️ داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمه‌جانیست که بکاری نتواند برخاست. ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.
مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی بازنتواند داشت ، چاره‌ی پراکندگی نتواند بود ، از قافیه‌بافی و یاوه‌سرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.
ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخه‌ای از آن دینست) بازرگانانِ ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ،
این تواند بود که سالانه هزارها کسان بی‌گذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ،
این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیره‌مغز در محرم دسته‌های سینه‌زن و قمه‌زن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند.
این تواند بود که مرده‌ها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند.
این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفته‌اند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامه‌ها برپا گردانند.
این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند و به پسرفت این توده‌ی بدبخت می‌کوشند ، قمه‌زنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایه‌ی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامه‌ای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند .
پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بی‌تاج و تخت ، پادشاهی کنند.
... اینها همگی تواند بود. این هوده‌های[نتیجه] سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.
(کتاب دین و جهان نشست یکم)
.
مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی بازنتواند داشت ، چاره‌ی پراکندگی نتواند بود ، از قافیه‌بافی و یاوه‌سرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.
ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخه‌ای از آن دینست) بازرگانانِ ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ،
این تواند بود که سالانه هزارها کسان بی‌گذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ،
این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیره‌مغز در محرم دسته‌های سینه‌زن و قمه‌زن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند.
این تواند بود که مرده‌ها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند.
این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفته‌اند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامه‌ها برپا گردانند.
این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند و به پسرفت این توده‌ی بدبخت می‌کوشند ، قمه‌زنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایه‌ی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامه‌ای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند .
پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بی‌تاج و تخت ، پادشاهی کنند.
... اینها همگی تواند بود. این هوده‌های[نتیجه] سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.
(کتاب دین و جهان نشست یکم)
.
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔶 دین و جهان
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گرفتاری دینها در جهان ، همبستگی دین و دانش ، براندازی دینها ، گرفتاری مادّیگری در ایران و جهان ، سختی زندگانی کنونی ، آفت جنگ ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه ، شورش (یا انقلاب)
📊 شمار ساتها : ۸۵
بازپسین پراکنش : شهریور…
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گرفتاری دینها در جهان ، همبستگی دین و دانش ، براندازی دینها ، گرفتاری مادّیگری در ایران و جهان ، سختی زندگانی کنونی ، آفت جنگ ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه ، شورش (یا انقلاب)
📊 شمار ساتها : ۸۵
بازپسین پراکنش : شهریور…
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 43)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 10)
آری ، هواداریها و پشتیبانیها چنان استادانه کارگردانی می‌شد که پس از چندی گویا خود ملایان هم پنداشتند (یا بهتر دانستند چنین بپندارند) آنچه پیش آمده و می‌آید در سایه‌ی نیروی ایشان و والایی کیش شیعیست. به سخن دیگر «امر به ایشان مشتبه شده». باشد که پنداشته‌اند آنچه باعث یاوری دولتیان بایشان شده ، باورهای مذهبی وزیران و زیردستان ایشان بوده. اینها را از اعلامیه‌ها و نوشته‌هاشان درمی‌یابیم.
ملایان همانهایی بودند که در برابر مشروطه سپر انداخته هر یک بگوشه‌ای خزیده بود. همانها که در برابر دانشهای نوین که از دنبال جنبش مشروطه آمد ، سخنی برای گفتن نیافتند و از دستگاهِ خود نومید گردیدند. همانهایی که در برابر مادیگری جز خاموشی چاره‌ای ندیدند و بدتر آنکه بدآموزیهای آن را بگفتار و کردار خود راه دادند. همانها که در برابر روان گردیدن آیین زندگی اروپایی در ایران و تغییراتی که در شیوه‌ی زندگانی پدیدار شده بود چاره‌ای جز تسلیم نداشتند و کسانی از ایشان بهتر آن دیدند که رخت ملایی از تن درآورده پیروی از شیوه‌ی اروپاییان کنند بلکه برخی از ایشان برای رهایی از زخم زبان این و آن بیدینی از خود می‌نمودند (یکی از صدها تنی که در زمان رضاشاه بیدینی می‌نمود ، آخوندیست بنام راشد. این مرد در زمان محمدرضاشاه که اوضاع برگشت ، تا سالها در رادیو که افزارِ پیشبرد ارتجاع گردیده بود بموعظه و سخنرانیهای دینی می‌پرداخت). دیگران نیز جز بخاموشی گراییدن یا «قاچاقی» بدینداری پرداختن ، کار دیگری از دستشان ساخته نبود.
ایشان در برابر فرمانهای رضاشاه بضد کیششان ، جز اندک تکانی از خود نشان ندادند بلکه برخی نیز زبان بچاپلوسی و تأیید کارهای دولت باز کردند. ملایان آنهایی‌اند که در برابر زبان‌درازی و ریشخندِ شاعران بدین یا ستایش از باده و مستی (همچون شعرهای خیام و حافظ) نه تنها کمترین تکانی بخود ندادند ، بلکه همانها را سرمایه‌ای برای سخنبافی و گرمی بازارِ مردمفریبی گرفته بودند و حتا در برابرِ ریشخندهای بیدینان (متجددین) که همه‌جا را فراگرفته بود (و حتا بمحمد پاکمرد عرب نیز توهین می‌کردند : جار زد آن جارچی مسخره کالدنیا مزرعة الاخره) دلیرانه‌ترین کاری که از ایشان دیده شد هیاهو کردن بود. همانها که از سرِ پریشانحالی و دلسردی و نادانی به فیروزیهای هیتلر و پشتیبانی او از مسلمانان امید بسته بودند.
در زمانی که روزنامه‌ها و نیز بیشتر درسخواندگان و برگزیدگان مردم ، علت عقب‌ماندگی ایرانیان را جز بی‌بهرگی از زندگانی اروپایی چیز دیگری نمی‌دانستند و همه بآن می‌کوشیدند که «چهار نعل» بتازند تا هرچه زودتر بایشان برسند ، پیروی از اروپاییان «تجدد» و تجدد نیز با بیدینی معنی همسنگ یافته بود. در چنان روزگاری که کسی را دلیری سخن راندن از دین نبود ، کسروی در پیمان بهواداری از دینِ راستین برخاست و از گزندها و زخم زبانها نهراسید. یورش اروپاییگری و مادیگری بدین را بازگردانید و در برابرِ خداناشناسی ایستاد و نام دین را که بخواری برده می‌شد زنده گردانید. دین را بمعنی خود بازگردانید و پیرایه‌هایی از خرافه‌ها و گمراهیها که بدین چسبیده بود را از آن زدود و ارج دین و نیاز آدمیان را بآن با بهترین مثالها آشکار کرد.
بیدینی ملایان از همینجا نمودار می‌شود که در زمانِ درماندگیشان در برابر مشروطه ، مادیگری و اروپاییگری ، هرگز بیادِ «مبارزه با بیدینی» و «پیشرفت معنویات و تحکیم امور دینی» نبودند. زیرا نه تنها از بلند گردیدن نام دین و خدا خشنود نگردیدند با پیمان دشمنی هم می‌کردند. ولی پس از شهریور1320 که دوران دیگری فرارسیده بود بیاد دینداری افتاده و از «غفلتهای گذشته» بشاه شکایت می‌کردند. کسروی را بدروغ دشمنِ اسلام نشان داده دهها دروغ دیگر را بیشرمانه رواج می‌دادند و با «تظلم» ، خواهان محاکمه‌ی او می‌شدند و نام بدخواهیهاشان را «مبارزه با بیدینی» می‌گزاردند. چنان بیدینان بت‌پرستی کسروی دیندار را «بیدین» می‌نامیدند.
شگفتا دیده می‌شد که (پس از چهار سال پشتیبانی بیدریغِ دولت) از شاه و وزیران درخواستهایی خلاف قانون می‌کنند. بشاه و نخست‌وزیر ، قوام ، نامه‌های هشدار دهنده و حتا تهدیدآمیز می‌نویسند و هنوز یک هفته از کشتار وحشیانه‌شان نگذشته ، آزادی جانیان را درخواست کرده و از آن پس هم دمادم در کارِ رسیدگی بپرونده اخلال می‌کنند ولی دولت بیکبار در برابرشان خاموشست و این خاموشی چند سال دیگر پایدارست.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 43)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 10)
آری ، هواداریها و پشتیبانیها چنان استادانه کارگردانی می‌شد که پس از چندی گویا خود ملایان هم پنداشتند (یا بهتر دانستند چنین بپندارند) آنچه پیش آمده و می‌آید در سایه‌ی نیروی ایشان و والایی کیش شیعیست. به سخن دیگر «امر به ایشان مشتبه شده». باشد که پنداشته‌اند آنچه باعث یاوری دولتیان بایشان شده ، باورهای مذهبی وزیران و زیردستان ایشان بوده. اینها را از اعلامیه‌ها و نوشته‌هاشان درمی‌یابیم.
ملایان همانهایی بودند که در برابر مشروطه سپر انداخته هر یک بگوشه‌ای خزیده بود. همانها که در برابر دانشهای نوین که از دنبال جنبش مشروطه آمد ، سخنی برای گفتن نیافتند و از دستگاهِ خود نومید گردیدند. همانهایی که در برابر مادیگری جز خاموشی چاره‌ای ندیدند و بدتر آنکه بدآموزیهای آن را بگفتار و کردار خود راه دادند. همانها که در برابر روان گردیدن آیین زندگی اروپایی در ایران و تغییراتی که در شیوه‌ی زندگانی پدیدار شده بود چاره‌ای جز تسلیم نداشتند و کسانی از ایشان بهتر آن دیدند که رخت ملایی از تن درآورده پیروی از شیوه‌ی اروپاییان کنند بلکه برخی از ایشان برای رهایی از زخم زبان این و آن بیدینی از خود می‌نمودند (یکی از صدها تنی که در زمان رضاشاه بیدینی می‌نمود ، آخوندیست بنام راشد. این مرد در زمان محمدرضاشاه که اوضاع برگشت ، تا سالها در رادیو که افزارِ پیشبرد ارتجاع گردیده بود بموعظه و سخنرانیهای دینی می‌پرداخت). دیگران نیز جز بخاموشی گراییدن یا «قاچاقی» بدینداری پرداختن ، کار دیگری از دستشان ساخته نبود.
ایشان در برابر فرمانهای رضاشاه بضد کیششان ، جز اندک تکانی از خود نشان ندادند بلکه برخی نیز زبان بچاپلوسی و تأیید کارهای دولت باز کردند. ملایان آنهایی‌اند که در برابر زبان‌درازی و ریشخندِ شاعران بدین یا ستایش از باده و مستی (همچون شعرهای خیام و حافظ) نه تنها کمترین تکانی بخود ندادند ، بلکه همانها را سرمایه‌ای برای سخنبافی و گرمی بازارِ مردمفریبی گرفته بودند و حتا در برابرِ ریشخندهای بیدینان (متجددین) که همه‌جا را فراگرفته بود (و حتا بمحمد پاکمرد عرب نیز توهین می‌کردند : جار زد آن جارچی مسخره کالدنیا مزرعة الاخره) دلیرانه‌ترین کاری که از ایشان دیده شد هیاهو کردن بود. همانها که از سرِ پریشانحالی و دلسردی و نادانی به فیروزیهای هیتلر و پشتیبانی او از مسلمانان امید بسته بودند.
در زمانی که روزنامه‌ها و نیز بیشتر درسخواندگان و برگزیدگان مردم ، علت عقب‌ماندگی ایرانیان را جز بی‌بهرگی از زندگانی اروپایی چیز دیگری نمی‌دانستند و همه بآن می‌کوشیدند که «چهار نعل» بتازند تا هرچه زودتر بایشان برسند ، پیروی از اروپاییان «تجدد» و تجدد نیز با بیدینی معنی همسنگ یافته بود. در چنان روزگاری که کسی را دلیری سخن راندن از دین نبود ، کسروی در پیمان بهواداری از دینِ راستین برخاست و از گزندها و زخم زبانها نهراسید. یورش اروپاییگری و مادیگری بدین را بازگردانید و در برابرِ خداناشناسی ایستاد و نام دین را که بخواری برده می‌شد زنده گردانید. دین را بمعنی خود بازگردانید و پیرایه‌هایی از خرافه‌ها و گمراهیها که بدین چسبیده بود را از آن زدود و ارج دین و نیاز آدمیان را بآن با بهترین مثالها آشکار کرد.
بیدینی ملایان از همینجا نمودار می‌شود که در زمانِ درماندگیشان در برابر مشروطه ، مادیگری و اروپاییگری ، هرگز بیادِ «مبارزه با بیدینی» و «پیشرفت معنویات و تحکیم امور دینی» نبودند. زیرا نه تنها از بلند گردیدن نام دین و خدا خشنود نگردیدند با پیمان دشمنی هم می‌کردند. ولی پس از شهریور1320 که دوران دیگری فرارسیده بود بیاد دینداری افتاده و از «غفلتهای گذشته» بشاه شکایت می‌کردند. کسروی را بدروغ دشمنِ اسلام نشان داده دهها دروغ دیگر را بیشرمانه رواج می‌دادند و با «تظلم» ، خواهان محاکمه‌ی او می‌شدند و نام بدخواهیهاشان را «مبارزه با بیدینی» می‌گزاردند. چنان بیدینان بت‌پرستی کسروی دیندار را «بیدین» می‌نامیدند.
شگفتا دیده می‌شد که (پس از چهار سال پشتیبانی بیدریغِ دولت) از شاه و وزیران درخواستهایی خلاف قانون می‌کنند. بشاه و نخست‌وزیر ، قوام ، نامه‌های هشدار دهنده و حتا تهدیدآمیز می‌نویسند و هنوز یک هفته از کشتار وحشیانه‌شان نگذشته ، آزادی جانیان را درخواست کرده و از آن پس هم دمادم در کارِ رسیدگی بپرونده اخلال می‌کنند ولی دولت بیکبار در برابرشان خاموشست و این خاموشی چند سال دیگر پایدارست.
.
🔶 کتاب «حقایق زندگی» (احمد کسروی)
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند (تکه‌ی یک از سه)
دیروز کسی مرا در اتوبوس دیده و بسخن پرداخته با یک تندی می‌گوید : «عجب عالمیست رفته‌ام لامپ بخرم یکی نُه تومان می‌گویند».
من پاسخی نداده بیاد آوردم که این مرد از کسانیست که سالها با من آشنایند و تاکنون نزدیک نیامده و در کوششها همراهی ننموده‌اند بلکه همین مرد یک بار هم با من بسخن پرداخته و چنین گفته : «این کوششها فایده ندارد. این مردم شدنی نیستند». کسانی که خودشان نمی‌خواهند گفته‌های ما را بپذیرند این یکی از بهانه‌های ایشانست. بدینسان می‌خواهند کمترین تکانی بخود ندهند و از این آلودگیهای گوناگون بیرون نیایند ، و تنها هنگامی تکان می‌خورند که یک زیانی بخودشان برسد و در آن هنگام نیز تنها بگله و بدگویی و ناله و فریاد بس می‌کنند.
چون اینها را بیاد آوردم با یک آزردگی خاموش ایستادم ولی مردک که از گرانی لامپ دل پراندوهی داشت و می‌خواست با گله و بدگویی دل تهی گرداند و آسوده شود و پی بیغیرتیش برود به یک همسخن نیازی سخت داشت و بی‌آنکه بفهمد من از گفته‌های او آزرده می‌شوم دنبال سخن خود را گرفت و از «بی‌انصافی کسبه» جمله‌هایی پرداخت و سپس با یک لحن فیلسوفانه چنین گفت : «برای اینها ایمان لازم است اگر ایمان داشتند اینطور نمی‌شد ...» من دیگر تاب نیاورده گفتم : «اتوبوس جای این سخنها نیست» و با آزردگی ازو رو گردانیدم.
نیک بیندیشید که چه عالمیست. اینان که در نادانی و گمراهی فرورفته و به پستی گرفتار شده‌اند در همان حال خود را دانا می‌شمارند و از چاره‌ی دردها گفتگو می‌کنند. بدبختها چند جمله‌ای را یاد گرفته‌اند و با آنها دل خود را شاد می‌گردانند.
من بارها این جمله را می‌شنوم : «برای این مردم ایمان لازم است» ولی اگر بپرسید : «ایمان چیست؟!. شما ایمان چه چیز را می‌گویید؟!.. و آنگاه راهش چیست و چگونه می‌توان در مردم ایمانی پدید آورد؟!..» خواهید دید درماندند و پاسخی نتوانستند. این چیزیست که ما بارها آزموده‌ایم.
روزی ملایی با من می‌گفت : «پیش از این مردم ایمان داشتند و کارها رو براه می‌شد و حالا که ندارند کارها نیز مختل است». گفتم : ایمان چیست؟!.. تو ایمان چه چیز را می‌گویی؟! درماند و خاموش ایستاد. گفتم : مردم که ایمان داشتند چه شد که ایمانشان را از دست دادند؟!.. پاسخی نتوانست. گفتم «ایمان کلمه‌ایست عربی ، بمعنی باور داشتن بیک چیزی و گرویدن بآنست ، و این باور داشتن و گرویدن هنگامی سودمند است که کسانی براستیها گروند ، وگرنه همان ایمان مایه‌ی صد بدی تواند بود. چنانکه همان مردمی که شما از آنان گله‌مندید ایمان دارند و این بدیها نتیجه‌ی ایمان آنهاست.
دیدم بدبخت نمی‌فهمد و می‌گوید : «چطور اینها ایمان دارند؟!.. اینها اگر ایمان داشتند و از آتش جهنم می‌ترسیدند انبارداری[= احتکار] می‌کردند؟!..» گفتم مگر ایمان تنها از آتش دوزخ ترسیدنست؟!. من بتو شرح دادم که ایمان گرویدن و دل بستن بیک چیزیست و این انبارداران و گرانفروشان هر کدام به چیزهای دیگری گرویده‌اند و دل بسته‌اند. یک دسته از ایشان حاجیها و مشهدیهای مقدسند که شما ملایان بآنان یاد داده‌اید : «هر کس بزیارت برود همه‌ی گناهانش آمرزیده می‌شود» ، یاد داده‌اید «مَنْ بَکی اَوْاَبکی اَوتَباکی وَجِبَتْ لُه الْجَنَّة» (1) ، یاد داده‌اید که چون یکی از آنان بزیارت می‌رود فرشتگان به پیشواز او می‌آیند و از دیدن او شادمان می‌گردند ، یاد داده‌اید که از هر راهی که پول بدست آورد بیاورد همینکه خمس و مال امام و زکاتش را جدا کرد و بدست یک مجتهدی (بویژه که مجتهد نجف باشد) سپرد و برای احتیاط مبلغی نیز بعنوان رد مظالم داد مالش پاک گردیده و دیگر باکی باو نیست ... اینها را شما بآنها یاد داده‌اید و آنها باینها ایمان دارند. اینست با یک دل آسوده و بیباک انبارداری می‌کنند و بگرانفروشی می‌پردازند.
یک دسته‌ی دیگری آن کسانیند که در روزنامه‌ها پیاپی خوانده‌اند زندگانی نبرد است. آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد. تمدن امروزی بروی پولداری گزارده شده است. امروز دیگر بی‌اتومبیل نمی‌توان زیست. امروز باید برای شب‌نشینی رختی و برای روزنشینی رختی داشت ، باید آداب تمدن را یاد گرفت. بمن چه دیگران ندارند. بمن چه بآنها سخت میگذرد ، همیشه ناتوان باید لگدمال گردد. ببینید خود طبیعت چه کار می‌کند؟!. آنها نیز باینها ایمان دارند و از روی باور و گرویدنست که پروای کسی را نکرده گرانفروشی می‌کنند.
یک دسته‌ی دیگر جهودانند که می‌گویند دین حق جز دین موسا نیست و بآن کیش کهن فرسوده‌ی خود ایمان دارند و چون در همه جا خوارند و از سرفرازیهای جهان بی‌بهره می‌باشند جبران آن را با پول‌اندوزی می‌کنند. اینها را نیز ایمانشان ببدیها واداشته.
👇
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند (تکه‌ی یک از سه)
دیروز کسی مرا در اتوبوس دیده و بسخن پرداخته با یک تندی می‌گوید : «عجب عالمیست رفته‌ام لامپ بخرم یکی نُه تومان می‌گویند».
من پاسخی نداده بیاد آوردم که این مرد از کسانیست که سالها با من آشنایند و تاکنون نزدیک نیامده و در کوششها همراهی ننموده‌اند بلکه همین مرد یک بار هم با من بسخن پرداخته و چنین گفته : «این کوششها فایده ندارد. این مردم شدنی نیستند». کسانی که خودشان نمی‌خواهند گفته‌های ما را بپذیرند این یکی از بهانه‌های ایشانست. بدینسان می‌خواهند کمترین تکانی بخود ندهند و از این آلودگیهای گوناگون بیرون نیایند ، و تنها هنگامی تکان می‌خورند که یک زیانی بخودشان برسد و در آن هنگام نیز تنها بگله و بدگویی و ناله و فریاد بس می‌کنند.
چون اینها را بیاد آوردم با یک آزردگی خاموش ایستادم ولی مردک که از گرانی لامپ دل پراندوهی داشت و می‌خواست با گله و بدگویی دل تهی گرداند و آسوده شود و پی بیغیرتیش برود به یک همسخن نیازی سخت داشت و بی‌آنکه بفهمد من از گفته‌های او آزرده می‌شوم دنبال سخن خود را گرفت و از «بی‌انصافی کسبه» جمله‌هایی پرداخت و سپس با یک لحن فیلسوفانه چنین گفت : «برای اینها ایمان لازم است اگر ایمان داشتند اینطور نمی‌شد ...» من دیگر تاب نیاورده گفتم : «اتوبوس جای این سخنها نیست» و با آزردگی ازو رو گردانیدم.
نیک بیندیشید که چه عالمیست. اینان که در نادانی و گمراهی فرورفته و به پستی گرفتار شده‌اند در همان حال خود را دانا می‌شمارند و از چاره‌ی دردها گفتگو می‌کنند. بدبختها چند جمله‌ای را یاد گرفته‌اند و با آنها دل خود را شاد می‌گردانند.
من بارها این جمله را می‌شنوم : «برای این مردم ایمان لازم است» ولی اگر بپرسید : «ایمان چیست؟!. شما ایمان چه چیز را می‌گویید؟!.. و آنگاه راهش چیست و چگونه می‌توان در مردم ایمانی پدید آورد؟!..» خواهید دید درماندند و پاسخی نتوانستند. این چیزیست که ما بارها آزموده‌ایم.
روزی ملایی با من می‌گفت : «پیش از این مردم ایمان داشتند و کارها رو براه می‌شد و حالا که ندارند کارها نیز مختل است». گفتم : ایمان چیست؟!.. تو ایمان چه چیز را می‌گویی؟! درماند و خاموش ایستاد. گفتم : مردم که ایمان داشتند چه شد که ایمانشان را از دست دادند؟!.. پاسخی نتوانست. گفتم «ایمان کلمه‌ایست عربی ، بمعنی باور داشتن بیک چیزی و گرویدن بآنست ، و این باور داشتن و گرویدن هنگامی سودمند است که کسانی براستیها گروند ، وگرنه همان ایمان مایه‌ی صد بدی تواند بود. چنانکه همان مردمی که شما از آنان گله‌مندید ایمان دارند و این بدیها نتیجه‌ی ایمان آنهاست.
دیدم بدبخت نمی‌فهمد و می‌گوید : «چطور اینها ایمان دارند؟!.. اینها اگر ایمان داشتند و از آتش جهنم می‌ترسیدند انبارداری[= احتکار] می‌کردند؟!..» گفتم مگر ایمان تنها از آتش دوزخ ترسیدنست؟!. من بتو شرح دادم که ایمان گرویدن و دل بستن بیک چیزیست و این انبارداران و گرانفروشان هر کدام به چیزهای دیگری گرویده‌اند و دل بسته‌اند. یک دسته از ایشان حاجیها و مشهدیهای مقدسند که شما ملایان بآنان یاد داده‌اید : «هر کس بزیارت برود همه‌ی گناهانش آمرزیده می‌شود» ، یاد داده‌اید «مَنْ بَکی اَوْاَبکی اَوتَباکی وَجِبَتْ لُه الْجَنَّة» (1) ، یاد داده‌اید که چون یکی از آنان بزیارت می‌رود فرشتگان به پیشواز او می‌آیند و از دیدن او شادمان می‌گردند ، یاد داده‌اید که از هر راهی که پول بدست آورد بیاورد همینکه خمس و مال امام و زکاتش را جدا کرد و بدست یک مجتهدی (بویژه که مجتهد نجف باشد) سپرد و برای احتیاط مبلغی نیز بعنوان رد مظالم داد مالش پاک گردیده و دیگر باکی باو نیست ... اینها را شما بآنها یاد داده‌اید و آنها باینها ایمان دارند. اینست با یک دل آسوده و بیباک انبارداری می‌کنند و بگرانفروشی می‌پردازند.
یک دسته‌ی دیگری آن کسانیند که در روزنامه‌ها پیاپی خوانده‌اند زندگانی نبرد است. آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد. تمدن امروزی بروی پولداری گزارده شده است. امروز دیگر بی‌اتومبیل نمی‌توان زیست. امروز باید برای شب‌نشینی رختی و برای روزنشینی رختی داشت ، باید آداب تمدن را یاد گرفت. بمن چه دیگران ندارند. بمن چه بآنها سخت میگذرد ، همیشه ناتوان باید لگدمال گردد. ببینید خود طبیعت چه کار می‌کند؟!. آنها نیز باینها ایمان دارند و از روی باور و گرویدنست که پروای کسی را نکرده گرانفروشی می‌کنند.
یک دسته‌ی دیگر جهودانند که می‌گویند دین حق جز دین موسا نیست و بآن کیش کهن فرسوده‌ی خود ایمان دارند و چون در همه جا خوارند و از سرفرازیهای جهان بی‌بهره می‌باشند جبران آن را با پول‌اندوزی می‌کنند. اینها را نیز ایمانشان ببدیها واداشته.
👇
یک دسته‌ی دیگری بهائیند که دشمنی با ایرانیان کردن و زیان رسانیدن را ثواب می‌دانند و بسیار شگفت است که شما بخواهید گرانفروشی نکنند.
یک دسته‌ی دیگری صوفیانند که چون سر بفلان مرشد سپرده‌اند خود را در رستگاری می‌شناسند و پس از مرگ جز بهشت جایی برای خود نمی‌انگارند و هیچ جهت ندارد که گرانفروشی نکنند. جهت ندارد که پول نیندوزند و بمرشد نفرستند. اینها همگی از روی ایمان کار می‌کنند.
شما می‌بینید که در چنین هنگامی کردها خواربار را کشیده می‌برند و بدیگران می‌فروشند. چرا این کار را می‌کنند؟. برای آنکه آزار کردن بشیعه را ثواب می‌شمارند. آنها نیز با ایمان رفتار می‌کنند. (2)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ هر که بگرید یا بگریاند یا خود را گریان نماید بهشت بر او واجب شود.
2ـ یک دسته‌ی دیگری که امروز به آنها افزوده شده‌اند کسانیند که از رهگذر کتابها و کلاسهای «موفقیت» به این ایمان رسیده‌اند که «موفقیت» همدوش «پولسازی» است و اینست برای «موفق» شدن از روی ایمانشان به یگانه چیزی که می‌کوشند پول توزیدن می‌باشد.
.
یک دسته‌ی دیگری صوفیانند که چون سر بفلان مرشد سپرده‌اند خود را در رستگاری می‌شناسند و پس از مرگ جز بهشت جایی برای خود نمی‌انگارند و هیچ جهت ندارد که گرانفروشی نکنند. جهت ندارد که پول نیندوزند و بمرشد نفرستند. اینها همگی از روی ایمان کار می‌کنند.
شما می‌بینید که در چنین هنگامی کردها خواربار را کشیده می‌برند و بدیگران می‌فروشند. چرا این کار را می‌کنند؟. برای آنکه آزار کردن بشیعه را ثواب می‌شمارند. آنها نیز با ایمان رفتار می‌کنند. (2)
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ هر که بگرید یا بگریاند یا خود را گریان نماید بهشت بر او واجب شود.
2ـ یک دسته‌ی دیگری که امروز به آنها افزوده شده‌اند کسانیند که از رهگذر کتابها و کلاسهای «موفقیت» به این ایمان رسیده‌اند که «موفقیت» همدوش «پولسازی» است و اینست برای «موفق» شدن از روی ایمانشان به یگانه چیزی که می‌کوشند پول توزیدن می‌باشد.
.
🔶 محرم (بخشی از کتاب داوری)
🔸 (تکه‌ی دو)
می‌باید از داستان گریه و روضه‌خوانی نیز جداگانه سخن رانیم. این نیز زیانهای بسیاری را درپی دارد.
چنانکه گفتیم نخست از این راه سودجویی سیاسی می‌کرده‌اند ، بکسی که ستم رسیده مردم دلهاشان سوزد و خواهان و ناخواهان هواداری ازو نمایند. از اینرو سران شیعه از ستمدیدگی حسین‌بن‌علی به پیشرفت کار خود می‌افزوده‌اند.
چیزی که هست در آن زمانها کار تنها «شعرهایی خواندن و گریستن» می‌بوده که سالی یک بار و دو بار بآن می‌پرداخته‌اند. در زمان خود امامان بیش از این سراغ نمی‌داریم. سپس در تاریخها می‌بینیم که در زمان خاندان بویه در بغداد روزهای عاشورا تکانی هم در شیعیان پدید میآمده و نمایشی می‌رفته.
پس از آن یادی در کتابها در این باره نمی‌بینیم تا از زمان صفویان دوباره آغاز یافته است. ملاحسین کاشفی کتابی درباره‌ی داستان کربلا بنام «روضة‌‌الشهداء» نوشته بوده ، و کسانی در نشستها از آن خوانده مردم را می‌گریانیده‌اند و همانا نام «روضه‌خوان» از همانجا پیدا شده است.
گویا نخست نشستهای ساده‌ای از سوی مردم برپا می‌شده. ولی سپس شاه و پیرامونیان او بکار برخاسته‌اند و توان گفت که در روزهای عاشورا برخی نمایشها از جمله شبیه‌سازی می‌رفته است.
از آن زمان آگاهی کمتر است. ولی چون بزمان قاجاریان می‌رسیم که نوشته‌های جهانگردان اروپایی در دستست می‌بینیم دستگاه بزرگی درمیان می‌بوده و در ایران و هندوستان و قفقاز و دیگر جاها در دوازده روزِ محرم روضه‌خوانیهای بسیار می‌شده و سینه‌زنی و قمه‌زنی و شاه‌حسینی از همان زمانها شناخته می‌بوده.
هرچه هست در زمان ما روضه‌خوانی و نمایشهای محرمی یک گرفتاری بزرگی برای ایرانیان گردیده و این میدانْ بی‌اندازه پهناور شده بود. در شهرهای بزرگ شماره‌ی روضه‌خوانها از دویست و سیصد گذشتی ، و بسیاری از آنان از آن راه ، داراک اندوخته توانگر بودندی. برخی نیز بدربار بستگی داشته لقبهایی ـ از سلطان‌الذاکرین ، ملک‌الذاکرین و مانند اینها ـ یافتندی. در سراسر سال روضه‌خوانیها رفتی. اگر کسی درگذشتی ، و یا از سفر آمدی ، و یا عروسی کردی ، و یا خانه‌ی تازه خریدی ، و یا فرزندی پیدا کردی ، در خانه‌ی خود روضه خوانانیدی. هر توانگری سالانه ده روز یا بیشتر نشست برپا کردی و درِ خانه‌اش را بروی مردم گشادی. کمتر نشست بودی که روضه‌ای خوانده نشود.
شیعی بافهم و باور ، کسی بودی که اگر پدرش مرده بحسین گرید ، اگر برادرش درگذشته یاد عباس برادر حسین کند ، اگر پسر جوانی از دستش رفته علی‌اکبر را بیاد آورد ، اگر عروسی کند روضه از عروسی قاسم خواناند. یک زن شیعی بایستی همیشه یاد از زینب و امکلثوم کند و هر اندوهی که رخ دهد آن را بکنار گزارده باندوه خواهران و زنان حسین گرید. این دستوری می‌بود که پیشوایانشان داده بودند : «وَ عَلِي‌الحُسَین فَلْيَبْكِ الْبَاكُونَ َلْيَنْدُبِ النَّادِبُونَ». [معنی : بر حسین گریند گریه‌كنندگان و شیون كنند شیون‌كنندگان]
.
🔸 (تکه‌ی دو)
می‌باید از داستان گریه و روضه‌خوانی نیز جداگانه سخن رانیم. این نیز زیانهای بسیاری را درپی دارد.
چنانکه گفتیم نخست از این راه سودجویی سیاسی می‌کرده‌اند ، بکسی که ستم رسیده مردم دلهاشان سوزد و خواهان و ناخواهان هواداری ازو نمایند. از اینرو سران شیعه از ستمدیدگی حسین‌بن‌علی به پیشرفت کار خود می‌افزوده‌اند.
چیزی که هست در آن زمانها کار تنها «شعرهایی خواندن و گریستن» می‌بوده که سالی یک بار و دو بار بآن می‌پرداخته‌اند. در زمان خود امامان بیش از این سراغ نمی‌داریم. سپس در تاریخها می‌بینیم که در زمان خاندان بویه در بغداد روزهای عاشورا تکانی هم در شیعیان پدید میآمده و نمایشی می‌رفته.
پس از آن یادی در کتابها در این باره نمی‌بینیم تا از زمان صفویان دوباره آغاز یافته است. ملاحسین کاشفی کتابی درباره‌ی داستان کربلا بنام «روضة‌‌الشهداء» نوشته بوده ، و کسانی در نشستها از آن خوانده مردم را می‌گریانیده‌اند و همانا نام «روضه‌خوان» از همانجا پیدا شده است.
گویا نخست نشستهای ساده‌ای از سوی مردم برپا می‌شده. ولی سپس شاه و پیرامونیان او بکار برخاسته‌اند و توان گفت که در روزهای عاشورا برخی نمایشها از جمله شبیه‌سازی می‌رفته است.
از آن زمان آگاهی کمتر است. ولی چون بزمان قاجاریان می‌رسیم که نوشته‌های جهانگردان اروپایی در دستست می‌بینیم دستگاه بزرگی درمیان می‌بوده و در ایران و هندوستان و قفقاز و دیگر جاها در دوازده روزِ محرم روضه‌خوانیهای بسیار می‌شده و سینه‌زنی و قمه‌زنی و شاه‌حسینی از همان زمانها شناخته می‌بوده.
هرچه هست در زمان ما روضه‌خوانی و نمایشهای محرمی یک گرفتاری بزرگی برای ایرانیان گردیده و این میدانْ بی‌اندازه پهناور شده بود. در شهرهای بزرگ شماره‌ی روضه‌خوانها از دویست و سیصد گذشتی ، و بسیاری از آنان از آن راه ، داراک اندوخته توانگر بودندی. برخی نیز بدربار بستگی داشته لقبهایی ـ از سلطان‌الذاکرین ، ملک‌الذاکرین و مانند اینها ـ یافتندی. در سراسر سال روضه‌خوانیها رفتی. اگر کسی درگذشتی ، و یا از سفر آمدی ، و یا عروسی کردی ، و یا خانه‌ی تازه خریدی ، و یا فرزندی پیدا کردی ، در خانه‌ی خود روضه خوانانیدی. هر توانگری سالانه ده روز یا بیشتر نشست برپا کردی و درِ خانه‌اش را بروی مردم گشادی. کمتر نشست بودی که روضه‌ای خوانده نشود.
شیعی بافهم و باور ، کسی بودی که اگر پدرش مرده بحسین گرید ، اگر برادرش درگذشته یاد عباس برادر حسین کند ، اگر پسر جوانی از دستش رفته علی‌اکبر را بیاد آورد ، اگر عروسی کند روضه از عروسی قاسم خواناند. یک زن شیعی بایستی همیشه یاد از زینب و امکلثوم کند و هر اندوهی که رخ دهد آن را بکنار گزارده باندوه خواهران و زنان حسین گرید. این دستوری می‌بود که پیشوایانشان داده بودند : «وَ عَلِي‌الحُسَین فَلْيَبْكِ الْبَاكُونَ َلْيَنْدُبِ النَّادِبُونَ». [معنی : بر حسین گریند گریه‌كنندگان و شیون كنند شیون‌كنندگان]
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 44)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 11)
تا سه سال پس از آزادی جانیان ، دستگاه ملایان کم‌کم نیرومندتر گردیده ، بخشی از نیروی سیاسی را در مجلس و دولت بدست آورد. در 13/8/28 در مسجد سپهسالار ، یکی از جانیان آزاد شده ، بنام سیدحسین امامی که مستقیماً متهم بکشتن کسروی بود ، وزیر دربار وقت ، عبدالحسین هژیر را کشت. امامی که دستگیر شده بود محاکمه و 5 روز بعد اعدام شد و مراجع عظام اعتراضی نکردند. چند سالی پس از این (25/8/34) ، فداییان اسلام بجان حسین علاء وزیر دربار و نخست‌وزیر پیشین سوءقصد کردند ولی ناکام ماندند و قتلی رخ نداد. یک هفته بعد فداییان بازداشت و زندانی شدند. متهمان را دادگاه باعدام محکوم کرد و در 27/10/34 حکم باجرا درآمد. از اقدامات مراجع تقلید و بزرگان روحانیت برای جلوگیری از اجرای این حکم ، خبر و نشانی در دست نیست. (1)
براستی اگر اینها را درباره‌ی کشور دیگری می‌خواندید چه برداشتی می‌کردید؟!. ...
بیرون داستان اینست که از علما پرسشهایی شده و این مرزناشناسی و ناپاسداریست با «اسلام و قرآن و پیغمبر» و «اثرِ سوء» آن گریزانی مردمانست از «دینداری». ملایان که «نگهبانان دین»اند ، وظیفه دارند «حسین‌وار» در برابر ستمی که بدین رفته بایستند. اینست هرچه در راه خدا و «رضایت» او می‌بایسته دریغ نکرده‌اند.
درون داستان چیست؟!... کیشیست هزار ساله ، سراسر گمراهی و نادانی که با انتشارِ چند کتاب بلرزه درآمده و در آستانه‌ی برافتادنست. نه توان شکیبایی دارد نه دلیری بازگشت از گمراهی. یک کیش سراسر بیدینی ، زهر و آلودگی ، سرچشمه‌ی تیره‌روزیهای بیست‌میلیون ایرانی ، قرنها بر پای این مردمِ ستم‌کشیده همچون پایبندی بوده که از پیش رفتن بازشان داشته ، بدینسان بهترین افزار برای بیگانگان بوده و باعث گردیده کشور و مردم یوغِ زیردستی بیگانگان را بگردن گیرند. در جنبش مشروطه چهره‌ی راستین این کیش و پیشوایانش بر آزادیخواهان آشکار گردید. با پرونده‌ی سیاهی که از ملایان بازمانده بود بیست سال کم یا بیش محکوم بگوشه‌نشینی بودند. سپس که نسلی درمیانه گذشته و بسیاری از مردم پیشینه‌ی ایشان را نمی‌دانستند و دوره‌ی رضاشاه هم بسر رسیده بود ، فرصتی بدست آن سیاست شومِ ارتجاع‌پرور افتاد که ایشان را برکشیده دوباره افزارِ دستِ سیاست گردانَد. ایشان را میدان داد که از حجره‌هاشان بیرون آیند و بر مردم سروری کنند و دستگاه مفتخوری خود از نو بگسترند. مردم را در نادانی نگاه دارند و هرچه پیشرفت از جنبش مشروطه تا آنروز پدید آمده بود ، همه را برگردانند. پیشوایان این کیش اگر درد دین داشتند کم نبود هنگامهایی که می‌بایست «حسین‌وار» برخیزند و با بیدینی بنبردند. پس چرا جلوتر بتکان نیامدند و تازه در آن هنگام بیاد دین افتاده ریاکارانه سخن از دینداری راندند و افسوسِ از دست رفتنِ دین خوردند؟!...
همه از آنجاست که پای پولهای مفتِ هنگفت درمیان بود. پای دکانی که سالها هزارها خاندان را نان مفت دهد. چنین دکاندارانی را چه شگفت که در برابر دلیل و منطق ، رفتارشان جز آشوب بپا کردن ، دروغ ساختن ، بهتان زدن ، دشنام دادن ، خشم و ناآرامی‌نمودن ، وحشیگری و ویران کردن نباشد.
در سی‌وپنج سالی که از جنبش مشروطه می‌گذشت ، هیچکس ایشان را چندان زیانمند ندانسته بود که خشکانیدن ریشه‌شان را یک وظیفه‌ی میهنی و مردمی داند. تا آنکه کسروی با از جان گذشتگی و کاردانی بیمانندی از راه پراکندن حقایق دین و معنی درست آن از یکسو و از سوی دیگر با نشان دادنِ دروغبافیها و آلودگیهایی که در شیعیگری کارگر افتاده و بازنمودن زیانهای بسیار سهمگین آن در زندگانی ، ماهیت آن را از تاریکی بروشنایی آورده چهره‌ی راستینش را بپیشرفتگان توده نشان داد. در گام دیگر که می‌بایست آن کتابها بدستِ انبوهِ مردم برسد تا اندیشه‌هاشان روشنی یابد و دیگر بازیچه‌ی دست بدخواهان و ملایان نگردند ، دولت بیدرنگ دست بکار شد و برای آن کتاب و 12 کتاب دیگر پرونده‌سازی کرد و مانع تراشید. مانعی که از آنروز تاکنون بوده و هنوز هم هست : انکیزیسیونی که دامنگیر همه‌ی آزادیخواهان گردید.
در روزگار اندیشه‌های تاریک سده‌های میانه ، انکیزیسیون کلیسایی جز چندگاهی با زور و ستم نپایید. امروز در این جهانی که حالِ دهکده‌ای کوچک را یافته انکیزیسیون ملایی چه اندازه خواهد پایید؟!.
نویساد ـ شهریور 1397
پابرگی :
1ـ پیشین ، ص 40 و 188.
.
🔸 پیشگفتار (تکه‌ی 44)
8ـ بی‌پرده شدنِ همدستی ارتجاع و کمپانی (تکه‌ی 11)
تا سه سال پس از آزادی جانیان ، دستگاه ملایان کم‌کم نیرومندتر گردیده ، بخشی از نیروی سیاسی را در مجلس و دولت بدست آورد. در 13/8/28 در مسجد سپهسالار ، یکی از جانیان آزاد شده ، بنام سیدحسین امامی که مستقیماً متهم بکشتن کسروی بود ، وزیر دربار وقت ، عبدالحسین هژیر را کشت. امامی که دستگیر شده بود محاکمه و 5 روز بعد اعدام شد و مراجع عظام اعتراضی نکردند. چند سالی پس از این (25/8/34) ، فداییان اسلام بجان حسین علاء وزیر دربار و نخست‌وزیر پیشین سوءقصد کردند ولی ناکام ماندند و قتلی رخ نداد. یک هفته بعد فداییان بازداشت و زندانی شدند. متهمان را دادگاه باعدام محکوم کرد و در 27/10/34 حکم باجرا درآمد. از اقدامات مراجع تقلید و بزرگان روحانیت برای جلوگیری از اجرای این حکم ، خبر و نشانی در دست نیست. (1)
براستی اگر اینها را درباره‌ی کشور دیگری می‌خواندید چه برداشتی می‌کردید؟!. ...
بیرون داستان اینست که از علما پرسشهایی شده و این مرزناشناسی و ناپاسداریست با «اسلام و قرآن و پیغمبر» و «اثرِ سوء» آن گریزانی مردمانست از «دینداری». ملایان که «نگهبانان دین»اند ، وظیفه دارند «حسین‌وار» در برابر ستمی که بدین رفته بایستند. اینست هرچه در راه خدا و «رضایت» او می‌بایسته دریغ نکرده‌اند.
درون داستان چیست؟!... کیشیست هزار ساله ، سراسر گمراهی و نادانی که با انتشارِ چند کتاب بلرزه درآمده و در آستانه‌ی برافتادنست. نه توان شکیبایی دارد نه دلیری بازگشت از گمراهی. یک کیش سراسر بیدینی ، زهر و آلودگی ، سرچشمه‌ی تیره‌روزیهای بیست‌میلیون ایرانی ، قرنها بر پای این مردمِ ستم‌کشیده همچون پایبندی بوده که از پیش رفتن بازشان داشته ، بدینسان بهترین افزار برای بیگانگان بوده و باعث گردیده کشور و مردم یوغِ زیردستی بیگانگان را بگردن گیرند. در جنبش مشروطه چهره‌ی راستین این کیش و پیشوایانش بر آزادیخواهان آشکار گردید. با پرونده‌ی سیاهی که از ملایان بازمانده بود بیست سال کم یا بیش محکوم بگوشه‌نشینی بودند. سپس که نسلی درمیانه گذشته و بسیاری از مردم پیشینه‌ی ایشان را نمی‌دانستند و دوره‌ی رضاشاه هم بسر رسیده بود ، فرصتی بدست آن سیاست شومِ ارتجاع‌پرور افتاد که ایشان را برکشیده دوباره افزارِ دستِ سیاست گردانَد. ایشان را میدان داد که از حجره‌هاشان بیرون آیند و بر مردم سروری کنند و دستگاه مفتخوری خود از نو بگسترند. مردم را در نادانی نگاه دارند و هرچه پیشرفت از جنبش مشروطه تا آنروز پدید آمده بود ، همه را برگردانند. پیشوایان این کیش اگر درد دین داشتند کم نبود هنگامهایی که می‌بایست «حسین‌وار» برخیزند و با بیدینی بنبردند. پس چرا جلوتر بتکان نیامدند و تازه در آن هنگام بیاد دین افتاده ریاکارانه سخن از دینداری راندند و افسوسِ از دست رفتنِ دین خوردند؟!...
همه از آنجاست که پای پولهای مفتِ هنگفت درمیان بود. پای دکانی که سالها هزارها خاندان را نان مفت دهد. چنین دکاندارانی را چه شگفت که در برابر دلیل و منطق ، رفتارشان جز آشوب بپا کردن ، دروغ ساختن ، بهتان زدن ، دشنام دادن ، خشم و ناآرامی‌نمودن ، وحشیگری و ویران کردن نباشد.
در سی‌وپنج سالی که از جنبش مشروطه می‌گذشت ، هیچکس ایشان را چندان زیانمند ندانسته بود که خشکانیدن ریشه‌شان را یک وظیفه‌ی میهنی و مردمی داند. تا آنکه کسروی با از جان گذشتگی و کاردانی بیمانندی از راه پراکندن حقایق دین و معنی درست آن از یکسو و از سوی دیگر با نشان دادنِ دروغبافیها و آلودگیهایی که در شیعیگری کارگر افتاده و بازنمودن زیانهای بسیار سهمگین آن در زندگانی ، ماهیت آن را از تاریکی بروشنایی آورده چهره‌ی راستینش را بپیشرفتگان توده نشان داد. در گام دیگر که می‌بایست آن کتابها بدستِ انبوهِ مردم برسد تا اندیشه‌هاشان روشنی یابد و دیگر بازیچه‌ی دست بدخواهان و ملایان نگردند ، دولت بیدرنگ دست بکار شد و برای آن کتاب و 12 کتاب دیگر پرونده‌سازی کرد و مانع تراشید. مانعی که از آنروز تاکنون بوده و هنوز هم هست : انکیزیسیونی که دامنگیر همه‌ی آزادیخواهان گردید.
در روزگار اندیشه‌های تاریک سده‌های میانه ، انکیزیسیون کلیسایی جز چندگاهی با زور و ستم نپایید. امروز در این جهانی که حالِ دهکده‌ای کوچک را یافته انکیزیسیون ملایی چه اندازه خواهد پایید؟!.
نویساد ـ شهریور 1397
پابرگی :
1ـ پیشین ، ص 40 و 188.
.
🔶 کتاب «حقایق زندگی» (احمد کسروی)
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند (تکه‌ی دو از سه)
از پارسال گاهی در روزنامه‌ها نیز نام دین می‌برند : «مردم باید دین داشته باشند» پارسال در شهریورماه که رضاشاه رفت و فروغی سروزیر گردید یکی از کارهایش این بود که بروزنامه‌نویسها گفت از دین هم بنویسید. اینها نیز آغاز کردند و در روزنامه‌هایشان نام دین بردند کسانی که از پانزده سال پیش هر زمان بدزبانی دیگری بدین کرده و همیشه آن را «خرافه» نامیده بودند بیکبار هوادار دین گردیدند. (1)
بسیار خوب ، مردم باید دین داشته باشند ، ولی کدام دین؟!. نخست آن را بگویید. نخست معنی دین را روشن گردانید. اگر خواست شما این چیزهاست که مردم دارند و نام آنها را دین گزارده‌اند اینها که سراپا زیانست ، اینها که سراپا بیدینیست. و آنگاه اینها را که مردم دارند ، دیگر چه نیاز بگفتن شماست؟!.
بارها گفته‌ایم در این کشور ده و اند کیش هست : مسلمان ، مسیحی ، جهودی ، زردشتی ، بهائی ، صوفی ، صائبی (در خوزستان) ، یزیدی (در کردستان) ، مسلمان نیز بدو گونه است : سنی ، شیعی. شیعی نیز چند گروه است : متشرع ، شیخی ، کریمخانی ، اسماعیلی ، علی‌اللهی ، همچنین مسیحیان بچند گونه‌اند : یعقوبی (ارمنیان) ، نستوری (آسوریان) ، کاتولیک ، پروتستان.
کنون شما بگویید کدام یکی از اینها را دین می‌نامید؟!.. کدام یکیست که می‌خواهید مردم داشته باشند؟!. می‌دانم خواهید گفت : چون مذهب رسمی ایران شیعی است آن را می‌گوییم. می‌پرسم پس آن دیگرها چه شود؟!. بالاخره آیا این ده و اند کیش بماند یا چه چاره شود؟!.
برای آنکه بدانید دین در ایران چیست و خواست فروغی را نیک بدانید من برای شما یک داستانی می‌نویسم : پارسال در شهریور ماه که ایران آشفته بود من سفری به برازجان کردم. از شیراز که سوار اتوبوس شدیم چون راه ناایمن بود و می‌گفتند دو روز پیش راهزنان با امنیه‌ها[=ژاندارمها] جنگ کرده و چهار تن از ایشان را کشته‌اند مسافران در بیم و ترس بودند. یک جوانی که سپس شناختم از کارکنان فرهنگ و مدیر دبستان گناوه بود و برای باز کردن دبستان می‌رفت بپا برخاسته رو کرده بهمگی گفت : هفت قل هوالله بخوانید و بخود و شش سوی خود بدمید و هیچی نخواهد بود. اگر از آسمان بمبی هم بریزند گزندی نخواهد رسانید. این را گفت و با یک خشنودی نشست ، و چون در پهلوی من بود گفتم : چگونه قل هوالله از بمب نگه می‌دارد؟!. با یک تشری گفت : «البته نگه می‌دارد. مگر محمد بن عبدالله دنیا را با بمب گرفت؟!. این پاسخی بود که مدیر یک دبستان بمن داد.
اتوبوس راه افتاد. ولی در هر کجا که برای آب ریختن یا برای کار دیگری می‌ایستاد دوباره راه افتادنش سختی پیدا می‌کرد. زیرا همینکه یکی از مسافران عطسه می‌زد بیدرنگ شوفر و مسافران می‌گفتند «صبر آمد» و چون درمیان بیست و چند تن مسافر عطسه همیشگی بود ناگزیر نیم ساعت یا بیشتر درنگ رخ می‌داد.
از آنسوی شوفر در سر هر پیچی بجای آنکه میدان بزرگتری گیرد و چرخ زند و سر پیچ برگردد از ناشیگری یک میدان کوچکی می‌گرفت و اتوبوس را بدم پرتگاه می‌رسانید و آواز بلند کرده می‌گفت : «خدا پدرِ صلوات بفرست را بیامرزد» و باین دستور او آوازها بصلوات بلند می‌گردید. بدبخت بجای آنکه فن شوفری را درست یاد گیرد و هوش بکار برده از آزمایشهای[تجربه] خود بهره جوید زور بصلوات می‌زد. از این گذشته مسافران پستیهایی نموده چون از صلوات سیر می‌شدند به لعن پرداخته با آواز بلند فریاد می‌کشیدند : «به هر سه خلیفه‌ی ناحق ...» کنون شما بیندیشید که در آن دو روز من درمیان این دینداران وحشی چه می‌کشیدم.
در یک جا دیگر خودداری ننموده رویم را برگردانیده گفتم : «شما را با سه خلیفه چه کار است؟!..» در پاسخِ این یک جمله ، چنان بهیاهو برخاستند که اگر کسی از بیرون می‌شنید می‌پنداشت اتوبوس آتش گرفته که این غوغا رخ داده ، پس از فرونشستن غوغا آن مدیر گناوه با روی افروخته بمن پرداخته چنین گفت : «آقا شما اگر متمدنید باید بمذهب احترام گزارید. اگر متدینید پس چه مذهب دارید؟!..».
در یکی از کتلها نزدیک غروب ، اتومبیل برای آب نگه داشت و هنگامی که می‌خواست راه افتد باز «صبر آمد» و نرفت تا تاریک گردید و چون راه افتاد و اندکی رفتیم یک اتومبیل باری را که دو تن نیز (یک زن و یک مرد) مسافر داشت ایستاده دیدیم و دانسته شد که ده دقیقه پیشتر راهزنان جلو ایشان را گرفته و لختشان کرده‌اند. بیچاره زن داد می‌زد که پولهایم بردند هیچ که رختهایم نیز از تنم کندند. مسافران اتوبوس ما فرصت یافته بمن تاختند که دیدی که «صبر از طرف خداست. ما اگر نایستاده آمده بودیم ما را نیز لخت می‌کردند». ناگزیر شدم بپاسخ پردازم و گفتم : «قیل و قال را کنار گزارید تا بدانم چه می‌گویید» چون خاموش شدند گفتم : «مگر خدا تنها خدای شماست؟!..
👇
🔸 49ـ در نادانی فرورفته‌اند و خود را دانا می‌شمارند (تکه‌ی دو از سه)
از پارسال گاهی در روزنامه‌ها نیز نام دین می‌برند : «مردم باید دین داشته باشند» پارسال در شهریورماه که رضاشاه رفت و فروغی سروزیر گردید یکی از کارهایش این بود که بروزنامه‌نویسها گفت از دین هم بنویسید. اینها نیز آغاز کردند و در روزنامه‌هایشان نام دین بردند کسانی که از پانزده سال پیش هر زمان بدزبانی دیگری بدین کرده و همیشه آن را «خرافه» نامیده بودند بیکبار هوادار دین گردیدند. (1)
بسیار خوب ، مردم باید دین داشته باشند ، ولی کدام دین؟!. نخست آن را بگویید. نخست معنی دین را روشن گردانید. اگر خواست شما این چیزهاست که مردم دارند و نام آنها را دین گزارده‌اند اینها که سراپا زیانست ، اینها که سراپا بیدینیست. و آنگاه اینها را که مردم دارند ، دیگر چه نیاز بگفتن شماست؟!.
بارها گفته‌ایم در این کشور ده و اند کیش هست : مسلمان ، مسیحی ، جهودی ، زردشتی ، بهائی ، صوفی ، صائبی (در خوزستان) ، یزیدی (در کردستان) ، مسلمان نیز بدو گونه است : سنی ، شیعی. شیعی نیز چند گروه است : متشرع ، شیخی ، کریمخانی ، اسماعیلی ، علی‌اللهی ، همچنین مسیحیان بچند گونه‌اند : یعقوبی (ارمنیان) ، نستوری (آسوریان) ، کاتولیک ، پروتستان.
کنون شما بگویید کدام یکی از اینها را دین می‌نامید؟!.. کدام یکیست که می‌خواهید مردم داشته باشند؟!. می‌دانم خواهید گفت : چون مذهب رسمی ایران شیعی است آن را می‌گوییم. می‌پرسم پس آن دیگرها چه شود؟!. بالاخره آیا این ده و اند کیش بماند یا چه چاره شود؟!.
برای آنکه بدانید دین در ایران چیست و خواست فروغی را نیک بدانید من برای شما یک داستانی می‌نویسم : پارسال در شهریور ماه که ایران آشفته بود من سفری به برازجان کردم. از شیراز که سوار اتوبوس شدیم چون راه ناایمن بود و می‌گفتند دو روز پیش راهزنان با امنیه‌ها[=ژاندارمها] جنگ کرده و چهار تن از ایشان را کشته‌اند مسافران در بیم و ترس بودند. یک جوانی که سپس شناختم از کارکنان فرهنگ و مدیر دبستان گناوه بود و برای باز کردن دبستان می‌رفت بپا برخاسته رو کرده بهمگی گفت : هفت قل هوالله بخوانید و بخود و شش سوی خود بدمید و هیچی نخواهد بود. اگر از آسمان بمبی هم بریزند گزندی نخواهد رسانید. این را گفت و با یک خشنودی نشست ، و چون در پهلوی من بود گفتم : چگونه قل هوالله از بمب نگه می‌دارد؟!. با یک تشری گفت : «البته نگه می‌دارد. مگر محمد بن عبدالله دنیا را با بمب گرفت؟!. این پاسخی بود که مدیر یک دبستان بمن داد.
اتوبوس راه افتاد. ولی در هر کجا که برای آب ریختن یا برای کار دیگری می‌ایستاد دوباره راه افتادنش سختی پیدا می‌کرد. زیرا همینکه یکی از مسافران عطسه می‌زد بیدرنگ شوفر و مسافران می‌گفتند «صبر آمد» و چون درمیان بیست و چند تن مسافر عطسه همیشگی بود ناگزیر نیم ساعت یا بیشتر درنگ رخ می‌داد.
از آنسوی شوفر در سر هر پیچی بجای آنکه میدان بزرگتری گیرد و چرخ زند و سر پیچ برگردد از ناشیگری یک میدان کوچکی می‌گرفت و اتوبوس را بدم پرتگاه می‌رسانید و آواز بلند کرده می‌گفت : «خدا پدرِ صلوات بفرست را بیامرزد» و باین دستور او آوازها بصلوات بلند می‌گردید. بدبخت بجای آنکه فن شوفری را درست یاد گیرد و هوش بکار برده از آزمایشهای[تجربه] خود بهره جوید زور بصلوات می‌زد. از این گذشته مسافران پستیهایی نموده چون از صلوات سیر می‌شدند به لعن پرداخته با آواز بلند فریاد می‌کشیدند : «به هر سه خلیفه‌ی ناحق ...» کنون شما بیندیشید که در آن دو روز من درمیان این دینداران وحشی چه می‌کشیدم.
در یک جا دیگر خودداری ننموده رویم را برگردانیده گفتم : «شما را با سه خلیفه چه کار است؟!..» در پاسخِ این یک جمله ، چنان بهیاهو برخاستند که اگر کسی از بیرون می‌شنید می‌پنداشت اتوبوس آتش گرفته که این غوغا رخ داده ، پس از فرونشستن غوغا آن مدیر گناوه با روی افروخته بمن پرداخته چنین گفت : «آقا شما اگر متمدنید باید بمذهب احترام گزارید. اگر متدینید پس چه مذهب دارید؟!..».
در یکی از کتلها نزدیک غروب ، اتومبیل برای آب نگه داشت و هنگامی که می‌خواست راه افتد باز «صبر آمد» و نرفت تا تاریک گردید و چون راه افتاد و اندکی رفتیم یک اتومبیل باری را که دو تن نیز (یک زن و یک مرد) مسافر داشت ایستاده دیدیم و دانسته شد که ده دقیقه پیشتر راهزنان جلو ایشان را گرفته و لختشان کرده‌اند. بیچاره زن داد می‌زد که پولهایم بردند هیچ که رختهایم نیز از تنم کندند. مسافران اتوبوس ما فرصت یافته بمن تاختند که دیدی که «صبر از طرف خداست. ما اگر نایستاده آمده بودیم ما را نیز لخت می‌کردند». ناگزیر شدم بپاسخ پردازم و گفتم : «قیل و قال را کنار گزارید تا بدانم چه می‌گویید» چون خاموش شدند گفتم : «مگر خدا تنها خدای شماست؟!..
👇
پس چرا برای این زن صبر نیامده تا گرفتار نشود؟!.» از این سخن اندکی آرام شدند. ولی یکی مِرمِری کرد و چنین گفت : «ببینید او چه گناه کرده بوده که گرفتار شده»!
اینست دینی که توده‌ی شما دارند و اکنون شما بفهمید که برای چه فروغی می‌خواسته شما از دین گفتگو کنید. (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این سستی در باورها که همچون بوجار هر سو باد آید رو بدان سو کند ، نه تنها در روزنامه‌نویسان بلکه در بیشتری از توده‌ی مردم دیده می‌شود. لیکن زیان این دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان توده از این رهگذر بیگفتگو بسیار بیشتر بوده.
2ـ بنگرید به یادداشت گردآورنده در پایان همین رشته گفتار
.
اینست دینی که توده‌ی شما دارند و اکنون شما بفهمید که برای چه فروغی می‌خواسته شما از دین گفتگو کنید. (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این سستی در باورها که همچون بوجار هر سو باد آید رو بدان سو کند ، نه تنها در روزنامه‌نویسان بلکه در بیشتری از توده‌ی مردم دیده می‌شود. لیکن زیان این دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان توده از این رهگذر بیگفتگو بسیار بیشتر بوده.
2ـ بنگرید به یادداشت گردآورنده در پایان همین رشته گفتار
.
🔶 محرم (بخشی از کتاب داوری)
🔸 (تکه‌ی سه)
از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچه‌ها و کاروانسراها و در خانه‌های مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضه‌خوانیها آغاز یافتی. بازار روضه‌خوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضه‌خوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.
در همان هنگام از هر کویی دسته‌ای راه افتادی. سینه‌زنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بیآنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچه‌ها و خانه‌های مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.
هنگام شام در هر کویی و کوچه‌ای دسته‌ی شاه‌حسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضه‌خوانی رفتی.
از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علی‌اکبر و قاسم و زین‌العابدین بیمار و زینب و امکلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.
روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دسته‌ی شاه‌حسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمه‌زنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خون‌آلود بیرون آمدندی. مردم قره‌باغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل بِرو مالیده بجلو دسته‌ها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دسته‌های گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمه‌زنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.
پابرگی از ویراینده:
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویه‌کنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
.
🔸 (تکه‌ی سه)
از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچه‌ها و کاروانسراها و در خانه‌های مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضه‌خوانیها آغاز یافتی. بازار روضه‌خوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضه‌خوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.
در همان هنگام از هر کویی دسته‌ای راه افتادی. سینه‌زنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بیآنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچه‌ها و خانه‌های مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.
هنگام شام در هر کویی و کوچه‌ای دسته‌ی شاه‌حسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضه‌خوانی رفتی.
از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علی‌اکبر و قاسم و زین‌العابدین بیمار و زینب و امکلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.
روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دسته‌ی شاه‌حسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمه‌زنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خون‌آلود بیرون آمدندی. مردم قره‌باغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل بِرو مالیده بجلو دسته‌ها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دسته‌های گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمه‌زنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.
پابرگی از ویراینده:
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویه‌کنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
آیا این بیخردیها ، تاریک‌اندیشیها و «سرگرمیهای» زیانمند که از عوامل اصلی عقب ماندگی این توده می‌باشد ، بی‌آنکه با آن نبردی رود از میان خواهد رفت؟!
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی 1)
1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.
تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.
دمی این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.
می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.
می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.
بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.
در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ (2) بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.
پس از آن در زمستان (3) 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ، هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد (4) ما شناخته می‌شوند.
پابرگیها :
1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».
2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ ویراینده
3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان» در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ ویراینده
4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ، حزب. ـ ویراینده
.
🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی 1)
1ـ چگونه کوشش آغاز کردم؟.. (تکه‌ی یک از یک)
در سال 1307 بود که تکانی در اندیشه‌های من پدید آمد. این داستان را در جای دیگری یاد کرده‌ام. (1) بی‌آنکه انگیزه‌اش را بدانم ناآسوده بودم و شبان و روزان با دلگیری بسر می‌بردم. چون تنها می‌نشستم پیاپی آهها می‌کشیدم. گاهی هم بی‌اختیار می‌گریستم. کم‌کم از این حال احساسات دیگری در من پدید آمد. جهان را گمراه می‌دیدم و شاهراهی از دور درمی‌یافتم که می‌توان جهان را به آن درانداخت و از گمراهی بازرهاند.
تو گفتیی دستی مرا برمی‌انگیزد که با گمراهیها درافتم و نبرد کنم و تا توانم جهان را بآن شاهراهِ رستگاری نزدیک گردانم.
دمی این اندیشه از من دور نمی‌شد. ولی دشواریهایی در جلو دیده بازمی‌ایستادم. چیزهایی از خود می‌پرسیدم و تو گفتیی نیرویی از درون بمن پاسخ می‌دهد.
می‌گفتم : با این رواج دانشها در اروپا و آمریکا آیا چیزهایی بازمانده که گفته شود؟. چون می‌اندیشیدم می‌دیدم در پشت سر دانشها حقایق بسیار مهمی هست که اگر جهانیان فراگیرند و قیمت گزارند و بکار بندند تأثیر آشکار در زندگانی خواهد داشت و بسیاری از سختیها و گرفتاریها را از میان خواهد برد.
می‌گفتم : بسیار نیک این حقایق هست و من توانم آنها را بازنمود. لیکن پایَندان[=ضامن] پیشرفتش چیست؟ چه چیز آنها را پیش خواهد برد؟ می‌اندیشیدم و می‌دیدم پایندان پیشرفت حقایق نیروی خود آنهاست. حقایق چون گفته شود مردان خردمند و پاکدل آنها را خواهند پذیرفت و پشتیبانی خواهند نمود و در راه پیشرفتش جانفشانی دریغ نخواهند کرد. «راستی‌پژوهی» یکی از گُهری‌ترین [=اصلی‌ترین] خیمهای آدمیست و پایه‌ی همه‌ی پیشرفتها در جهان این خیم خجسته بوده. اسلام چگونه پیش رفت؟. مشروطه چگونه در همه جا رواج گرفت؟. سوسیالیزم با چه نیرویی تکان در جهان پدید آورد؟.
بدینسان دودل بسر می‌بردم. سه سال بیشتر ، یک گام پیش گزارده یک گام پس می‌کشیدم. سرانجام آماده گردیدم و بکار آغازیدم. نمیدانستم چه خواهم کرد و در کوششها تا بکجا پیش خواهم رفت. راهی بود می‌بایست پیش گیرم و گام بگام بپیمایم. می‌بایست با یکایک گمراهیها درافتم و در آن میان حقایقی را بازنمایم.
در گام نخست در سال 1311 بخش یکم «آیین» را نوشته به چاپ رسانیدم. دیباچه‌ی کارهای من آن بود. این کتاب تکانی در خوانندگان پدید آورده نشان داد که حقایق اثر بسیار خواهد داشت. با آنکه در انتقاد از اروپا و اروپاییگری بود بسیاری از اروپاییان آن را پسندیدند و گفتگوها در پیرامونش رفت. درپی آن بود که گفتارهایی در شفق سرخ (2) بعنوان «پایان کار اروپا چه خواهد بود؟.» و یا «زندگانی زور و نیرنگ» نوشتم و کسانی بپاسخ برخاستند و تکانی در تهران پدید آمد.
پس از آن در زمستان (3) 1312 مهنامه‌ی پیمان را بنیاد نهادم که از آذرماه بانتشار پرداخت. این مهنامه تاریخچه‌ی جدایی دارد. از گام نخست با یکایک گمراهیها ـ از اروپاییگری ، هایهوی ادبیات ، مادّیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، کیشهای گوناگون بیپا ـ نبرد کرد و در آن میان به دین پرداخته معنی راست آن را بازنمود. هفت سال این مهنامه پراکنده می‌شد و در سایه‌ی پراکنده شدن آن بود که انبوهی از مردم پاکدل و غیرتمند و جوانان خونگرم با من آشنا گردیدند و اکنون از پیشروان باهَماد (4) ما شناخته می‌شوند.
پابرگیها :
1ـ دفترچه‌ی «یکم آذرماه 1322».
2ـ از روزنامه‌های شناخته‌شده‌ی آن زمان. ـ ویراینده
3ـ امتیاز پیمان را کسروی در 4/4/1312 از وزارت معارف درخواست. «اداره‌ی دارالانشاء شورای عالی معارف» آن وزارتخانه در نامه‌ا‌ی به تاریخ 29/6 صلاحیت «آقای آقا سید احمد کسروی تبریزی» را تأیید کرده است. و در 9/7/1312 ازو «تعهدنامه» گرفته‌اند. آنجا جلو «مطبعه» نوشته است : «بعد تعیین می‌شود» (اسناد مطبوعات ، 1320ـ1286 ﻫ . ش. ، انتشارات اسناد ملی ایران ، بکوشش کاوه‌ی بیات و مسعود کوهستانی‌نژاد ، تهران ، 1372 ، ص351). از اینجا پیداست که میانه‌ی مهر تا یکم آذر که نخستین شماره بیرون آمد او سرگرم آماده کردن زمینه‌ی کار بوده. «زمستان» در جمله‌ی بالا جز لغزش نمی‌باشد و گمان می‌رود درست آن «پاییز» بوده. ـ ویراینده
4ـ باهَماد (باهم + اد) = جمعیت ، حزب. ـ ویراینده
.