نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
تکاپوی ایرانشناسان در فراهم نمودن اینگونه کتابها چشمگیر است.
تکاپوی ایرانشناسان در فراهم نمودن اینگونه کتابها چشمگیر است.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 1
از بدترین گمراهیها یكی اینست كه آنجهان را با اینجهان آخشیج هم میشمارند و چنین میپندارند كه برای خوشی در آن میباید این را خوار داشت. از آنسوی بیك رشته كارهای بسیار بیهودهای برای رستگاری در آنجهان میپردازند.
ما میگوییم : اینها همه نادرست است. آنچه میباید گفت اینست كه روان چون جز از تن و جانِ سَتَرساست با مرگ نابود نگردد. از آنسوی روان و جان كه هر دو باهم در كالبد آدمیست همیشه در كشاكش باشند : این چیزهایی را خواهد كه آن نپسندد و آزرده گردد. كارهای بد بیخردانهای را كه كسی بخواهش جان میكند مثلاً بناتوانی ستم میكند یا زبان بدروغ میآلاید همواره مایهی آزردگی روانست. چیزی كه هست روان تا با جان توأم است آزردگی كمتر دریافته میشود ، ولی چون از جان جدا گردد آن را بیشتر خواهد دریافت. بدانسان كه یك مرد تا جوانست از كارهای ناستودهای كه بهوس جوانی میكند پشیمانی كمتر نماید ، ولی چون پیر گردید و هوسهای جوانی كم شد پشیمانی را بیشتر دریابد ، داستان اینجهان و آنجهان نیز چنین باشد.
اینست میگوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. میگوییم : باید كوشید و در اینجهان نیك بود و نیكی آنجهان درپی خواهد بود. میگوییم : كارهایی در آنجهان سود خواهد داشت كه در اینجهان سودمند است و مایهی آبادی و آسایش است. از كارهای بیهودهای كه كسانی میكنند چنانكه در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سودی نخواهد داشت و جز مایهی شرمساری نخواهد بود.
اینهاست آنچه ما دربارهی جهان و زندگی میگوییم و همینهاست كه «دین» مینامیم. اینها همه راستیهاست. ما پیمان را برای رسانیدن اینها مینویسیم و همهی كوششهای ما در پیرامون اینها میباشد. همیشه از یكسو بروشن گردانیدن اینها كوشیدهایم ، و از یكسو برای آنكه اینها در دلها جای گیرد با هرچه آخشیج اینهاست نبرد كردهایم. با فلسفهی یونان ، با صوفیگری ، با خراباتیگری ، با كیشهای پراكندهی گوناگون ، با فلسفهی مادی ، با اندیشههای پراكندهی كهنه و نو ، همه در جنگ بودهایم.
«هنایش یك چیز در نابی آنست». این آموزاكهای ما هنگامی سود خواهد داد كه با چیزهای دیگری آمیخته نگردد و نابی خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامی بدست خواهد آمد كه این آموزاكها در همهی دلها جا گیرد و هر آنچه جز از اینهاست از میان برخیزد.
یكی از بدیهای مردم اینست كه یك سخنان تازهای كه میشنوند و آن را با دانستههای خود ناسازگار مییابند نخست از در ایستادگی و كشاكش میآیند ، و سپس كمكم رام شده و آنها را میگیرند و در دلهای خود جا میدهند ، بیآنكه آن دانستههای كهن را بیرون كنند ، و نتیجه آن میشود كه آنها را با اینها درهم میآمیزند ، و یا هر یكی را جداگانه نگه داشته و هر زمان دیگری را بزبان میآورند.
شما هزاران كسان را توانید یافت كه آنچه را كه دربارهی دین در كتابهای پیشین بوده و خوانده و یا شنیده همچنان در دل میدارد ، و از آنسوی بدآموزیهای مادّیان را نیز كه شنیده و فراگرفته در دل جا داده ، و اینست در یك نشست میبینید یك زمان سخن از مادیگری پیش میآورد و بهستی خدا گردن نمیگزارد ، و یك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داوود» میكند و میگوید : «اینها از دین ماست ما باید بپذیریم».
این نتیجهی درماندگی فهمها و خردهاست. چون نمیتواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را میگیرد و نگه میدارد. گفتهاند : «برای نهادن چه سنگ و چه زر». اینجا هم میباید گفت : برای نافهمیدن چه راست و چه كج. از آنسوی تا دلها از اینها پاك نگردد بدرماندگی فهمها و خردها چاره نتوان كرد. این دل نیست كه اینان میدارند ، انبانیست كه هرچه میشنوند در آن جا میدهند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 1
از بدترین گمراهیها یكی اینست كه آنجهان را با اینجهان آخشیج هم میشمارند و چنین میپندارند كه برای خوشی در آن میباید این را خوار داشت. از آنسوی بیك رشته كارهای بسیار بیهودهای برای رستگاری در آنجهان میپردازند.
ما میگوییم : اینها همه نادرست است. آنچه میباید گفت اینست كه روان چون جز از تن و جانِ سَتَرساست با مرگ نابود نگردد. از آنسوی روان و جان كه هر دو باهم در كالبد آدمیست همیشه در كشاكش باشند : این چیزهایی را خواهد كه آن نپسندد و آزرده گردد. كارهای بد بیخردانهای را كه كسی بخواهش جان میكند مثلاً بناتوانی ستم میكند یا زبان بدروغ میآلاید همواره مایهی آزردگی روانست. چیزی كه هست روان تا با جان توأم است آزردگی كمتر دریافته میشود ، ولی چون از جان جدا گردد آن را بیشتر خواهد دریافت. بدانسان كه یك مرد تا جوانست از كارهای ناستودهای كه بهوس جوانی میكند پشیمانی كمتر نماید ، ولی چون پیر گردید و هوسهای جوانی كم شد پشیمانی را بیشتر دریابد ، داستان اینجهان و آنجهان نیز چنین باشد.
اینست میگوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. میگوییم : باید كوشید و در اینجهان نیك بود و نیكی آنجهان درپی خواهد بود. میگوییم : كارهایی در آنجهان سود خواهد داشت كه در اینجهان سودمند است و مایهی آبادی و آسایش است. از كارهای بیهودهای كه كسانی میكنند چنانكه در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سودی نخواهد داشت و جز مایهی شرمساری نخواهد بود.
اینهاست آنچه ما دربارهی جهان و زندگی میگوییم و همینهاست كه «دین» مینامیم. اینها همه راستیهاست. ما پیمان را برای رسانیدن اینها مینویسیم و همهی كوششهای ما در پیرامون اینها میباشد. همیشه از یكسو بروشن گردانیدن اینها كوشیدهایم ، و از یكسو برای آنكه اینها در دلها جای گیرد با هرچه آخشیج اینهاست نبرد كردهایم. با فلسفهی یونان ، با صوفیگری ، با خراباتیگری ، با كیشهای پراكندهی گوناگون ، با فلسفهی مادی ، با اندیشههای پراكندهی كهنه و نو ، همه در جنگ بودهایم.
«هنایش یك چیز در نابی آنست». این آموزاكهای ما هنگامی سود خواهد داد كه با چیزهای دیگری آمیخته نگردد و نابی خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامی بدست خواهد آمد كه این آموزاكها در همهی دلها جا گیرد و هر آنچه جز از اینهاست از میان برخیزد.
یكی از بدیهای مردم اینست كه یك سخنان تازهای كه میشنوند و آن را با دانستههای خود ناسازگار مییابند نخست از در ایستادگی و كشاكش میآیند ، و سپس كمكم رام شده و آنها را میگیرند و در دلهای خود جا میدهند ، بیآنكه آن دانستههای كهن را بیرون كنند ، و نتیجه آن میشود كه آنها را با اینها درهم میآمیزند ، و یا هر یكی را جداگانه نگه داشته و هر زمان دیگری را بزبان میآورند.
شما هزاران كسان را توانید یافت كه آنچه را كه دربارهی دین در كتابهای پیشین بوده و خوانده و یا شنیده همچنان در دل میدارد ، و از آنسوی بدآموزیهای مادّیان را نیز كه شنیده و فراگرفته در دل جا داده ، و اینست در یك نشست میبینید یك زمان سخن از مادیگری پیش میآورد و بهستی خدا گردن نمیگزارد ، و یك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داوود» میكند و میگوید : «اینها از دین ماست ما باید بپذیریم».
این نتیجهی درماندگی فهمها و خردهاست. چون نمیتواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را میگیرد و نگه میدارد. گفتهاند : «برای نهادن چه سنگ و چه زر». اینجا هم میباید گفت : برای نافهمیدن چه راست و چه كج. از آنسوی تا دلها از اینها پاك نگردد بدرماندگی فهمها و خردها چاره نتوان كرد. این دل نیست كه اینان میدارند ، انبانیست كه هرچه میشنوند در آن جا میدهند.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 4)
در این باره باید بیاد آورد که روزی بوده این دادگاهها و قانونها که برای افراد مردم هست نیز نمیبوده. روزی بوده که افراد مردم مانند دولتهای امروزی تابع قانونی نبوده بسر خود میزیستهاند ، اگر دعوایی باهم میداشتهاند آن را با زد و خورد بپایان میرسانیدهاند. اگر کسی پولی یا کالایی طلبکار میبوده خود او دست به یخهی بدهکار یازیده با زور و فشار حق خود را میطلبیده. عدالتی درمیان نبوده ، هر که زور بیشتر میداشته بدیگران چیرگی مینموده. لیکن سپس خردمندانی برخاسته بدی آن رفتار را بمردم فهمانیده و با کوششهای خود بنیاد حکومت و قضاوت گزارده بمردم راه نمودهاند که در اختلافاتی که پیدا میکنند بقضاوت مراجعه کنند و بسر خود زورورزی ننمایند.
در اینجا نیز تا دیرزمانی مردمان گردن نمیگزاردهاند و دست کشیدن از زورورزی بآنان دشوار میافتاده. ولی چون خردمندان و نیکخواهان پافشاری نموده زشتی آن رفتار را نشان میدادهاند سرانجام خودسری را از میان بردهاند. امروز شما میبینید که اگر طلبکاری در خیابان به یخهی بدهکار چسبید و یا بدر خانهی او رفته هایهو برپا گردانید مردم او را «وحشی» شناسند و زبان باز کرده چنین گویند : «اگر طلبکاری برو بعدلیه ، این وحشیگری چیست میکنی؟!.»
داستان دولتها از هر باره مانندهی اینست. امروز که آغاز کار است گردن گزاردن آنها بقانونها و چشم پوشیدنشان از زورورزی خودسرانه دشوار است. ولی این دشوار آسان تواند بود. اگر در اینجا هم نیکخواهان پافشاری نمایند فیروزی با آنها خواهد بود.
اگر راستش را خواهیم باید در جهان در این زمینه جنبش بزرگی پدید آید و جهانیان گامهای دیگری در راه بلنداندیشی بردارند. باید خردها بتکان آید و بحقایق زندگانی بیش از این قیمت داده شود. خواهید گفت : «کدام حقایق؟..». من اینک برخی را میشمارم :
اینجهان برای همه است ، تودهها همه یکسانند و از دیدهی آفرینش یکی را بدیگری برتری نیست.
تودهها مانندهی خانوادههایند. چنانکه خانوادهها با یکدیگر با آرامش و آسایش میزیند ، تودهها نیز باهم با آرامش و آسایش توانند زیست.
در روی زمین جا برای همگی باز است و نیازی بکشاکش نیست.
روس و ژاپن و عرب و ترک و انگلیس و آلمانی و دیگران همه در زندگی شریکند و همه باید از خوشیهای جهان بهره یابند.
ما بجهان برای آسایش و خوشی آمدهایم ، برای اندوهخواری و سختیکشی نیامدهایم.
آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا زمین را بدست او سپارده که آباد گرداند و در آن با خوشی زندگی کند.
زندگانی نبرد نیست. این سخن که شهرت یافته غلطست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبرد است. آدمیان باید بجای نبرد بهم یاوری کنند ، توانایان دست ناتوانان گیرند.
جنگ دیوانگیست. جنگ مردمان با یکدیگر یادگار دورههای وحشیگریست. تمدن روزی بکمال خواهد رسید که جنگ از میان مردمان برافتد.
جنگ را باید با بدیها کرد ، با ستمگریها کرد.
اینها یک رشته حقایق آشکاریست که همه میدانند ولی کمتر پروا مینمایند. در حالی که باید پروا نمایند و قیمت دهند و پایهی زندگانیهای اجتماعی را بروی آنها گزارند.
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 4)
در این باره باید بیاد آورد که روزی بوده این دادگاهها و قانونها که برای افراد مردم هست نیز نمیبوده. روزی بوده که افراد مردم مانند دولتهای امروزی تابع قانونی نبوده بسر خود میزیستهاند ، اگر دعوایی باهم میداشتهاند آن را با زد و خورد بپایان میرسانیدهاند. اگر کسی پولی یا کالایی طلبکار میبوده خود او دست به یخهی بدهکار یازیده با زور و فشار حق خود را میطلبیده. عدالتی درمیان نبوده ، هر که زور بیشتر میداشته بدیگران چیرگی مینموده. لیکن سپس خردمندانی برخاسته بدی آن رفتار را بمردم فهمانیده و با کوششهای خود بنیاد حکومت و قضاوت گزارده بمردم راه نمودهاند که در اختلافاتی که پیدا میکنند بقضاوت مراجعه کنند و بسر خود زورورزی ننمایند.
در اینجا نیز تا دیرزمانی مردمان گردن نمیگزاردهاند و دست کشیدن از زورورزی بآنان دشوار میافتاده. ولی چون خردمندان و نیکخواهان پافشاری نموده زشتی آن رفتار را نشان میدادهاند سرانجام خودسری را از میان بردهاند. امروز شما میبینید که اگر طلبکاری در خیابان به یخهی بدهکار چسبید و یا بدر خانهی او رفته هایهو برپا گردانید مردم او را «وحشی» شناسند و زبان باز کرده چنین گویند : «اگر طلبکاری برو بعدلیه ، این وحشیگری چیست میکنی؟!.»
داستان دولتها از هر باره مانندهی اینست. امروز که آغاز کار است گردن گزاردن آنها بقانونها و چشم پوشیدنشان از زورورزی خودسرانه دشوار است. ولی این دشوار آسان تواند بود. اگر در اینجا هم نیکخواهان پافشاری نمایند فیروزی با آنها خواهد بود.
اگر راستش را خواهیم باید در جهان در این زمینه جنبش بزرگی پدید آید و جهانیان گامهای دیگری در راه بلنداندیشی بردارند. باید خردها بتکان آید و بحقایق زندگانی بیش از این قیمت داده شود. خواهید گفت : «کدام حقایق؟..». من اینک برخی را میشمارم :
اینجهان برای همه است ، تودهها همه یکسانند و از دیدهی آفرینش یکی را بدیگری برتری نیست.
تودهها مانندهی خانوادههایند. چنانکه خانوادهها با یکدیگر با آرامش و آسایش میزیند ، تودهها نیز باهم با آرامش و آسایش توانند زیست.
در روی زمین جا برای همگی باز است و نیازی بکشاکش نیست.
روس و ژاپن و عرب و ترک و انگلیس و آلمانی و دیگران همه در زندگی شریکند و همه باید از خوشیهای جهان بهره یابند.
ما بجهان برای آسایش و خوشی آمدهایم ، برای اندوهخواری و سختیکشی نیامدهایم.
آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا زمین را بدست او سپارده که آباد گرداند و در آن با خوشی زندگی کند.
زندگانی نبرد نیست. این سخن که شهرت یافته غلطست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبرد است. آدمیان باید بجای نبرد بهم یاوری کنند ، توانایان دست ناتوانان گیرند.
جنگ دیوانگیست. جنگ مردمان با یکدیگر یادگار دورههای وحشیگریست. تمدن روزی بکمال خواهد رسید که جنگ از میان مردمان برافتد.
جنگ را باید با بدیها کرد ، با ستمگریها کرد.
اینها یک رشته حقایق آشکاریست که همه میدانند ولی کمتر پروا مینمایند. در حالی که باید پروا نمایند و قیمت دهند و پایهی زندگانیهای اجتماعی را بروی آنها گزارند.