نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
نمونهی کتابها و دفترهایی که «ادبیات دورهی مغول» بشمار میآیند یا آن موضوعات را برشتهی نوشتن کشیدهاند.
تکاپوی ایرانشناسان در فراهم نمودن اینگونه کتابها چشمگیر است.
تکاپوی ایرانشناسان در فراهم نمودن اینگونه کتابها چشمگیر است.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 1
از بدترین گمراهیها یكی اینست كه آنجهان را با اینجهان آخشیج هم میشمارند و چنین میپندارند كه برای خوشی در آن میباید این را خوار داشت. از آنسوی بیك رشته كارهای بسیار بیهودهای برای رستگاری در آنجهان میپردازند.
ما میگوییم : اینها همه نادرست است. آنچه میباید گفت اینست كه روان چون جز از تن و جانِ سَتَرساست با مرگ نابود نگردد. از آنسوی روان و جان كه هر دو باهم در كالبد آدمیست همیشه در كشاكش باشند : این چیزهایی را خواهد كه آن نپسندد و آزرده گردد. كارهای بد بیخردانهای را كه كسی بخواهش جان میكند مثلاً بناتوانی ستم میكند یا زبان بدروغ میآلاید همواره مایهی آزردگی روانست. چیزی كه هست روان تا با جان توأم است آزردگی كمتر دریافته میشود ، ولی چون از جان جدا گردد آن را بیشتر خواهد دریافت. بدانسان كه یك مرد تا جوانست از كارهای ناستودهای كه بهوس جوانی میكند پشیمانی كمتر نماید ، ولی چون پیر گردید و هوسهای جوانی كم شد پشیمانی را بیشتر دریابد ، داستان اینجهان و آنجهان نیز چنین باشد.
اینست میگوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. میگوییم : باید كوشید و در اینجهان نیك بود و نیكی آنجهان درپی خواهد بود. میگوییم : كارهایی در آنجهان سود خواهد داشت كه در اینجهان سودمند است و مایهی آبادی و آسایش است. از كارهای بیهودهای كه كسانی میكنند چنانكه در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سودی نخواهد داشت و جز مایهی شرمساری نخواهد بود.
اینهاست آنچه ما دربارهی جهان و زندگی میگوییم و همینهاست كه «دین» مینامیم. اینها همه راستیهاست. ما پیمان را برای رسانیدن اینها مینویسیم و همهی كوششهای ما در پیرامون اینها میباشد. همیشه از یكسو بروشن گردانیدن اینها كوشیدهایم ، و از یكسو برای آنكه اینها در دلها جای گیرد با هرچه آخشیج اینهاست نبرد كردهایم. با فلسفهی یونان ، با صوفیگری ، با خراباتیگری ، با كیشهای پراكندهی گوناگون ، با فلسفهی مادی ، با اندیشههای پراكندهی كهنه و نو ، همه در جنگ بودهایم.
«هنایش یك چیز در نابی آنست». این آموزاكهای ما هنگامی سود خواهد داد كه با چیزهای دیگری آمیخته نگردد و نابی خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامی بدست خواهد آمد كه این آموزاكها در همهی دلها جا گیرد و هر آنچه جز از اینهاست از میان برخیزد.
یكی از بدیهای مردم اینست كه یك سخنان تازهای كه میشنوند و آن را با دانستههای خود ناسازگار مییابند نخست از در ایستادگی و كشاكش میآیند ، و سپس كمكم رام شده و آنها را میگیرند و در دلهای خود جا میدهند ، بیآنكه آن دانستههای كهن را بیرون كنند ، و نتیجه آن میشود كه آنها را با اینها درهم میآمیزند ، و یا هر یكی را جداگانه نگه داشته و هر زمان دیگری را بزبان میآورند.
شما هزاران كسان را توانید یافت كه آنچه را كه دربارهی دین در كتابهای پیشین بوده و خوانده و یا شنیده همچنان در دل میدارد ، و از آنسوی بدآموزیهای مادّیان را نیز كه شنیده و فراگرفته در دل جا داده ، و اینست در یك نشست میبینید یك زمان سخن از مادیگری پیش میآورد و بهستی خدا گردن نمیگزارد ، و یك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داوود» میكند و میگوید : «اینها از دین ماست ما باید بپذیریم».
این نتیجهی درماندگی فهمها و خردهاست. چون نمیتواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را میگیرد و نگه میدارد. گفتهاند : «برای نهادن چه سنگ و چه زر». اینجا هم میباید گفت : برای نافهمیدن چه راست و چه كج. از آنسوی تا دلها از اینها پاك نگردد بدرماندگی فهمها و خردها چاره نتوان كرد. این دل نیست كه اینان میدارند ، انبانیست كه هرچه میشنوند در آن جا میدهند.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 11 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
با بدآموزیها هیچ سازشی نباید کرد ـ 1
از بدترین گمراهیها یكی اینست كه آنجهان را با اینجهان آخشیج هم میشمارند و چنین میپندارند كه برای خوشی در آن میباید این را خوار داشت. از آنسوی بیك رشته كارهای بسیار بیهودهای برای رستگاری در آنجهان میپردازند.
ما میگوییم : اینها همه نادرست است. آنچه میباید گفت اینست كه روان چون جز از تن و جانِ سَتَرساست با مرگ نابود نگردد. از آنسوی روان و جان كه هر دو باهم در كالبد آدمیست همیشه در كشاكش باشند : این چیزهایی را خواهد كه آن نپسندد و آزرده گردد. كارهای بد بیخردانهای را كه كسی بخواهش جان میكند مثلاً بناتوانی ستم میكند یا زبان بدروغ میآلاید همواره مایهی آزردگی روانست. چیزی كه هست روان تا با جان توأم است آزردگی كمتر دریافته میشود ، ولی چون از جان جدا گردد آن را بیشتر خواهد دریافت. بدانسان كه یك مرد تا جوانست از كارهای ناستودهای كه بهوس جوانی میكند پشیمانی كمتر نماید ، ولی چون پیر گردید و هوسهای جوانی كم شد پشیمانی را بیشتر دریابد ، داستان اینجهان و آنجهان نیز چنین باشد.
اینست میگوییم : اینجهان و آنجهان بهم پیوسته است. میگوییم : باید كوشید و در اینجهان نیك بود و نیكی آنجهان درپی خواهد بود. میگوییم : كارهایی در آنجهان سود خواهد داشت كه در اینجهان سودمند است و مایهی آبادی و آسایش است. از كارهای بیهودهای كه كسانی میكنند چنانكه در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سودی نخواهد داشت و جز مایهی شرمساری نخواهد بود.
اینهاست آنچه ما دربارهی جهان و زندگی میگوییم و همینهاست كه «دین» مینامیم. اینها همه راستیهاست. ما پیمان را برای رسانیدن اینها مینویسیم و همهی كوششهای ما در پیرامون اینها میباشد. همیشه از یكسو بروشن گردانیدن اینها كوشیدهایم ، و از یكسو برای آنكه اینها در دلها جای گیرد با هرچه آخشیج اینهاست نبرد كردهایم. با فلسفهی یونان ، با صوفیگری ، با خراباتیگری ، با كیشهای پراكندهی گوناگون ، با فلسفهی مادی ، با اندیشههای پراكندهی كهنه و نو ، همه در جنگ بودهایم.
«هنایش یك چیز در نابی آنست». این آموزاكهای ما هنگامی سود خواهد داد كه با چیزهای دیگری آمیخته نگردد و نابی خود را از دست ندهد. خواست ما هنگامی بدست خواهد آمد كه این آموزاكها در همهی دلها جا گیرد و هر آنچه جز از اینهاست از میان برخیزد.
یكی از بدیهای مردم اینست كه یك سخنان تازهای كه میشنوند و آن را با دانستههای خود ناسازگار مییابند نخست از در ایستادگی و كشاكش میآیند ، و سپس كمكم رام شده و آنها را میگیرند و در دلهای خود جا میدهند ، بیآنكه آن دانستههای كهن را بیرون كنند ، و نتیجه آن میشود كه آنها را با اینها درهم میآمیزند ، و یا هر یكی را جداگانه نگه داشته و هر زمان دیگری را بزبان میآورند.
شما هزاران كسان را توانید یافت كه آنچه را كه دربارهی دین در كتابهای پیشین بوده و خوانده و یا شنیده همچنان در دل میدارد ، و از آنسوی بدآموزیهای مادّیان را نیز كه شنیده و فراگرفته در دل جا داده ، و اینست در یك نشست میبینید یك زمان سخن از مادیگری پیش میآورد و بهستی خدا گردن نمیگزارد ، و یك زمان گفتگو از «معجزات موسا و داوود» میكند و میگوید : «اینها از دین ماست ما باید بپذیریم».
این نتیجهی درماندگی فهمها و خردهاست. چون نمیتواند بفهمد و راست از كج بازشناسد هر دو را میگیرد و نگه میدارد. گفتهاند : «برای نهادن چه سنگ و چه زر». اینجا هم میباید گفت : برای نافهمیدن چه راست و چه كج. از آنسوی تا دلها از اینها پاك نگردد بدرماندگی فهمها و خردها چاره نتوان كرد. این دل نیست كه اینان میدارند ، انبانیست كه هرچه میشنوند در آن جا میدهند.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 4)
در این باره باید بیاد آورد که روزی بوده این دادگاهها و قانونها که برای افراد مردم هست نیز نمیبوده. روزی بوده که افراد مردم مانند دولتهای امروزی تابع قانونی نبوده بسر خود میزیستهاند ، اگر دعوایی باهم میداشتهاند آن را با زد و خورد بپایان میرسانیدهاند. اگر کسی پولی یا کالایی طلبکار میبوده خود او دست به یخهی بدهکار یازیده با زور و فشار حق خود را میطلبیده. عدالتی درمیان نبوده ، هر که زور بیشتر میداشته بدیگران چیرگی مینموده. لیکن سپس خردمندانی برخاسته بدی آن رفتار را بمردم فهمانیده و با کوششهای خود بنیاد حکومت و قضاوت گزارده بمردم راه نمودهاند که در اختلافاتی که پیدا میکنند بقضاوت مراجعه کنند و بسر خود زورورزی ننمایند.
در اینجا نیز تا دیرزمانی مردمان گردن نمیگزاردهاند و دست کشیدن از زورورزی بآنان دشوار میافتاده. ولی چون خردمندان و نیکخواهان پافشاری نموده زشتی آن رفتار را نشان میدادهاند سرانجام خودسری را از میان بردهاند. امروز شما میبینید که اگر طلبکاری در خیابان به یخهی بدهکار چسبید و یا بدر خانهی او رفته هایهو برپا گردانید مردم او را «وحشی» شناسند و زبان باز کرده چنین گویند : «اگر طلبکاری برو بعدلیه ، این وحشیگری چیست میکنی؟!.»
داستان دولتها از هر باره مانندهی اینست. امروز که آغاز کار است گردن گزاردن آنها بقانونها و چشم پوشیدنشان از زورورزی خودسرانه دشوار است. ولی این دشوار آسان تواند بود. اگر در اینجا هم نیکخواهان پافشاری نمایند فیروزی با آنها خواهد بود.
اگر راستش را خواهیم باید در جهان در این زمینه جنبش بزرگی پدید آید و جهانیان گامهای دیگری در راه بلنداندیشی بردارند. باید خردها بتکان آید و بحقایق زندگانی بیش از این قیمت داده شود. خواهید گفت : «کدام حقایق؟..». من اینک برخی را میشمارم :
اینجهان برای همه است ، تودهها همه یکسانند و از دیدهی آفرینش یکی را بدیگری برتری نیست.
تودهها مانندهی خانوادههایند. چنانکه خانوادهها با یکدیگر با آرامش و آسایش میزیند ، تودهها نیز باهم با آرامش و آسایش توانند زیست.
در روی زمین جا برای همگی باز است و نیازی بکشاکش نیست.
روس و ژاپن و عرب و ترک و انگلیس و آلمانی و دیگران همه در زندگی شریکند و همه باید از خوشیهای جهان بهره یابند.
ما بجهان برای آسایش و خوشی آمدهایم ، برای اندوهخواری و سختیکشی نیامدهایم.
آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا زمین را بدست او سپارده که آباد گرداند و در آن با خوشی زندگی کند.
زندگانی نبرد نیست. این سخن که شهرت یافته غلطست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبرد است. آدمیان باید بجای نبرد بهم یاوری کنند ، توانایان دست ناتوانان گیرند.
جنگ دیوانگیست. جنگ مردمان با یکدیگر یادگار دورههای وحشیگریست. تمدن روزی بکمال خواهد رسید که جنگ از میان مردمان برافتد.
جنگ را باید با بدیها کرد ، با ستمگریها کرد.
اینها یک رشته حقایق آشکاریست که همه میدانند ولی کمتر پروا مینمایند. در حالی که باید پروا نمایند و قیمت دهند و پایهی زندگانیهای اجتماعی را بروی آنها گزارند.
🔸 3ـ آیا دولتها را بزیر قانون توان آورد؟ (تکهی 4)
در این باره باید بیاد آورد که روزی بوده این دادگاهها و قانونها که برای افراد مردم هست نیز نمیبوده. روزی بوده که افراد مردم مانند دولتهای امروزی تابع قانونی نبوده بسر خود میزیستهاند ، اگر دعوایی باهم میداشتهاند آن را با زد و خورد بپایان میرسانیدهاند. اگر کسی پولی یا کالایی طلبکار میبوده خود او دست به یخهی بدهکار یازیده با زور و فشار حق خود را میطلبیده. عدالتی درمیان نبوده ، هر که زور بیشتر میداشته بدیگران چیرگی مینموده. لیکن سپس خردمندانی برخاسته بدی آن رفتار را بمردم فهمانیده و با کوششهای خود بنیاد حکومت و قضاوت گزارده بمردم راه نمودهاند که در اختلافاتی که پیدا میکنند بقضاوت مراجعه کنند و بسر خود زورورزی ننمایند.
در اینجا نیز تا دیرزمانی مردمان گردن نمیگزاردهاند و دست کشیدن از زورورزی بآنان دشوار میافتاده. ولی چون خردمندان و نیکخواهان پافشاری نموده زشتی آن رفتار را نشان میدادهاند سرانجام خودسری را از میان بردهاند. امروز شما میبینید که اگر طلبکاری در خیابان به یخهی بدهکار چسبید و یا بدر خانهی او رفته هایهو برپا گردانید مردم او را «وحشی» شناسند و زبان باز کرده چنین گویند : «اگر طلبکاری برو بعدلیه ، این وحشیگری چیست میکنی؟!.»
داستان دولتها از هر باره مانندهی اینست. امروز که آغاز کار است گردن گزاردن آنها بقانونها و چشم پوشیدنشان از زورورزی خودسرانه دشوار است. ولی این دشوار آسان تواند بود. اگر در اینجا هم نیکخواهان پافشاری نمایند فیروزی با آنها خواهد بود.
اگر راستش را خواهیم باید در جهان در این زمینه جنبش بزرگی پدید آید و جهانیان گامهای دیگری در راه بلنداندیشی بردارند. باید خردها بتکان آید و بحقایق زندگانی بیش از این قیمت داده شود. خواهید گفت : «کدام حقایق؟..». من اینک برخی را میشمارم :
اینجهان برای همه است ، تودهها همه یکسانند و از دیدهی آفرینش یکی را بدیگری برتری نیست.
تودهها مانندهی خانوادههایند. چنانکه خانوادهها با یکدیگر با آرامش و آسایش میزیند ، تودهها نیز باهم با آرامش و آسایش توانند زیست.
در روی زمین جا برای همگی باز است و نیازی بکشاکش نیست.
روس و ژاپن و عرب و ترک و انگلیس و آلمانی و دیگران همه در زندگی شریکند و همه باید از خوشیهای جهان بهره یابند.
ما بجهان برای آسایش و خوشی آمدهایم ، برای اندوهخواری و سختیکشی نیامدهایم.
آدمی برگزیدهی آفریدگانست. خدا زمین را بدست او سپارده که آباد گرداند و در آن با خوشی زندگی کند.
زندگانی نبرد نیست. این سخن که شهرت یافته غلطست. آن گرگها و پلنگهایند که زندگیشان نبرد است. آدمیان باید بجای نبرد بهم یاوری کنند ، توانایان دست ناتوانان گیرند.
جنگ دیوانگیست. جنگ مردمان با یکدیگر یادگار دورههای وحشیگریست. تمدن روزی بکمال خواهد رسید که جنگ از میان مردمان برافتد.
جنگ را باید با بدیها کرد ، با ستمگریها کرد.
اینها یک رشته حقایق آشکاریست که همه میدانند ولی کمتر پروا مینمایند. در حالی که باید پروا نمایند و قیمت دهند و پایهی زندگانیهای اجتماعی را بروی آنها گزارند.
✴️ ریشهی بدبختیها
(تکهی هشتادوسوم)
🔶 بهائیان پاسخ دادهاند
(بخش یک از یک)
آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید میخواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.
گفت من شما را نیك میشناسم چند سال درمیان ما بودید و میدانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفتهاید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون میبینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشتهاید كه بگفتهها و نوشتههای پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشتهاید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.
چند روز پیش آمده بود میگفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیدهام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشتههای آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا دربارهی آقای كسروی باشتباه انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی میگفتند آقای كسروی و یارانش ازلی میباشند هرگز بدور آنها نگردید.
گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل میكنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلیاكبر» بسیار خودخواه و جاهطلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباختهاش بودند او را میپرستیدند و گفتههای خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان میپذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او میرفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی میكرد ـ میگفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمیشود و این دلایلی هم كه ملایان میگویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمیكند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیهالسلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم میرود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.
آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم میشود تو به موسیابنجعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبهها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.
آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دلآسوده كرده پی گمراهیهای خود میروند.
اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و میگوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاستهاند.
محمدباقر رحیمی
🔸پرچم : یك بدبختیای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین میپندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كردهاند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كردهاند و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفتههای ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه میشنوند بدست و پا میافتند كه از یک راهی پردهپوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطهآمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفتهایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شدهاند. این نشان پستی حال یك توده میباشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و مانندهی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست دادهاند.
(پرچم روزانه شمارهی 254)
(تکهی هشتادوسوم)
🔶 بهائیان پاسخ دادهاند
(بخش یک از یک)
آقای كسروی
چندی پیش جوان بهائی (آقای رضوانی) بنزد من آمد گفت اگر اجازه بدهید میخواهم قدری با شما گفتگو نمایم ـ گفتم بسیار خرسندم بفرمایید.
گفت من شما را نیك میشناسم چند سال درمیان ما بودید و میدانم از كیش ما و كتابهای ما اطلاع كافی دارید ولی سه سال است بعلت مجهولی رفتهاید محفل روحانی هم از حقیقت امر ما را مستحضر نكرده بلكه قدغن اكید كرده است با شما معاشرت و گفتگو ننماییم اكنون میبینم در پرچم شرحی نوشته و اظهار داشتهاید كه بگفتهها و نوشتههای پرمغز و باحقیقت كسروی گرویده و از بهائیت برگشتهاید آمدم ببینم آقای كسروی چه گفته و چگونه شما را قانع كرده است. من كتاب «راه رستگاری» را باو دادم گفتم ببرید و با دقت بخوانید و با كتابهای باب و بهاء مقایسه نمائید بعداً تشریف بیاورید مذاكره نمایید.
چند روز پیش آمده بود میگفت واقعاً این كتاب سراسر راستی و درستی است. من تاكنون مانند این كتاب را ندیدهام. هرچه بعقلم فشار آوردم كه مغلوبش كنم نوشتههای آن را نپذیرد دیدم ممكن نیست ولی چیزی كه مرا دربارهی آقای كسروی باشتباه انداخته اینست كه چند نفر از بزرگان و مُبلغین بهائی میگفتند آقای كسروی و یارانش ازلی میباشند هرگز بدور آنها نگردید.
گفتم پیش از اینكه پاسخ این حرف را بدهم داستانی برایت نقل میكنم :
پانزده سال پیش در اردبیل ملایی بود بنام «میرزاعلیاكبر» بسیار خودخواه و جاهطلب ، مسجد بزرگی ساخته و دستگاهی برای خود برپا نموده بود و اردبیلیان هم دلباختهاش بودند او را میپرستیدند و گفتههای خردناپذیرش را حجت پنداشته با دل و جان میپذیرفتند. من غالباً در ایام كودكی با پدرم نزد او میرفتم نیك بخاطر دارم روزی دكتری كه از روسیه آمده و در اردبیل مطب دایر كرده بود در حضور آقا بود و راجع بخدا و دین سئوالاتی میكرد ـ میگفت در كتابها برای اثبات وجود خدا دلیل منطقی دیده نمیشود و این دلایلی هم كه ملایان میگویند آدم را قانع و مذعن [=خَستُوان ، معترف] بوجود خدا نمیكند بنابراین من در بودن خدا تردید دارم. آقا یك سطر عربی خواند و ترجمه كرد كه امام موساكاظم علیهالسلام فرمود : هر كس خدا را نپذیرد بجهنم میرود. پس بترس از آتش جهنم خدا را قبول كن. دكتر گفت این دلیل نشد كه من خدا را بپذیرم.
آقا ناگهان برآشفت پرخاش كرد فریاد زد ای لامذهب بابی معلوم میشود تو به موسیابنجعفر آن امام برحق معتقد نیستی و بفرمایشاتش ایمان نداری. بسیدها و طلبهها كه در اطرافش بودند امر كرد دكتر را كتك زده از مسجد بیرون راندند.
آقایان رؤسا و مبلغین بهائی هم همینطور هستند. بجای آنكه پاسخ ایرادهای ما را بدهند باین عنوانهای خنك و لوس متمسك شده و خود را دلآسوده كرده پی گمراهیهای خود میروند.
اینجا باید روی سخنم را بآن آقایی كه از مشهد نامه نوشته و میگوید پاسخ شما را مركز تهران خواهد داد [گفتار «پاسخ یک بهائی» چند روز پیش] گردانیده بگویم ملاحظه نماید آقایان مركزنشینانشان به چه سخنان كودكانه و پوچی برخاستهاند.
محمدباقر رحیمی
🔸پرچم : یك بدبختیای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسی كه بیك كیش ـ چه بهائی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین میپندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است ، این را بیكبار فراموش كردهاند كه خدا به هر كسی خرد داده كه باید براهنمایی آن نیك و بد و راست و دروغ را بشناسند و در كیش نیز باید آن را با خرد سنجید و راست و كجش را دانست. آری از بدبختی این را فراموش كردهاند و اینست ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفتههای ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه میشنوند بدست و پا میافتند كه از یک راهی پردهپوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطهآمیز پردازند. این همان «بیكارگی خرد» است كه همیشه گفتهایم و جای افسوسست كه ایرانیان گرفتار چنین دردی شدهاند. این نشان پستی حال یك توده میباشد. بهائی چه كند كه نگوید : «فلان و فلان ازلیند» چون كیش بهائی بگردنش افتاده و آن توانایی كه دست بردارد و براه راست بیاید درو نمانده؟. از اینسوی بایرادهای ما نیز پاسخی ندارد. پس ناگزیر است كه به همان بهانه برخیزد. و مانندهی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست دادهاند.
(پرچم روزانه شمارهی 254)