن مادّه هر گونه تصمیمی که باشد و دربارهی هر دولتی که باشد تا همهی پنج دولت بزرگ رأی موافق ندادهاند آن تصمیم تصویب شده محسوب نخواهد گردید. استثنایی هم نرفته.
این خود اشکالیست و هنوز مورد عمل پیش نیامده تا دانسته شود پیشگامان سازمان ملل چه تفسیری بمادّهی 29 میکنند و منافات را چگونه از میان برمیدارند (شکایت دولت ایران که در جریانست هنوز تا باینجا نرسیده).
ولی میتوان گفت که مادّهی 33 مفسر مادّهی 29 میباشد و از مادّه معنای ظاهرش خواسته نشده. باین معنی دولتی که طرف شکایتست اگر از اعضای شورا بود باید کناره جوید و دخالتی در شور و رأی نکند اگرچه یکی از دولتهای بزرگ و از عضوهای دائمی شورا باشد. در چنین پیشامدی در تصمیم شورا همانکه چهار دولت بزرگ دیگر دخالت داشتند و رأی موافق دادند بس است.
این تفسیر را من از خود پدید نمیآورم. معنی داوری و دادگری جز این نیست. اگر این تفسیر نباشد و مادّهی 29 در کلیت خود بازمانده دولتهای بزرگ در دعاوی مربوط بخودشان نیز دارای حق وتو باشند ، در آن حال معنایی برای سازمان ملل متفق بازنخواهد ماند و آن جز دستگاه بیکاره و بیهودهای نخواهد بود.
روزی در این زمینه گفتگو میرفت و یکی از کسانی که در ایران خود را نگهبان منافع دولت شوروی گردانیدهاند مادّهی 29 را بِهمان معنای ظاهرش گرفته پافشاری نشان میداد ، من بیاد داستانی افتادم که در بچگی شنیده بودم : کسی بار شیشه بدوش کشیده میبرد. یکی از پشت سر دگنگی نواخت و گفت : اینها چیست؟.. باربر پاسخ داد : «با آن ضربتی که تو زدی هیچی!» اگر مادّهی 29 بآن معناییست که اینها میگویند ، اگر کسی بصدد پرسش آمد و گفت : «از سازمان ملل متفق چه نتیجه تواند بود؟..» باید گفت : «هیچی!»
پابرگی :
1ـ در منشور کنونی سازمان ملل در برخی از مواد تغییراتی دیده میشود که در آغاز نبوده. در آنزمان روزنامهی اطلاعات ترجمهی این مواد را تکه تکه در شمارههایش آورده (از تاریخ ششم مرداد 1324). چون نویسنده نیز از همان روزنامه آورده میباید گفت به نوشتهاش دو لغزش راه یافته. نخست آنکه این نه مادّهی 34 ، بلکه مادّهی 33 میباشد. دوم اینکه مادّهی 33 میگوید : «... دولت مزبور میتواند در جلسات شور آن امر شرکت کند.» (گرچه «میتواند» کاملاً خوانا چاپ نشده).
ولی با اینهمه ، ایراد او بحق رأی چنان «دولت خاصی» همچنان وارد است. در نتیجهی چنین اشکالی امروز میبینیم به پایان بند 3 مادّهی 27 کنونی (همان مادّهی 29 پیشین) یک شرطی بدینسان افزودهاند : «باین شرط که در مورد تصمیماتی که بموجب مندرجات فصل ششم و بند سوم از مادّهی 52 اتخاذ میشود طرف دعوی از دادن رأی خودداری نماید». با این دنباله خواستهاند همان منافاتی را که در سطرهای بعد در این کتاب از آن سخن رانده میشود از میان بردارند.
همچنین مادّهی 31 کنونی که همان مادّهی 33 پیشین میباشد را دیگر گردانیدهاند. زیرا در مادّهی 33 پیشین سخن از هر دولتی میباشد ولی در مادّهی 31 کنونی نوشته شده : «هر عضو ملل متحد که عضو شورای امنیت نیست میتواند بدون حق رأی در مذاکرات مربوط بِهر مسئلهای که در شورای امنیت مطرح است در هر مورد که شورای امنیت مسائل مزبور را در منافع آن عضو مخصوصاً مؤثر بداند شرکت کند.» ـ ویراینده
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 4)
یک اشکال دیگر در صورتیست که طرف اختلاف یکی از دولتهای بزرگ باشد. (چنانکه در موضوع شکایت ایران که همین روزها در شورا مطرح است حال چنان میباشد و طرف شکایت دولت شورویست).
در چنان حالی چه باید بود؟.. مادّهی34 منشور چنین میگوید : «هرگاه در گفتگوهایی که میشود شورای امنیت سود یک دولت خاصی را درمیان بیند دولت نامبرده نمیتواند در نشستهای شورا شرکت کند». (1)
این معنایش آنست که دولتی که طرف اختلافست اگر از عضوهای شورا بود باید کناره جوید و شرکت در گفتگو و شور و رأی نکند. معنی داوری و دادگری نیز همینست. لیکن مادّهی 29 که در بالا یادش کردیم ظاهر آن با این منافیست. از روی آن مادّه هر گونه تصمیمی که باشد و دربارهی هر دولتی که باشد تا همهی پنج دولت بزرگ رأی موافق ندادهاند آن تصمیم تصویب شده محسوب نخواهد گردید. استثنایی هم نرفته.
این خود اشکالیست و هنوز مورد عمل پیش نیامده تا دانسته شود پیشگامان سازمان ملل چه تفسیری بمادّهی 29 میکنند و منافات را چگونه از میان برمیدارند (شکایت دولت ایران که در جریانست هنوز تا باینجا نرسیده).
ولی میتوان گفت که مادّهی 33 مفسر مادّهی 29 میباشد و از مادّه معنای ظاهرش خواسته نشده. باین معنی دولتی که طرف شکایتست اگر از اعضای شورا بود باید کناره جوید و دخالتی در شور و رأی نکند اگرچه یکی از دولتهای بزرگ و از عضوهای دائمی شورا باشد. در چنین پیشامدی در تصمیم شورا همانکه چهار دولت بزرگ دیگر دخالت داشتند و رأی موافق دادند بس است.
این تفسیر را من از خود پدید نمیآورم. معنی داوری و دادگری جز این نیست. اگر این تفسیر نباشد و مادّهی 29 در کلیت خود بازمانده دولتهای بزرگ در دعاوی مربوط بخودشان نیز دارای حق وتو باشند ، در آن حال معنایی برای سازمان ملل متفق بازنخواهد ماند و آن جز دستگاه بیکاره و بیهودهای نخواهد بود.
روزی در این زمینه گفتگو میرفت و یکی از کسانی که در ایران خود را نگهبان منافع دولت شوروی گردانیدهاند مادّهی 29 را بِهمان معنای ظاهرش گرفته پافشاری نشان میداد ، من بیاد داستانی افتادم که در بچگی شنیده بودم : کسی بار شیشه بدوش کشیده میبرد. یکی از پشت سر دگنگی نواخت و گفت : اینها چیست؟.. باربر پاسخ داد : «با آن ضربتی که تو زدی هیچی!» اگر مادّهی 29 بآن معناییست که اینها میگویند ، اگر کسی بصدد پرسش آمد و گفت : «از سازمان ملل متفق چه نتیجه تواند بود؟..» باید گفت : «هیچی!»
پابرگی :
1ـ در منشور کنونی سازمان ملل در برخی از مواد تغییراتی دیده میشود که در آغاز نبوده. در آنزمان روزنامهی اطلاعات ترجمهی این مواد را تکه تکه در شمارههایش آورده (از تاریخ ششم مرداد 1324). چون نویسنده نیز از همان روزنامه آورده میباید گفت به نوشتهاش دو لغزش راه یافته. نخست آنکه این نه مادّهی 34 ، بلکه مادّهی 33 میباشد. دوم اینکه مادّهی 33 میگوید : «... دولت مزبور میتواند در جلسات شور آن امر شرکت کند.» (گرچه «میتواند» کاملاً خوانا چاپ نشده).
ولی با اینهمه ، ایراد او بحق رأی چنان «دولت خاصی» همچنان وارد است. در نتیجهی چنین اشکالی امروز میبینیم به پایان بند 3 مادّهی 27 کنونی (همان مادّهی 29 پیشین) یک شرطی بدینسان افزودهاند : «باین شرط که در مورد تصمیماتی که بموجب مندرجات فصل ششم و بند سوم از مادّهی 52 اتخاذ میشود طرف دعوی از دادن رأی خودداری نماید». با این دنباله خواستهاند همان منافاتی را که در سطرهای بعد در این کتاب از آن سخن رانده میشود از میان بردارند.
همچنین مادّهی 31 کنونی که همان مادّهی 33 پیشین میباشد را دیگر گردانیدهاند. زیرا در مادّهی 33 پیشین سخن از هر دولتی میباشد ولی در مادّهی 31 کنونی نوشته شده : «هر عضو ملل متحد که عضو شورای امنیت نیست میتواند بدون حق رأی در مذاکرات مربوط بِهر مسئلهای که در شورای امنیت مطرح است در هر مورد که شورای امنیت مسائل مزبور را در منافع آن عضو مخصوصاً مؤثر بداند شرکت کند.» ـ ویراینده
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هفتادوهشتم)
🔶 جداسری و گردنكشی (بخش یک از یک)
چنانكه خوانندگان میدانند ما باین دستگاهی كه «فرهنگ» نامیده میشود ، و باین دبیرستانها و دانشكدهها ایرادهایی داریم و تاكنون چند بار بگفتگو از آن پرداختهایم. این دستگاه با این پهناوری و بزرگی نتیجهای را كه بایستی داد نمیدهد و زیانها نیز از آن پدید میآید. دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند.
🔸این دستگاه خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندكدانشهایی نیز میآموزد ، ولی در زمینهی حقایق زندگانی چیزی یاد نمیدهد.
از آنسوی در سایهی درسهای بیهودهی بسیار مغزهای جوانان را میفرساید ، و از این بدتر آنكه نیروهای سادهی خدادادی و خویهای ستودهی آنان را بسیار ناتوان میگرداند.
🔸امروز ما اگر بیندیشیم كه این فرهنگ آیا سودش بیشتر است یا زیانش ، از روی فهم و بینش باید بگوییم : زیانش فزونتر میباشد. باین دلیل كه شما اگر یك جوان درسخوانده و دانشكدهدیده را با یك روستایی سادهی بیسواد بسنجش گزارید و این بیندیشید كه آیا كدام یكی بزیستن شایندهتر است؟.. كدام یكی بتوده سودمندتر میباشد؟.. اگر از روی فهم و بینش بسنجید باید بگویید : آن روستایی شایندهتر و سودمندتر میباشد.
راست است آن روستایی خواندن و نوشتن نمیداند ، از آگاهیهایی كه برای هر كس در زندگانی دربایست است بیبهره میباشد ، بیشتر آنها هنوز زمین را روی گاوماهی میشناسند ، هنوز زمینلرزه را نتیجهی تكان گاو میشمارند ، اگر از مرزهای ایران بپرسید آگهی درستی ندارند ، از دریاها و از رودها و كوههای جهان چیز درستی نمیدانند ، نافهمیهای دیگری هم بسیار میدارند ـ اینها همه كمیهای[نقص] آنهاست ، عیبهای ایشان است. لیكن با اینحال بدرد زندگانی بهتر میخورند ، بفراگرفتن حقایق زندگانی نزدیكتر میباشند. زیرا یك روستایی راه زندگانی را جز كوشیدن نمیداند ، و اینست همیشه میكوشد. از آنسوی با همهی دژآگاهی دریافت ساده و نیروهای خدادادیش بحال خود میباشد. اینست اگر بخواهیم حقایق را به او یاد دهیم خواهد پذیرفت و در برابرش ایستادگی نخواهد كرد. پذیرفتن حقایق بكسی از آنان نخواهد برخورد.
🔸لیكن این جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمیباشند ، و چون درس خواندهاند بگندمكاری ، و درختنشانی ، دامپروری ، پشمریسی ، پارچهبافی ، رختدوزی ، خانهسازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود میشناسند.
بلكه بسیاری از آنان داد و ستد و بازرگانی را نیز ننگ میشمارند. تنها كاری كه برای خود شاینده میشناسند پشت میز ادارهها نشستن و آموزگاری و روزنامهنویسی و اینگونه پیشههاست. جوانی درس كشاورزی خوانده بود من گفتم بهتر است زمینی را بگیری و از روی دانستههای خود بكاری. گفت : من كشاورز نیستم كه .. من باید در ادارهی كشاورزی «مستخدم» باشم. اینست ناشایستی آنان دربارهی كار و كوشش.
🔸از آنسوی اینان ـ چنانكه گفتیم ـ دریافتهای سادهی خدادادی را كه بسیار گرانبهاست و مایهی ارزش آدمی جز همانها نیست ، از دست میدهند. مثلاً «راستیپژوهی» ، یكی از خویهای بسیار گرانبهای آدمیست. هر آدمی كه روان درستی دارد همیشه در جستجوی راستیهاست ، و چون به یك راستی (یا حقیقت) برخورد همچون تشنهای كه بآب برسد با خشنودی آن را فرامیگیرد و میپذیرد و در راه پیشرفت آن بجانفشانی میپردازد.
همهی پیشرفتها در جهان نتیجهی این خوی گرانمایه است. آیا مشروطه در جهان چگونه پیش رفته؟... نه آنست كه هر پاكدلی چون آن را شنیده و معنایش را دانسته بهواداری و پشتیبانی برخاسته است؟!. دیگر نیكیها نیز همین حال را دارد.
ولی آن جوانان بیشترشان این خوی را از دست میدهند.
🔸چون در دبیرستان یا در دانشكده درسهایی میخوانند كه آنها را سرمایهی زندگی میشمارند (در حالی كه نیست و بیشتر آنها پوچ و بیهوده است) ، اینست چون از آموزشگاه بیرون میآیند گمان كمی بخود نمیبرند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمیبینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد ، و اینست بجای پذیرفتن به چَخِش[=مجادله] و ستیزه میپردازند و از آن كس میرنجند. اینان از بدبختی بهتر میدانند كه ایران در همین حال آلودگی و گرفتاری بماند ، و هیچ كس بچارهی دردها برنخیزد زیرا برخاستن یك كسی را كه فهم و دانشش بیش از آنها باشد شكست خود میشمارند و اینست خرسندی بآن نمیتوانند داد. این همان خوی پست جداسری و گردنكشی است كه بدبختانه این جوانان گرفتار آن شدهاند.[1]
(پرچم روزانه شمارهی 254)
[1] : دربارهی خویها و خیمها و دردهایی كه توده گرفتارش میباشند خوانندگان میتوانند كتاب «دردها و درمانها» را بخوانند.
🔶 جداسری و گردنكشی (بخش یک از یک)
چنانكه خوانندگان میدانند ما باین دستگاهی كه «فرهنگ» نامیده میشود ، و باین دبیرستانها و دانشكدهها ایرادهایی داریم و تاكنون چند بار بگفتگو از آن پرداختهایم. این دستگاه با این پهناوری و بزرگی نتیجهای را كه بایستی داد نمیدهد و زیانها نیز از آن پدید میآید. دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند.
🔸این دستگاه خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندكدانشهایی نیز میآموزد ، ولی در زمینهی حقایق زندگانی چیزی یاد نمیدهد.
از آنسوی در سایهی درسهای بیهودهی بسیار مغزهای جوانان را میفرساید ، و از این بدتر آنكه نیروهای سادهی خدادادی و خویهای ستودهی آنان را بسیار ناتوان میگرداند.
🔸امروز ما اگر بیندیشیم كه این فرهنگ آیا سودش بیشتر است یا زیانش ، از روی فهم و بینش باید بگوییم : زیانش فزونتر میباشد. باین دلیل كه شما اگر یك جوان درسخوانده و دانشكدهدیده را با یك روستایی سادهی بیسواد بسنجش گزارید و این بیندیشید كه آیا كدام یكی بزیستن شایندهتر است؟.. كدام یكی بتوده سودمندتر میباشد؟.. اگر از روی فهم و بینش بسنجید باید بگویید : آن روستایی شایندهتر و سودمندتر میباشد.
راست است آن روستایی خواندن و نوشتن نمیداند ، از آگاهیهایی كه برای هر كس در زندگانی دربایست است بیبهره میباشد ، بیشتر آنها هنوز زمین را روی گاوماهی میشناسند ، هنوز زمینلرزه را نتیجهی تكان گاو میشمارند ، اگر از مرزهای ایران بپرسید آگهی درستی ندارند ، از دریاها و از رودها و كوههای جهان چیز درستی نمیدانند ، نافهمیهای دیگری هم بسیار میدارند ـ اینها همه كمیهای[نقص] آنهاست ، عیبهای ایشان است. لیكن با اینحال بدرد زندگانی بهتر میخورند ، بفراگرفتن حقایق زندگانی نزدیكتر میباشند. زیرا یك روستایی راه زندگانی را جز كوشیدن نمیداند ، و اینست همیشه میكوشد. از آنسوی با همهی دژآگاهی دریافت ساده و نیروهای خدادادیش بحال خود میباشد. اینست اگر بخواهیم حقایق را به او یاد دهیم خواهد پذیرفت و در برابرش ایستادگی نخواهد كرد. پذیرفتن حقایق بكسی از آنان نخواهد برخورد.
🔸لیكن این جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمیباشند ، و چون درس خواندهاند بگندمكاری ، و درختنشانی ، دامپروری ، پشمریسی ، پارچهبافی ، رختدوزی ، خانهسازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود میشناسند.
بلكه بسیاری از آنان داد و ستد و بازرگانی را نیز ننگ میشمارند. تنها كاری كه برای خود شاینده میشناسند پشت میز ادارهها نشستن و آموزگاری و روزنامهنویسی و اینگونه پیشههاست. جوانی درس كشاورزی خوانده بود من گفتم بهتر است زمینی را بگیری و از روی دانستههای خود بكاری. گفت : من كشاورز نیستم كه .. من باید در ادارهی كشاورزی «مستخدم» باشم. اینست ناشایستی آنان دربارهی كار و كوشش.
🔸از آنسوی اینان ـ چنانكه گفتیم ـ دریافتهای سادهی خدادادی را كه بسیار گرانبهاست و مایهی ارزش آدمی جز همانها نیست ، از دست میدهند. مثلاً «راستیپژوهی» ، یكی از خویهای بسیار گرانبهای آدمیست. هر آدمی كه روان درستی دارد همیشه در جستجوی راستیهاست ، و چون به یك راستی (یا حقیقت) برخورد همچون تشنهای كه بآب برسد با خشنودی آن را فرامیگیرد و میپذیرد و در راه پیشرفت آن بجانفشانی میپردازد.
همهی پیشرفتها در جهان نتیجهی این خوی گرانمایه است. آیا مشروطه در جهان چگونه پیش رفته؟... نه آنست كه هر پاكدلی چون آن را شنیده و معنایش را دانسته بهواداری و پشتیبانی برخاسته است؟!. دیگر نیكیها نیز همین حال را دارد.
ولی آن جوانان بیشترشان این خوی را از دست میدهند.
🔸چون در دبیرستان یا در دانشكده درسهایی میخوانند كه آنها را سرمایهی زندگی میشمارند (در حالی كه نیست و بیشتر آنها پوچ و بیهوده است) ، اینست چون از آموزشگاه بیرون میآیند گمان كمی بخود نمیبرند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمیبینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد ، و اینست بجای پذیرفتن به چَخِش[=مجادله] و ستیزه میپردازند و از آن كس میرنجند. اینان از بدبختی بهتر میدانند كه ایران در همین حال آلودگی و گرفتاری بماند ، و هیچ كس بچارهی دردها برنخیزد زیرا برخاستن یك كسی را كه فهم و دانشش بیش از آنها باشد شكست خود میشمارند و اینست خرسندی بآن نمیتوانند داد. این همان خوی پست جداسری و گردنكشی است كه بدبختانه این جوانان گرفتار آن شدهاند.[1]
(پرچم روزانه شمارهی 254)
[1] : دربارهی خویها و خیمها و دردهایی كه توده گرفتارش میباشند خوانندگان میتوانند كتاب «دردها و درمانها» را بخوانند.
دیباچهی محمدعلی فروغی بر گلستان برای تدریس در دبیرستانها (چاپ 1319) و نوشتههای او دربارهی «عشق پاک سعدی» که در کتاب «در پیرامون ادبیات» احمد کسروی از این سیاهکاری او یاد شده است.
👇
👇