✴️ نسخهی تازهی کتاب «زندگانی من»
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸چنانکه نوید داده بودیم نسخهی تازهی آن آماده گردیده و اکنون آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸چنانکه نوید داده بودیم نسخهی تازهی آن آماده گردیده و اکنون آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✍️ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار…
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 8
(بهر 1 از 3)
🔸مبارزه سزاوار انسان نیست.🔸
در جهان بیشتر مشقات از کشاکش و مبارزه بوجود میآید. این بلای مبارزه ، دشمن بزرگی برای انسانها است. باید کوشید و تا جایی که میشود آن را کمتر کرد.
انسانها برای چه مبارزه میکنند؟! برای چه از دست هم میکشند؟! مگر در روی زمین جا برای همگی نیست؟! مگر به همگی خوراک و پوشاک نمیرسد؟! چرا بجای آن به هم کمک نکنند؟! چرا با یکدیگر دلسوزی و خیرخواهی ننمایند؟!
آن سگها و گرگهایند که باید با مبارزه زندگی کنند. مبارزه و کشمکش سزاوار آدم نیست.
🔸🔸🔸
یکی از گرفتاریهای آدمیان کشاکش و مبارزهای است که در زندگی با هم میکنند. ملتها با هم مبارزه میکنند ، خانوادهها با هم مبارزه میکنند ، افراد با یکدیگر مبارزه میکنند. بیآنکه بفهمند و دریابند با یکدیگر در جنگند. این از یک طرف حاصل طمع و خودخواهی است که از گوهر جانی دارند ، و از طرف دیگر نتیجهی نبودن یک آیینی برای زندگی خردمندانه میباشد. اکثر مشقات زندگی از این کشاکش بوجود میآید.
برای روشنی مطلب باید دانست : آدمها در زندگی دو نوع کوشش دارند : یکی برای آماده ساختن مایحتاج زندگی (که میتوان آن را «مبارزه با طبیعت» نامید) و دیگری در برابر یکدیگر برای جلو افتادن و برتری یافتن و یا عقب نماندن و زیردست نشدن (که این را هم میتوان «مبارزهی آدمیان با یکدیگر» خواند).
این دو دسته کوشش یکی نیستند. ما بآن یکی (مبارزه با طبیعت) نیاز میداریم و از این یکی (مبارزه با همدیگر) بینیازیم. آن یکی سراسر سودمند است و هرچه بیشتر بهتر و این یکی زیانمند است و هرچه بیشتر بدتر. آن یکی باعث آبادی جهان است و این یکی باعث ویرانی آن میباشد.
در جهان بیشتر گلایهها و رنجها و دشمنیها از این مبارزهی آدمیان بپا میشود. و این جنگها و خونریزیها که پشت هم رخ میدهد از آن سرچشمه میگیرد.
علاوه بر این ، شما اگر بسنجید خواهید دید که امروز تنها نیمی از مردم در راه فراهم ساختن مایحتاج زندگی میکوشند و نیم دیگر (بلکه بیشتر) جز به کشاکش و یا بجلوگیری از «مبارزهی آدمیان» نمیپردازند.
آری فقط نیمی از آدمها هستند که به کاشتن ، درو کردن ، خرمن کوبیدن ، آرد کردن ، نان پختن ، پرورش چهارپایان ، پشم ریسیدن ، پارچه بافتن ، لباس دوختن ، خانه و ماشینآلات و لوازم زندگی ساختن ، یا با بیماریها مبارزه کردن ، خریدن ، فروختن و مانند اینها که برای آماده ساختن مایحتاج زندگی است مشغولند. بقیه یا دزد ، راهزن ، جیببر ، کلاهبردار ، فالگیر ، دعانویس ، گدا ، ملا ، روضهخوان ، شاعر ، رماننویس ، ملاّک (صاحب ده) و آن دسته از بازاریان و بازرگانان هستند که کالا را دست بدست میگردانند ، که همگی اینها با ملت در مبارزه هستند و نان از دست آنان میربایند ، و یا نظامی و پاسبان و ژاندارم و قاضی و نمایندهی پارلمان و وزیر و مانند اینها هستند که بجلوگیری از کشاکش یا همان «مبارزهی آدمیان» مشغولند. اینان نیز با آنکه بکارهاشان نیازمندیم از فعالان تهیهی مایحتاج زندگی نمیباشند.
اینها تازه جز آنست که هر کدام از کسانی که کارشان کاشتن و درو کردن و مانندهای آنست که گفتیم در برابر طبیعت میکوشند ، با یکدیگر نیز در مبارزه میباشند ، هر یکی از آنان ناچار است روزانه چند ساعتی هم در راه این کشاکش هدر کند. یک کشاورز باید از یک طرف گندم و جو و دیگر چیزها بکارد و آنها را پرورش دهد و برای فروش آماده کند ، و از طرف دیگر باید بیدار و هوشیار باشد تا زمینش را از دستش نگیرند ، آبش را به جای دیگری نبرند ، فلان کشاورز دیگر پیش نیفتد و گندم و جو خود را گرانتر از این نفروشد. همینطورند دیگر کوشندگان در برابر طبیعت. باید گفت : یک جنگی بیسر و صدا در میان مردمان استمرار دارد. جنگی که باعث سختیها و رنجهای بسیاری است. جنگی که از پا افتادگان فراوان دارد.
حالا شما فکر کنید که اگر این مبارزه از میان برود (و یا هرچه کمتر گردد) زحمات و خسارتها در جهان تا چه اندازه کم شده برخورداری مردمان از آسایش و سعادت تا چه اندازه زیادتر خواهد شد. میتوان گفت : در آن حال مردمان روزانه بیش از دو ساعت نیاز بکار و کوشش نخواهند داشت ، و از آن طرف جهان بخوبی آباد گردیده خوراک ، پوشاک ، آشامیدنی ، فرش و کفپوش ، دیگر مایحتاج و لوازم زندگی بفراوانی و خوبی در دسترس خواهد بود.
.
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 8
(بهر 1 از 3)
🔸مبارزه سزاوار انسان نیست.🔸
در جهان بیشتر مشقات از کشاکش و مبارزه بوجود میآید. این بلای مبارزه ، دشمن بزرگی برای انسانها است. باید کوشید و تا جایی که میشود آن را کمتر کرد.
انسانها برای چه مبارزه میکنند؟! برای چه از دست هم میکشند؟! مگر در روی زمین جا برای همگی نیست؟! مگر به همگی خوراک و پوشاک نمیرسد؟! چرا بجای آن به هم کمک نکنند؟! چرا با یکدیگر دلسوزی و خیرخواهی ننمایند؟!
آن سگها و گرگهایند که باید با مبارزه زندگی کنند. مبارزه و کشمکش سزاوار آدم نیست.
🔸🔸🔸
یکی از گرفتاریهای آدمیان کشاکش و مبارزهای است که در زندگی با هم میکنند. ملتها با هم مبارزه میکنند ، خانوادهها با هم مبارزه میکنند ، افراد با یکدیگر مبارزه میکنند. بیآنکه بفهمند و دریابند با یکدیگر در جنگند. این از یک طرف حاصل طمع و خودخواهی است که از گوهر جانی دارند ، و از طرف دیگر نتیجهی نبودن یک آیینی برای زندگی خردمندانه میباشد. اکثر مشقات زندگی از این کشاکش بوجود میآید.
برای روشنی مطلب باید دانست : آدمها در زندگی دو نوع کوشش دارند : یکی برای آماده ساختن مایحتاج زندگی (که میتوان آن را «مبارزه با طبیعت» نامید) و دیگری در برابر یکدیگر برای جلو افتادن و برتری یافتن و یا عقب نماندن و زیردست نشدن (که این را هم میتوان «مبارزهی آدمیان با یکدیگر» خواند).
این دو دسته کوشش یکی نیستند. ما بآن یکی (مبارزه با طبیعت) نیاز میداریم و از این یکی (مبارزه با همدیگر) بینیازیم. آن یکی سراسر سودمند است و هرچه بیشتر بهتر و این یکی زیانمند است و هرچه بیشتر بدتر. آن یکی باعث آبادی جهان است و این یکی باعث ویرانی آن میباشد.
در جهان بیشتر گلایهها و رنجها و دشمنیها از این مبارزهی آدمیان بپا میشود. و این جنگها و خونریزیها که پشت هم رخ میدهد از آن سرچشمه میگیرد.
علاوه بر این ، شما اگر بسنجید خواهید دید که امروز تنها نیمی از مردم در راه فراهم ساختن مایحتاج زندگی میکوشند و نیم دیگر (بلکه بیشتر) جز به کشاکش و یا بجلوگیری از «مبارزهی آدمیان» نمیپردازند.
آری فقط نیمی از آدمها هستند که به کاشتن ، درو کردن ، خرمن کوبیدن ، آرد کردن ، نان پختن ، پرورش چهارپایان ، پشم ریسیدن ، پارچه بافتن ، لباس دوختن ، خانه و ماشینآلات و لوازم زندگی ساختن ، یا با بیماریها مبارزه کردن ، خریدن ، فروختن و مانند اینها که برای آماده ساختن مایحتاج زندگی است مشغولند. بقیه یا دزد ، راهزن ، جیببر ، کلاهبردار ، فالگیر ، دعانویس ، گدا ، ملا ، روضهخوان ، شاعر ، رماننویس ، ملاّک (صاحب ده) و آن دسته از بازاریان و بازرگانان هستند که کالا را دست بدست میگردانند ، که همگی اینها با ملت در مبارزه هستند و نان از دست آنان میربایند ، و یا نظامی و پاسبان و ژاندارم و قاضی و نمایندهی پارلمان و وزیر و مانند اینها هستند که بجلوگیری از کشاکش یا همان «مبارزهی آدمیان» مشغولند. اینان نیز با آنکه بکارهاشان نیازمندیم از فعالان تهیهی مایحتاج زندگی نمیباشند.
اینها تازه جز آنست که هر کدام از کسانی که کارشان کاشتن و درو کردن و مانندهای آنست که گفتیم در برابر طبیعت میکوشند ، با یکدیگر نیز در مبارزه میباشند ، هر یکی از آنان ناچار است روزانه چند ساعتی هم در راه این کشاکش هدر کند. یک کشاورز باید از یک طرف گندم و جو و دیگر چیزها بکارد و آنها را پرورش دهد و برای فروش آماده کند ، و از طرف دیگر باید بیدار و هوشیار باشد تا زمینش را از دستش نگیرند ، آبش را به جای دیگری نبرند ، فلان کشاورز دیگر پیش نیفتد و گندم و جو خود را گرانتر از این نفروشد. همینطورند دیگر کوشندگان در برابر طبیعت. باید گفت : یک جنگی بیسر و صدا در میان مردمان استمرار دارد. جنگی که باعث سختیها و رنجهای بسیاری است. جنگی که از پا افتادگان فراوان دارد.
حالا شما فکر کنید که اگر این مبارزه از میان برود (و یا هرچه کمتر گردد) زحمات و خسارتها در جهان تا چه اندازه کم شده برخورداری مردمان از آسایش و سعادت تا چه اندازه زیادتر خواهد شد. میتوان گفت : در آن حال مردمان روزانه بیش از دو ساعت نیاز بکار و کوشش نخواهند داشت ، و از آن طرف جهان بخوبی آباد گردیده خوراک ، پوشاک ، آشامیدنی ، فرش و کفپوش ، دیگر مایحتاج و لوازم زندگی بفراوانی و خوبی در دسترس خواهد بود.
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 6)
من میخواهم این موضوع را هم حلاجی کنیم. با یک بررسی حقیقت را روشن گردانیم.
برای مثل میگویم : در این چهار سال که دورهی آزادی و دمکراسی نامیده میشود ، ایران بطور محسوس و آشکار دچار ارتجاع گردیده. باینمعنی کارهای ستوده و سودمندی که در سالهای گذشته رخ داده بود در این چند سال بازپس گردانیده شده :
ایلات که بزیر انتظام آمده بودند بحال اول بازگشتند ، رخت و کلاه یکسان بهم خورده هیکلهای سخریهآور دوباره در خیابانها نمودار شدند ، سینهزنی و قمهزنی و این قبیل اعمال وحشیانهی ماه محرم که ممنوع شده بود دوباره آزاد گردید ، زنها که از چادر بیرون آمده بودند آزادی یافتند که بآن بازگردند ، درویشها و گلِمولاها مجاز شدند که در بازارها بگدایی پردازند. از این قبیل کارها که همه میدانند و نیاز بشمردن نیست. در بعضی شهرها کار بجایی رسیده که گرمابههای نمره را بسته خزینههای عمومی سراپا کثافت را که بسته شده بود دوباره باز کردند.
اینها لطمهی بزرگی بآبرو و حیثیت ایران بود. بیگانگان چنین نتیجه گرفتند که این توده لایق آزادی نیست. اگر بحال خود باشد یک گام بسوی پیش نخواهد رفت ، بلکه بازپس خواهد گردید.
اکنون شما از هر ایرانی بپرسید میگویند : «انگلیسها کردند! انگلیسها طرفدار ارتجاعند» ولی آیا این سخن راست است؟!..
من دور نمیدانم که انگلیسها خواهان چنین چیزی باشند. دور نمیدانم که سیاستشان این را اقتضا کند. ولی آیا انگلیسها یادداشت بدولت ایران داده این کارها را از آن دولت خواستار شدند؟!.. آیا سالدات [بروسی : سرباز] گزارده دولت ایران را مجبور گردانیدند؟!.. پس چطور میگویید : انگلیسها کردند؟!..
چرا شما حقیقت را از نظر دور میدارید؟!.. در این چند سال ما همهمان در ایران بودهایم و میدانیم این ارتجاع چگونه جریان پیدا کرده.
از روزی که رضاشاه از کار افتاد و فروغی نخستوزیر گردید راه این ارتجاع گشاده گردید. فروغی در نخستملاقات خود با روزنامهنویسها گفته بود : «به دین هم باید حمایت کرد». پر روشن است که منظور او از دین چه بود. روزنامهنویسها از فردا شروع کردند نغمههای ارتجاع نواختن. پس از آن هر دولتی که آمد بارتجاع حمایت کرد. روزنامهها نیز یا آشکاره پشتیبانی نمودند و یا بخاموشی گراییدند.
در این ارتجاع همهی وزراء که آمده و رفتهاند دست داشتهاند ، روزنامهها شریک جرم بودهاند ، آقا سید ضیاء با تشکیلات خود عامل مؤثر مهمی بوده ، روزنامهی رهبر با آن تجلیلی که از آقا حسین قمی کرده شرکت در این کار نموده ، روزنامهی نجات ایران با آن مدیحهها که بحاجی آقا حسین بروجردی [1] نوشته دخالت مؤثری داشته ، و همچنان دیگران هر کسی در نوبت خود باین کار دخالت نموده.
در یک کاری که اینهمه دستها از داخل ایران دخالت داشته ، شما همه را فراموش کرده میگویید : انگلیسها کردهاند.
ما وقتی که نام وزراء را میبریم میگویند : «آنها عمال انگلیسند». بسیار خوب ، بدیگران چه میگویید؟!.. شما که تودهتان سست و ضعیف است که هر کسی حاضر است بخاطر یک نفع آنی ، بلکه بخاطر یک نفع موهوم ، تیشه بریشهی مصالح اساسی کشور بزند چه جای گله از بیگانگانست.
[1] : همان «آیتالله بروجردی» که سپس مرجع تقلید شیعیان ایران شد. ـ و
.
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 6)
من میخواهم این موضوع را هم حلاجی کنیم. با یک بررسی حقیقت را روشن گردانیم.
برای مثل میگویم : در این چهار سال که دورهی آزادی و دمکراسی نامیده میشود ، ایران بطور محسوس و آشکار دچار ارتجاع گردیده. باینمعنی کارهای ستوده و سودمندی که در سالهای گذشته رخ داده بود در این چند سال بازپس گردانیده شده :
ایلات که بزیر انتظام آمده بودند بحال اول بازگشتند ، رخت و کلاه یکسان بهم خورده هیکلهای سخریهآور دوباره در خیابانها نمودار شدند ، سینهزنی و قمهزنی و این قبیل اعمال وحشیانهی ماه محرم که ممنوع شده بود دوباره آزاد گردید ، زنها که از چادر بیرون آمده بودند آزادی یافتند که بآن بازگردند ، درویشها و گلِمولاها مجاز شدند که در بازارها بگدایی پردازند. از این قبیل کارها که همه میدانند و نیاز بشمردن نیست. در بعضی شهرها کار بجایی رسیده که گرمابههای نمره را بسته خزینههای عمومی سراپا کثافت را که بسته شده بود دوباره باز کردند.
اینها لطمهی بزرگی بآبرو و حیثیت ایران بود. بیگانگان چنین نتیجه گرفتند که این توده لایق آزادی نیست. اگر بحال خود باشد یک گام بسوی پیش نخواهد رفت ، بلکه بازپس خواهد گردید.
اکنون شما از هر ایرانی بپرسید میگویند : «انگلیسها کردند! انگلیسها طرفدار ارتجاعند» ولی آیا این سخن راست است؟!..
من دور نمیدانم که انگلیسها خواهان چنین چیزی باشند. دور نمیدانم که سیاستشان این را اقتضا کند. ولی آیا انگلیسها یادداشت بدولت ایران داده این کارها را از آن دولت خواستار شدند؟!.. آیا سالدات [بروسی : سرباز] گزارده دولت ایران را مجبور گردانیدند؟!.. پس چطور میگویید : انگلیسها کردند؟!..
چرا شما حقیقت را از نظر دور میدارید؟!.. در این چند سال ما همهمان در ایران بودهایم و میدانیم این ارتجاع چگونه جریان پیدا کرده.
از روزی که رضاشاه از کار افتاد و فروغی نخستوزیر گردید راه این ارتجاع گشاده گردید. فروغی در نخستملاقات خود با روزنامهنویسها گفته بود : «به دین هم باید حمایت کرد». پر روشن است که منظور او از دین چه بود. روزنامهنویسها از فردا شروع کردند نغمههای ارتجاع نواختن. پس از آن هر دولتی که آمد بارتجاع حمایت کرد. روزنامهها نیز یا آشکاره پشتیبانی نمودند و یا بخاموشی گراییدند.
در این ارتجاع همهی وزراء که آمده و رفتهاند دست داشتهاند ، روزنامهها شریک جرم بودهاند ، آقا سید ضیاء با تشکیلات خود عامل مؤثر مهمی بوده ، روزنامهی رهبر با آن تجلیلی که از آقا حسین قمی کرده شرکت در این کار نموده ، روزنامهی نجات ایران با آن مدیحهها که بحاجی آقا حسین بروجردی [1] نوشته دخالت مؤثری داشته ، و همچنان دیگران هر کسی در نوبت خود باین کار دخالت نموده.
در یک کاری که اینهمه دستها از داخل ایران دخالت داشته ، شما همه را فراموش کرده میگویید : انگلیسها کردهاند.
ما وقتی که نام وزراء را میبریم میگویند : «آنها عمال انگلیسند». بسیار خوب ، بدیگران چه میگویید؟!.. شما که تودهتان سست و ضعیف است که هر کسی حاضر است بخاطر یک نفع آنی ، بلکه بخاطر یک نفع موهوم ، تیشه بریشهی مصالح اساسی کشور بزند چه جای گله از بیگانگانست.
[1] : همان «آیتالله بروجردی» که سپس مرجع تقلید شیعیان ایران شد. ـ و
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیام)
🔶 خدا مردان را برای كارهایی آفریده و زنان را برای كارهایی (بخش 1 از 2)
🔹کوشاد تلگرام : از مشروطه باز ، یک خودباختگی درمیان ایرانیان و شرقیان پیدا شد که ترازوی نیک و بدشان را اندیشهها و زندگانی اروپا گرفتند : هرچه در آنجا بود را نیک و هرچه را اروپا نمیپسندید بد دانستند. ما به این زمینه در گفتارهامان زیر عنوان «اروپاییگری» بارها پرداختهایم. لیکن ترازوی ما برای سنجش نیک و بد ، زندگانی اروپا (غربیان) و اندیشههای ایشان نیست. ترازوی ما خرد است. سود توده است.
از اینجا برخی از سخنان ما در اندیشهی خوانندگان بیگانه مینماید. ولی این کسان باید سود و زیان توده را بدیده گیرند و آنگاه خرد را داور گردانند و کاری نداشته باشند که فلان اندیشه را غربی براست میدارد یا نه. ما را نمیشاید که خردمان را بیکاره گزارده ترازوی نیک و بدمان را با سنگهای غرب تراز کنیم.
سخنانی که تازه و به گوشها ناآشناست ، نیک گوش کردن و دریافتن و اندیشیدن و آنگاه بداوری خرد سپاردن را میطلبد نه به ایرادگیریِ نسنجیده برخاستن و هایهوی کردن.
نکتهی دیگری که باید بدیده گرفت آنست که برخی خوانندگان میگویند : این کارها که زنان را از آنها نهی میکنید ، امروز همه بکار بسته شده. ... این کسان باید پروا کنند که سخن ما این نیست که از زنان چنین کارهایی هیچ برنمیآید. سخن ما دربارهی زنان تنها این نیست. این یک گفتار کوتاه در جستار کارها و پیشههاییست که برای زنان شایا و سزاست. سخن کاملتر را باید در کتاب «خواهران و دختران ما» بخوانند. در آنجا آمده که همهی اینها برای زمان عادیست. اگر جنگی روی دهد همهی این سامانها بهم خورد و زنها نیز سلاح بدست گرفته جنگند. پس سخن ما نتوانستن نیست ، نشایستن است.
نکتهی دوم اینست که چاره به گرفتاریها باید در همهی زمینهها یکجا رخ دهد. ما دربارهی کارها و پیشهها (اقتصاد) ، فرهنگ و آموزش و پرورش ، قانونها ، کشورداری و سیاست ، زناشویی ، معنی راست دین ، میهن و میهنپرستی ، باورهای بیپای کیشی و خرافی ، ادارات ، کشاورزی و صنعت و مانند اینها برنامهها و آرمانهایی داریم و گرفتاریهایی هست که باید از میان برداریم تا به آرمانهامان دست یابیم. لیکن چون اینها همه به هم بسته است ، از پرداختن به یک زمینه به تنهایی نتیجهی درستی بدست نخواهد آمد و باید به همهی گرفتاریها باهم چاره کرد و نیکیها در همهی زمینهها باهم آغازد. زمینهی زناشویی و کار و پیشهی زنان نیز یکی از آنهاست.
🔸آنچه ما دربارهی كارها و پیشهها نوشتیم دربارهی مردانست. اما زنان ، آنها را كارهای جداییست. خدا مردان را برای كارهایی آفریده و زنان را برای كارهایی.
زنان برای خانه آراستن و بچه پروردن و دوختن و بافتن و پختن و اینگونه كارهایند. ما در زندگانی باینها نیز نیازمندیم. چنانكه باید خوراك و پوشاك و افزار و مانند اینها را تهیه كنیم ، باید برای آسودن ، یك خانهای هم برپا گردانیم. آراستن این خانه و تهیهی وسایل آسایش بگردن زنانست.
از آنسوی زنان یك وظیفهی گرانمایهی دیگری را در عهده دارند و آن وظیفهی مادریست. این خواست خداست كه نژاد آدمی از جهان برنیفتد و اگر یكی میمیرد دیگری بجای او بیاید ، و پیشرفت این خواست بیش از همه با زنانست. این وظیفهی گرامی بگردن آنهاست.
تا چند سال پیش ، گاهی كسانی برمیخاستند و برای زنان «مساوات حقوق» میخواستند. بگمان آنان باید زنان نیز نمایندهی پارلمان باشند ، وكیل شهرداری گردند ، در دادگاه قضاوت كنند ، در هر كاری با مردان دوشادوش باشند.
ولی اینها از نافهمیست. زنها برای این كارها نیستند. و آنگاه وظیفهی مادری كه زنان راست بسیار ارجمندتر از اینهاست. زنان را مایهی سرفرازی نیست كه وكیل پارلمان گردند و یا بروی صندلی قضاوت نشینند.
🔸آنان را مایهی سرفرازی اینست كه مادری نمایند و وكیل پارلمان و یا قاضی دادگاه بپرورانند.
آری زنان میتوانند پزشكی خوانند ، یا دندانسازی یاد گیرند یا به درزیگری[= خیاطی] پردازند ، و یا آموزگاری پذیرند كه بزنان معالجه كنند و دندان سازند و رختها دوزند و بدختران درس آموزند. اینگونه پیشهها زیان ندارد و در زندگانی نیازمند آنها میباشیم. زنهایی كه پیشه میخواهند باینها پردازند.
اینكه امروز زنان و دختران را در ادارهها بكار میگمارند از چند راه خطاست :
1) این برخلاف طبیعت و خود مانند آنست كه شما كار دست را از پا خواهید و یا پا را بكارهای دست گمارید.
2) زنهایی كه در ادارهها بكار میپردازند از وظیفهی خود كه خانهداری و بچهپروریست بازمیمانند.
3) بشمارهی آنها مردان بیكار میمانند و روزیشان بریده میگردد. در ادارهها كارهای فزونی ندارند. از مردان بریده بزنان ارجاع میكنند.
4) زنها در هر ادارهای كه هستند مردان را مشغول داشته از كار بازمیدارند.
🔶 خدا مردان را برای كارهایی آفریده و زنان را برای كارهایی (بخش 1 از 2)
🔹کوشاد تلگرام : از مشروطه باز ، یک خودباختگی درمیان ایرانیان و شرقیان پیدا شد که ترازوی نیک و بدشان را اندیشهها و زندگانی اروپا گرفتند : هرچه در آنجا بود را نیک و هرچه را اروپا نمیپسندید بد دانستند. ما به این زمینه در گفتارهامان زیر عنوان «اروپاییگری» بارها پرداختهایم. لیکن ترازوی ما برای سنجش نیک و بد ، زندگانی اروپا (غربیان) و اندیشههای ایشان نیست. ترازوی ما خرد است. سود توده است.
از اینجا برخی از سخنان ما در اندیشهی خوانندگان بیگانه مینماید. ولی این کسان باید سود و زیان توده را بدیده گیرند و آنگاه خرد را داور گردانند و کاری نداشته باشند که فلان اندیشه را غربی براست میدارد یا نه. ما را نمیشاید که خردمان را بیکاره گزارده ترازوی نیک و بدمان را با سنگهای غرب تراز کنیم.
سخنانی که تازه و به گوشها ناآشناست ، نیک گوش کردن و دریافتن و اندیشیدن و آنگاه بداوری خرد سپاردن را میطلبد نه به ایرادگیریِ نسنجیده برخاستن و هایهوی کردن.
نکتهی دیگری که باید بدیده گرفت آنست که برخی خوانندگان میگویند : این کارها که زنان را از آنها نهی میکنید ، امروز همه بکار بسته شده. ... این کسان باید پروا کنند که سخن ما این نیست که از زنان چنین کارهایی هیچ برنمیآید. سخن ما دربارهی زنان تنها این نیست. این یک گفتار کوتاه در جستار کارها و پیشههاییست که برای زنان شایا و سزاست. سخن کاملتر را باید در کتاب «خواهران و دختران ما» بخوانند. در آنجا آمده که همهی اینها برای زمان عادیست. اگر جنگی روی دهد همهی این سامانها بهم خورد و زنها نیز سلاح بدست گرفته جنگند. پس سخن ما نتوانستن نیست ، نشایستن است.
نکتهی دوم اینست که چاره به گرفتاریها باید در همهی زمینهها یکجا رخ دهد. ما دربارهی کارها و پیشهها (اقتصاد) ، فرهنگ و آموزش و پرورش ، قانونها ، کشورداری و سیاست ، زناشویی ، معنی راست دین ، میهن و میهنپرستی ، باورهای بیپای کیشی و خرافی ، ادارات ، کشاورزی و صنعت و مانند اینها برنامهها و آرمانهایی داریم و گرفتاریهایی هست که باید از میان برداریم تا به آرمانهامان دست یابیم. لیکن چون اینها همه به هم بسته است ، از پرداختن به یک زمینه به تنهایی نتیجهی درستی بدست نخواهد آمد و باید به همهی گرفتاریها باهم چاره کرد و نیکیها در همهی زمینهها باهم آغازد. زمینهی زناشویی و کار و پیشهی زنان نیز یکی از آنهاست.
🔸آنچه ما دربارهی كارها و پیشهها نوشتیم دربارهی مردانست. اما زنان ، آنها را كارهای جداییست. خدا مردان را برای كارهایی آفریده و زنان را برای كارهایی.
زنان برای خانه آراستن و بچه پروردن و دوختن و بافتن و پختن و اینگونه كارهایند. ما در زندگانی باینها نیز نیازمندیم. چنانكه باید خوراك و پوشاك و افزار و مانند اینها را تهیه كنیم ، باید برای آسودن ، یك خانهای هم برپا گردانیم. آراستن این خانه و تهیهی وسایل آسایش بگردن زنانست.
از آنسوی زنان یك وظیفهی گرانمایهی دیگری را در عهده دارند و آن وظیفهی مادریست. این خواست خداست كه نژاد آدمی از جهان برنیفتد و اگر یكی میمیرد دیگری بجای او بیاید ، و پیشرفت این خواست بیش از همه با زنانست. این وظیفهی گرامی بگردن آنهاست.
تا چند سال پیش ، گاهی كسانی برمیخاستند و برای زنان «مساوات حقوق» میخواستند. بگمان آنان باید زنان نیز نمایندهی پارلمان باشند ، وكیل شهرداری گردند ، در دادگاه قضاوت كنند ، در هر كاری با مردان دوشادوش باشند.
ولی اینها از نافهمیست. زنها برای این كارها نیستند. و آنگاه وظیفهی مادری كه زنان راست بسیار ارجمندتر از اینهاست. زنان را مایهی سرفرازی نیست كه وكیل پارلمان گردند و یا بروی صندلی قضاوت نشینند.
🔸آنان را مایهی سرفرازی اینست كه مادری نمایند و وكیل پارلمان و یا قاضی دادگاه بپرورانند.
آری زنان میتوانند پزشكی خوانند ، یا دندانسازی یاد گیرند یا به درزیگری[= خیاطی] پردازند ، و یا آموزگاری پذیرند كه بزنان معالجه كنند و دندان سازند و رختها دوزند و بدختران درس آموزند. اینگونه پیشهها زیان ندارد و در زندگانی نیازمند آنها میباشیم. زنهایی كه پیشه میخواهند باینها پردازند.
اینكه امروز زنان و دختران را در ادارهها بكار میگمارند از چند راه خطاست :
1) این برخلاف طبیعت و خود مانند آنست كه شما كار دست را از پا خواهید و یا پا را بكارهای دست گمارید.
2) زنهایی كه در ادارهها بكار میپردازند از وظیفهی خود كه خانهداری و بچهپروریست بازمیمانند.
3) بشمارهی آنها مردان بیكار میمانند و روزیشان بریده میگردد. در ادارهها كارهای فزونی ندارند. از مردان بریده بزنان ارجاع میكنند.
4) زنها در هر ادارهای كه هستند مردان را مشغول داشته از كار بازمیدارند.
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیویکم)
🔶 خدا مردان را برای كارهایی آفریده و زنان را برای كارهایی (بخش 2 از 2)
من اینها را به اجمال یاد كردم. ولی هر یكی ضرر بزرگی میباشد. بخصوص زیان دوم كه بسیار بزرگست و ما نباید از آن چشم پوشیم. ما امروز از چند جهت بفزونی نفوس نیاز داریم و باید یكی از آرزوهای خود ، این را گیریم كه بفزونی نفوس بكوشیم. با اینحال چه سزاست كه دختران شوهر نكنند و در ادارهها بكار پردازند و یا شوهرداران بجای بچه زاییدن و پروردن بماشیننویسی یا دفترداری برخیزند؟!..
اساساً باید پرسید : این كار برای چیست؟!.. برای چیست كه ما در اداره كارها را بمردان نسپارده بزنان ارجاع كنیم؟!.. آیا كارها فزونست و مردها كفایت نمیكنند؟!.. آیا همچون دیگران در جنگ میباشیم و مردان را بمیدان جنگ فرستادهایم و میخواهیم جاهای آنها را پر كنیم؟!.. آیا زنها بهتر از مردها میكوشند و بهتر از آنها از عهده برمیآیند؟!.. آیا كدام یكی از اینهاست؟!..
اگر هیچ یكی از اینها نیست آیا جز هوس اروپاییگری علتی برای آن توان پنداشت؟!.. اینكه چند سال پیش ، پس از برداشته شدن چادر در اندك زمانی چند صد تن زنان و دختران را در ادارات گنجانیدند ، آیا عنوانش جز این بود كه چون در اروپا هست ما هم باید داشته باشیم؟!..
یك كاریست بسیار عبث و بیجهت و اینهمه زیانها را دربر دارد ، و اینست باید متروك گردد و از میان رود. این یكی از مقاصد ما میباشد و باید اجرا گردانیم. این یك كاری كه مایهی سرفرازی ایرانیان باشد نیست.
من هنوز از زیانهای اخلاقیش گفتگو نكردم. یك دختری درمیان مردان همیشه در معرض لغزش است و به هر حال كمترین زیان این كار آنست كه این دختران خانهداری و شوهرداری نخواهند توانست. اینها كه خود را با مردان در یك عرض میبینند و بمساوی آنان كار میكنند و حقوق میگیرند ، اینان كه سر از میان مردان درمیآورند و همیشه خطابهای چاپلوسانهی جوانان را میشنوند یك غروری پیدا خواهند كرد كه مانع از خانهداری و شوهرداری خواهد بود و مایهی بدبختی آنان خواهد گردید.
زنهای ایران میبایست از حجاب بیرون آیند. آن حجاب زیانهای بسیاری داشت. این یكی از نیكیهای شاه گذشته است و باید بنامش در تاریخ بماند. ولی نمیبایست دختران بادارهها كشیده شوند. باین هیچ نیازی نبود.
یك چیز شگفتی اینست كه هنوز بسیاری آن رفع حجاب را نپذیرفتهاند و شما میبینید كه از چندی پیش بسیاری از زنها بچادر بازگشتهاند و گاهی در روزنامهها نیز به برخی نوشتههای لوسی در این زمینه برمیخوریم. از آنسوی یك دسته نه تنها رفع حجاب ، رفع شرم و آبرو نیز كردهاند و هر روز باید دخترانشان با توالت و آراستگی كیف بدست در ساعت هشت روانهی اداره گردند و پدران این اندازه حمیت نشان ندهند كه باری از توالت جلو گیرند. این یك نمونهای از بیترتیبی اندیشههاست. بلكه باید گفت یك نمونهای از بیچارگی توده است.
شما هر روز در اتوبوس یا در خیابان باین منظره برمیخورید كه یك زن چهل یا پنجاه سالهای همه جای خود را پوشانیده و روی خود را نیز با روسری یا با چادر میگیرد ، ولی دخترش یا عروسش در پهلویش با سینه و بازوهای باز و سر و روی آراسته و توالت كرده مینشیند یا راه میرود. این دو تن از یك خانه بیرون آمدهاند آن یكی هوسش آن را میخواهد و این یكی این را. دربند هیچ چیزی جز از هوسهای خود نیستند.
روزی یك مادری را با دخترش با این ترتیب دیدم. چون از آشنایان بودند گفتم : چرا از هم جدا میافتید؟!.. اگر شما به بهشت خواهید رفت دخترت را هم ببر. اگر او بدوزخ خواهد رفت مادرش را هم ببرد.
در چند شمارهی پیش نوشتهای را در پرچم چاپ كردیم كه مینویسد : زنان تهران چون بقم میرسند از قطار راهآهن پیاده نشده تغییر وضع داده خود را بصورت ده سال و بیست سال پیش درمیآورند و با این حال بقم وارد میشوند. این بازیها خنك و لوس معنایش چیست؟!..
دربارهی زنانِ ادارهرو كسانی میگویند : درخواست كنیم اینها را بیرون كنند. میگویم : چنین درخواستی را نخواهند پذیرفت و بهانههایی از كنترات و خوابیدن كار خواهند آورد. راه بهترش آنست كه با گفتن و نوشتن زمینه برای آن آماده گردانیم. اگر ما بگوییم و بنویسیم بسیاری از خود آن زنان و دختران پا خواهند كشید.
🔸ما باید همیشه باین كوشیم كه اندیشهها را تغییر دهیم و آنها را باصلاح آوریم. اساس آنست. باید در مجلسها و جلسهها بجای گفتگوهای بیهودهی دیگر باین سخنان پردازیم. باید همیشه با پراكندگی اندیشهها و گمراهی آنها در نبرد باشیم.
و آنگاه چنانكه نوشتم این یكی از مقاصد ماست و باید روزی بیاید و اجرا گردد.
(پرچم روزانه شمارهی 66)
🔶 خدا مردان را برای كارهایی آفریده و زنان را برای كارهایی (بخش 2 از 2)
من اینها را به اجمال یاد كردم. ولی هر یكی ضرر بزرگی میباشد. بخصوص زیان دوم كه بسیار بزرگست و ما نباید از آن چشم پوشیم. ما امروز از چند جهت بفزونی نفوس نیاز داریم و باید یكی از آرزوهای خود ، این را گیریم كه بفزونی نفوس بكوشیم. با اینحال چه سزاست كه دختران شوهر نكنند و در ادارهها بكار پردازند و یا شوهرداران بجای بچه زاییدن و پروردن بماشیننویسی یا دفترداری برخیزند؟!..
اساساً باید پرسید : این كار برای چیست؟!.. برای چیست كه ما در اداره كارها را بمردان نسپارده بزنان ارجاع كنیم؟!.. آیا كارها فزونست و مردها كفایت نمیكنند؟!.. آیا همچون دیگران در جنگ میباشیم و مردان را بمیدان جنگ فرستادهایم و میخواهیم جاهای آنها را پر كنیم؟!.. آیا زنها بهتر از مردها میكوشند و بهتر از آنها از عهده برمیآیند؟!.. آیا كدام یكی از اینهاست؟!..
اگر هیچ یكی از اینها نیست آیا جز هوس اروپاییگری علتی برای آن توان پنداشت؟!.. اینكه چند سال پیش ، پس از برداشته شدن چادر در اندك زمانی چند صد تن زنان و دختران را در ادارات گنجانیدند ، آیا عنوانش جز این بود كه چون در اروپا هست ما هم باید داشته باشیم؟!..
یك كاریست بسیار عبث و بیجهت و اینهمه زیانها را دربر دارد ، و اینست باید متروك گردد و از میان رود. این یكی از مقاصد ما میباشد و باید اجرا گردانیم. این یك كاری كه مایهی سرفرازی ایرانیان باشد نیست.
من هنوز از زیانهای اخلاقیش گفتگو نكردم. یك دختری درمیان مردان همیشه در معرض لغزش است و به هر حال كمترین زیان این كار آنست كه این دختران خانهداری و شوهرداری نخواهند توانست. اینها كه خود را با مردان در یك عرض میبینند و بمساوی آنان كار میكنند و حقوق میگیرند ، اینان كه سر از میان مردان درمیآورند و همیشه خطابهای چاپلوسانهی جوانان را میشنوند یك غروری پیدا خواهند كرد كه مانع از خانهداری و شوهرداری خواهد بود و مایهی بدبختی آنان خواهد گردید.
زنهای ایران میبایست از حجاب بیرون آیند. آن حجاب زیانهای بسیاری داشت. این یكی از نیكیهای شاه گذشته است و باید بنامش در تاریخ بماند. ولی نمیبایست دختران بادارهها كشیده شوند. باین هیچ نیازی نبود.
یك چیز شگفتی اینست كه هنوز بسیاری آن رفع حجاب را نپذیرفتهاند و شما میبینید كه از چندی پیش بسیاری از زنها بچادر بازگشتهاند و گاهی در روزنامهها نیز به برخی نوشتههای لوسی در این زمینه برمیخوریم. از آنسوی یك دسته نه تنها رفع حجاب ، رفع شرم و آبرو نیز كردهاند و هر روز باید دخترانشان با توالت و آراستگی كیف بدست در ساعت هشت روانهی اداره گردند و پدران این اندازه حمیت نشان ندهند كه باری از توالت جلو گیرند. این یك نمونهای از بیترتیبی اندیشههاست. بلكه باید گفت یك نمونهای از بیچارگی توده است.
شما هر روز در اتوبوس یا در خیابان باین منظره برمیخورید كه یك زن چهل یا پنجاه سالهای همه جای خود را پوشانیده و روی خود را نیز با روسری یا با چادر میگیرد ، ولی دخترش یا عروسش در پهلویش با سینه و بازوهای باز و سر و روی آراسته و توالت كرده مینشیند یا راه میرود. این دو تن از یك خانه بیرون آمدهاند آن یكی هوسش آن را میخواهد و این یكی این را. دربند هیچ چیزی جز از هوسهای خود نیستند.
روزی یك مادری را با دخترش با این ترتیب دیدم. چون از آشنایان بودند گفتم : چرا از هم جدا میافتید؟!.. اگر شما به بهشت خواهید رفت دخترت را هم ببر. اگر او بدوزخ خواهد رفت مادرش را هم ببرد.
در چند شمارهی پیش نوشتهای را در پرچم چاپ كردیم كه مینویسد : زنان تهران چون بقم میرسند از قطار راهآهن پیاده نشده تغییر وضع داده خود را بصورت ده سال و بیست سال پیش درمیآورند و با این حال بقم وارد میشوند. این بازیها خنك و لوس معنایش چیست؟!..
دربارهی زنانِ ادارهرو كسانی میگویند : درخواست كنیم اینها را بیرون كنند. میگویم : چنین درخواستی را نخواهند پذیرفت و بهانههایی از كنترات و خوابیدن كار خواهند آورد. راه بهترش آنست كه با گفتن و نوشتن زمینه برای آن آماده گردانیم. اگر ما بگوییم و بنویسیم بسیاری از خود آن زنان و دختران پا خواهند كشید.
🔸ما باید همیشه باین كوشیم كه اندیشهها را تغییر دهیم و آنها را باصلاح آوریم. اساس آنست. باید در مجلسها و جلسهها بجای گفتگوهای بیهودهی دیگر باین سخنان پردازیم. باید همیشه با پراكندگی اندیشهها و گمراهی آنها در نبرد باشیم.
و آنگاه چنانكه نوشتم این یكی از مقاصد ماست و باید روزی بیاید و اجرا گردد.
(پرچم روزانه شمارهی 66)
✴️ ورجاوندبنیاد
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 8
(بهر 2 از 3)
🔸مبارزه سزاوار انسان نیست.🔸
در جهان بیشتر مشقات از کشاکش و مبارزه بوجود میآید. این بلای مبارزه ، دشمن بزرگی برای انسانها است. باید کوشید و تا جایی که میشود آن را کمتر کرد.
انسانها برای چه مبارزه میکنند؟! برای چه از دست هم میکشند؟! مگر در روی زمین جا برای همگی نیست؟! مگر به همگی خوراک و پوشاک نمیرسد؟! چرا بجای آن به هم کمک نکنند؟! چرا با یکدیگر دلسوزی و خیرخواهی ننمایند؟!
آن سگها و گرگهایند که باید با مبارزه زندگی کنند. مبارزه و کشمکش سزاوار آدم نیست.
🔸🔸🔸
همچنین باید دانست که در سالهای اخیر این مبارزه هرچه بیشتر شده و تحول دو سه قرن گذشتهی اروپا در دانش و صنعت یکی از نتیجههایش شدت گرفتن این بلا شده است.
این خود مبحثی است که ماشینآلات و دستگاههای تازهای که اروپاییان اختراع کردهاند هر یک از آنها سبب آسانی کارهای زندگی میشود. مثلاً خودرو راهی را که اسب در دو هفته میپیمود در یک روز میپیماید. ماشینهای ریسندگی و بافندگی با یک کارگر کار ده نفر را انجام میدهد و همین طور در امثال اینها. ولی از طرف دیگر میبینیم از روزی که این دستگاهها و ماشینها اختراع و بکار گرفته شده ، زندگی روزبروز دشوارتر گردیده. در همان اروپا بسیاری از مردم بدترین وضع را دارند.
علت این چیست؟! چرا چنین شده؟! چرا از دستگاهها و اختراعات نوین یا از پیشرفت تند دانشها نتیجهی وارونه بدست میآید؟.. این موضوع یک معمایی گردیده. ولی حقیقت قضیه آنست که گفتیم. تحولات اروپا در دانشها و صنایع در عین حالی که این ماشینآلات و دستگاهها را برای آسانی کارهای زندگی اختراع کرده بلای «مبارزهی آدمیان» را نیز زیادتر کرده.
چرا پیشرفت دانشها مبارزهی آدمیان را زیادتر کرده؟.. باید این را نیز روشن کنیم :
چنانکه گفتیم از وقتی که دانشها در اروپا پیشرفت کرد خطای مادّیگری بمیان آمده و این خطا یک گمراهی بزرگی شده دنبالهها پیدا کرد. دانشمندان که جهان را جز همین دستگاه محسوس مادّی نمیشناختند انسان را نیز جز همین تن و جان محسوس بحساب نیاوردند ، و منشاء امیال و کارهای او را (مانند حیوانات) خودخواهی دانسته او را ناگزیر از مبارزه و کشاکش تصور کردند. به گمان آنان انسان راهی جز این ندارد که درپی منافع شخصی و خوشی خود باشد و با دیگران با مبارزه و کشاکش زندگی کند. از این جهت به یک خطا ـ یا بهتر گویم : گمراهی ـ دیگری دچار شده زندگی را جز «مبارزهی زندهها با یکدیگر» (تنازع بقا) و جهان را جز «میدان مبارزه»ی آنان ندانستند ، و در همین زمینه به گفتههای بسیاری مبادرت کرده هیاهو بمیان مردمان انداختند : «زندگی جنگ است» ، «ضعیف خوراک قوی میباشد» ، «هر کسی باید دنبال خوشیهای خود باشد و ملاحظهی کسی و چیزی را نکند».
این هیاهو به جهان و مردمان آن بسیار گران تمام شد. زیرا طمع و خودخواهی که از عادات سرکش گوهر جانی است به این ترتیب ، محرک و پشتیبانی برای خود پیدا کرد و با یک غلبه و تسلطی به خودنمایی پرداخت. آن گفتههای دانشمندان ، نفت به آتش طمع و خودخواهی ریختن بود. در زمانی کوتاه چه در اروپا و چه در جاهای دیگر طمعکاران و پولپرستان به تلاش افتادند و بکوششهای سختی پرداختند.
از طرف دیگر ماشینها و کارخانهها نیز وسایل خوبی برای اینان شد. زیرا بوسیلهی آنها در زمانهای کوتاهی به آسانی توانستند ثروتهای گزافی اندوزند و پستی و بلندی در درآمدها و بهرهمندی از نعمتهای زندگی را در میان مردم هرچه بیشتر کنند.
به این ترتیب مبارزه در میان مردمان شدیدتر و زندگانی دشوارتر شده. آن ماشینها و دستگاهها که اروپاییان برای آسانی زندگانی اختراع کردهاند (از خودرو ، هواپیما ، راهآهن ، تلفن ، تلویزیون و مانند اینها) نیز در راه مبارزه بکار میرود. مثلاً خودرو که امروز در سراسر جهان راه افتاده تنها برای آن نیست که در برابر طبیعت بکار رود و راه را نزدیکتر کند ، برای این نیز هست که طمعکاران و پولاندوزان در کشاکشها و رقابتهای خود بکار برند و از این شهر بآن شهر بتازند و سودجوییها کنند. این ماشینهای ریسندگی یا بافندگی یا مانند آن که در همه جا بکار افتاده تنها برای آن نیست که در ریسیدن و بافتن از زحمت آدمیان کم کنند ، برای این نیز هست که وسیلهای در دست سرمایهداران باشد که هر کدام با داشتن چند ماشینی ، هزاران کارگر را بیکار گذارند و راه زندگی را بروی آنان ببندند.
اینست راز آنکه در دهههای اخیر مبارزهی آدمیان هرچه زیادتر و دشواری زندگانی بیشتر شده. اینست راز آنکه از دستگاههای نوین نتیجهی معکوس گرفته شده و از پیشرفت دانشها بجای سود زیان بدست آمده است.
.
(بزبان عادی)
(بخش یکم : دربارهی جهان و انسان)
🔸تکهی 8
(بهر 2 از 3)
🔸مبارزه سزاوار انسان نیست.🔸
در جهان بیشتر مشقات از کشاکش و مبارزه بوجود میآید. این بلای مبارزه ، دشمن بزرگی برای انسانها است. باید کوشید و تا جایی که میشود آن را کمتر کرد.
انسانها برای چه مبارزه میکنند؟! برای چه از دست هم میکشند؟! مگر در روی زمین جا برای همگی نیست؟! مگر به همگی خوراک و پوشاک نمیرسد؟! چرا بجای آن به هم کمک نکنند؟! چرا با یکدیگر دلسوزی و خیرخواهی ننمایند؟!
آن سگها و گرگهایند که باید با مبارزه زندگی کنند. مبارزه و کشمکش سزاوار آدم نیست.
🔸🔸🔸
همچنین باید دانست که در سالهای اخیر این مبارزه هرچه بیشتر شده و تحول دو سه قرن گذشتهی اروپا در دانش و صنعت یکی از نتیجههایش شدت گرفتن این بلا شده است.
این خود مبحثی است که ماشینآلات و دستگاههای تازهای که اروپاییان اختراع کردهاند هر یک از آنها سبب آسانی کارهای زندگی میشود. مثلاً خودرو راهی را که اسب در دو هفته میپیمود در یک روز میپیماید. ماشینهای ریسندگی و بافندگی با یک کارگر کار ده نفر را انجام میدهد و همین طور در امثال اینها. ولی از طرف دیگر میبینیم از روزی که این دستگاهها و ماشینها اختراع و بکار گرفته شده ، زندگی روزبروز دشوارتر گردیده. در همان اروپا بسیاری از مردم بدترین وضع را دارند.
علت این چیست؟! چرا چنین شده؟! چرا از دستگاهها و اختراعات نوین یا از پیشرفت تند دانشها نتیجهی وارونه بدست میآید؟.. این موضوع یک معمایی گردیده. ولی حقیقت قضیه آنست که گفتیم. تحولات اروپا در دانشها و صنایع در عین حالی که این ماشینآلات و دستگاهها را برای آسانی کارهای زندگی اختراع کرده بلای «مبارزهی آدمیان» را نیز زیادتر کرده.
چرا پیشرفت دانشها مبارزهی آدمیان را زیادتر کرده؟.. باید این را نیز روشن کنیم :
چنانکه گفتیم از وقتی که دانشها در اروپا پیشرفت کرد خطای مادّیگری بمیان آمده و این خطا یک گمراهی بزرگی شده دنبالهها پیدا کرد. دانشمندان که جهان را جز همین دستگاه محسوس مادّی نمیشناختند انسان را نیز جز همین تن و جان محسوس بحساب نیاوردند ، و منشاء امیال و کارهای او را (مانند حیوانات) خودخواهی دانسته او را ناگزیر از مبارزه و کشاکش تصور کردند. به گمان آنان انسان راهی جز این ندارد که درپی منافع شخصی و خوشی خود باشد و با دیگران با مبارزه و کشاکش زندگی کند. از این جهت به یک خطا ـ یا بهتر گویم : گمراهی ـ دیگری دچار شده زندگی را جز «مبارزهی زندهها با یکدیگر» (تنازع بقا) و جهان را جز «میدان مبارزه»ی آنان ندانستند ، و در همین زمینه به گفتههای بسیاری مبادرت کرده هیاهو بمیان مردمان انداختند : «زندگی جنگ است» ، «ضعیف خوراک قوی میباشد» ، «هر کسی باید دنبال خوشیهای خود باشد و ملاحظهی کسی و چیزی را نکند».
این هیاهو به جهان و مردمان آن بسیار گران تمام شد. زیرا طمع و خودخواهی که از عادات سرکش گوهر جانی است به این ترتیب ، محرک و پشتیبانی برای خود پیدا کرد و با یک غلبه و تسلطی به خودنمایی پرداخت. آن گفتههای دانشمندان ، نفت به آتش طمع و خودخواهی ریختن بود. در زمانی کوتاه چه در اروپا و چه در جاهای دیگر طمعکاران و پولپرستان به تلاش افتادند و بکوششهای سختی پرداختند.
از طرف دیگر ماشینها و کارخانهها نیز وسایل خوبی برای اینان شد. زیرا بوسیلهی آنها در زمانهای کوتاهی به آسانی توانستند ثروتهای گزافی اندوزند و پستی و بلندی در درآمدها و بهرهمندی از نعمتهای زندگی را در میان مردم هرچه بیشتر کنند.
به این ترتیب مبارزه در میان مردمان شدیدتر و زندگانی دشوارتر شده. آن ماشینها و دستگاهها که اروپاییان برای آسانی زندگانی اختراع کردهاند (از خودرو ، هواپیما ، راهآهن ، تلفن ، تلویزیون و مانند اینها) نیز در راه مبارزه بکار میرود. مثلاً خودرو که امروز در سراسر جهان راه افتاده تنها برای آن نیست که در برابر طبیعت بکار رود و راه را نزدیکتر کند ، برای این نیز هست که طمعکاران و پولاندوزان در کشاکشها و رقابتهای خود بکار برند و از این شهر بآن شهر بتازند و سودجوییها کنند. این ماشینهای ریسندگی یا بافندگی یا مانند آن که در همه جا بکار افتاده تنها برای آن نیست که در ریسیدن و بافتن از زحمت آدمیان کم کنند ، برای این نیز هست که وسیلهای در دست سرمایهداران باشد که هر کدام با داشتن چند ماشینی ، هزاران کارگر را بیکار گذارند و راه زندگی را بروی آنان ببندند.
اینست راز آنکه در دهههای اخیر مبارزهی آدمیان هرچه زیادتر و دشواری زندگانی بیشتر شده. اینست راز آنکه از دستگاههای نوین نتیجهی معکوس گرفته شده و از پیشرفت دانشها بجای سود زیان بدست آمده است.
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 7)
میدانم بسیاری از خوانندگان تصور خواهند کرد که من از انگلیسها دفاع میکنم. ولی اینطور نیست. من با انگلیسها کاری ندارم. آنها خودشان دفاع کنند. من مقصودم اینست شما که این راه را پیش گرفتهاید و آلودگیهای خود را بِرو نیاورده تمام گناهها را بگردن انگلیسها یا دیگران میاندازید ، از این راه بجایی نخواهید رسید. شما که میخواهید هر کسی هر خیانتی خواست بکند ولی بِرو نیاورده خود را معصوم و بیگناه جلوه دهد و در آخر گناه را بگردن انگلیسها اندازد ، با این ترتیب شما همیشه در توی بدبختی خواهید ماند.
من وقتی که خوب میاندیشم میبینم شما میخواهید با طبیعت بجنگید ، میخواهید قانون آن را بهم زنید ، میخواهید نیک نباشید و از جهان نیکی بینید.
روزی به یکی گفتم : «شما از یکسو از دست ارتجاع ناله میکنید و فریاد میکشید و از یکسو بارتجاع کمک میکنید. آن حاجی آقا حسین بروجردی[1] که شما آنهمه تجلیل کردهاید ، در بروجرد کسی از ترس او بحمام نمره نمیتواند رفت».
گفت : «ما با آن مقصد بزرگی که داریم باید با احساسات عمومی مماشات کنیم».
گفتم : «کیست که برای گناه خود عذری نتواند آورد و یا باغراض خود رختی نتواند پوشانید؟!.. ولی آیا حقیقت تغییر خواهد یافت؟!.. آیا طبیعت فریب خواهد خورد؟!..»
بیش از این بسخن دامنه نمیدهم. در ایران در این زمینه مبالغه شده و آنچه من دانستهام سران حزب توده در این زمینه مبالغهشان بیشتر است. آنها کارهای نیکی را که در ایران رخ داده همچنان بانگلیسها منسوب میسازند و بآنها نیز با نظر بدبینی مینگرند. مثلاً جنبش مشروطه را آنها یکسره از ناحیهی انگلیس میشناسند. در حالی که چنان نیست و این اشتباهی از ایشان است.
جنبش مشروطه در همهی کشورها رخ داده بود ، در ایران هم بایستی رخ دهد. از زمان ناصرالدینشاه چنین اندیشهای به ایران راه یافت و صدها کسان جان خود را بخطر انداخته به پیشرفت آن اندیشه کوشیدند. چیزی که بود چون زمینهای آماده گردید و نتیجه نزدیک شد ، انگلیسها آن را با سیاست خود موافق یافته کمک کردند و برخی از هواداران خود را درمیان آزادیخواهان وارد گردانیدند.
در پیشرفت مشروطه در ایران بیش از همه کوششهای مردانهی علیمسیوها و حاجی علی دوافروشها و سید حسینخان عدالتها و دلاوریهای ستارخانها و باقرخانها و یِفرِمخانها و حیدر عمواُغلیها دخالت داشته است که به انگلیس و سیاست آن کمترین ارتباطی نداشتهاند.
آدم وقتی که با سران حزب توده صحبت میکند میبیند در نظر آنها در جهان جز دو رشته کار نیست : یک رشته کارهایی که انگلیسها از نظر حفظ سیاست سرمایهداری خود میکنند. رشتهی دیگر کارهایی که شورویها برای مبارزه با سرمایهداری انجام میدهند. دیگران هیچ کارهاند و دارای هیچ اختیاری نمیباشند.
مثلاً دربارهی رضاشاه آنها عقیده دارند که جز آلتی در دست سیاست انگلیس نبوده است و هرچه کرده بدلخواه آنها کرده. در حالی که چنین نیست.
همه میدانیم که رضاشاه لشگرکشی بخوزستان کرد و آن مخالف سیاست انگلیسها ، بلکه مخالف میل آنها بود و کار باعتراض و یادداشت دادن انجامید.
در محاکمهی مختاری که حزب توده در آن دخالت داشت ، پروندهی شهربانی شیخ خزعل بدست افتاده دانسته گردید که در سال ١٩١٤ که جنگ با آلمان و عثمانی آغاز شده بود ، انگلیسها با خزعل پیمانی بسته بودهاند که بر طبق آن خزعل در تحت حمایت انگلیس باشد و با دستور آنها رفتار کند و انگلیسها نیز حکومت خوزستان را در خانوادهی شیخ ، ارثی و دائمی شناسند.
با اینحال رضاشاه لشگر بر سر خزعل فرستاده ترتیب او را بهم زد و دولت را در خوزستان دارای اقتدار گردانید. در آن قضیه ، سید حسن مدرس مخالف رضاشاه بود ، که چه در مجلس و چه در بیرون ، کارشکنیهای بسیار کرده آشکار به خزعل حمایت نشان میداد.
با اینحال شما رضاشاه را آلت سیاست انگلیسها میشمارید و مدرس را یکی از قهرمانان ملت بحساب میآورید. اینست نمونهای از وارونه بودن حقایق در این کشور.
[1] : همان «آیتالله بروجردی» که سپس مرجع تقلید شیعیان ایران شد.
.
🔸 ٢ـ حزب توده : (تکهی 7)
میدانم بسیاری از خوانندگان تصور خواهند کرد که من از انگلیسها دفاع میکنم. ولی اینطور نیست. من با انگلیسها کاری ندارم. آنها خودشان دفاع کنند. من مقصودم اینست شما که این راه را پیش گرفتهاید و آلودگیهای خود را بِرو نیاورده تمام گناهها را بگردن انگلیسها یا دیگران میاندازید ، از این راه بجایی نخواهید رسید. شما که میخواهید هر کسی هر خیانتی خواست بکند ولی بِرو نیاورده خود را معصوم و بیگناه جلوه دهد و در آخر گناه را بگردن انگلیسها اندازد ، با این ترتیب شما همیشه در توی بدبختی خواهید ماند.
من وقتی که خوب میاندیشم میبینم شما میخواهید با طبیعت بجنگید ، میخواهید قانون آن را بهم زنید ، میخواهید نیک نباشید و از جهان نیکی بینید.
روزی به یکی گفتم : «شما از یکسو از دست ارتجاع ناله میکنید و فریاد میکشید و از یکسو بارتجاع کمک میکنید. آن حاجی آقا حسین بروجردی[1] که شما آنهمه تجلیل کردهاید ، در بروجرد کسی از ترس او بحمام نمره نمیتواند رفت».
گفت : «ما با آن مقصد بزرگی که داریم باید با احساسات عمومی مماشات کنیم».
گفتم : «کیست که برای گناه خود عذری نتواند آورد و یا باغراض خود رختی نتواند پوشانید؟!.. ولی آیا حقیقت تغییر خواهد یافت؟!.. آیا طبیعت فریب خواهد خورد؟!..»
بیش از این بسخن دامنه نمیدهم. در ایران در این زمینه مبالغه شده و آنچه من دانستهام سران حزب توده در این زمینه مبالغهشان بیشتر است. آنها کارهای نیکی را که در ایران رخ داده همچنان بانگلیسها منسوب میسازند و بآنها نیز با نظر بدبینی مینگرند. مثلاً جنبش مشروطه را آنها یکسره از ناحیهی انگلیس میشناسند. در حالی که چنان نیست و این اشتباهی از ایشان است.
جنبش مشروطه در همهی کشورها رخ داده بود ، در ایران هم بایستی رخ دهد. از زمان ناصرالدینشاه چنین اندیشهای به ایران راه یافت و صدها کسان جان خود را بخطر انداخته به پیشرفت آن اندیشه کوشیدند. چیزی که بود چون زمینهای آماده گردید و نتیجه نزدیک شد ، انگلیسها آن را با سیاست خود موافق یافته کمک کردند و برخی از هواداران خود را درمیان آزادیخواهان وارد گردانیدند.
در پیشرفت مشروطه در ایران بیش از همه کوششهای مردانهی علیمسیوها و حاجی علی دوافروشها و سید حسینخان عدالتها و دلاوریهای ستارخانها و باقرخانها و یِفرِمخانها و حیدر عمواُغلیها دخالت داشته است که به انگلیس و سیاست آن کمترین ارتباطی نداشتهاند.
آدم وقتی که با سران حزب توده صحبت میکند میبیند در نظر آنها در جهان جز دو رشته کار نیست : یک رشته کارهایی که انگلیسها از نظر حفظ سیاست سرمایهداری خود میکنند. رشتهی دیگر کارهایی که شورویها برای مبارزه با سرمایهداری انجام میدهند. دیگران هیچ کارهاند و دارای هیچ اختیاری نمیباشند.
مثلاً دربارهی رضاشاه آنها عقیده دارند که جز آلتی در دست سیاست انگلیس نبوده است و هرچه کرده بدلخواه آنها کرده. در حالی که چنین نیست.
همه میدانیم که رضاشاه لشگرکشی بخوزستان کرد و آن مخالف سیاست انگلیسها ، بلکه مخالف میل آنها بود و کار باعتراض و یادداشت دادن انجامید.
در محاکمهی مختاری که حزب توده در آن دخالت داشت ، پروندهی شهربانی شیخ خزعل بدست افتاده دانسته گردید که در سال ١٩١٤ که جنگ با آلمان و عثمانی آغاز شده بود ، انگلیسها با خزعل پیمانی بسته بودهاند که بر طبق آن خزعل در تحت حمایت انگلیس باشد و با دستور آنها رفتار کند و انگلیسها نیز حکومت خوزستان را در خانوادهی شیخ ، ارثی و دائمی شناسند.
با اینحال رضاشاه لشگر بر سر خزعل فرستاده ترتیب او را بهم زد و دولت را در خوزستان دارای اقتدار گردانید. در آن قضیه ، سید حسن مدرس مخالف رضاشاه بود ، که چه در مجلس و چه در بیرون ، کارشکنیهای بسیار کرده آشکار به خزعل حمایت نشان میداد.
با اینحال شما رضاشاه را آلت سیاست انگلیسها میشمارید و مدرس را یکی از قهرمانان ملت بحساب میآورید. اینست نمونهای از وارونه بودن حقایق در این کشور.
[1] : همان «آیتالله بروجردی» که سپس مرجع تقلید شیعیان ایران شد.
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیودوم)
🔶 یکی از اندیشههای خام (بخش 1 از 2)
یك سخن شگفتی كه از سالها درمیان ایرانیان میگردد آنست كه كسانی میگویند : «باید مردم را باسواد گردانید. چارهی دردها اینست». یا میگویند : «باید بمعارف تعمیم داد». این سخنها پس از مشروطه بزبانها افتاده. زیرا پیش از مشروطه همهی كسان بافهم درد ایران را استبداد و بیقانونی میدانستند و این بود سالها كوشیدند تا بمشروطه جریان دادند. ولی در آن میان موانع بسیاری در جلو پیشرفت دیدند و همان مشروطه كه برای ایران لازمترین چیزی بود ، از مردم دربارهی آن بیپرواییها ، بلكه دشمنیها و كارشكنیها دیدند ،
🔸در این هنگام بود كه پی بردند در این توده یك دردی هست و چون آن را نمیشناختند و علت و چارهاش را نمیدانستند گمانشان به بیسوادی رفته آن را سرچشمهی درماندگیها و بدبختیها شماردند
و این بود میگفتند : «باید مردم را باسواد گردانید» و دبستانها را «كارخانهی آدمسازی» نامیده امیدها و آرزوهای بسیاری بآنها میبستند.
ولی این گفته بسیار خامست. زیرا سواد چیست؟!.. سواد آنست كه كسی خواندن و نوشتن را بداند. این خود چیز سودمندیست و یك هنری از آدمی شمرده میشود. ولی ارزشی را كه گویندگان آن سخن میدهند و سواد را چارهی دردها میشمارند ندارد. سواد مقدمهی آنست كه یك كسی كتابهای سودمندی بخواند و حقایق زندگی را یاد بگیرد تا بوسیلهی این دانش و آگاهی دریافتها و نیروهای خدادادیش رشد كند و فهم و خردش فزونی یابد ، سواد برای اینست.
پس باید دید آیا در زبان فارسی چنان كتابهایی هست؟.. یک کتابهایی که بمردم حقایق زندگانی را یاد دهد و بفهم و خرد خدادادی آنان كمك كند پیدا میشود؟.. ما كه چنین كتابهایی را سراغ نداشتیم و از آنسوی صدها بلكه هزارها كتاب گمراه كننده و خردـ بر بادـ ده را میشناسیم كه خانهها و كتابخانهها را پر گردانیده است.
اگر بخواهیم سخن بدرازی نینجامد باید بگوییم :
🔸از هزار سال پیش پیاپی سیلهای گمراهی و بدآموزی باین سرزمین رو آورده و گذشته ، ولی گل و لای آنها در گودال كتابها رویهم آمده و درهم آمیخته.
در این هزار سال در ایران كشاكش سنی و شیعه ، زد و خورد معتزله و اشاعره ، فلسفهی یونان ، باطنیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، پس از همهی آنها مادیگری ـ یكی پس از دیگری پیدا شده و اینها در كتابها بهم آمیخته و درهم گردیده. از آنسوی شاعران هرچه از دلشان گذشته یا از كسی شنیدهاند شعر گردانیده و در دیوانها جا دادهاند. اینست حال اجمالی كتابها. كنون بگویید از باسواد شدن و اینها را خواندن جز زیان چه سودی تواند بود؟!..
چه سودی تواند بود كه یك دختری باسواد گردد و اینهمه رمانهای گمراه كنندهی بیناموسانه را بخواند؟!.. چه سودی تواند بود كه یك جوانی درس خواند و آنگاه دیوان سراپا بیشرمانهی ایرج[میرزا] را بدست گیرد؟!.. چه سودی تواند بود كه جوانی باسواد گردد و از كتابها صدها جملهها و شعرهایی را كه دربارهی جبریگری گفته شده در مغز آكند؟!.. چه سودی تواند بود كه كسی این فلسفههای بیغیرتی را یاد گیرد؟!.. : «این نیز بگذرد» ، «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» ، «بر من و تو درِ اختیار نگشاده» ، «روزی مقدر است» ، «بدین شكستگی ارزد بصد هزار درست» ، «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُرد رگی تا نخواهد خدای» ، «خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو» ، «خوش باش ندانی ز كجا آمدهای مِی خور كه ندانی بكجا خواهی رفت» ، «الامور مرهونه باوقاتها » ، «عرفتالله بفسخ العزایم» ، «ترید و ارید و مایكون الا ماارید» ـ چه سودی تواند بود كه كسی اینها و هزار مانند اینها را یاد گیرد؟!..
🔶 یکی از اندیشههای خام (بخش 1 از 2)
یك سخن شگفتی كه از سالها درمیان ایرانیان میگردد آنست كه كسانی میگویند : «باید مردم را باسواد گردانید. چارهی دردها اینست». یا میگویند : «باید بمعارف تعمیم داد». این سخنها پس از مشروطه بزبانها افتاده. زیرا پیش از مشروطه همهی كسان بافهم درد ایران را استبداد و بیقانونی میدانستند و این بود سالها كوشیدند تا بمشروطه جریان دادند. ولی در آن میان موانع بسیاری در جلو پیشرفت دیدند و همان مشروطه كه برای ایران لازمترین چیزی بود ، از مردم دربارهی آن بیپرواییها ، بلكه دشمنیها و كارشكنیها دیدند ،
🔸در این هنگام بود كه پی بردند در این توده یك دردی هست و چون آن را نمیشناختند و علت و چارهاش را نمیدانستند گمانشان به بیسوادی رفته آن را سرچشمهی درماندگیها و بدبختیها شماردند
و این بود میگفتند : «باید مردم را باسواد گردانید» و دبستانها را «كارخانهی آدمسازی» نامیده امیدها و آرزوهای بسیاری بآنها میبستند.
ولی این گفته بسیار خامست. زیرا سواد چیست؟!.. سواد آنست كه كسی خواندن و نوشتن را بداند. این خود چیز سودمندیست و یك هنری از آدمی شمرده میشود. ولی ارزشی را كه گویندگان آن سخن میدهند و سواد را چارهی دردها میشمارند ندارد. سواد مقدمهی آنست كه یك كسی كتابهای سودمندی بخواند و حقایق زندگی را یاد بگیرد تا بوسیلهی این دانش و آگاهی دریافتها و نیروهای خدادادیش رشد كند و فهم و خردش فزونی یابد ، سواد برای اینست.
پس باید دید آیا در زبان فارسی چنان كتابهایی هست؟.. یک کتابهایی که بمردم حقایق زندگانی را یاد دهد و بفهم و خرد خدادادی آنان كمك كند پیدا میشود؟.. ما كه چنین كتابهایی را سراغ نداشتیم و از آنسوی صدها بلكه هزارها كتاب گمراه كننده و خردـ بر بادـ ده را میشناسیم كه خانهها و كتابخانهها را پر گردانیده است.
اگر بخواهیم سخن بدرازی نینجامد باید بگوییم :
🔸از هزار سال پیش پیاپی سیلهای گمراهی و بدآموزی باین سرزمین رو آورده و گذشته ، ولی گل و لای آنها در گودال كتابها رویهم آمده و درهم آمیخته.
در این هزار سال در ایران كشاكش سنی و شیعه ، زد و خورد معتزله و اشاعره ، فلسفهی یونان ، باطنیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، پس از همهی آنها مادیگری ـ یكی پس از دیگری پیدا شده و اینها در كتابها بهم آمیخته و درهم گردیده. از آنسوی شاعران هرچه از دلشان گذشته یا از كسی شنیدهاند شعر گردانیده و در دیوانها جا دادهاند. اینست حال اجمالی كتابها. كنون بگویید از باسواد شدن و اینها را خواندن جز زیان چه سودی تواند بود؟!..
چه سودی تواند بود كه یك دختری باسواد گردد و اینهمه رمانهای گمراه كنندهی بیناموسانه را بخواند؟!.. چه سودی تواند بود كه یك جوانی درس خواند و آنگاه دیوان سراپا بیشرمانهی ایرج[میرزا] را بدست گیرد؟!.. چه سودی تواند بود كه جوانی باسواد گردد و از كتابها صدها جملهها و شعرهایی را كه دربارهی جبریگری گفته شده در مغز آكند؟!.. چه سودی تواند بود كه كسی این فلسفههای بیغیرتی را یاد گیرد؟!.. : «این نیز بگذرد» ، «با هر كه خصومت نتوان كرد بساز» ، «بر من و تو درِ اختیار نگشاده» ، «روزی مقدر است» ، «بدین شكستگی ارزد بصد هزار درست» ، «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبُرد رگی تا نخواهد خدای» ، «خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو» ، «خوش باش ندانی ز كجا آمدهای مِی خور كه ندانی بكجا خواهی رفت» ، «الامور مرهونه باوقاتها » ، «عرفتالله بفسخ العزایم» ، «ترید و ارید و مایكون الا ماارید» ـ چه سودی تواند بود كه كسی اینها و هزار مانند اینها را یاد گیرد؟!..