🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
٢ـ هر کسی باید تلاش کند تا از بدیهای خود جلوگیری کند (تکه‌ی 2)
بسیار بجاست که مادرشوهر بکارهای عروس نظارت نماید و چیزهایی را که نمی‌داند باو یاد دهد. ولی اینها باید با مهربانی و پاکدلی باشد. عروس هم باید با او محترمانه راه رود و به پندهایش گوش بدهد.
این وظیفه‌ی هر مردیست که میانه‌ی مادر و زن خود بایستد و آنان را از چیرگی به یکدیگر و از بدرفتاری بازدارد. گفتن اینکه «از زن دست توان کشید ولی از مادر یا خواهر نمی‌توان کشید» بیجاست. این نشان ناتوانی و کارندانیست. از زن هم بآسانی دست نمی‌توان کشید.
یک گرفتاری بدی در ایران «فحش» است. بزرگ و کوچک و زن و مرد گرفتار این زشتی می‌باشند و با اندک‌خشمی فحشهای زشت را بروی یکدیگر می‌ریزند. فحش معنایی را دربر ندارد و بیش از همه و پیش از همه ، پستی و بیفرهنگی فحش‌دهنده را می‌رساند. ولی چون دل‌سوزنده و خشم‌انگیز است ، چه‌بسا زد و خوردهایی که از آن برخیزد و چه تلخا نتیجه‌هایی که از آن بوجود آید.
رواج فحش در ایران تا بجاییست که بسیاری از مردان آن را افزار زندگانی ، بلکه افزار تربیت می‌شناسند و بارها دیده شده که یکی که فحش‌دهنده است و بزنش فحشها می‌شمارد و شما او را نکوهش می‌کنید برگشته با خشم چنین پاسخ می‌دهد : «آخر با رفتاری که این نافهم دارد آدم فحش هم ندهد پس چه کار کند؟!..» یا می‌گوید : «من می‌خواهم این را تربیت کنم پس فحش ندهم چه کار کنم؟!.. سر هر چیزی بزنمش؟!..». اینها نمونه‌هایی از بیچارگیهای این ملت است.
یکی از چیزهایی که باید درمیان زن و شوهر نباشد این زشتگویی است. باید یکی از کوششهایی که در ایران رود ، در برانداختن این بلا باشد. باید هر کسی ، چه زن چه مرد ، زبان خود را از این آلودگیها پاک نگه دارد.
.
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
٢ـ هر کسی باید تلاش کند تا از بدیهای خود جلوگیری کند (تکه‌ی 2)
بسیار بجاست که مادرشوهر بکارهای عروس نظارت نماید و چیزهایی را که نمی‌داند باو یاد دهد. ولی اینها باید با مهربانی و پاکدلی باشد. عروس هم باید با او محترمانه راه رود و به پندهایش گوش بدهد.
این وظیفه‌ی هر مردیست که میانه‌ی مادر و زن خود بایستد و آنان را از چیرگی به یکدیگر و از بدرفتاری بازدارد. گفتن اینکه «از زن دست توان کشید ولی از مادر یا خواهر نمی‌توان کشید» بیجاست. این نشان ناتوانی و کارندانیست. از زن هم بآسانی دست نمی‌توان کشید.
یک گرفتاری بدی در ایران «فحش» است. بزرگ و کوچک و زن و مرد گرفتار این زشتی می‌باشند و با اندک‌خشمی فحشهای زشت را بروی یکدیگر می‌ریزند. فحش معنایی را دربر ندارد و بیش از همه و پیش از همه ، پستی و بیفرهنگی فحش‌دهنده را می‌رساند. ولی چون دل‌سوزنده و خشم‌انگیز است ، چه‌بسا زد و خوردهایی که از آن برخیزد و چه تلخا نتیجه‌هایی که از آن بوجود آید.
رواج فحش در ایران تا بجاییست که بسیاری از مردان آن را افزار زندگانی ، بلکه افزار تربیت می‌شناسند و بارها دیده شده که یکی که فحش‌دهنده است و بزنش فحشها می‌شمارد و شما او را نکوهش می‌کنید برگشته با خشم چنین پاسخ می‌دهد : «آخر با رفتاری که این نافهم دارد آدم فحش هم ندهد پس چه کار کند؟!..» یا می‌گوید : «من می‌خواهم این را تربیت کنم پس فحش ندهم چه کار کنم؟!.. سر هر چیزی بزنمش؟!..». اینها نمونه‌هایی از بیچارگیهای این ملت است.
یکی از چیزهایی که باید درمیان زن و شوهر نباشد این زشتگویی است. باید یکی از کوششهایی که در ایران رود ، در برانداختن این بلا باشد. باید هر کسی ، چه زن چه مرد ، زبان خود را از این آلودگیها پاک نگه دارد.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 34)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 1)
چنانکه دیده می‌شود همه‌چیز گویای یک روند بس شگفتیست : ملایان حکومت را حق خود میدانند و در همه‌جا از دولتهای قانونی که با رأی مردم و بدستیاری مجلس سر کار آمده بدگویی کرده مردم را بنافرمانی و قانون‌شکنی ، حتا به دورویی و دزدی از داراییهای دولت تشویق می‌کنند. این زیان کوچکی نیست. شکاف میان دولت و مردم هرچه بیشتر ، بی‌اعتمادی در آن کشور بیشتر و کارها سست‌تر و کندتر.
کسروی این رفتارِ ملایان را نه تنها بسیار زشت بلکه آن را زیانمند و جلوگیرِ پیشرفت کشور دانسته پای بدبختی بیست‌میلیون مردم را در آن می‌بیند ، چنانکه مصمم است به هر بهایی شده این دشواری را از سر راه بردارد. گرچه از ایراد و اعتراض بدولتِ مشروطه چشم نمی‌پوشد ولی در هر حال آن دستگاه را یک چیز بایسته برای کشور میداند که باید ایمنی را فراهم کرده ، کشور را راه بَرد. لیکن از پیشینه‌ی ملایان و کشیشان این می‌دانست که ایشان در رواج ارتجاع پافشارتر از هر دسته‌ای‌اند ، در دیکتاتوری و گستردنِ دستگاه انکیزیسیون کم از دولتهای خودکامه ندارند و در خونریزی بیباک و یک دسته‌ی انبوه مفتخور و آزمندیند که برای سیر کردن شکمها و کامیابیهاشان پایبندی نمی‌شناسند :
... چون جنبش مشروطه برخاست ... انبوهی از ملایان با پیروان خود بایستادگی برخاستند و تا توانستند دشمنی دریغ نگفتند ... چون در همان زمان دولت خودکامه‌ی روس سپاه بآذربایجان و دیگر شهر‌های ایران فرستاد ، ملایان خود را بدامن او انداختند و آشکاره نکولا را «حامی اسلام» نامیدند و مردان ارجداری را از ثقةالاسلام و دیگران ببالای دار فرستادند و ده سال که سپاه روس در ایران می‌بود این دسته از بیشرمی و پستی نایستادند. در تبریز حاجی میرزاحسن مجتهد با دیگر ملایان بکونسولخانه رفته دست بآسمان برداشته امپراتور را دعا کردند. سپس چون در خاک روس شورش برخاست و امپراتور برافتاد اینان نیز ناگزیر از دشمنی با مشروطه دست کشیدند. بلکه این بار رو بمشروطه و بنیادگزاریهای آن آورده بسودجویی پرداختند. پسران خود را در اداره‌ها جا دادند. برخی با نیرنگ بنمایندگی مجلس رسیدند. برخی سردفتری پذیرفتند. کوتاه‌سخن از مشروطه بیش از دیگران بهره جستند. با اینحال از دشمنی بازنایستادند و تا توانستند بدلسردی مردم کوشیدند.
اکنون نیز همان ملایان و پیروانشان هستند و با آنکه در زیر قانون می‌زیند و از بنیادگزاریهای مشروطه بهره‌ها می‌جویند کیش خود را نیز از دست نداده «شریعت» را رها نکرده‌اند. ... (1)
این پیشینه‌ها و مانندهای آن باعث می‌شود که کسروی گذشته‌ی ملایان را جلو چشم خوانندگان آورده و چون از ملایان جز مفتخوری و کارشکنی و کوشش بپسرفت ، کارِ دیگری ساخته نیست ایشان را نکوهیده می‌پرسد : شما که بدینسان درمانده و بی‌دانشید چرا دست از مردم‌آزاری و دسیسه برنمی‌دارید و پیاپی شکاف میان مردم و دولت می‌اندازید و دلها را سرد می‌گردانید؟! بدینسان دولت را ناتوان کرده جلو کارهایش را می‌گیرید؟!. اگر حکومت بدست شما باشد با آن قانونهای شریعت و خمس و زکات و مانندهای اینها چگونه می‌توانید کشور را راه برید؟! سپس پیشنهاد کرده می‌گوید : شما که چنین ادعاهای بزرگی دارید چرا بدولت یا نزد شاه ، نماینده نمی‌فرستید که گفتگوی حکومت را با دولت به نتیجه رسانید تا مردم از سرگردانی و دلسردی درآیند؟!. اکنون شاه و دولت چه باید کنند؟!...
شاه و دولت که تا آن زمان بچنین زیان بزرگی پروا نکرده بودند (فرض کنید که از سر سادگی نمی‌فهمیده‌اند) ، بجای آنکه بهوش آیند و این گفتگو را به سرانجامی رسانند و تکلیف مردم و خود را روشن گردانند ، با دشمنِ خود همدست گردیده ، روز روشن قانونها را زیر پا گزارده و جانیانی که قصد کشتن پیشنهاد دهنده را داشته ولی ناکام مانده و آن هنگام در زندان بودند آزاد می‌گردانند. باین بس نکرده این بار با یاری همان دشمنان زمینه‌ی محاکمه‌ی پیشنهاد دهنده را آماده می‌سازند و دمادم به بدخواهِ خود میدان فراختری داده بلکه چشم بر قانون‌شکنیهایش می‌بندند و بنیرومندیش می‌کوشند.
اگر شما چنین چیزی را در روزنامه‌ها درباره‌ی کشور دیگری خوانده بودید چه نتیجه‌ای می‌گرفتید؟!. آیا آن شاه و آن دولت را نیکخواهِ مردمش می‌شماردید؟!. آیا نشانی از دسیسه در آن داستان نمی‌دیدید؟!. آیا اینها شگفتی‌آور و «چیستان‌گونه» نمی‌بود؟!.
پابرگی :
1ـ کسروی ، یکم آذر 1322 ، ص 18 ، این زمینه در نوشته‌های بسیاری از او از جمله همین دفتر ، بخش دوم ، گفتار ششم ، بازنموده شده.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 34)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 1)
چنانکه دیده می‌شود همه‌چیز گویای یک روند بس شگفتیست : ملایان حکومت را حق خود میدانند و در همه‌جا از دولتهای قانونی که با رأی مردم و بدستیاری مجلس سر کار آمده بدگویی کرده مردم را بنافرمانی و قانون‌شکنی ، حتا به دورویی و دزدی از داراییهای دولت تشویق می‌کنند. این زیان کوچکی نیست. شکاف میان دولت و مردم هرچه بیشتر ، بی‌اعتمادی در آن کشور بیشتر و کارها سست‌تر و کندتر.
کسروی این رفتارِ ملایان را نه تنها بسیار زشت بلکه آن را زیانمند و جلوگیرِ پیشرفت کشور دانسته پای بدبختی بیست‌میلیون مردم را در آن می‌بیند ، چنانکه مصمم است به هر بهایی شده این دشواری را از سر راه بردارد. گرچه از ایراد و اعتراض بدولتِ مشروطه چشم نمی‌پوشد ولی در هر حال آن دستگاه را یک چیز بایسته برای کشور میداند که باید ایمنی را فراهم کرده ، کشور را راه بَرد. لیکن از پیشینه‌ی ملایان و کشیشان این می‌دانست که ایشان در رواج ارتجاع پافشارتر از هر دسته‌ای‌اند ، در دیکتاتوری و گستردنِ دستگاه انکیزیسیون کم از دولتهای خودکامه ندارند و در خونریزی بیباک و یک دسته‌ی انبوه مفتخور و آزمندیند که برای سیر کردن شکمها و کامیابیهاشان پایبندی نمی‌شناسند :
... چون جنبش مشروطه برخاست ... انبوهی از ملایان با پیروان خود بایستادگی برخاستند و تا توانستند دشمنی دریغ نگفتند ... چون در همان زمان دولت خودکامه‌ی روس سپاه بآذربایجان و دیگر شهر‌های ایران فرستاد ، ملایان خود را بدامن او انداختند و آشکاره نکولا را «حامی اسلام» نامیدند و مردان ارجداری را از ثقةالاسلام و دیگران ببالای دار فرستادند و ده سال که سپاه روس در ایران می‌بود این دسته از بیشرمی و پستی نایستادند. در تبریز حاجی میرزاحسن مجتهد با دیگر ملایان بکونسولخانه رفته دست بآسمان برداشته امپراتور را دعا کردند. سپس چون در خاک روس شورش برخاست و امپراتور برافتاد اینان نیز ناگزیر از دشمنی با مشروطه دست کشیدند. بلکه این بار رو بمشروطه و بنیادگزاریهای آن آورده بسودجویی پرداختند. پسران خود را در اداره‌ها جا دادند. برخی با نیرنگ بنمایندگی مجلس رسیدند. برخی سردفتری پذیرفتند. کوتاه‌سخن از مشروطه بیش از دیگران بهره جستند. با اینحال از دشمنی بازنایستادند و تا توانستند بدلسردی مردم کوشیدند.
اکنون نیز همان ملایان و پیروانشان هستند و با آنکه در زیر قانون می‌زیند و از بنیادگزاریهای مشروطه بهره‌ها می‌جویند کیش خود را نیز از دست نداده «شریعت» را رها نکرده‌اند. ... (1)
این پیشینه‌ها و مانندهای آن باعث می‌شود که کسروی گذشته‌ی ملایان را جلو چشم خوانندگان آورده و چون از ملایان جز مفتخوری و کارشکنی و کوشش بپسرفت ، کارِ دیگری ساخته نیست ایشان را نکوهیده می‌پرسد : شما که بدینسان درمانده و بی‌دانشید چرا دست از مردم‌آزاری و دسیسه برنمی‌دارید و پیاپی شکاف میان مردم و دولت می‌اندازید و دلها را سرد می‌گردانید؟! بدینسان دولت را ناتوان کرده جلو کارهایش را می‌گیرید؟!. اگر حکومت بدست شما باشد با آن قانونهای شریعت و خمس و زکات و مانندهای اینها چگونه می‌توانید کشور را راه برید؟! سپس پیشنهاد کرده می‌گوید : شما که چنین ادعاهای بزرگی دارید چرا بدولت یا نزد شاه ، نماینده نمی‌فرستید که گفتگوی حکومت را با دولت به نتیجه رسانید تا مردم از سرگردانی و دلسردی درآیند؟!. اکنون شاه و دولت چه باید کنند؟!...
شاه و دولت که تا آن زمان بچنین زیان بزرگی پروا نکرده بودند (فرض کنید که از سر سادگی نمی‌فهمیده‌اند) ، بجای آنکه بهوش آیند و این گفتگو را به سرانجامی رسانند و تکلیف مردم و خود را روشن گردانند ، با دشمنِ خود همدست گردیده ، روز روشن قانونها را زیر پا گزارده و جانیانی که قصد کشتن پیشنهاد دهنده را داشته ولی ناکام مانده و آن هنگام در زندان بودند آزاد می‌گردانند. باین بس نکرده این بار با یاری همان دشمنان زمینه‌ی محاکمه‌ی پیشنهاد دهنده را آماده می‌سازند و دمادم به بدخواهِ خود میدان فراختری داده بلکه چشم بر قانون‌شکنیهایش می‌بندند و بنیرومندیش می‌کوشند.
اگر شما چنین چیزی را در روزنامه‌ها درباره‌ی کشور دیگری خوانده بودید چه نتیجه‌ای می‌گرفتید؟!. آیا آن شاه و آن دولت را نیکخواهِ مردمش می‌شماردید؟!. آیا نشانی از دسیسه در آن داستان نمی‌دیدید؟!. آیا اینها شگفتی‌آور و «چیستان‌گونه» نمی‌بود؟!.
پابرگی :
1ـ کسروی ، یکم آذر 1322 ، ص 18 ، این زمینه در نوشته‌های بسیاری از او از جمله همین دفتر ، بخش دوم ، گفتار ششم ، بازنموده شده.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 45ـ از گله و ناله چه سودی تواند بود؟!. (تکه‌ی سه از سه)
این جنگ چون در اروپا آغاز شد ایران راه بیطرفی گرفت ، سپس نیز که روس و انگلیس باینجا درآمدند و پیشنهاد پیمان کردند ایرانیان در آنجا نیز سود خود را در کناره‌جویی از جنگ دانستند و دامن برچیدند ، و چنین می‌پنداشتند که از گزند و آسیب جنگ در کنار خواهند ماند. ولی افسوس که اکنون آسیب جنگ را با سختی بسیار می‌کشند و گزندها از آن می‌بینند. امروز کدام یکی از توده‌های جنگنده حال ایران را دارند؟... هم‌پیمانان ما دست به خرید خواربار باز کرده‌اند بی‌آنکه پروای گرسنگی مردم کنند و باری باندازه‌ی نیاز برای آنان منظور دارند. از سوی دیگر اسکناس چاپ کردن دولت یک گرفتاری دیگری گردیده و دانسته نیست پایان آن چه خواهد بود.
اینها گرفتاریهاییست که برای ایران بسیار گران بسر خواهد آمد. خدا میداند که این توده‌ی ناتوان چه رنجهایی خواهد کشید. چیزی که هست یک مردم باخردی از زیانی که می‌بینند پند آموخته سودی برمی‌دارند. ایرانیان نیز باید از این رنج و آسیب پند آموخته این بدانند که آلودگیهایی دارند و هرآینه در نتیجه‌ی آن آلودگیهاست که بدینسان گرفتار گردیده‌اند.
می‌شنوم کسانی می‌گویند : «ما گناهکاریم و اینها سزای گناههای ماست». می‌گویم : راستست این مردم گناهکارند که بدینسان آسیب و گزند می‌بینند ، ولی نه بآن معنی که شما می‌پندارید. گناه این مردم نه آنست که سینه نزده‌اند ، سر نشکافته‌اند ، گوش بسخنان ملایان نداده‌اند ، زنها روهاشان را باز کرده‌اند. اینها گناه نیست و مایه‌ی گرفتاری اینها نمی‌باشد. گناه این مردم آنست که معنی زندگانی را نمی‌شناسند ، آنست که خرد را کنار گزارده پیروی از پندار و هوس و کینه و نادانی می‌نمایند ، آنست که در یک کشوری بیست و سی دسته‌اند و هر دسته‌ای جز درپی دلخواه خود نیست ، آنست که خدا سرزمینی باین باردهی بایشان داده و ارج آن را نمی‌شناسند ، از یک سرزمینی که برای زندگانی سیصدملیون مردم کفایت دارد باندازه‌ی زندگانی بیست‌ملیون استفاده نمی‌کنند.
گناهشان آنست که چون ملایی بمنبر می‌رود می‌گوید : «مالیات بدولت ندهید ، بسربازی نروید ..» یکی این نمی‌کند که برخیزد و بپرسد که اگر بدولت مالیات نپردازیم و بسربازی نرویم پس دولت از کجا پول بیاورد که امنیه و پاسبان و سپاهی نگه دارد و کشور را ایمن گرداند؟! این پرسش را از آن فریبکار نمی‌نمایند.
گناهشان همان است که از یکسو دولت را «جائر» میدانند و مالیات دادن را حرام می‌شمارند ، و از یکسو همینکه گرسنگی یا ناامنی رخ می‌دهد با تلگراف یا با نامه از دولت چاره می‌خواهند. و چندان بیخرد و نافهم گردیده‌اند که هیچ نمی‌فهمند که این داستان یک بام و دو هواست.
این گناههاست که بدبختی و گرفتاری بار آورده. ایرانیان باید باری اینها را بفهمند و بچاره کوشند که در آینده بار دیگر دچار اینگونه رنجها و گزندها نگردند. ایرانیان باید بدانند که خدا در این جهان مردمان را در کارهای خودشان مختار گردانیده و اینست هر مردمی اگر معنی زندگانی را دانست و دست بهم داد و بکار پرداخت با سرفرازی می‌زید ، و اگر پی هوسها و نادانیها را گرفت و براههای بیخردانه گرایید ناگزیر دچار سختیها می‌شود و گزندها می‌بیند و خدا نیز رحمی بآنان نخواهد کرد. اینکه ملایان و روضه‌خوانان می‌گویند : کارها دست خداست ، بیایید بخدا التماس کنیم ، یک سخن بیخردانه‌ایست. خدا اختیار را بشما سپرده و از التماس هم کمترین نتیجه نخواهد بود. اینها را بفهمید تا تکلیف خود را بدانید.
(پرچم روزانه شماره‌های 237 ، 238 و 239)
.
🔸 45ـ از گله و ناله چه سودی تواند بود؟!. (تکه‌ی سه از سه)
این جنگ چون در اروپا آغاز شد ایران راه بیطرفی گرفت ، سپس نیز که روس و انگلیس باینجا درآمدند و پیشنهاد پیمان کردند ایرانیان در آنجا نیز سود خود را در کناره‌جویی از جنگ دانستند و دامن برچیدند ، و چنین می‌پنداشتند که از گزند و آسیب جنگ در کنار خواهند ماند. ولی افسوس که اکنون آسیب جنگ را با سختی بسیار می‌کشند و گزندها از آن می‌بینند. امروز کدام یکی از توده‌های جنگنده حال ایران را دارند؟... هم‌پیمانان ما دست به خرید خواربار باز کرده‌اند بی‌آنکه پروای گرسنگی مردم کنند و باری باندازه‌ی نیاز برای آنان منظور دارند. از سوی دیگر اسکناس چاپ کردن دولت یک گرفتاری دیگری گردیده و دانسته نیست پایان آن چه خواهد بود.
اینها گرفتاریهاییست که برای ایران بسیار گران بسر خواهد آمد. خدا میداند که این توده‌ی ناتوان چه رنجهایی خواهد کشید. چیزی که هست یک مردم باخردی از زیانی که می‌بینند پند آموخته سودی برمی‌دارند. ایرانیان نیز باید از این رنج و آسیب پند آموخته این بدانند که آلودگیهایی دارند و هرآینه در نتیجه‌ی آن آلودگیهاست که بدینسان گرفتار گردیده‌اند.
می‌شنوم کسانی می‌گویند : «ما گناهکاریم و اینها سزای گناههای ماست». می‌گویم : راستست این مردم گناهکارند که بدینسان آسیب و گزند می‌بینند ، ولی نه بآن معنی که شما می‌پندارید. گناه این مردم نه آنست که سینه نزده‌اند ، سر نشکافته‌اند ، گوش بسخنان ملایان نداده‌اند ، زنها روهاشان را باز کرده‌اند. اینها گناه نیست و مایه‌ی گرفتاری اینها نمی‌باشد. گناه این مردم آنست که معنی زندگانی را نمی‌شناسند ، آنست که خرد را کنار گزارده پیروی از پندار و هوس و کینه و نادانی می‌نمایند ، آنست که در یک کشوری بیست و سی دسته‌اند و هر دسته‌ای جز درپی دلخواه خود نیست ، آنست که خدا سرزمینی باین باردهی بایشان داده و ارج آن را نمی‌شناسند ، از یک سرزمینی که برای زندگانی سیصدملیون مردم کفایت دارد باندازه‌ی زندگانی بیست‌ملیون استفاده نمی‌کنند.
گناهشان آنست که چون ملایی بمنبر می‌رود می‌گوید : «مالیات بدولت ندهید ، بسربازی نروید ..» یکی این نمی‌کند که برخیزد و بپرسد که اگر بدولت مالیات نپردازیم و بسربازی نرویم پس دولت از کجا پول بیاورد که امنیه و پاسبان و سپاهی نگه دارد و کشور را ایمن گرداند؟! این پرسش را از آن فریبکار نمی‌نمایند.
گناهشان همان است که از یکسو دولت را «جائر» میدانند و مالیات دادن را حرام می‌شمارند ، و از یکسو همینکه گرسنگی یا ناامنی رخ می‌دهد با تلگراف یا با نامه از دولت چاره می‌خواهند. و چندان بیخرد و نافهم گردیده‌اند که هیچ نمی‌فهمند که این داستان یک بام و دو هواست.
این گناههاست که بدبختی و گرفتاری بار آورده. ایرانیان باید باری اینها را بفهمند و بچاره کوشند که در آینده بار دیگر دچار اینگونه رنجها و گزندها نگردند. ایرانیان باید بدانند که خدا در این جهان مردمان را در کارهای خودشان مختار گردانیده و اینست هر مردمی اگر معنی زندگانی را دانست و دست بهم داد و بکار پرداخت با سرفرازی می‌زید ، و اگر پی هوسها و نادانیها را گرفت و براههای بیخردانه گرایید ناگزیر دچار سختیها می‌شود و گزندها می‌بیند و خدا نیز رحمی بآنان نخواهد کرد. اینکه ملایان و روضه‌خوانان می‌گویند : کارها دست خداست ، بیایید بخدا التماس کنیم ، یک سخن بیخردانه‌ایست. خدا اختیار را بشما سپرده و از التماس هم کمترین نتیجه نخواهد بود. اینها را بفهمید تا تکلیف خود را بدانید.
(پرچم روزانه شماره‌های 237 ، 238 و 239)
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
3ـ فال و جادو دروغ و بیهوده است (تکه‌ی یک از یک)
یکی دیگر از گرفتاریها در خانواده‌ها آن باورهاییست که زنها (بلکه بیشتر مردها نیز) بفال و جادو و خواب و «آمد و نیامد» و مانند اینها دارند. یکی از چیزهایی که همیشه مایه‌ی ناآسودگیست اینهاست.
عروسی که به یک خانه درآمده اگر آن سال کار شوهر خوب نباشد و یا زیانی از یک جا باو رسد یا یکی از خویشانش بمیرد ، این گناه بگردن عروس خواهد افتاد. اینها از «بدقدمی» او شمرده خواهد شد. چه‌بسا طلاقها که از همین خرافه بوجود آمده. چون نام «بدقدمی» بروی زن گذاشته شده ، مرد هر زمان که ضرری باو رسیده و یا از پیشرفتی که امید می‌داشته بازمانده ، آن را نیز از زن دانسته و بدرفتاریها کرده و سرانجام بجدایی و طلاق منجر شده.
مردی را می‌شناسم با زنش نمی‌ساخت و می‌خواست او را ترک کند و پس از شمردن عیبهایی چنین می‌گفت : «اصلاً این بدقدمست ...»
از طرف دیگر بیشتر زنها از نادانی و نافهمی که از حقایق زندگانی ناآگاهند ، چون بی‌مهری یا بی‌پروایی از شوهر خود ببینند چاره‌ی آن را از فال و جادو می‌خواهند. بجای آنکه بیندیشند که انگیزه‌ی آن بی‌مهری یا بی‌پروایی چیست و از راهش بجلوگیری کوشش کنند ، دست بدامن فالگیر و جادوگر دراز می‌کنند.
نتیجه‌ی ناتوانی روانها و خردها در ملت ایران یکی همینست که کسی بخود گمان بد بودن نمی‌برد و نقص در خود نمی‌شناسد و در پیشامدها همیشه کوشش میکند که گناه را بگردن دیگران بیندازد. افسانه‌ی «شیطان» از اینجا رواج گرفته. شیطان بیش از همه برای آنست که هر گناهی را بگردن او بیندازند. دو تن باهم زد و خورد می‌کنند و بسر و کله‌ی یکدیگر می‌کوبند ، و چون خشمشان فرونشست و پشیمان گشتند می‌گویند : «دیدید شیطان چه کار کرد!». یا پی هوسبازیها را می‌گیرند و بکارهای ناسزا می‌پردازند و آنگاه می‌گویند : «شیطان گولم زد».
به هر حال این ناتوانی در زنها بیشتر از مردهاست. زنها کمتر می‌توانند گناهی را بگردن بگیرند. اینست گناه را بگردن چیزهای دیگر می‌اندازند. ناسازگاری زن با مرد بیگمان نتیجه‌ی بدرفتاری یکی از ایشانست. ولی زنها برای آنها انگیزه‌های دیگری خیال می‌کنند و چاره را نیز جادو می‌شناسند.
فالگیری و جادوگری در این توده‌ی بدبخت یکی از کسبهاست که در هر شهری دسته‌ای از آن نان می‌خورند ، بلکه برخی دارایی می‌اندوزند. یکی از چیزهایی که باید ریشه‌اش کنده شود این فریبکاران بدذاتند.
اینان نه تنها دروغ می‌گویند و فالهاشان راست نیست و از جادوهاشان سودی یا زیانی نمی‌تواند باشد ، زیانهای دیگری نیز بخاندانها می‌رسانند. این یکی از شیوه‌های ایشانست که چون زنی بنزدشان رفت و سرگذشتی گفت پاسخ داده بگویند : «برای شما جادو کرده‌اند ، یک زن بالابلندی یا بالاکوتاهی دشمن شماست» و آن زن که این را می‌شنود یکی از مادر یا خواهرشوهر خود را در نظر می‌گیرد و با او دشمن می‌گردد و این نیز باو جادو میکند. اینها داستانهای روزانه‌ی خانواده‌هاست.
ما درباره‌ی فال و جادو در جای دیگری (1) سخنان بسیار رانده‌ایم که باید بانوان آنها را بخوانند و بدانند. در اینجا همین اندازه می‌گوییم که یکی از گرفتاریها در خانواده‌ها همینهاست و اینها باید از میان رود.
پابرگی :
1ـ کتاب «پندارها»
.
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
3ـ فال و جادو دروغ و بیهوده است (تکه‌ی یک از یک)
یکی دیگر از گرفتاریها در خانواده‌ها آن باورهاییست که زنها (بلکه بیشتر مردها نیز) بفال و جادو و خواب و «آمد و نیامد» و مانند اینها دارند. یکی از چیزهایی که همیشه مایه‌ی ناآسودگیست اینهاست.
عروسی که به یک خانه درآمده اگر آن سال کار شوهر خوب نباشد و یا زیانی از یک جا باو رسد یا یکی از خویشانش بمیرد ، این گناه بگردن عروس خواهد افتاد. اینها از «بدقدمی» او شمرده خواهد شد. چه‌بسا طلاقها که از همین خرافه بوجود آمده. چون نام «بدقدمی» بروی زن گذاشته شده ، مرد هر زمان که ضرری باو رسیده و یا از پیشرفتی که امید می‌داشته بازمانده ، آن را نیز از زن دانسته و بدرفتاریها کرده و سرانجام بجدایی و طلاق منجر شده.
مردی را می‌شناسم با زنش نمی‌ساخت و می‌خواست او را ترک کند و پس از شمردن عیبهایی چنین می‌گفت : «اصلاً این بدقدمست ...»
از طرف دیگر بیشتر زنها از نادانی و نافهمی که از حقایق زندگانی ناآگاهند ، چون بی‌مهری یا بی‌پروایی از شوهر خود ببینند چاره‌ی آن را از فال و جادو می‌خواهند. بجای آنکه بیندیشند که انگیزه‌ی آن بی‌مهری یا بی‌پروایی چیست و از راهش بجلوگیری کوشش کنند ، دست بدامن فالگیر و جادوگر دراز می‌کنند.
نتیجه‌ی ناتوانی روانها و خردها در ملت ایران یکی همینست که کسی بخود گمان بد بودن نمی‌برد و نقص در خود نمی‌شناسد و در پیشامدها همیشه کوشش میکند که گناه را بگردن دیگران بیندازد. افسانه‌ی «شیطان» از اینجا رواج گرفته. شیطان بیش از همه برای آنست که هر گناهی را بگردن او بیندازند. دو تن باهم زد و خورد می‌کنند و بسر و کله‌ی یکدیگر می‌کوبند ، و چون خشمشان فرونشست و پشیمان گشتند می‌گویند : «دیدید شیطان چه کار کرد!». یا پی هوسبازیها را می‌گیرند و بکارهای ناسزا می‌پردازند و آنگاه می‌گویند : «شیطان گولم زد».
به هر حال این ناتوانی در زنها بیشتر از مردهاست. زنها کمتر می‌توانند گناهی را بگردن بگیرند. اینست گناه را بگردن چیزهای دیگر می‌اندازند. ناسازگاری زن با مرد بیگمان نتیجه‌ی بدرفتاری یکی از ایشانست. ولی زنها برای آنها انگیزه‌های دیگری خیال می‌کنند و چاره را نیز جادو می‌شناسند.
فالگیری و جادوگری در این توده‌ی بدبخت یکی از کسبهاست که در هر شهری دسته‌ای از آن نان می‌خورند ، بلکه برخی دارایی می‌اندوزند. یکی از چیزهایی که باید ریشه‌اش کنده شود این فریبکاران بدذاتند.
اینان نه تنها دروغ می‌گویند و فالهاشان راست نیست و از جادوهاشان سودی یا زیانی نمی‌تواند باشد ، زیانهای دیگری نیز بخاندانها می‌رسانند. این یکی از شیوه‌های ایشانست که چون زنی بنزدشان رفت و سرگذشتی گفت پاسخ داده بگویند : «برای شما جادو کرده‌اند ، یک زن بالابلندی یا بالاکوتاهی دشمن شماست» و آن زن که این را می‌شنود یکی از مادر یا خواهرشوهر خود را در نظر می‌گیرد و با او دشمن می‌گردد و این نیز باو جادو میکند. اینها داستانهای روزانه‌ی خانواده‌هاست.
ما درباره‌ی فال و جادو در جای دیگری (1) سخنان بسیار رانده‌ایم که باید بانوان آنها را بخوانند و بدانند. در اینجا همین اندازه می‌گوییم که یکی از گرفتاریها در خانواده‌ها همینهاست و اینها باید از میان رود.
پابرگی :
1ـ کتاب «پندارها»
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 35)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 2)
ملایان و بازاریان متعصب چون چراغ سبز از دولت و شاه دیدند ، از یکسو بشوراندن مردم و ناآرام گردانیدن شهر‌ها دست زده و از سوی دیگر چنان وامی‌نمایند که باعث ناآرامیها کسرویست و «گناه» از اوست که «جسارت» کرده قرآن می‌سوزاند و باسلام توهین میکند و هم مدعی پیغمبریست ، تا فرصت یافته با دروغهاشان زمینه‌ی «مهدورالدم» بودنِ او را در ذهنها آماده کنند و از سوی دیگر دولت هم بجای آنکه بوظیفه‌ی قانونی خود پرداخته مجرمان را شناسایی و دستگیر کند و جلو فتنه‌انگیزی را بگیرد ، خود با فتنه‌سازان همدست شده تلاشِ او نیز اینست که نشان دهد آشوبها از قلم کسروی برمی‌خیزد (نه از مفتخوری ملایان و پول‌پرستی و بدخواهی اعضای کمپانی) ، اینست باید محاکمه‌اش هرچه زودتر انجام گیرد وگرنه روزبروز بر دامنه‌ی آشوبها افزوده خواهد شد.
همه میدانند که خالصی‌زاده و دار و دسته‌ی او که مستقیماً با سیدضیاءالدین از یک مرکز آب می‌خورند چندی پیش در روزنامه‌های خود حملات شدیدی بر علیه آقای کسروی شروع نمودند و علناً خون ایشان را مباح دانستند ... همین دستگاه ارفع و سیدضیاء است که روزی بمازندران اسلحه فرستاده و آشوبگران را مسلح می‌کنند و روزی در بازار دسته راه انداخته از احساسات ساده‌ی مردم برای آدمکشی خود استفاده می‌نمایند. ... (1)
اخیراً از وزارت کشور رفتاری سرزده که باید همه‌ی جهانیان از آن آگاه گردند. وزارت کشور با امضای جناب آقای فریدنی شرحی بدادسرا نوشته باین مضمون که اهالی در هیجانند و برای اسکات آنها در محاکمه‌ی آقای کسروی تسریع کنید. ملاحظه فرمایید که معنی این نوشته چیست؟ آیا معنی این نوشته آن نیست که دادسرا مجبور باشد و آقای کسروی را محکوم گرداند؟ .. آیا آن سلب آزادی از قاضی و بازپرس نیست؟ ... (2)
بدینسان دیده می‌شود که ملا و دولتی خائن از یک آبشخور آب می‌خورند و یک توطئه‌ی مشترک را باهم پیش می‌برند. دامنه‌ی دسیسه‌ها هر روز گسترده‌تر می‌گردد و ملایان و وزیران و دولتیانِ خیانتکار بدستیاری شهربانی ، مردم عامی را با دروغ و دغل تحریک می‌کنند. قرآنسوزانی را که شایعه‌ای زبانی بیش نبود این زمان در آگهیهایی چاپ کرده بدست مردم می‌دهند. در این آگهی بدروغ عبارتی از او آورده خواسته‌اند نشان دهند که کسروی بروشنی در کتابش نوشته قرآن را باید سوزاند. اینست کسروی در روزنامه‌ی اطلاعات و ماهنامه‌ی دی‌ماهِ باهماد آزادگان و همچنین در آگهی جداگانه‌ای ، برای آنکه توطئه‌ی ایشان را پوچ گرداند ، یک جایزه‌ی پنج‌هزار تومانی بکسی که نشان دهد این نوشته در کدام کتاب او بوده تعیین میکند. در همانجا می‌نویسد :
اگر این رفتارِ پست دنباله پیدا کند گذشته از سزایی که خواهند دید ما را ناچار خواهند گردانید که کتابی نوشته و بچاپ رسانیده و همه‌ی «شنایع» کیش آنها را که تاکنون بیرون نیفتاده و کمتر کسی آگاه گردیده بیرون ریزیم ... ما تاکنون نخواسته بودیم این پرده‌دری را بکنیم. ما بایای خود می‌دانیم که این کیش را ماننده‌ی دیگر گمراهیها از ریشه براندازیم. ولی هیچگاه نمی‌خواستیم «شنایع» آن را بی‌پرده سازیم. ولی اگر رفتار زشت این ناکسان دامنه پیدا کند بزودی چنان کتابی ، چه بعربی و چه بفارسی ، پراکنده خواهد شد. (3)
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 216 بنقل از روزنامه‌ی رهبر 21/12/24.
2ـ گفتار بانو چهره‌نگار (یاد شده).
3ـ ماهنامه‌ی دی‌ماه 1324 ، باهماد آزادگان ، نوشته‌ی توی جلد.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 35)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 2)
ملایان و بازاریان متعصب چون چراغ سبز از دولت و شاه دیدند ، از یکسو بشوراندن مردم و ناآرام گردانیدن شهر‌ها دست زده و از سوی دیگر چنان وامی‌نمایند که باعث ناآرامیها کسرویست و «گناه» از اوست که «جسارت» کرده قرآن می‌سوزاند و باسلام توهین میکند و هم مدعی پیغمبریست ، تا فرصت یافته با دروغهاشان زمینه‌ی «مهدورالدم» بودنِ او را در ذهنها آماده کنند و از سوی دیگر دولت هم بجای آنکه بوظیفه‌ی قانونی خود پرداخته مجرمان را شناسایی و دستگیر کند و جلو فتنه‌انگیزی را بگیرد ، خود با فتنه‌سازان همدست شده تلاشِ او نیز اینست که نشان دهد آشوبها از قلم کسروی برمی‌خیزد (نه از مفتخوری ملایان و پول‌پرستی و بدخواهی اعضای کمپانی) ، اینست باید محاکمه‌اش هرچه زودتر انجام گیرد وگرنه روزبروز بر دامنه‌ی آشوبها افزوده خواهد شد.
همه میدانند که خالصی‌زاده و دار و دسته‌ی او که مستقیماً با سیدضیاءالدین از یک مرکز آب می‌خورند چندی پیش در روزنامه‌های خود حملات شدیدی بر علیه آقای کسروی شروع نمودند و علناً خون ایشان را مباح دانستند ... همین دستگاه ارفع و سیدضیاء است که روزی بمازندران اسلحه فرستاده و آشوبگران را مسلح می‌کنند و روزی در بازار دسته راه انداخته از احساسات ساده‌ی مردم برای آدمکشی خود استفاده می‌نمایند. ... (1)
اخیراً از وزارت کشور رفتاری سرزده که باید همه‌ی جهانیان از آن آگاه گردند. وزارت کشور با امضای جناب آقای فریدنی شرحی بدادسرا نوشته باین مضمون که اهالی در هیجانند و برای اسکات آنها در محاکمه‌ی آقای کسروی تسریع کنید. ملاحظه فرمایید که معنی این نوشته چیست؟ آیا معنی این نوشته آن نیست که دادسرا مجبور باشد و آقای کسروی را محکوم گرداند؟ .. آیا آن سلب آزادی از قاضی و بازپرس نیست؟ ... (2)
بدینسان دیده می‌شود که ملا و دولتی خائن از یک آبشخور آب می‌خورند و یک توطئه‌ی مشترک را باهم پیش می‌برند. دامنه‌ی دسیسه‌ها هر روز گسترده‌تر می‌گردد و ملایان و وزیران و دولتیانِ خیانتکار بدستیاری شهربانی ، مردم عامی را با دروغ و دغل تحریک می‌کنند. قرآنسوزانی را که شایعه‌ای زبانی بیش نبود این زمان در آگهیهایی چاپ کرده بدست مردم می‌دهند. در این آگهی بدروغ عبارتی از او آورده خواسته‌اند نشان دهند که کسروی بروشنی در کتابش نوشته قرآن را باید سوزاند. اینست کسروی در روزنامه‌ی اطلاعات و ماهنامه‌ی دی‌ماهِ باهماد آزادگان و همچنین در آگهی جداگانه‌ای ، برای آنکه توطئه‌ی ایشان را پوچ گرداند ، یک جایزه‌ی پنج‌هزار تومانی بکسی که نشان دهد این نوشته در کدام کتاب او بوده تعیین میکند. در همانجا می‌نویسد :
اگر این رفتارِ پست دنباله پیدا کند گذشته از سزایی که خواهند دید ما را ناچار خواهند گردانید که کتابی نوشته و بچاپ رسانیده و همه‌ی «شنایع» کیش آنها را که تاکنون بیرون نیفتاده و کمتر کسی آگاه گردیده بیرون ریزیم ... ما تاکنون نخواسته بودیم این پرده‌دری را بکنیم. ما بایای خود می‌دانیم که این کیش را ماننده‌ی دیگر گمراهیها از ریشه براندازیم. ولی هیچگاه نمی‌خواستیم «شنایع» آن را بی‌پرده سازیم. ولی اگر رفتار زشت این ناکسان دامنه پیدا کند بزودی چنان کتابی ، چه بعربی و چه بفارسی ، پراکنده خواهد شد. (3)
پابرگیها :
1ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 216 بنقل از روزنامه‌ی رهبر 21/12/24.
2ـ گفتار بانو چهره‌نگار (یاد شده).
3ـ ماهنامه‌ی دی‌ماه 1324 ، باهماد آزادگان ، نوشته‌ی توی جلد.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد (تکه‌ی یک از یک)
کسانی می‌گویند : این راهی که شما پیش گرفته‌اید سالها می‌خواهد تا به نتیجه برسد. می‌گویم : شما نتیجه چه چیز را می‌گویید؟!. اینکه یک کسی معنی درست زندگی را بشناسد و از گمراهیها بیرون آید و زندگانی پاکدلانه پیش گیرد یک نتیجه‌ی بزرگی برای اوست که باید قدرش داند و خشنودی نماید. این سخنی که می‌گویید دلیلست که شما باز چشمتان تنها بسوی دیگران باز است و خود را بیاد نمی‌آورید. از آنسوی راه نزدیکتر از این کجا هست؟! یک مردمی که آلوده‌ی چند گونه نادانی گردیده‌اند و اندیشه‌های پست و پراکنده بآنان چیره می‌باشد چه راه چاره دارند جز آنکه خود را از آن نادانیها و اندیشه‌ها رها گردانند؟!..
این گفته‌ی شما بدان می‌ماند که کسی در دادگاه محکوم به بند همیشگی (حبس دائم) شده بود و چون وکیلی باو دلداری داده می‌گفت : «من یک راهی دارم که شما را رها گردانم باید اعاده‌ی محاکمه بخواهیم و حکم را لغو گردانیم و این کار یک سال می‌کشد» ، آن زندانی سر باز زده می‌گفت : «یک سال؟!. من باید یک سال صبر کنم؟!.. نه نمی‌خواهم». وکیل در شگفت شده می‌گفت : «شما محکومید که همیشه در زندان بمانید و اگر من نکوشم خواهید ماند. پس چگونه نمی‌خواهید یک سال صبر کنید؟!.» ، می‌گفت : یک راهی پیدا کن که احتیاج بمحاکمه پیدا نکند و زود نتیجه دهد. وکیل می‌گفت : من چنان راهی را نمی‌شناسم.
باین کسان هم باید گفت : یگانه راه همینست که ما پیش گرفته‌ایم و راه دیگری درمیان نیست. اینست چه دور و چه نزدیک باید این راه را پیمود. باید آلودگیها را از خود و از دیگران دور گردانید.
از آنسوی این راه چرا دور است؟!. شما هیاهوی یکمشت هواداران پندارپرستی و یاوه‌بافی را می‌بینید و دل خود را باخته و نومید می‌گردید. شما گمان می‌کنید جهانیان همه چنینند و همه در برابر دلیل بهایهوی پردازند. ولی چنین نیست و این هیاهوها بسیار پوچتر از آنست که کسی ارجی گزارد.
ما یک سرمایه‌ی بیمانندی داریم که ضامن فیروزی ماست. ما یک راهی را برای جهان پیشنهاد می‌کنیم و سخنانی را می‌گوییم که دانشمند و کم دانش ، بیدین و دیندار ، اروپایی و آسیایی ، پیر و جوان ـ هر کس که بهره از فهم و خرد دارد این را خواهد پذیرفت و هواداری و پشتیبانی خواهد نمود. شما ببینید ما در نوشته‌های خود بهمگی ایراد می‌گیریم و تاکنون نشده که کسی هم بما ایراد بگیرد و پس از این هم نخواهد شد.
با چنین راه روشنی چرا از پیشرفت نومید باشیم؟!.. چرا نتیجه را از خود دور سازیم؟! بجای این گفته‌ها بهتر است کوشش بیشتر گردانیم و گرمی و دلبستگی بیشتر نشان دهیم. من می‌بینم کسانی تا آن اندازه سست و کم‌دلند که نمی‌خواهند حقایق را بهمسر و فرزندان خود بیاموزند و از اینکه یک شب خشم و دلتنگی خواهد بود یا یک هیاهویی خواهد برخاست پروا می‌نمایند و با این حال شتاب دارند که هرچه زودتر به نتیجه برسند. گویا می‌خواهند فرشتگان از آسمان بیایند و این کارها را انجام دهند و یا یک «اعجازی» رخ داده آنان را از هر رنجی آسوده گرداند.
اینست می‌گویم : یک راهی چه دور و چه نزدیک ، با رفتنست که بپایان می‌رسد. شما نیز تا نکوشید نتیجه‌ای نخواهید دید و از درد دل گفتن و آرزو کردن کمترین سودی نخواهد بود.
شما یکبارگی یا باین خواری و زبونی گردن نهید و سر پایین انداخته با این زیستِ پستی که دارید بسازید و بیهوده بگله و ناله نپردازید ، و یا اگر می‌خواهید از خواری و زبونی رها گردید راه آن همینست که بکوشید و این اندیشه‌های پراکنده را دور رانید و راستیها را در دلها جایگزین گردانید و همگی را دارای یک راه و یک آرمان سازید. (1)
(پرچم روزانه شماره‌ی 242)
پابرگی :
1ـ اینها در زمانی گفته شده که بیشتر جنبندگان سیاسی کارهایی را که با گرمی بسیار به آن می‌پرداختند کوششهای بنیادی پنداشته به نتیجه‌های بزرگی امید بسته بودند. اینبود گوشها کمتر می‌شنید و دلها کمتر درمی‌یافت. ولی امروز که کوششهای سیاسی هفتاد سال گذشته را جلو دیدگان بیاوریم این سخنان بهتر فهمیده می‌شود. این گفتار ارجدارتر از آنست که درباره‌اش گفتگوی جدایی نرود.
.
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد (تکه‌ی یک از یک)
کسانی می‌گویند : این راهی که شما پیش گرفته‌اید سالها می‌خواهد تا به نتیجه برسد. می‌گویم : شما نتیجه چه چیز را می‌گویید؟!. اینکه یک کسی معنی درست زندگی را بشناسد و از گمراهیها بیرون آید و زندگانی پاکدلانه پیش گیرد یک نتیجه‌ی بزرگی برای اوست که باید قدرش داند و خشنودی نماید. این سخنی که می‌گویید دلیلست که شما باز چشمتان تنها بسوی دیگران باز است و خود را بیاد نمی‌آورید. از آنسوی راه نزدیکتر از این کجا هست؟! یک مردمی که آلوده‌ی چند گونه نادانی گردیده‌اند و اندیشه‌های پست و پراکنده بآنان چیره می‌باشد چه راه چاره دارند جز آنکه خود را از آن نادانیها و اندیشه‌ها رها گردانند؟!..
این گفته‌ی شما بدان می‌ماند که کسی در دادگاه محکوم به بند همیشگی (حبس دائم) شده بود و چون وکیلی باو دلداری داده می‌گفت : «من یک راهی دارم که شما را رها گردانم باید اعاده‌ی محاکمه بخواهیم و حکم را لغو گردانیم و این کار یک سال می‌کشد» ، آن زندانی سر باز زده می‌گفت : «یک سال؟!. من باید یک سال صبر کنم؟!.. نه نمی‌خواهم». وکیل در شگفت شده می‌گفت : «شما محکومید که همیشه در زندان بمانید و اگر من نکوشم خواهید ماند. پس چگونه نمی‌خواهید یک سال صبر کنید؟!.» ، می‌گفت : یک راهی پیدا کن که احتیاج بمحاکمه پیدا نکند و زود نتیجه دهد. وکیل می‌گفت : من چنان راهی را نمی‌شناسم.
باین کسان هم باید گفت : یگانه راه همینست که ما پیش گرفته‌ایم و راه دیگری درمیان نیست. اینست چه دور و چه نزدیک باید این راه را پیمود. باید آلودگیها را از خود و از دیگران دور گردانید.
از آنسوی این راه چرا دور است؟!. شما هیاهوی یکمشت هواداران پندارپرستی و یاوه‌بافی را می‌بینید و دل خود را باخته و نومید می‌گردید. شما گمان می‌کنید جهانیان همه چنینند و همه در برابر دلیل بهایهوی پردازند. ولی چنین نیست و این هیاهوها بسیار پوچتر از آنست که کسی ارجی گزارد.
ما یک سرمایه‌ی بیمانندی داریم که ضامن فیروزی ماست. ما یک راهی را برای جهان پیشنهاد می‌کنیم و سخنانی را می‌گوییم که دانشمند و کم دانش ، بیدین و دیندار ، اروپایی و آسیایی ، پیر و جوان ـ هر کس که بهره از فهم و خرد دارد این را خواهد پذیرفت و هواداری و پشتیبانی خواهد نمود. شما ببینید ما در نوشته‌های خود بهمگی ایراد می‌گیریم و تاکنون نشده که کسی هم بما ایراد بگیرد و پس از این هم نخواهد شد.
با چنین راه روشنی چرا از پیشرفت نومید باشیم؟!.. چرا نتیجه را از خود دور سازیم؟! بجای این گفته‌ها بهتر است کوشش بیشتر گردانیم و گرمی و دلبستگی بیشتر نشان دهیم. من می‌بینم کسانی تا آن اندازه سست و کم‌دلند که نمی‌خواهند حقایق را بهمسر و فرزندان خود بیاموزند و از اینکه یک شب خشم و دلتنگی خواهد بود یا یک هیاهویی خواهد برخاست پروا می‌نمایند و با این حال شتاب دارند که هرچه زودتر به نتیجه برسند. گویا می‌خواهند فرشتگان از آسمان بیایند و این کارها را انجام دهند و یا یک «اعجازی» رخ داده آنان را از هر رنجی آسوده گرداند.
اینست می‌گویم : یک راهی چه دور و چه نزدیک ، با رفتنست که بپایان می‌رسد. شما نیز تا نکوشید نتیجه‌ای نخواهید دید و از درد دل گفتن و آرزو کردن کمترین سودی نخواهد بود.
شما یکبارگی یا باین خواری و زبونی گردن نهید و سر پایین انداخته با این زیستِ پستی که دارید بسازید و بیهوده بگله و ناله نپردازید ، و یا اگر می‌خواهید از خواری و زبونی رها گردید راه آن همینست که بکوشید و این اندیشه‌های پراکنده را دور رانید و راستیها را در دلها جایگزین گردانید و همگی را دارای یک راه و یک آرمان سازید. (1)
(پرچم روزانه شماره‌ی 242)
پابرگی :
1ـ اینها در زمانی گفته شده که بیشتر جنبندگان سیاسی کارهایی را که با گرمی بسیار به آن می‌پرداختند کوششهای بنیادی پنداشته به نتیجه‌های بزرگی امید بسته بودند. اینبود گوشها کمتر می‌شنید و دلها کمتر درمی‌یافت. ولی امروز که کوششهای سیاسی هفتاد سال گذشته را جلو دیدگان بیاوریم این سخنان بهتر فهمیده می‌شود. این گفتار ارجدارتر از آنست که درباره‌اش گفتگوی جدایی نرود.
.
🔶 «خواهران و دختران ما» ـ بزبان عادی (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
4ـ خویشان نزدیک باید در اختلافهای زن و شوهری داور باشند (تکه‌ی یک از یک)
زن و شوهر که باهم زندگی می‌کنند ناچاریست که درمیانشان رنجشهایی بوجود آید. بویژه در سالهای نخست ازدواج که در نتیجه‌ی جوانی و ناآزمودگی و ناآشنایی به اخلاق یکدیگر رنجش بیشتر می‌تواند باشد. ولی باید تا می‌توانند بآشکار نیندازند و خودشان با چشم‌پوشی و یا با گفتگو بپایان رسانند.
اگر رنجش بآشکار افتاد در آن هنگام بگردن خویشان نزدیکست که پا بمیان گزارند و بازرسی کنند و گناه را از هر کدام که دیدند نکوهش کنند و پند بدهند. چیزی بسیار بد است که پدران و مادران بدختران و پسران خود هوادار درآیند و بیدادگرانه پشتیبانی نمایند. باید پدران و مادران بیش از همه در اندیشه‌ی نیکی زندگانی دختران یا پسران خود باشند و اینست باید بازرسی کنند اگر بدرفتاری را از طرف پسر یا دختر خود دیدند بجای هواداری ، نکوهش باو کنند و پندش بدهند. از هواداری بیدادگرانه غیر از فزونی رنجش و ناسازگاری نتیجه‌ی دیگری بدست نمی‌آید.
از چیزهای نیک میهمان خواندن دختر و داماد و یا پسر و عروس است که پدران و مادران می‌کنند. این گذشته از آنکه میهمانیست و خوشیها را دربر خواهد داشت ، مایه‌ی سرفرازی دختران و پسران می‌تواند باشد و بمهر آنان بیکدیگر می‌تواند بیفزاید.
این بسیار بجاست که چون میانه‌ی پسری و دختری عروسی رخ داده ، خویشان از دو سو آنان را میهمان بخوانند. خویشان باید از اینگونه پذیراییها و پرواها بازنایستند.
از چیزهای بد که گاهی دیده شده آنست که پدران و مادران درپی سودجویی از داماد باشند و چشم بدست او می‌دوزند. این دختر خود را سرافکنده و خوار گردانیدنست و چه‌بسا که رنجشها می‌تواند بوجود بیاورد. گاهی نیز وارونه‌ی آن دیده می‌شود و داماد در اندیشه‌ی سودجویی از پدرزن باشد که آن هم ناستوده است.
اگر رنجش میانه‌ی زن و شوهر شکل دیگری بگیرد که پند و نکوهش نتیجه ندهد و نیاز بدادخواهی افتد ـ مثلاً مردی زن خود را از خانه بیرون راند و یا از خریدن رخت و کفش بازایستد و یا زنی پیروی از دستورهای شوهر نکند و یا کارهای خانه را انجام ندهد ـ در این هنگامها نیز باید داوران از خویشان باشند. در آیین ما چنین است که باید زن و مرد هر یکی داوری از خویشان (از آنان که بی‌طرفست و در رنجش و کشاکش پا درمیان نداشته) برگزیند که اینان بازرسی کنند و اگر نیاز بداور سومی افتاد خود آنان برگزینند و آنگاه از روی داد و راستی داوری کنند.
پیداست که اگر یک طرف به برگزیدن داور برنخاست و یا بداوری آنان گردن نگزاشت باید کار را با دست دادگاه انجام داد. باید از دادگاه خواست که او را به برگزیدن داور وادارد و یا رأی داوران را مجری گرداند. به هر حال گفتگوهای خانواده‌ای را بدادگاه نباید کشانید.
امروز یکی از گرفتاریها همانست که برای اینگونه رنجیدگیها و دادخواهیها داورانی نیست و اگر به دادگاه بروند باید سالها بروند و بیایند و نتیجه‌ای نبینند.
.
🔸 گفتار پنجم : خانه‌داری و بچه‌پروری
4ـ خویشان نزدیک باید در اختلافهای زن و شوهری داور باشند (تکه‌ی یک از یک)
زن و شوهر که باهم زندگی می‌کنند ناچاریست که درمیانشان رنجشهایی بوجود آید. بویژه در سالهای نخست ازدواج که در نتیجه‌ی جوانی و ناآزمودگی و ناآشنایی به اخلاق یکدیگر رنجش بیشتر می‌تواند باشد. ولی باید تا می‌توانند بآشکار نیندازند و خودشان با چشم‌پوشی و یا با گفتگو بپایان رسانند.
اگر رنجش بآشکار افتاد در آن هنگام بگردن خویشان نزدیکست که پا بمیان گزارند و بازرسی کنند و گناه را از هر کدام که دیدند نکوهش کنند و پند بدهند. چیزی بسیار بد است که پدران و مادران بدختران و پسران خود هوادار درآیند و بیدادگرانه پشتیبانی نمایند. باید پدران و مادران بیش از همه در اندیشه‌ی نیکی زندگانی دختران یا پسران خود باشند و اینست باید بازرسی کنند اگر بدرفتاری را از طرف پسر یا دختر خود دیدند بجای هواداری ، نکوهش باو کنند و پندش بدهند. از هواداری بیدادگرانه غیر از فزونی رنجش و ناسازگاری نتیجه‌ی دیگری بدست نمی‌آید.
از چیزهای نیک میهمان خواندن دختر و داماد و یا پسر و عروس است که پدران و مادران می‌کنند. این گذشته از آنکه میهمانیست و خوشیها را دربر خواهد داشت ، مایه‌ی سرفرازی دختران و پسران می‌تواند باشد و بمهر آنان بیکدیگر می‌تواند بیفزاید.
این بسیار بجاست که چون میانه‌ی پسری و دختری عروسی رخ داده ، خویشان از دو سو آنان را میهمان بخوانند. خویشان باید از اینگونه پذیراییها و پرواها بازنایستند.
از چیزهای بد که گاهی دیده شده آنست که پدران و مادران درپی سودجویی از داماد باشند و چشم بدست او می‌دوزند. این دختر خود را سرافکنده و خوار گردانیدنست و چه‌بسا که رنجشها می‌تواند بوجود بیاورد. گاهی نیز وارونه‌ی آن دیده می‌شود و داماد در اندیشه‌ی سودجویی از پدرزن باشد که آن هم ناستوده است.
اگر رنجش میانه‌ی زن و شوهر شکل دیگری بگیرد که پند و نکوهش نتیجه ندهد و نیاز بدادخواهی افتد ـ مثلاً مردی زن خود را از خانه بیرون راند و یا از خریدن رخت و کفش بازایستد و یا زنی پیروی از دستورهای شوهر نکند و یا کارهای خانه را انجام ندهد ـ در این هنگامها نیز باید داوران از خویشان باشند. در آیین ما چنین است که باید زن و مرد هر یکی داوری از خویشان (از آنان که بی‌طرفست و در رنجش و کشاکش پا درمیان نداشته) برگزیند که اینان بازرسی کنند و اگر نیاز بداور سومی افتاد خود آنان برگزینند و آنگاه از روی داد و راستی داوری کنند.
پیداست که اگر یک طرف به برگزیدن داور برنخاست و یا بداوری آنان گردن نگزاشت باید کار را با دست دادگاه انجام داد. باید از دادگاه خواست که او را به برگزیدن داور وادارد و یا رأی داوران را مجری گرداند. به هر حال گفتگوهای خانواده‌ای را بدادگاه نباید کشانید.
امروز یکی از گرفتاریها همانست که برای اینگونه رنجیدگیها و دادخواهیها داورانی نیست و اگر به دادگاه بروند باید سالها بروند و بیایند و نتیجه‌ای نبینند.
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 36)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 3)
گفتیم که پرونده در جریان عادی خود بود ولی فرماندار نظامی ، سرتیپ اعتماد مقدم که دشمنی خاصی با کسروی داشت دسیسه‌ای بکار برد تا پرونده خارج نوبت و بصورت فُرس ماژور بجریان درآید. کسروی در گفتار «انکیزیسیون در قرن بیستم» که بروزنامه‌ی ایران ما فرستاده چنین می‌نویسد :
... اینبود امسال هنگامی‌که فرماندار نظامی‌گردید من از سوی او بیمناک بودم تا چند روز بآخر آذرماه مانده جمعیت ما آگاه گردید که بمناسبت نزدیکی یکم دی‌ماه ، مخالفان ما در صدد احداث فتنه می‌باشند و یک آگهی سراپا تهمت و دروغ تهیه کرده و برای تحریک مردم بهتانهایی از سوزانیدن قرآن و مانند آن درج کرده‌اند و می‌خواهند با نشر آن مردم را وادارند که بشورند و بخانه‌ی ما بریزند.
من این موضوع را بفرمانداری نظامی آگاهی داده خواستار آن شدم که از نشر آن آگهی جلوگیری شود ولی آقای فرماندار نه تنها جلوگیری نکردند و آشکاره دیده شد که خود او با بدخواهان ارتباط دارد و آنها را باحداث فتنه تشویق میکند. با دستور او کلانتری 8 در بازار ، مرکز اینگونه انتشارات گردیده بود (1) و دیده شد که از آغاز دی‌ماه هر چند روز یک بار این آگهیها را نشر می‌کنند و تهمتهای عجیبی می‌گنجانند. من بشهربانی هم مراجعه کردم دانسته گردید تحت نفوذ فرماندار نظامی است و اقدامی نخواهد کرد.
پیدا بود که مقصود آقای فرماندار نظامی بتاراج و کشتار دادن بنگاه ماست. عجبتر آنکه آقای فرماندار در همان روزها بکلانتری دستور داد که مأمور بدر خانه‌ی ما گزارد که حتا نوکرها و کارکنان [دفتر پرچم] را بخانه راه نمی‌دادند. می‌خواستند اینجا کسی نباشد و مقصود بآسانی انجام گیرد.
ولی خوشبختانه با همه‌ی آن آگهیها مردم بشورش برنخاستند و نتیجه‌ای بدست مخالفان نیامد. این بار نقشه را عوض کرده تاراج و کشتار خانه‌ی ما را جزو اعمال «عزای ملی» گردانیدند که در آنروز بایستی یک تیم «کینه‌جویان» باداره‌های داریا[روزنامه‌ی آزادیخواه که حسن ارسنجانی می‌گرداند] و ایران ما[روزنامه‌ی دلیر ، نیکنام و آزادیخواهی که محمود تفضلی می‌گرداند] بروند و یک تیم آنها بخانه‌ی ما بیایند. در این باره هم مدارکی در دست هست[می‌دانیم که کسروی بی‌دلیل سخنی نمی‌رانَد بویژه که اگر این را نتواند اثبات کند بدردسر بزرگی می‌افتد].
ولی چون آن هم سر نگرفت این بار دسیسه را برنگ دیگر انداخته‌اند و کلانتری بازار گزارش داده که مردم در هیجانند و می‌خواهند بازار را ببندند و من آنها را اسکات کرده‌ام که کسروی پرونده‌ای در دادسرا دارد که محکوم خواهد شد و آن گزارش را عنوان کرده و با آب و تاب ساختگی بجریان انداخته‌اند ... (2) (تأکید از ماست)
بازگرداندن ارتجاع و زیر پا گزاردن قانونها در روز روشن چیزی نبود جز سنگ را بستن و سگ را رها کردن. در هر حال این کوششهای بدنهادانه برای شکستن کسروی طراحی شده بود و شاید در آغاز او را همچون بسیاری دیگر پنداشته گمان نمی‌بردند که یارای اینهمه ایستادگی باشد. لیکن او با پیمانی که بسته و وظیفه‌ای که بگردن گرفته بود («مرا با خدا پیمانست که از پا ننشینم و این راه را بسر برم») راهی جز ایستادگی نمی‌شناخت. (3)
پابرگیها :
1ـ احمد شهاب از گروه فدائیان اسلام در گفتگو با مرتضا رسولی ، 1373 ، از رئیس کلانتریِ بازار خوانساری نامی یاد میکند که : «با ما همکاری زیادی کرد ...» (مؤسسه‌ی مطالعات تاریخ معاصر ایران واحد تاریخ شفاهی ـ همچنین پایگاه اینترنتی) چنانکه خواهد آمد.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 209 و 210.
3ـ از یاران کسروی شنیده شده که او پیشنهاد رفتن بخارج و جان بدر بردن را نپذیرفته بود.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 36)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 3)
گفتیم که پرونده در جریان عادی خود بود ولی فرماندار نظامی ، سرتیپ اعتماد مقدم که دشمنی خاصی با کسروی داشت دسیسه‌ای بکار برد تا پرونده خارج نوبت و بصورت فُرس ماژور بجریان درآید. کسروی در گفتار «انکیزیسیون در قرن بیستم» که بروزنامه‌ی ایران ما فرستاده چنین می‌نویسد :
... اینبود امسال هنگامی‌که فرماندار نظامی‌گردید من از سوی او بیمناک بودم تا چند روز بآخر آذرماه مانده جمعیت ما آگاه گردید که بمناسبت نزدیکی یکم دی‌ماه ، مخالفان ما در صدد احداث فتنه می‌باشند و یک آگهی سراپا تهمت و دروغ تهیه کرده و برای تحریک مردم بهتانهایی از سوزانیدن قرآن و مانند آن درج کرده‌اند و می‌خواهند با نشر آن مردم را وادارند که بشورند و بخانه‌ی ما بریزند.
من این موضوع را بفرمانداری نظامی آگاهی داده خواستار آن شدم که از نشر آن آگهی جلوگیری شود ولی آقای فرماندار نه تنها جلوگیری نکردند و آشکاره دیده شد که خود او با بدخواهان ارتباط دارد و آنها را باحداث فتنه تشویق میکند. با دستور او کلانتری 8 در بازار ، مرکز اینگونه انتشارات گردیده بود (1) و دیده شد که از آغاز دی‌ماه هر چند روز یک بار این آگهیها را نشر می‌کنند و تهمتهای عجیبی می‌گنجانند. من بشهربانی هم مراجعه کردم دانسته گردید تحت نفوذ فرماندار نظامی است و اقدامی نخواهد کرد.
پیدا بود که مقصود آقای فرماندار نظامی بتاراج و کشتار دادن بنگاه ماست. عجبتر آنکه آقای فرماندار در همان روزها بکلانتری دستور داد که مأمور بدر خانه‌ی ما گزارد که حتا نوکرها و کارکنان [دفتر پرچم] را بخانه راه نمی‌دادند. می‌خواستند اینجا کسی نباشد و مقصود بآسانی انجام گیرد.
ولی خوشبختانه با همه‌ی آن آگهیها مردم بشورش برنخاستند و نتیجه‌ای بدست مخالفان نیامد. این بار نقشه را عوض کرده تاراج و کشتار خانه‌ی ما را جزو اعمال «عزای ملی» گردانیدند که در آنروز بایستی یک تیم «کینه‌جویان» باداره‌های داریا[روزنامه‌ی آزادیخواه که حسن ارسنجانی می‌گرداند] و ایران ما[روزنامه‌ی دلیر ، نیکنام و آزادیخواهی که محمود تفضلی می‌گرداند] بروند و یک تیم آنها بخانه‌ی ما بیایند. در این باره هم مدارکی در دست هست[می‌دانیم که کسروی بی‌دلیل سخنی نمی‌رانَد بویژه که اگر این را نتواند اثبات کند بدردسر بزرگی می‌افتد].
ولی چون آن هم سر نگرفت این بار دسیسه را برنگ دیگر انداخته‌اند و کلانتری بازار گزارش داده که مردم در هیجانند و می‌خواهند بازار را ببندند و من آنها را اسکات کرده‌ام که کسروی پرونده‌ای در دادسرا دارد که محکوم خواهد شد و آن گزارش را عنوان کرده و با آب و تاب ساختگی بجریان انداخته‌اند ... (2) (تأکید از ماست)
بازگرداندن ارتجاع و زیر پا گزاردن قانونها در روز روشن چیزی نبود جز سنگ را بستن و سگ را رها کردن. در هر حال این کوششهای بدنهادانه برای شکستن کسروی طراحی شده بود و شاید در آغاز او را همچون بسیاری دیگر پنداشته گمان نمی‌بردند که یارای اینهمه ایستادگی باشد. لیکن او با پیمانی که بسته و وظیفه‌ای که بگردن گرفته بود («مرا با خدا پیمانست که از پا ننشینم و این راه را بسر برم») راهی جز ایستادگی نمی‌شناخت. (3)
پابرگیها :
1ـ احمد شهاب از گروه فدائیان اسلام در گفتگو با مرتضا رسولی ، 1373 ، از رئیس کلانتریِ بازار خوانساری نامی یاد میکند که : «با ما همکاری زیادی کرد ...» (مؤسسه‌ی مطالعات تاریخ معاصر ایران واحد تاریخ شفاهی ـ همچنین پایگاه اینترنتی) چنانکه خواهد آمد.
2ـ پاکدامن ، یاد شده ، ص 209 و 210.
3ـ از یاران کسروی شنیده شده که او پیشنهاد رفتن بخارج و جان بدر بردن را نپذیرفته بود.
.
🔶 حقایق زندگی (احمد کسروی)
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی یک از سه)
نکته‌ی ارجداری در این گفتار پرچم هست که سالها بعد نمایانتر گردید. چگونگی آنکه از زمان نوشتن این گفتار تا کمابیش ده سال ، ایران میدانگاه جنبندگان سیاسی و مردمی شده بود که پس از مشروطه هیچگاه خود را دارای نیرو و اختیار ندیده بودند و این بار می‌دیدند که جوش و جنبشان بی‌نتیجه نیست. مثلاً با برپا کردن «میتینگ» و گاه آشوبهایی باعث می‌شوند نمایندگانی رأی بیاورند یا نیاورند یا کابینه‌ها عوض شوند. می‌دیدند روزنامه‌ها آزادانه به سران کشور می‌تازند و از آنان حساب می‌پرسند.
بدینسان یک شور و گرمایی درمیان دسته‌هایی از مردم نمایان بود و امیدهای بسیار به شور و خروشهاشان بسته بودند. این سان تا سال 1332 که اوج جنب و جوشها بود ادامه داشت ولی کودتای آن سال باعث شد که همه‌ی آن شور و امیدها بیکبار فرونشست و نومیدی دلها را فراگرفت.
چرا چنین شد و چرا مردم دچار نومیدی و کناره‌گیری از کوششهای سیاسی شدند؟!. یک توده‌ای دوازده سال میدان آزادی برای کوششهای سیاسی یافته و کارهایی نیز توانسته : پادشاه کشور را ناچار به گریز از کشور گردانیده برای نخستین بار درپی برپایی یک حکومت بی‌پادشاه بودند ولی پس از یک کودتا و تغییر حکومت در زمان کوتاهی همه‌ی آن هیاهوها فرونشست بلکه به آزادی میهن هم بیپروا گردیده بیکدیگر بدگمان و نامهربان شدند. آیا چنین رویدادی عادی است؟!
هر کاری هرچند شگفت ، راز و علتی دارد که چون پیدا گردد جای شگفتی بازنمی‌ماند. در این سردی مردم و جنبندگان سیاسی نیز رازی بود.
چگونگی آنکه کوششهای سیاسی پس از مشروطه تنها در چارچوب «سرنگونی حکومت و بدست آوردن آن به هر بهایی و در کوتاهترین زمان» می‌گنجید و تا زمانی که از هیاهو و آشوبها تأثیری دیده می‌شد کوشندگان می‌پنداشتند که کوششهاشان درست بوده و در راه خود می‌باشد.
چنین چارچوب و برنامه‌ی کوشش چیزی جز «همه یا هیچ» نبود. به اینمعنی که اگر با آن کوششها می‌توانستند حکومت را سرنگون کرده نیرو را بدست آرند ، به هدفشان رسیده بودند و چون نمی‌توانستند ، خود از هم می‌پاشیدند بی‌آنکه چیزی بدست آرند. در حالی که یک کوشش درست سیاسی آنست که به بنیادگزاریها بیش از هر چیز بکوشد. در ایران بنیادی که باید گزاشته شود ، پیش از هر چیز پیراستن توده از اندیشه‌های تباه و شاینده گردانیدن ایشان است.
این بود راز آنکه چون کودتای 1332 به چشم برهم زدنی دسته‌ای از سرجنبانان را به زندان و دسته‌ی دیگری را نیز سپس به جوخه‌های تیرباران فرستاد و برخی هم به بیرون کشور گریختند ، جنبندگان سیاسی در کارنامه‌ی کوششهاشان دستاوردی نیافتند و این بود علت آن نومیدی و دلسردی ناگهانی.
این بار چندم در چهل سال اخیر بود که مردم از جنب و جوشها تهیدست بیرون می‌آمدند. چگونگی آنکه جنبش مشروطه باآنکه ناانجام ماند ولی نتیجه‌های خجسته‌ای از آن بدست آمد که بیداری مردم و دیگر گردیدن وزارتخانه‌ها و اداره‌ها از رویه‌ی پوسیده و کهن قاجاری به شیوه‌ی نوین اروپایی و رواج دانشها از جمله‌ی آن نتیجه‌هاست.
ولی پس از آن از سه جنبش آزادیخواهانه‌ی کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان ، شیخ‌محمد خیابانی و میرزا‌کوچک‌خان جنگلی جز نامها و سرگذشتهاشان هیچ بنیادی بجای نماند که آزادیخواهانِ آینده کوششهاشان را بر آن استوار گردانند. همه‌ی کوششهای ایشان تباه گردید.
سپس در آخرهای دهه‌ی 1320 دکتر مصدق و یارانش که از راه دیگری ـ پارلمانی و حکومتی ـ برای آزادی می‌کوشیدند ، گفتیم که کوششهاشان با یک کودتا پایمال گردید و فردای 28 مرداد 1332 آزادیهای نیم‌بند دوازده‌ساله‌ی پس از شهریور 1320 که در بدست آوردنش مردم کوچکترین کوششی نکرده بودند بیکبار رخت بربست. درخور پرواست که آن آزادیها در سایه‌ی اشغال ایران و برافتادن رضاشاه پدیدار گردید و آنچه باعث پایداریش می‌شد ، خودکامگی نوپا و ناتوانی کابینه‌ها بود. پس از آن تا سال 1357 ما چیزی بنام مشروطه و حکومت پارلمانی که نمایندگانش را مردم آزادانه برگزینند و خود برای اداره کردن کشور تصمیم بگیرند نداشتیم.
پس از همه‌ی اینها از بهمن 1357 نسیم آزادی نیم‌بند دیگری وزیدن گرفت ولی آن هم بیش از یک سال نپایید و باز مردم گرفتار همان خودکامگی از گونه‌ای دیگر گردیدند.
چنانکه دیده می‌شود هر یک از این کوششها برای توده‌ی مردم یا هیچ دستاوردی نداشته یا آنکه در سایه‌ی ناتوانی دولتها یک آزادی ناپایدار ـ یا آرامشی پیش از توفان ـ فراهم می‌شد که در کوتاه زمانی از میان برمی‌خاست.
.
🔸 46ـ راه چه دور و چه نزدیک با پیمودنست که بپایان می‌رسد ( یادداشت کوشاد تلگرام ـ تکه‌ی یک از سه)
نکته‌ی ارجداری در این گفتار پرچم هست که سالها بعد نمایانتر گردید. چگونگی آنکه از زمان نوشتن این گفتار تا کمابیش ده سال ، ایران میدانگاه جنبندگان سیاسی و مردمی شده بود که پس از مشروطه هیچگاه خود را دارای نیرو و اختیار ندیده بودند و این بار می‌دیدند که جوش و جنبشان بی‌نتیجه نیست. مثلاً با برپا کردن «میتینگ» و گاه آشوبهایی باعث می‌شوند نمایندگانی رأی بیاورند یا نیاورند یا کابینه‌ها عوض شوند. می‌دیدند روزنامه‌ها آزادانه به سران کشور می‌تازند و از آنان حساب می‌پرسند.
بدینسان یک شور و گرمایی درمیان دسته‌هایی از مردم نمایان بود و امیدهای بسیار به شور و خروشهاشان بسته بودند. این سان تا سال 1332 که اوج جنب و جوشها بود ادامه داشت ولی کودتای آن سال باعث شد که همه‌ی آن شور و امیدها بیکبار فرونشست و نومیدی دلها را فراگرفت.
چرا چنین شد و چرا مردم دچار نومیدی و کناره‌گیری از کوششهای سیاسی شدند؟!. یک توده‌ای دوازده سال میدان آزادی برای کوششهای سیاسی یافته و کارهایی نیز توانسته : پادشاه کشور را ناچار به گریز از کشور گردانیده برای نخستین بار درپی برپایی یک حکومت بی‌پادشاه بودند ولی پس از یک کودتا و تغییر حکومت در زمان کوتاهی همه‌ی آن هیاهوها فرونشست بلکه به آزادی میهن هم بیپروا گردیده بیکدیگر بدگمان و نامهربان شدند. آیا چنین رویدادی عادی است؟!
هر کاری هرچند شگفت ، راز و علتی دارد که چون پیدا گردد جای شگفتی بازنمی‌ماند. در این سردی مردم و جنبندگان سیاسی نیز رازی بود.
چگونگی آنکه کوششهای سیاسی پس از مشروطه تنها در چارچوب «سرنگونی حکومت و بدست آوردن آن به هر بهایی و در کوتاهترین زمان» می‌گنجید و تا زمانی که از هیاهو و آشوبها تأثیری دیده می‌شد کوشندگان می‌پنداشتند که کوششهاشان درست بوده و در راه خود می‌باشد.
چنین چارچوب و برنامه‌ی کوشش چیزی جز «همه یا هیچ» نبود. به اینمعنی که اگر با آن کوششها می‌توانستند حکومت را سرنگون کرده نیرو را بدست آرند ، به هدفشان رسیده بودند و چون نمی‌توانستند ، خود از هم می‌پاشیدند بی‌آنکه چیزی بدست آرند. در حالی که یک کوشش درست سیاسی آنست که به بنیادگزاریها بیش از هر چیز بکوشد. در ایران بنیادی که باید گزاشته شود ، پیش از هر چیز پیراستن توده از اندیشه‌های تباه و شاینده گردانیدن ایشان است.
این بود راز آنکه چون کودتای 1332 به چشم برهم زدنی دسته‌ای از سرجنبانان را به زندان و دسته‌ی دیگری را نیز سپس به جوخه‌های تیرباران فرستاد و برخی هم به بیرون کشور گریختند ، جنبندگان سیاسی در کارنامه‌ی کوششهاشان دستاوردی نیافتند و این بود علت آن نومیدی و دلسردی ناگهانی.
این بار چندم در چهل سال اخیر بود که مردم از جنب و جوشها تهیدست بیرون می‌آمدند. چگونگی آنکه جنبش مشروطه باآنکه ناانجام ماند ولی نتیجه‌های خجسته‌ای از آن بدست آمد که بیداری مردم و دیگر گردیدن وزارتخانه‌ها و اداره‌ها از رویه‌ی پوسیده و کهن قاجاری به شیوه‌ی نوین اروپایی و رواج دانشها از جمله‌ی آن نتیجه‌هاست.
ولی پس از آن از سه جنبش آزادیخواهانه‌ی کلنل‌محمدتقی‌خان پسیان ، شیخ‌محمد خیابانی و میرزا‌کوچک‌خان جنگلی جز نامها و سرگذشتهاشان هیچ بنیادی بجای نماند که آزادیخواهانِ آینده کوششهاشان را بر آن استوار گردانند. همه‌ی کوششهای ایشان تباه گردید.
سپس در آخرهای دهه‌ی 1320 دکتر مصدق و یارانش که از راه دیگری ـ پارلمانی و حکومتی ـ برای آزادی می‌کوشیدند ، گفتیم که کوششهاشان با یک کودتا پایمال گردید و فردای 28 مرداد 1332 آزادیهای نیم‌بند دوازده‌ساله‌ی پس از شهریور 1320 که در بدست آوردنش مردم کوچکترین کوششی نکرده بودند بیکبار رخت بربست. درخور پرواست که آن آزادیها در سایه‌ی اشغال ایران و برافتادن رضاشاه پدیدار گردید و آنچه باعث پایداریش می‌شد ، خودکامگی نوپا و ناتوانی کابینه‌ها بود. پس از آن تا سال 1357 ما چیزی بنام مشروطه و حکومت پارلمانی که نمایندگانش را مردم آزادانه برگزینند و خود برای اداره کردن کشور تصمیم بگیرند نداشتیم.
پس از همه‌ی اینها از بهمن 1357 نسیم آزادی نیم‌بند دیگری وزیدن گرفت ولی آن هم بیش از یک سال نپایید و باز مردم گرفتار همان خودکامگی از گونه‌ای دیگر گردیدند.
چنانکه دیده می‌شود هر یک از این کوششها برای توده‌ی مردم یا هیچ دستاوردی نداشته یا آنکه در سایه‌ی ناتوانی دولتها یک آزادی ناپایدار ـ یا آرامشی پیش از توفان ـ فراهم می‌شد که در کوتاه زمانی از میان برمی‌خاست.
.