ما امروز ناگزیریم بچنان کاری برخیزیم. اگر پستنهادانی در بیست سال پیش باین نام کارهای ناستوده‌ای کرده‌اند دلیل نخواهد بود که ما در اندیشه‌ی زندگانی نباشیم و بهمدستی و همراهی نکوشیم.
یک توده را همیشه خردمندان ایشان راه می‌برند ، و من نیز روی سخنم با ایشانست. با ماجراجویان و پول‌اندوزانی که دخالت در کارهای توده را وسیله‌ی استفاده گیرند سخنی ندارم و آنان را بنادانیهای خودشان وامی‌گزارم.
(پرچم روزانه شماره‌های 27 ، 28 و 29 سه‌شنبه 5 ، چهارشنبه 6 و پنج‌شنبه 7 اسفندماه 1320)
.
یک توده را همیشه خردمندان ایشان راه می‌برند ، و من نیز روی سخنم با ایشانست. با ماجراجویان و پول‌اندوزانی که دخالت در کارهای توده را وسیله‌ی استفاده گیرند سخنی ندارم و آنان را بنادانیهای خودشان وامی‌گزارم.
(پرچم روزانه شماره‌های 27 ، 28 و 29 سه‌شنبه 5 ، چهارشنبه 6 و پنج‌شنبه 7 اسفندماه 1320)
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 5)
5ـ چه بدآموزیهایی درمیانست؟ (تکه‌ی یک از یک)
شاید خوانندگان زیانهای این دستگاه را چندانکه هست ندانند. اینست شرح داده می‌گویم.
از روی کیش شیعی دولت غاصب است. هر دولتی که باشد حکومت در دست او غصبی است ، مالیات که می‌گیرد حرامست. تا می‌توان باید از دادن مالیات خودداری کرد. تا می‌توان باید بسربازی نرفت. اگر کسی مالی از دولت بدستش افتاد می‌تواند بعنوانِ تقاص ازآنِ خود گرداند.
من بارها دیده‌ام کسانی اینها را نمی‌دانند و چون ما می‌گوییم به شگفت می‌افتند که چنین چیزی چگونه می‌شود؟!.. راستی هم جای شگفتست. ولی این چیزیست که جای انکار نیست. اینها باورهاییست که در دلهای هزارها و صدهزارها کسان خوابیده است. باورهاییست که در این کشور بکار بسته می‌شود.
در همان بازار تهران بسیاری از بازرگانان هستند که چون مالیات پرداختن بدولت را «اعانت به ِاثم» (1) می‌شناسند دو دفتر نگه می‌دارند. یکی برای خودشان که حسابِ راست را در آن می‌نویسند و دیگری برای دولت که در آن خود را زیاندیده نشان می‌دهند.
در این باره داستانهایی هست که اگر گرد آورده شود کتابی‌خواهد بود. من برخی را برای نمونه یاد می‌کنم.
در زنجان شرکتی برای کبریت‌سازی هست. شرکای آن تبریزیند. چند سال پیش یکی از ایشان با من بدرد دل پرداخته می‌گفت : رییس شرکت (حاج‌محمدعلی شالچی) دستور داده در کارخانه دو دفتر نگه می‌دارند ـ یکی برای خودمان و دیگری برای دولت. می‌گفت چند سال است در نتیجه‌ی جنگ ما سود هنگفتی می‌بریم. امسال حاج‌محمدعلی‌آقا چون خودش نایبِ آقای حاجی سید ابوالحسن (2) است پنجاه‌هزار تومان (3) بعنوان خمس و مال امام جدا کرد که به نجف بفرستد. ولی در دفتر بدولت زیان نشان دادند و نیم شاهی مالیات نپرداختند.
آقای احمد کاوه که چند سال پیش رئیس مالیات بر درآمد تبریز بود از آشنایان ماست. می‌گفت : یک حاجی در تبریز می‌بایستی سه‌هزار تومان بیشتر مالیات بر درآمد پردازد. نمی‌داد و ایستادگی می‌نمود. من گفتم فشار آورند. شبی دیدم آمد بخانه‌ی ما و پولها را درآورد و گزاشت جلو من و گفت : «این پولها را خودتان بردارید و هرچه می‌خواهید بکنید. من بدولت نمی‌دهم. مذهب من از آن نهی کرده».
اینها حاضرند بکارمندان رشوه دهند و حاضر نیستند بدولت مالیات دهند. بارها دیده شده کارمندان را با دادن پول یا تحریک احساساتِ کیشی از راه می‌برند و خود را از پرداخت مالیات آسوده می‌سازند.
آقای نادری که از باهمادِ ماست می‌گفت : در گمرک پرونده‌ای دست من بود. یکی از بازرگانان کالایی داشت که گمرک آن را نمی‌پرداخت و بهانه می‌آورد. ما مطالبه می‌کردیم. روزی آن بازرگان آمد و با من چنین بسخن پرداخت : «شما که می‌دانید این پولها که دولت می‌گیرد حرامست ، دهنده‌اش گناهکارست. گیرنده‌اش گناهکارست. مگر شما به دین عقیده ندارید؟..» می‌گفت : دیدم می‌خواهد با این حرفها مرا بفریبد و خود را از پرداخت وجه گمرک آسوده گرداند. گفتم : «آقا ببخشید ، من از چنین دینی بیزارم».
آقای بلوری که یکی از پیشگامانِ مشروطه‌خواهان بوده و خود مردِ بنامیست ، می‌گفت : «چند سال پیش که در نیشابور فرماندار بودم رئیس فرهنگ خراسان آمد برود بمشهد و میهمان من بود. چون ناهار را خوردیم پرسید این خانه دولتیست یا خودتان اجاره کرده‌اید؟. گفتم : خودم اجاره کرده‌ام. برای چه می‌پرسید؟.. گفت : می‌خواستم بدانم اگر دولتی نیست نمازم را در اینجا بخوانم. دانسته شد آقای رئیس فرهنگ خانه‌های دولتی را غصبی می‌داند که نماز در آن نمی‌توان خواند.
آقای جلال امامجمعه از یارانِ ماست. پارسال تابستان با همسر خود بتهران آمدند. از یکی از کارمندان دارایی چند اتاق گرفته نشیمن داشتند. می‌گفت : روزی با صاحبخانه گفتگو می‌کردیم دیدم در کیش شیعی بسیار پافشار است. بمن نکوهش می‌کرد که گاهی ویلن می‌نوازم. می‌گفت : حرامست. من پرسیدم شما با این کیش ، خودتان چگونه کارمند دولت شده‌اید؟.. چگونه حقوق می‌گیرید؟. می‌گفت : «من تازه از زیارت بازگشته‌ام. در آن باره از علمای نجف اجازه گرفتم که باندازه‌ی حقوق ماهانه‌ی خودم تقاص کنم. با این ترتیب رفع حرمت خواهد شد».
شگفت‌تر از همه داستانیست که یکی از آشنایان بازگفته : چند سال پیش سید روضه‌خوانی از تبریز بتهران آمد و با آنکه پسرش در اینجا خانه و زندگی دارد بنزد او نرفت. هر چند روز در خانه‌ی کسی میگذرانید و روزها در بازار بحجره‌های بازرگانی می‌رفت و اظهار تهیدستی نموده پولها می‌گرفت.
👇
🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 5)
5ـ چه بدآموزیهایی درمیانست؟ (تکه‌ی یک از یک)
شاید خوانندگان زیانهای این دستگاه را چندانکه هست ندانند. اینست شرح داده می‌گویم.
از روی کیش شیعی دولت غاصب است. هر دولتی که باشد حکومت در دست او غصبی است ، مالیات که می‌گیرد حرامست. تا می‌توان باید از دادن مالیات خودداری کرد. تا می‌توان باید بسربازی نرفت. اگر کسی مالی از دولت بدستش افتاد می‌تواند بعنوانِ تقاص ازآنِ خود گرداند.
من بارها دیده‌ام کسانی اینها را نمی‌دانند و چون ما می‌گوییم به شگفت می‌افتند که چنین چیزی چگونه می‌شود؟!.. راستی هم جای شگفتست. ولی این چیزیست که جای انکار نیست. اینها باورهاییست که در دلهای هزارها و صدهزارها کسان خوابیده است. باورهاییست که در این کشور بکار بسته می‌شود.
در همان بازار تهران بسیاری از بازرگانان هستند که چون مالیات پرداختن بدولت را «اعانت به ِاثم» (1) می‌شناسند دو دفتر نگه می‌دارند. یکی برای خودشان که حسابِ راست را در آن می‌نویسند و دیگری برای دولت که در آن خود را زیاندیده نشان می‌دهند.
در این باره داستانهایی هست که اگر گرد آورده شود کتابی‌خواهد بود. من برخی را برای نمونه یاد می‌کنم.
در زنجان شرکتی برای کبریت‌سازی هست. شرکای آن تبریزیند. چند سال پیش یکی از ایشان با من بدرد دل پرداخته می‌گفت : رییس شرکت (حاج‌محمدعلی شالچی) دستور داده در کارخانه دو دفتر نگه می‌دارند ـ یکی برای خودمان و دیگری برای دولت. می‌گفت چند سال است در نتیجه‌ی جنگ ما سود هنگفتی می‌بریم. امسال حاج‌محمدعلی‌آقا چون خودش نایبِ آقای حاجی سید ابوالحسن (2) است پنجاه‌هزار تومان (3) بعنوان خمس و مال امام جدا کرد که به نجف بفرستد. ولی در دفتر بدولت زیان نشان دادند و نیم شاهی مالیات نپرداختند.
آقای احمد کاوه که چند سال پیش رئیس مالیات بر درآمد تبریز بود از آشنایان ماست. می‌گفت : یک حاجی در تبریز می‌بایستی سه‌هزار تومان بیشتر مالیات بر درآمد پردازد. نمی‌داد و ایستادگی می‌نمود. من گفتم فشار آورند. شبی دیدم آمد بخانه‌ی ما و پولها را درآورد و گزاشت جلو من و گفت : «این پولها را خودتان بردارید و هرچه می‌خواهید بکنید. من بدولت نمی‌دهم. مذهب من از آن نهی کرده».
اینها حاضرند بکارمندان رشوه دهند و حاضر نیستند بدولت مالیات دهند. بارها دیده شده کارمندان را با دادن پول یا تحریک احساساتِ کیشی از راه می‌برند و خود را از پرداخت مالیات آسوده می‌سازند.
آقای نادری که از باهمادِ ماست می‌گفت : در گمرک پرونده‌ای دست من بود. یکی از بازرگانان کالایی داشت که گمرک آن را نمی‌پرداخت و بهانه می‌آورد. ما مطالبه می‌کردیم. روزی آن بازرگان آمد و با من چنین بسخن پرداخت : «شما که می‌دانید این پولها که دولت می‌گیرد حرامست ، دهنده‌اش گناهکارست. گیرنده‌اش گناهکارست. مگر شما به دین عقیده ندارید؟..» می‌گفت : دیدم می‌خواهد با این حرفها مرا بفریبد و خود را از پرداخت وجه گمرک آسوده گرداند. گفتم : «آقا ببخشید ، من از چنین دینی بیزارم».
آقای بلوری که یکی از پیشگامانِ مشروطه‌خواهان بوده و خود مردِ بنامیست ، می‌گفت : «چند سال پیش که در نیشابور فرماندار بودم رئیس فرهنگ خراسان آمد برود بمشهد و میهمان من بود. چون ناهار را خوردیم پرسید این خانه دولتیست یا خودتان اجاره کرده‌اید؟. گفتم : خودم اجاره کرده‌ام. برای چه می‌پرسید؟.. گفت : می‌خواستم بدانم اگر دولتی نیست نمازم را در اینجا بخوانم. دانسته شد آقای رئیس فرهنگ خانه‌های دولتی را غصبی می‌داند که نماز در آن نمی‌توان خواند.
آقای جلال امامجمعه از یارانِ ماست. پارسال تابستان با همسر خود بتهران آمدند. از یکی از کارمندان دارایی چند اتاق گرفته نشیمن داشتند. می‌گفت : روزی با صاحبخانه گفتگو می‌کردیم دیدم در کیش شیعی بسیار پافشار است. بمن نکوهش می‌کرد که گاهی ویلن می‌نوازم. می‌گفت : حرامست. من پرسیدم شما با این کیش ، خودتان چگونه کارمند دولت شده‌اید؟.. چگونه حقوق می‌گیرید؟. می‌گفت : «من تازه از زیارت بازگشته‌ام. در آن باره از علمای نجف اجازه گرفتم که باندازه‌ی حقوق ماهانه‌ی خودم تقاص کنم. با این ترتیب رفع حرمت خواهد شد».
شگفت‌تر از همه داستانیست که یکی از آشنایان بازگفته : چند سال پیش سید روضه‌خوانی از تبریز بتهران آمد و با آنکه پسرش در اینجا خانه و زندگی دارد بنزد او نرفت. هر چند روز در خانه‌ی کسی میگذرانید و روزها در بازار بحجره‌های بازرگانی می‌رفت و اظهار تهیدستی نموده پولها می‌گرفت.
👇
آن آشنای ما می‌گوید : من ایراد گرفته گفتم : این رسواییست چرا بخانه‌ی پسرت نمی‌روی که با آبرو زندگی کنی؟ پاسخی که بمن داد این بود :
«پسرم کارمند دولتست و زندگانیش حرامست. من نمی‌خواهم نان او را بخورم».
اینهاست چند داستانی که بعنوان نمونه یاد کردم. ببینید کار بکجا کشیده. بیکاری و گدایی جایز است ولی کارمند دولت بودن حرام می‌باشد.
می‌دانم خواهند پرسید : این باورها را چرا دارند؟. اینها از کجا سرچشمه گرفته؟. می‌گویم : در این باره داستان دراز است. اگر می‌خواهید نیک بدانید کتاب «داوری» را بخوانید. کوتاه‌شده‌اش اینست که ملایان می‌گویند : پس از مرگِ پیغمبر اسلام ، خلافت یا حکومت حق دوازده امام بوده. ابوبکر و عمر و عثمان و دیگران که خلافت کرده‌اند غاصب بوده‌اند. چون امام دوازدهم ناپدید شده ، در نبودنش ما جانشینان اوییم و حکومت حق ماست. ما باید بمردمان فرمان رانیم ، و دستور دهیم. مردم باید خمس و زکات را که مالیات اسلامی بوده بما پردازند. این دولت که برپا شده غاصب است ، مالیات که می‌گیرد حرامست ، جنگها که می‌کند چون با اجازه‌ی علما نیست جایز نیست ، سربازان که در آن جنگها می‌میرند مرتد از جهان رفته‌اند ...
اینست سرچشمه‌ی آن باورها.
شنیدنیست که اگر دزدی شب بخانه‌ی ملایی رود و کالا و کاچالی (4) بدزدد ، بامدادان ملا بکلانتری خواهد رفت و پرخاشها خواهد کرد. در همان حال بعقیده‌ی او کلانتر و پاسبانان همه «عونه‌ی جور» (5) اند و نزد خدا گناهکار می‌باشند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یاوری به گناه یا شراکت در جرم.
2ـ سید ابوالحسن اصفهانی ، مجتهد معروف پیش از آیت‌الله بروجردی.
3ـ با این پول در آن زمان در تهران سه خانه‌ی متوسط می‌شد خرید.
4ـ کاچال = اسباب خانه
5ـ یاری‌دهنده‌ی ستم
.
«پسرم کارمند دولتست و زندگانیش حرامست. من نمی‌خواهم نان او را بخورم».
اینهاست چند داستانی که بعنوان نمونه یاد کردم. ببینید کار بکجا کشیده. بیکاری و گدایی جایز است ولی کارمند دولت بودن حرام می‌باشد.
می‌دانم خواهند پرسید : این باورها را چرا دارند؟. اینها از کجا سرچشمه گرفته؟. می‌گویم : در این باره داستان دراز است. اگر می‌خواهید نیک بدانید کتاب «داوری» را بخوانید. کوتاه‌شده‌اش اینست که ملایان می‌گویند : پس از مرگِ پیغمبر اسلام ، خلافت یا حکومت حق دوازده امام بوده. ابوبکر و عمر و عثمان و دیگران که خلافت کرده‌اند غاصب بوده‌اند. چون امام دوازدهم ناپدید شده ، در نبودنش ما جانشینان اوییم و حکومت حق ماست. ما باید بمردمان فرمان رانیم ، و دستور دهیم. مردم باید خمس و زکات را که مالیات اسلامی بوده بما پردازند. این دولت که برپا شده غاصب است ، مالیات که می‌گیرد حرامست ، جنگها که می‌کند چون با اجازه‌ی علما نیست جایز نیست ، سربازان که در آن جنگها می‌میرند مرتد از جهان رفته‌اند ...
اینست سرچشمه‌ی آن باورها.
شنیدنیست که اگر دزدی شب بخانه‌ی ملایی رود و کالا و کاچالی (4) بدزدد ، بامدادان ملا بکلانتری خواهد رفت و پرخاشها خواهد کرد. در همان حال بعقیده‌ی او کلانتر و پاسبانان همه «عونه‌ی جور» (5) اند و نزد خدا گناهکار می‌باشند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یاوری به گناه یا شراکت در جرم.
2ـ سید ابوالحسن اصفهانی ، مجتهد معروف پیش از آیت‌الله بروجردی.
3ـ با این پول در آن زمان در تهران سه خانه‌ی متوسط می‌شد خرید.
4ـ کاچال = اسباب خانه
5ـ یاری‌دهنده‌ی ستم
.
🔶 «معنی مشروطه[=دمکراسی]» (احمد کسروی)
🔸 یک نمونه از اندیشه‌های پراکنده (تکه‌ی یک از دو)
شما هر رشته از کارهای زندگانی را بگیرید در ایران درباره‌ی آن عقیده‌های متضاد گوناگون هست. من نخواهم توانست در اینجا از یکایک رشته‌ها سخن رانم و اختلافات را درباره‌ی هر کدام جداگانه شرح دهم. برای این کار یک کتاب بزرگی می‌باید. برای روشنی موضوع تنها بیک مثل بس می‌کنم :
حکومت یا سررشته‌داری یکی از کارهای اساسی زندگانیست. چنانکه گفته‌ایم در جایی که بیست‌ملیون یا بیشتر یا کمتر در یکجا زندگی می‌نمایند و یک کشوری را برای خود جایگاه گرفته‌اند یک نیرویی می‌باید که در آن کشور ایمنی را برپا گرداند و از بیگانگان جلو گیرد و باختلافات و دعاوی رسیدگی نماید و بپاکیزگی و تندرستی کوشد و اینگونه کارها بعهده‌ی او باشد. این نیرو حکومت یا سررشته‌داری نامیده می‌شود و چنانکه گفتیم یکی از کارهای اساسی زندگانیست.
در زمانهای باستان در هر کشوری یک پادشاهی بمردم چیره می‌گردیده و این رشته را بدست می‌گرفته و بیش یا کم آن را بانجام می‌رسانیده. حکومت در دست پادشاهان می‌بوده و چون کسانی از آنان مردان کاردان و نیکی بوده‌اند و کشور را ایمن و آباد گردانیده مردم را بآسایش می‌رسانیده‌اند اینست مردم بآنان با دیده‌ی احترام می‌نگریسته‌اند و از اینجا کسانی چنین پنداشته‌اند که پادشاهی یک موهبت خداییست. پادشاه را خدا برمی‌گزیند و رشته‌ی کارها را بدست او می‌سپارد. اینست مردم باید فرمانبرداری کنند و همیشه خشنود و دعاگو باشند و اگر یک پادشاهی ستمگر درآمد از نفرین خودداری کرده از خدا خواهند که او را اصلاح گرداند.
این عقیده تا چند قرن پیش در همه جا رواج داشته. در اروپا پادشاهان خود را گماشته‌ی خدا دانسته چنین می‌گفته‌اند : مردم همه مسئول پادشاهند و پادشاه تنها مسئول خداست. در ایران هم این عقیده رواج بسیار داشته. اینست حدیثها ساخته‌اند : «اَلسُّلْطَانُ ظِلُّ اَللهِ فِی اَلأرْضِ» (1) و «ان فؤاد السلطان بین اصبعی الرحمن» . شاعران تکه‌های بسیاری بشعر کشیده‌اند : «پادشاهان مظهر شاهی حق» یا «صلاح مملکت خویش خسروان دانند» و «پادشاهان از برای مصلحت صد خون کنند» و «هر عیب که سلطان بپسندد هنر است». اینها کمی از چاپلوسی و کمی از روی عقیده‌های آنروزی بوده است.
این باورها در آن روزها اگر از یکسو زیانی داشته و بر استبداد پادشاهان می‌افزوده از سوی دیگر سودمند بوده و مردم را بآرامش و خاموشی و فرمانبری از پادشاهان ترغیب می‌نموده.
ولی سپس از اروپا کسانی برخاسته چنین گفتند : «مردم گوسفند نیستند که خدا بآنان چوپانی گمارد. این پادشاهان خود با زور و چیرگی و یا به ارث از پدر و عمو پادشاهی یافته‌اند و چگونه می‌توان گفت که خدا آنان را برگزیده؟!.. بویژه که بیشتر آنان ستمگرانی بوده‌اند و جز خوشیهای خود را دنبال نکرده‌اند». اینان حکومت را بمعنی حقیقی آن برگردانیده چنین گفتند : «یک کشوری که بیست‌ملیون یا بیشتر یا کمتر در آن زندگی می‌کنند آنجا خانه‌ی ایشان است که باید خودشان دربند آبادی و ایمنی آن باشند و رشته‌ی کارهای آنجا نیز در دست خود مردم باید بود. (2) چیزی که هست چون همگی سررشته‌داری نتوانند کرد باید نمایندگانی را از میان خود برگزینند و رشته را بدست ایشان سپرده خود نگهبان باشند ...».
از اینگونه سخنان درمیان مردم پراکنده گردانیدند و اینها چون حقیقت بود در اندک‌زمانی در همه جا انتشار یافت و چنانکه می‌دانیم در اروپا در همه‌ی کشورها شورشهایی پدید آمد و خونها ریخته گردید و از هر راهی بود این حقایق بمرحله‌ی عمل آمد و در سراسر اروپا رشته‌ی حکومت بدست توده‌ها افتاد که با اصول پارلمانی آن را اداره می‌کردند. پادشاهی این زمان معنی دیگری پیدا کرده پادشاه جز نماینده‌ای از توده (یا یک نفر شاخصی) شمرده نگردید و در برخی کشورها بآن نیز نیازی ندیده و پادشاهی را یکباره از میان بردند.
پیداست که این یک پیشرفتی در کار زندگانی آدمیان بود. توده‌ها از زیردستی بیرون آمده آزاد گردیدند ، کشورها رو بآبادی و آراستگی رفت ، از هر باره زندگانی پرمغزتر و پرمعنی‌تر گردید. یک تن پادشاه هرچه نیک باشد و بآبادی کشور کوشد بالاخره یک تن است و آنچه را یک توده می‌تواند از دست او برنمی‌آید.
پس از اروپا نوبت بآسیا رسید که این طرز نوین حکومت را بپذیرد و زنجیرهای استبداد را از هم بگسلد ، و یکی از توده‌هایی که باین کار برخاست ایران بود که با کوششهای بسیار و با دادن قربانیهای فراوان محمدعلی‌میرزا شاه خودکامه‌ی قاجاری را از ایران بیرون راند و حکومت مشروطه را پایدار گردانید.
👇
🔸 یک نمونه از اندیشه‌های پراکنده (تکه‌ی یک از دو)
شما هر رشته از کارهای زندگانی را بگیرید در ایران درباره‌ی آن عقیده‌های متضاد گوناگون هست. من نخواهم توانست در اینجا از یکایک رشته‌ها سخن رانم و اختلافات را درباره‌ی هر کدام جداگانه شرح دهم. برای این کار یک کتاب بزرگی می‌باید. برای روشنی موضوع تنها بیک مثل بس می‌کنم :
حکومت یا سررشته‌داری یکی از کارهای اساسی زندگانیست. چنانکه گفته‌ایم در جایی که بیست‌ملیون یا بیشتر یا کمتر در یکجا زندگی می‌نمایند و یک کشوری را برای خود جایگاه گرفته‌اند یک نیرویی می‌باید که در آن کشور ایمنی را برپا گرداند و از بیگانگان جلو گیرد و باختلافات و دعاوی رسیدگی نماید و بپاکیزگی و تندرستی کوشد و اینگونه کارها بعهده‌ی او باشد. این نیرو حکومت یا سررشته‌داری نامیده می‌شود و چنانکه گفتیم یکی از کارهای اساسی زندگانیست.
در زمانهای باستان در هر کشوری یک پادشاهی بمردم چیره می‌گردیده و این رشته را بدست می‌گرفته و بیش یا کم آن را بانجام می‌رسانیده. حکومت در دست پادشاهان می‌بوده و چون کسانی از آنان مردان کاردان و نیکی بوده‌اند و کشور را ایمن و آباد گردانیده مردم را بآسایش می‌رسانیده‌اند اینست مردم بآنان با دیده‌ی احترام می‌نگریسته‌اند و از اینجا کسانی چنین پنداشته‌اند که پادشاهی یک موهبت خداییست. پادشاه را خدا برمی‌گزیند و رشته‌ی کارها را بدست او می‌سپارد. اینست مردم باید فرمانبرداری کنند و همیشه خشنود و دعاگو باشند و اگر یک پادشاهی ستمگر درآمد از نفرین خودداری کرده از خدا خواهند که او را اصلاح گرداند.
این عقیده تا چند قرن پیش در همه جا رواج داشته. در اروپا پادشاهان خود را گماشته‌ی خدا دانسته چنین می‌گفته‌اند : مردم همه مسئول پادشاهند و پادشاه تنها مسئول خداست. در ایران هم این عقیده رواج بسیار داشته. اینست حدیثها ساخته‌اند : «اَلسُّلْطَانُ ظِلُّ اَللهِ فِی اَلأرْضِ» (1) و «ان فؤاد السلطان بین اصبعی الرحمن» . شاعران تکه‌های بسیاری بشعر کشیده‌اند : «پادشاهان مظهر شاهی حق» یا «صلاح مملکت خویش خسروان دانند» و «پادشاهان از برای مصلحت صد خون کنند» و «هر عیب که سلطان بپسندد هنر است». اینها کمی از چاپلوسی و کمی از روی عقیده‌های آنروزی بوده است.
این باورها در آن روزها اگر از یکسو زیانی داشته و بر استبداد پادشاهان می‌افزوده از سوی دیگر سودمند بوده و مردم را بآرامش و خاموشی و فرمانبری از پادشاهان ترغیب می‌نموده.
ولی سپس از اروپا کسانی برخاسته چنین گفتند : «مردم گوسفند نیستند که خدا بآنان چوپانی گمارد. این پادشاهان خود با زور و چیرگی و یا به ارث از پدر و عمو پادشاهی یافته‌اند و چگونه می‌توان گفت که خدا آنان را برگزیده؟!.. بویژه که بیشتر آنان ستمگرانی بوده‌اند و جز خوشیهای خود را دنبال نکرده‌اند». اینان حکومت را بمعنی حقیقی آن برگردانیده چنین گفتند : «یک کشوری که بیست‌ملیون یا بیشتر یا کمتر در آن زندگی می‌کنند آنجا خانه‌ی ایشان است که باید خودشان دربند آبادی و ایمنی آن باشند و رشته‌ی کارهای آنجا نیز در دست خود مردم باید بود. (2) چیزی که هست چون همگی سررشته‌داری نتوانند کرد باید نمایندگانی را از میان خود برگزینند و رشته را بدست ایشان سپرده خود نگهبان باشند ...».
از اینگونه سخنان درمیان مردم پراکنده گردانیدند و اینها چون حقیقت بود در اندک‌زمانی در همه جا انتشار یافت و چنانکه می‌دانیم در اروپا در همه‌ی کشورها شورشهایی پدید آمد و خونها ریخته گردید و از هر راهی بود این حقایق بمرحله‌ی عمل آمد و در سراسر اروپا رشته‌ی حکومت بدست توده‌ها افتاد که با اصول پارلمانی آن را اداره می‌کردند. پادشاهی این زمان معنی دیگری پیدا کرده پادشاه جز نماینده‌ای از توده (یا یک نفر شاخصی) شمرده نگردید و در برخی کشورها بآن نیز نیازی ندیده و پادشاهی را یکباره از میان بردند.
پیداست که این یک پیشرفتی در کار زندگانی آدمیان بود. توده‌ها از زیردستی بیرون آمده آزاد گردیدند ، کشورها رو بآبادی و آراستگی رفت ، از هر باره زندگانی پرمغزتر و پرمعنی‌تر گردید. یک تن پادشاه هرچه نیک باشد و بآبادی کشور کوشد بالاخره یک تن است و آنچه را یک توده می‌تواند از دست او برنمی‌آید.
پس از اروپا نوبت بآسیا رسید که این طرز نوین حکومت را بپذیرد و زنجیرهای استبداد را از هم بگسلد ، و یکی از توده‌هایی که باین کار برخاست ایران بود که با کوششهای بسیار و با دادن قربانیهای فراوان محمدعلی‌میرزا شاه خودکامه‌ی قاجاری را از ایران بیرون راند و حکومت مشروطه را پایدار گردانید.
👇
کنون سی و شش سالست که در این کشور حکومت مشروطه یا سررشته‌داری توده بنیاد یافته. ولی سخن در اینجاست که هنوز آن اندیشه‌ی کهن درباره‌ی پادشاهان از این کشور بیرون نرفته و هنوز آن نیز پایدار است. زیرا از یکسو تاکنون معنی درست مشروطه را بتوده‌ی انبوه نفهمانیده‌اند و بیشتر مردم با این اندیشه‌ی نوین آشنا نمی‌باشند. از آنسوی هزارها کتابی که در زمانهای استبداد تألیف گردیده و پر از اندیشه‌های کهن آنزمانی می‌باشد درمیان مردم رواج دارد و توده همیشه سر و کارشان با آن کتابهاست. اینست شما اگر جستجویی کنید خواهید دید یک دسته‌ی انبوهی از مردم هنوز از معنی مشروطه آگاه نیستند و در دلهاشان جز چیزهایی که درباره‌ی پادشاه و پادشاهی از پدرانشان شنیده بوده‌اند نیست. یک دسته‌ی انبوه دیگری ، هم معنی مشروطه را شنیده و در دل جا داده‌اند و هم آن سخنان کهن را در یاد می‌دارند و هنوز آنها را رها نکرده‌اند.
اینک یک نمونه از اندیشه‌های متضادی که در ایران رواج دارد. شما دیدید که در زمان شاه گذشته کسانی همان اندیشه‌ی کهن را بمیان آوردند و پیاپی آنها را تازه گردانیدند و دوباره گوشها را پر از آنها ساختند. آقای رشید یاسمی در جلسه‌ی «پرورش افکار» بدستاویز سخنان بی‌مغز و پوچی که از شعرای چاپلوس و بیهوده‌گوی زمان مغول بازمانده و با زور بافندگیهای خود ، شاه را «فره یزدانی» گردانید و «سرّ بقای ایران» را منتهی بشاه‌پرستی ساخته هرچه گفتگوهای پوچ و مهملی از شعرای گذشته در مغز آکنده بود ، برای دلیل بیرون ریخت. رفیق او آقای نصرالله فلسفی رفت در تبریز و در آنجا کنفرانس «شاه‌پرستی» داد و او نیز آنچه از این گفته‌های کهن در سینه داشت بزبان آورد. تنها این دو تن نبودند. دیگران نیز همین کار را کردند.
پس از سی‌وشش سال هنوز اندیشه‌ها درباره‌ی مشروطه و استبداد یکسره نگردیده. هنوز دانسته نیست ایرانیان کدام یک از این دو نوع حکومت را خواهانند و بروی آن ایستادگی دارند. یکسو در روزنامه‌ها هر روز نام مشروطه برده می‌شود و گفتگو از آزادی و سررشته‌داری توده می‌رود و یکسو کتابهایی که پر از ستایش استبداد است هر یکی پس از دیگری پراکنده می‌شود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ معنی : شاه سایه‌ی خدا در زمین است.
2ـ باید بود(bud) سبک شده‌ی باید بودن است.
.
اینک یک نمونه از اندیشه‌های متضادی که در ایران رواج دارد. شما دیدید که در زمان شاه گذشته کسانی همان اندیشه‌ی کهن را بمیان آوردند و پیاپی آنها را تازه گردانیدند و دوباره گوشها را پر از آنها ساختند. آقای رشید یاسمی در جلسه‌ی «پرورش افکار» بدستاویز سخنان بی‌مغز و پوچی که از شعرای چاپلوس و بیهوده‌گوی زمان مغول بازمانده و با زور بافندگیهای خود ، شاه را «فره یزدانی» گردانید و «سرّ بقای ایران» را منتهی بشاه‌پرستی ساخته هرچه گفتگوهای پوچ و مهملی از شعرای گذشته در مغز آکنده بود ، برای دلیل بیرون ریخت. رفیق او آقای نصرالله فلسفی رفت در تبریز و در آنجا کنفرانس «شاه‌پرستی» داد و او نیز آنچه از این گفته‌های کهن در سینه داشت بزبان آورد. تنها این دو تن نبودند. دیگران نیز همین کار را کردند.
پس از سی‌وشش سال هنوز اندیشه‌ها درباره‌ی مشروطه و استبداد یکسره نگردیده. هنوز دانسته نیست ایرانیان کدام یک از این دو نوع حکومت را خواهانند و بروی آن ایستادگی دارند. یکسو در روزنامه‌ها هر روز نام مشروطه برده می‌شود و گفتگو از آزادی و سررشته‌داری توده می‌رود و یکسو کتابهایی که پر از ستایش استبداد است هر یکی پس از دیگری پراکنده می‌شود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ معنی : شاه سایه‌ی خدا در زمین است.
2ـ باید بود(bud) سبک شده‌ی باید بودن است.
.
📘 بخوانند و داوری کنند (شیعیگری)
🖌 احمد کسروی
🔍 تاریخچه‌ی شیعیگری ، ایرادها و زیانهای آن ، پاسخ ملایان به این ایرادها
📊 شمار ساتها : 132
بازپسین پراکنش : مهر 1399
☀️ این بازپسین و بهترین پراکنش کتاب می‌باشد که پیکره‌هایش کیفیت بهتری دارد. یک پیوست و چند پیکره‌ی تازه به آن افزوده و بار دیگر با چاپ نخست آن بدقت سنجیده شده است.
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
👇
https://t.me/kasravi_ahmad/810
🖌 احمد کسروی
🔍 تاریخچه‌ی شیعیگری ، ایرادها و زیانهای آن ، پاسخ ملایان به این ایرادها
📊 شمار ساتها : 132
بازپسین پراکنش : مهر 1399
☀️ این بازپسین و بهترین پراکنش کتاب می‌باشد که پیکره‌هایش کیفیت بهتری دارد. یک پیوست و چند پیکره‌ی تازه به آن افزوده و بار دیگر با چاپ نخست آن بدقت سنجیده شده است.
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
👇
https://t.me/kasravi_ahmad/810
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 6)
6ـ چرا در ایران مشروطه پا نگرفت؟. (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه گفتم پنجاه و شصت سال پیش از این گروهی از غیرتمندان چاره‌ی دردهای ایران را در روان گردانیدن مشروطه می‌دانستند و رنجها کشیدند و جانفشانیها نمودند و در این کشور بنیاد مشروطه نهادند. ولی مشروطه نه تنها بدردهای ایران چاره نکرد خود پا نگرفت و ناانجام ماند. اکنون جای گفتگوست که چرا چنین شد؟..
این جُستارِ بسیار مهمیست و تاکنون می‌بایست در این باره جستجوها رود و کتابها نوشته شود ولی جستجویی نشده و ما می‌بینیم گاهی کسانی گناه را بگردن سیاست بیگانگان انداخته می‌گویند آنها نگزاردند. گاهی هم کسانی بیسوادی و نادانی توده را گناهکار گرفته می‌گویند مردم شایسته‌ی مشروطه نبودند.
لیکن اینها درست نیست و از روی اندیشه و بررسی نمی‌باشد. ما در این باره جستجوها کرده‌ایم و داستان در پیش ما روشنست.
راستست در ناانجام ماندن مشروطه سیاست بیگانگان دخالت داشته. راستست توده بیسواد است و آماده‌ی مشروطه نگردیده. ولی انگیزه‌ی اساسی اینها نیست. دخالت بیگانگان در بسیار کشورها بوده. مگر در فرانسه هنگامی که شورشِ مشروطه بود دولتهای بزرگ اروپا برای جلوگیری از پیشرفتِ آزادی بدخالت نپرداختند؟! مگر جنگها پیش نیاوردند؟! پس چرا نتوانستند جلوگیری کنند؟. آمدیم به آماده نبودن توده ، این راستست که هنگامی که در ایران جنبش مشروطه‌خواهی پدید آمد انبوه مردم یکباره از آن بیگانه بودند و معنی آن را هم نمی‌دانستند. چیزی که هست چون مشروطه روان گردید می‌بایست کم‌کم مردم بآن آشنا گردند و معنیش بدانند و دلبستگی پیدا کنند. پس چه شد که نشد؟..
در این باره هم سخن درازست. اگر کوتاهش خواهیم باید گفت : مایه‌ی ناانجامی مشروطه این دستگاه ملایانست. راستست که در آن جنبش شادروانان بهبهانی و طباطبایی پیشگام گردیدند و سه تن از علمای بزرگ نجف ـ آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی‌شیخ مازندرانی ـ پشتیبانیهای مردانه نمودند. ولی آنها جدا بودند. دیگران با آنها نیز کینه ورزیده و بدخواهی نشان دادند.
چنانکه می‌دانیم ملایان در آن پیشامد نخست از در ایستادگی درآمده بهمدستی دربارِ محمدعلی‌میرزا و پشتیبانی دولت تزاری روس با مشروطه‌خواهان بدشمنی پرداختند. بآنها نامهای بابی و طبیعی نهاده مردم نافهمِ عامی را برآغالانیدند و در تبریز کار را بجنگ رسانیده خونها ریختند و با دست صمدخان سرانِ آزادیخواهی را ببالای دار فرستادند. ولی چون با همه‌ی اینها درماندند و کاری نتوانستند این بار از درِ دیگر درآمدند. باین معنی که در بیرون ، گردن گزاردند و بخاموشی گراییدند. بلکه خودشان از قانونها و اداره‌های مشروطه بسودجویی پرداختند. چیزی که هست در همان حال از کارشکنی و دشمنی بازنایستادند. اساساً دستگاه آنها از چند راه جلوگیر پیشرفت مشروطه و دمکراسی است :
نخست آنها بمردم یاد می‌دهند : «شما چه کار بکارهای کشور دارید؟!. شما باید در اندیشه‌ی آخرت باشید. باید بزیارت روید ، روضه‌خوانی برپا گردانید ، اگر پول دارید به علما دهید». اینها کوتاهشده‌ی آموزاکهای آنهاست. همه می‌بینیم انبوه مردم که اختیارشان در دست اینهاست کمترین علاقه بکشور و توده ندارند و در سختترین هنگامِ گرفتاری تنها درپی زیارت رفتن و روضه‌خوانی کردن می‌باشند. همین چندماهه بهنگامی که پیشامد آذربایجان (1) پیش آمده هر زمان بیم جنگ و آشوب می‌رفت و در سراسرِ جهان در انجمنها گفتگوی ایران بود ، هشتادهزار تن از مردم گذرنامه گرفته روانه‌ی عراق شده‌اند. گذشته از آنهایی که از مرزها نهانی گذشته‌اند.
دوم چنانکه دیدیم اینها با حکومت مشروطه و قانونها دشمنی خاصی می‌کنند و بنام آنکه حکومت حق ماست ، دولت را غاصب می‌شمارند و مردم را بخودداری از دادن مالیات و نافرمانی بقانونها وامی‌دارند. در نظر آنها قانون یک چیز تحمیلی است و مردم اگر گردن نگزارند نه تنها بد نکرده‌اند نیک کرده‌اند و ثوابی‌خواهند داشت.
با این حال آیا شدنیست که مشروطه در این کشور پا گیرد و ریشه دواند؟! آیا شدنیست که این توده بپای دیگر توده‌های جهان برسد؟!
مشروطه چیست؟. مشروطه آنست که یک توده در کشوری که هستند آنجا را خانه‌ی خود دانند و جانبازی در راه نگهداری و کوشش بآبادی آنجا را بزرگترین بایایی برای خود شناسند ـ آیا از این توده با این بدآموزیهای زهرآلود چنان چیزی چشم توان داشت؟!
پابرگی :
1ـ خواست جدایی‌خواهی حکومت دمکرات آذربایجان است که در آذرماه 1324 اعلام رسمی کرد. ـ ویراینده
.
🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 6)
6ـ چرا در ایران مشروطه پا نگرفت؟. (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه گفتم پنجاه و شصت سال پیش از این گروهی از غیرتمندان چاره‌ی دردهای ایران را در روان گردانیدن مشروطه می‌دانستند و رنجها کشیدند و جانفشانیها نمودند و در این کشور بنیاد مشروطه نهادند. ولی مشروطه نه تنها بدردهای ایران چاره نکرد خود پا نگرفت و ناانجام ماند. اکنون جای گفتگوست که چرا چنین شد؟..
این جُستارِ بسیار مهمیست و تاکنون می‌بایست در این باره جستجوها رود و کتابها نوشته شود ولی جستجویی نشده و ما می‌بینیم گاهی کسانی گناه را بگردن سیاست بیگانگان انداخته می‌گویند آنها نگزاردند. گاهی هم کسانی بیسوادی و نادانی توده را گناهکار گرفته می‌گویند مردم شایسته‌ی مشروطه نبودند.
لیکن اینها درست نیست و از روی اندیشه و بررسی نمی‌باشد. ما در این باره جستجوها کرده‌ایم و داستان در پیش ما روشنست.
راستست در ناانجام ماندن مشروطه سیاست بیگانگان دخالت داشته. راستست توده بیسواد است و آماده‌ی مشروطه نگردیده. ولی انگیزه‌ی اساسی اینها نیست. دخالت بیگانگان در بسیار کشورها بوده. مگر در فرانسه هنگامی که شورشِ مشروطه بود دولتهای بزرگ اروپا برای جلوگیری از پیشرفتِ آزادی بدخالت نپرداختند؟! مگر جنگها پیش نیاوردند؟! پس چرا نتوانستند جلوگیری کنند؟. آمدیم به آماده نبودن توده ، این راستست که هنگامی که در ایران جنبش مشروطه‌خواهی پدید آمد انبوه مردم یکباره از آن بیگانه بودند و معنی آن را هم نمی‌دانستند. چیزی که هست چون مشروطه روان گردید می‌بایست کم‌کم مردم بآن آشنا گردند و معنیش بدانند و دلبستگی پیدا کنند. پس چه شد که نشد؟..
در این باره هم سخن درازست. اگر کوتاهش خواهیم باید گفت : مایه‌ی ناانجامی مشروطه این دستگاه ملایانست. راستست که در آن جنبش شادروانان بهبهانی و طباطبایی پیشگام گردیدند و سه تن از علمای بزرگ نجف ـ آخوند خراسانی و حاجی تهرانی و حاجی‌شیخ مازندرانی ـ پشتیبانیهای مردانه نمودند. ولی آنها جدا بودند. دیگران با آنها نیز کینه ورزیده و بدخواهی نشان دادند.
چنانکه می‌دانیم ملایان در آن پیشامد نخست از در ایستادگی درآمده بهمدستی دربارِ محمدعلی‌میرزا و پشتیبانی دولت تزاری روس با مشروطه‌خواهان بدشمنی پرداختند. بآنها نامهای بابی و طبیعی نهاده مردم نافهمِ عامی را برآغالانیدند و در تبریز کار را بجنگ رسانیده خونها ریختند و با دست صمدخان سرانِ آزادیخواهی را ببالای دار فرستادند. ولی چون با همه‌ی اینها درماندند و کاری نتوانستند این بار از درِ دیگر درآمدند. باین معنی که در بیرون ، گردن گزاردند و بخاموشی گراییدند. بلکه خودشان از قانونها و اداره‌های مشروطه بسودجویی پرداختند. چیزی که هست در همان حال از کارشکنی و دشمنی بازنایستادند. اساساً دستگاه آنها از چند راه جلوگیر پیشرفت مشروطه و دمکراسی است :
نخست آنها بمردم یاد می‌دهند : «شما چه کار بکارهای کشور دارید؟!. شما باید در اندیشه‌ی آخرت باشید. باید بزیارت روید ، روضه‌خوانی برپا گردانید ، اگر پول دارید به علما دهید». اینها کوتاهشده‌ی آموزاکهای آنهاست. همه می‌بینیم انبوه مردم که اختیارشان در دست اینهاست کمترین علاقه بکشور و توده ندارند و در سختترین هنگامِ گرفتاری تنها درپی زیارت رفتن و روضه‌خوانی کردن می‌باشند. همین چندماهه بهنگامی که پیشامد آذربایجان (1) پیش آمده هر زمان بیم جنگ و آشوب می‌رفت و در سراسرِ جهان در انجمنها گفتگوی ایران بود ، هشتادهزار تن از مردم گذرنامه گرفته روانه‌ی عراق شده‌اند. گذشته از آنهایی که از مرزها نهانی گذشته‌اند.
دوم چنانکه دیدیم اینها با حکومت مشروطه و قانونها دشمنی خاصی می‌کنند و بنام آنکه حکومت حق ماست ، دولت را غاصب می‌شمارند و مردم را بخودداری از دادن مالیات و نافرمانی بقانونها وامی‌دارند. در نظر آنها قانون یک چیز تحمیلی است و مردم اگر گردن نگزارند نه تنها بد نکرده‌اند نیک کرده‌اند و ثوابی‌خواهند داشت.
با این حال آیا شدنیست که مشروطه در این کشور پا گیرد و ریشه دواند؟! آیا شدنیست که این توده بپای دیگر توده‌های جهان برسد؟!
مشروطه چیست؟. مشروطه آنست که یک توده در کشوری که هستند آنجا را خانه‌ی خود دانند و جانبازی در راه نگهداری و کوشش بآبادی آنجا را بزرگترین بایایی برای خود شناسند ـ آیا از این توده با این بدآموزیهای زهرآلود چنان چیزی چشم توان داشت؟!
پابرگی :
1ـ خواست جدایی‌خواهی حکومت دمکرات آذربایجان است که در آذرماه 1324 اعلام رسمی کرد. ـ ویراینده
.
🔶 «معنی مشروطه[=دمکراسی]» (احمد کسروی)
🔸 یک نمونه از اندیشه‌های پراکنده (تکه‌ی دو از دو)
یک روزی در ایران معمول بوده که شاعران شعرسرایی را پیشه‌ی خود گرفته پی کاری یا داد و ستدی نمی‌رفته‌اند ، و کسانی از آنان خود را بدربار یک پادشاهی یا یک حکمرانی بسته با ستایشگری ازو صله و انعام گرفته و از این راه زندگی می‌کرده‌اند. اینان برای آنکه احساسات خودخواهانه‌ی ممدوح را راضی گردانند از هیچ گزافه‌ای بازنمی‌ایستاده‌اند و برای آنکه در ستایشگری بالادست پیشینیان را گیرند ، حقایق را با پندارها و با بافندگیهای شاعرانه‌ی خود بهم آمیخته یک مضمون‌ها ـ یا بهتر گویم یک معجونهای غریبی پدید می‌آورده‌اند. بگفته‌ی خودشان نُه کرسی فلک را زیر پای قزل‌ارسلان می‌گزارده‌اند تا یک صله و انعام بزرگی ازو دریافت کنند.
پیداست که سخنان اینها بسیار سست و بی‌پایه بوده و این بسیار غبن است که امروز مردمی در کارهای زندگانی بگفته‌ی اینها استناد کنند و از آنها پیروی نمایند.
یکی از آن شاعران نظامی گنجه‌ای بوده. این مرد در ستایش یک بهرامشاه حاکم ارزنجان می‌گوید :
با فلک آن دم که نشینی بخوان پیش من افکن قدری استخوان
کاخر لاف سگیت می‌زنم دبدبه‌ی بندگیت می‌زنم
ببینید : یک بهرامشاه را چندان بالا می‌برد که با فلک بیک خوانش می‌نشاند. از اینسوی خود را چندان پست می‌کند که شایسته‌ی سگی او نشمارده می‌گوید : «لاف سگیت می‌زنم» و از وی طلب استخوان می‌کند. این نمونه‌ای از بی‌پروایی و گزافگویی اوست. چنین شاعری یک روز هم از روی مبالغه چنین گفته :
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیک انگشتری
این گفته بسیار بیپاست. پیغمبری کجا و شاهی کجا؟!.. این سخن در آنزمان هم ناشایا بوده.
به هر حال این بسیار غبن است که کسی امروز در این دوره‌ی مشروطه و حکومت دمکراسی بچنان شعری تمسک نماید و آن را سند گفته‌های خود گرداند. بسیار غبن است که کسی امروز شعرهای فردوسی را بگوشها کشاند و از آنها دلیل بیاورد. امروز پادشاهی بمعنی دیگریست و یک پادشاه دخالتی در کارها ندارد. در زندگانی امروزی نیرو در دست توده‌هاست و اگر سخنی باید گفت از توده‌ها باید گفت. یک کسی اگر می‌خواهد چیزهایی بمردم بیاموزد و یک راهنمائی کند باید از طرز زندگانی توده‌ای و از چگونگی سررشته‌داری آنها گفتگو نماید. نه آنکه همه‌ی اینها را فراموش کند و خود و شنوندگان را بزمان سلجوقیان کشاند و اندیشه‌های بیهوده‌ی آنزمان را تازه گرداند.
این اندیشه‌ها در ایران بود که مردم رو بسوی اروپا آوردند و مشروطه را از آنان گرفتند و با صد رنج و زیان آن را پایدار گردانیدند. اینها بود و مردم نتیجه‌ی آنها را که ویرانی کشور و این بدبختی توده بود می‌دیدند و برای رهایی از آنها بود که آنهمه کوششها را بکار بردند. کنون چه شده دوباره بآنها برگردند؟!.. اگر چنینست که مردم از روی اندیشه‌های فردوسی و نظامی زندگانی کنند دیگر مشروطه چه می‌بایست؟!.. بآن خونریزیها و کشاکشها چه نیاز بود؟!.. دیگر قانون اساسی چه نتیجه دارد؟!.. پارلمان برای چیست؟!.. این وزارتخانه‌ها چه لازم است؟!.. اگر این راستست «چه فرمان یزدان چه فرمان شاه» ، راستست : «پادشاهان مظهر شاهی حق» ، راستست : «صلاح مملکت خویش خسروان دانند» ، پس آن شوریدن بمحمدعلی‌میرزا برای چه بوده؟!.. آن جنگها و خونریزیها چه معنی داشته؟!..
در ایران زمانی که مشروطه شد بایستی یکی از کوششها در این راه باشد که مردم را با معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده آشنا گردانند و مزیت چنین زندگانی را بآنان بفهمانند. این کار از همه لازمتر بود زیرا چنانکه بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون اساسی نیست. یک فرق بزرگ در آمادگی مردم برای زندگانی آزادانه است ، و این آمادگی هنگامی توانستی بود که مردم معنی درست مشروطه را بدانند و مزایای آن را دریابند. می‌بایست سالها روزنامه‌های ایران در این زمینه گفتارها نویسند تا این اندیشه‌ی نوین را در دلها جا دهند و آن باورهای کهن را بیرون گردانند.
ولی در آغاز مشروطه بچنین کاری برنخاستند و سپس نیز جنگها و کشاکشها فرصت نداد و نتیجه آن شد که امروز از یکسو اصول حکومت کشور مشروطه است و قانون اساسی بروی آن نوشته شده و از یکسو دلها پر از باورهاییست که بضد آن می‌باشد.
اگر شما جستجو کنید خواهید دید امروز چند عقیده‌ی ضد هم درباره‌ی حکومت در ایران رواج دارد : یک دسته حکومت را جز بمعنی هزار سال پیش آن نمی‌دانند و با فردوسی و نظامی همباورند. یک دسته حکومت را حق علما دانسته دخالت دولت را چه باستبداد باشد و چه بمشروطه حرام می‌شمارند. یک دسته به پیروی از برخی کشورهای اروپا هوادار دیکتاتوری هستند و بگفته‌ی خودشان مشروطه را کهنه شده می‌شمارند. اینست باورهای گوناگون که شما درمیان مردم توانید یافت.
👇
🔸 یک نمونه از اندیشه‌های پراکنده (تکه‌ی دو از دو)
یک روزی در ایران معمول بوده که شاعران شعرسرایی را پیشه‌ی خود گرفته پی کاری یا داد و ستدی نمی‌رفته‌اند ، و کسانی از آنان خود را بدربار یک پادشاهی یا یک حکمرانی بسته با ستایشگری ازو صله و انعام گرفته و از این راه زندگی می‌کرده‌اند. اینان برای آنکه احساسات خودخواهانه‌ی ممدوح را راضی گردانند از هیچ گزافه‌ای بازنمی‌ایستاده‌اند و برای آنکه در ستایشگری بالادست پیشینیان را گیرند ، حقایق را با پندارها و با بافندگیهای شاعرانه‌ی خود بهم آمیخته یک مضمون‌ها ـ یا بهتر گویم یک معجونهای غریبی پدید می‌آورده‌اند. بگفته‌ی خودشان نُه کرسی فلک را زیر پای قزل‌ارسلان می‌گزارده‌اند تا یک صله و انعام بزرگی ازو دریافت کنند.
پیداست که سخنان اینها بسیار سست و بی‌پایه بوده و این بسیار غبن است که امروز مردمی در کارهای زندگانی بگفته‌ی اینها استناد کنند و از آنها پیروی نمایند.
یکی از آن شاعران نظامی گنجه‌ای بوده. این مرد در ستایش یک بهرامشاه حاکم ارزنجان می‌گوید :
با فلک آن دم که نشینی بخوان پیش من افکن قدری استخوان
کاخر لاف سگیت می‌زنم دبدبه‌ی بندگیت می‌زنم
ببینید : یک بهرامشاه را چندان بالا می‌برد که با فلک بیک خوانش می‌نشاند. از اینسوی خود را چندان پست می‌کند که شایسته‌ی سگی او نشمارده می‌گوید : «لاف سگیت می‌زنم» و از وی طلب استخوان می‌کند. این نمونه‌ای از بی‌پروایی و گزافگویی اوست. چنین شاعری یک روز هم از روی مبالغه چنین گفته :
پیش خرد شاهی و پیغمبری چون دو نگینند بیک انگشتری
این گفته بسیار بیپاست. پیغمبری کجا و شاهی کجا؟!.. این سخن در آنزمان هم ناشایا بوده.
به هر حال این بسیار غبن است که کسی امروز در این دوره‌ی مشروطه و حکومت دمکراسی بچنان شعری تمسک نماید و آن را سند گفته‌های خود گرداند. بسیار غبن است که کسی امروز شعرهای فردوسی را بگوشها کشاند و از آنها دلیل بیاورد. امروز پادشاهی بمعنی دیگریست و یک پادشاه دخالتی در کارها ندارد. در زندگانی امروزی نیرو در دست توده‌هاست و اگر سخنی باید گفت از توده‌ها باید گفت. یک کسی اگر می‌خواهد چیزهایی بمردم بیاموزد و یک راهنمائی کند باید از طرز زندگانی توده‌ای و از چگونگی سررشته‌داری آنها گفتگو نماید. نه آنکه همه‌ی اینها را فراموش کند و خود و شنوندگان را بزمان سلجوقیان کشاند و اندیشه‌های بیهوده‌ی آنزمان را تازه گرداند.
این اندیشه‌ها در ایران بود که مردم رو بسوی اروپا آوردند و مشروطه را از آنان گرفتند و با صد رنج و زیان آن را پایدار گردانیدند. اینها بود و مردم نتیجه‌ی آنها را که ویرانی کشور و این بدبختی توده بود می‌دیدند و برای رهایی از آنها بود که آنهمه کوششها را بکار بردند. کنون چه شده دوباره بآنها برگردند؟!.. اگر چنینست که مردم از روی اندیشه‌های فردوسی و نظامی زندگانی کنند دیگر مشروطه چه می‌بایست؟!.. بآن خونریزیها و کشاکشها چه نیاز بود؟!.. دیگر قانون اساسی چه نتیجه دارد؟!.. پارلمان برای چیست؟!.. این وزارتخانه‌ها چه لازم است؟!.. اگر این راستست «چه فرمان یزدان چه فرمان شاه» ، راستست : «پادشاهان مظهر شاهی حق» ، راستست : «صلاح مملکت خویش خسروان دانند» ، پس آن شوریدن بمحمدعلی‌میرزا برای چه بوده؟!.. آن جنگها و خونریزیها چه معنی داشته؟!..
در ایران زمانی که مشروطه شد بایستی یکی از کوششها در این راه باشد که مردم را با معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده آشنا گردانند و مزیت چنین زندگانی را بآنان بفهمانند. این کار از همه لازمتر بود زیرا چنانکه بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون اساسی نیست. یک فرق بزرگ در آمادگی مردم برای زندگانی آزادانه است ، و این آمادگی هنگامی توانستی بود که مردم معنی درست مشروطه را بدانند و مزایای آن را دریابند. می‌بایست سالها روزنامه‌های ایران در این زمینه گفتارها نویسند تا این اندیشه‌ی نوین را در دلها جا دهند و آن باورهای کهن را بیرون گردانند.
ولی در آغاز مشروطه بچنین کاری برنخاستند و سپس نیز جنگها و کشاکشها فرصت نداد و نتیجه آن شد که امروز از یکسو اصول حکومت کشور مشروطه است و قانون اساسی بروی آن نوشته شده و از یکسو دلها پر از باورهاییست که بضد آن می‌باشد.
اگر شما جستجو کنید خواهید دید امروز چند عقیده‌ی ضد هم درباره‌ی حکومت در ایران رواج دارد : یک دسته حکومت را جز بمعنی هزار سال پیش آن نمی‌دانند و با فردوسی و نظامی همباورند. یک دسته حکومت را حق علما دانسته دخالت دولت را چه باستبداد باشد و چه بمشروطه حرام می‌شمارند. یک دسته به پیروی از برخی کشورهای اروپا هوادار دیکتاتوری هستند و بگفته‌ی خودشان مشروطه را کهنه شده می‌شمارند. اینست باورهای گوناگون که شما درمیان مردم توانید یافت.
👇
چنانکه گفتیم : این یک نمونه‌ایست. چون حکومت یا سررشته‌داری یکی از کارهای مهم زندگانیست آن را برای مثل یاد کردیم. وگرنه در همه‌ی رشته‌های زندگانی این تشویش و پراکنده‌اندیشی رواج دارد. در هر یکی از آنها نیز شما چند عقیده‌ی ضد هم را توانید پیدا کرد.
این بخش نخست مبحث ماست. کنون باید به بخش دوم درآییم و رابطه‌ای را که درمیان این اندیشه‌های پراکنده و درماندگیها و بدبختیها توده است شرح دهیم ، و این چیزیست که از شماره‌ی فردا بآن خواهیم پرداخت.
(پرچم روزانه شماره‌های 80 و 81 دوشنبه 7 و سه‌شنبه 8 اردی‌بهشت ماه 1321)
.
این بخش نخست مبحث ماست. کنون باید به بخش دوم درآییم و رابطه‌ای را که درمیان این اندیشه‌های پراکنده و درماندگیها و بدبختیها توده است شرح دهیم ، و این چیزیست که از شماره‌ی فردا بآن خواهیم پرداخت.
(پرچم روزانه شماره‌های 80 و 81 دوشنبه 7 و سه‌شنبه 8 اردی‌بهشت ماه 1321)
.
🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)
🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 7)
7ـ این در ایران گرفتاری بزرگیست. (تکه‌ی یک از یک)
این در ایران گرفتاری بزرگیست. من اگر بخواهم زیانهای این را شرح دهم باید کتاب جداگانه پردازم. یک جمله می‌گویم : این توده با این بدآموزیها نه تنها دارای حکومت دمکراسی نخواهد بود دارای هیچگونه سر و سامان نخواهد بود و نتواند بود. (1) سرنوشتش همین خواری و درماندگیست که هست.
چندی پیش آقای دکتر میردامادی از مشهد بتهران آمده بود و با من دیدار کرد و باهم بگفتگو نشستیم. از سخنان دکتر یکی این بود : در این توده با حال کنونی ما هرچه بکوشیم بیهوده است. این بدآموزیها که درمیان مردمست نخواهد گزاشت هوده‌ای[نتیجه] بدست آید. باین گفته‌ی خود دلیل آورده می‌گفت : در این کشور یکی از عادتهای زشت آن بود که دختر 9ساله و ده‌ساله را به شوهر می‌دادند. ما آمدیم قانونی گذراندیم که دختر تا پانزده ساله نشده بشوهر ندهند ولی آیا آن قانون بکار بسته می‌شود؟ بکار بسته شدن قانون فرع آنست که مردم سودمندش دانند و پاسش دارند. قانونی که مردم آن را مخالف عقیده دانسته یک چیز تحمیلی می‌پندارند چه پاسش خواهند داشت؟!
آن قانون را که باید بکار بندد؟. پدر و مادر دختر ، مردی که خواستار است ، ملایی که اجرای عقد خواهد کرد ، کارمند اداره‌ی آمار که اختیار شناسنامه در دست اوست ، پاسبانان و کلانترِ کوی که نگهبانی باین کارها دارند ـ اینهایند که با آن قانون برخورد پیدا می‌کنند و باید بکار بندند ، در حالی که هیچیکی از اینها باور به آن ندارد و آن را یک چیز زورکی می‌شناسند. اینست می‌بینید با بودن آن قانون پیاپی دختران نه‌ساله و ده‌ساله را بشوهر می‌دهند.
بارها می‌بینید بدختری خواستگارانی آمده. دختر را پسندیده‌اند ولی سال دختر کمست. می‌گویند : «آن در دست خودمانست. سجلش را درست می‌کنیم». راست هم می‌گویند در دست خودشانست و با دادن ده تومان و بیست تومان شناسنامه را تغییر توانند داد.
روزی با بودن من چنین سخنی رفت و من پرخاش کردم. گوینده چنین پاسخ داد :«ای آقا ! اصل کاری عقد است که آقا بخواند و حلال باشد. قانون مانون چیست؟! اینها را لامذهبها بمیان انداخته‌اند».
مردمی که دارای چنین اندیشه‌هایند آیا می‌توان چشم داشت که بهره از پیشرفت یابند؟.
دکتر میردامادی سخن از پاک و ناپاک رانده می‌گفت : این آبهای حوضها آلوده به میکربست و باید از آنها پرهیز کرد. ولی شما هرچه می‌خواهید بگویید. مردم آنها را کر می‌دانند که نه تنها پاک است ، پاک‌کننده نیز هست.
آب سقاخانه که شما آن را پر از میکربهای بیماری می‌شناسید در دیده‌ی مردم شفا دهنده‌ی بیماریهاست. بیماران از آن می‌خورند که شفا یابند.
بدکتر گفتم : یکی از آشنایان ما در اردبیل پزشک است. این مرد هم درس ملایی خوانده و هم دانشکده‌ی پزشکی را بپایان رسانیده و اکنون که بپزشکی می‌پردازد ، چون می‌خواهد آمپول بزند با دستور پزشکی سوزن و افزار را با آلکل می‌آلاید و سپس با دستور مذهب همه را در آب حوض فروبرده «تطهیر» می‌کند.
دو سال پیش که در تهران تیفوس و تیفوئید فزونی یافت و وزارت بهداری آگهیها پراکنده بمردم دستور می‌داد که خود را پاکیزه نگه دارند و از شپش دوری گزینند روزی من سوار اتوبوس بودم و گفتگو بمیان آمد. ناگهان یکی باد در گلو انداخته بانگ برداشت : «ای بابا ، مگر ما مذهب نداریم. کارها دست خداست ، شپش چه کاره است». دیگران همه با او هم‌آوازی نمودند. ماننده‌ی این در اتوبوس یک بار دیگر رخ داد.
پابرگی :
1ـ دمکراسی چنانکه در بالا گفته شد بماند ، یک توده که خواهان پیشرفت و بهبود زندگانیش می‌باشد ، در این روزگار دست‌کم باید روی اجرای قانونها پا فشارد. ولی دیده می‌شود که ایرانیان قانونها را که مایه‌ی سامان در کشورست «تحمیل» و «مایه‌ی سلب آزادی» می‌شمارند و تا توانند از آن گردن می‌پیچند (مگر آنکه سودی ایشان را در آن باشد). کسانی که در آپارتمانها زندگی می‌کنند باین نکته گواهند. یک رشته قانونها که برای زندگی توأم با آسایش و خشنودی با همسایگان گزارده شده و برخی از آنها را نیز می‌توانند با توافق دیگر گردانند ، کمتر کسی به آنها پروا یا پابندی نشان می‌دهد. ـ ویراینده
.
🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 7)
7ـ این در ایران گرفتاری بزرگیست. (تکه‌ی یک از یک)
این در ایران گرفتاری بزرگیست. من اگر بخواهم زیانهای این را شرح دهم باید کتاب جداگانه پردازم. یک جمله می‌گویم : این توده با این بدآموزیها نه تنها دارای حکومت دمکراسی نخواهد بود دارای هیچگونه سر و سامان نخواهد بود و نتواند بود. (1) سرنوشتش همین خواری و درماندگیست که هست.
چندی پیش آقای دکتر میردامادی از مشهد بتهران آمده بود و با من دیدار کرد و باهم بگفتگو نشستیم. از سخنان دکتر یکی این بود : در این توده با حال کنونی ما هرچه بکوشیم بیهوده است. این بدآموزیها که درمیان مردمست نخواهد گزاشت هوده‌ای[نتیجه] بدست آید. باین گفته‌ی خود دلیل آورده می‌گفت : در این کشور یکی از عادتهای زشت آن بود که دختر 9ساله و ده‌ساله را به شوهر می‌دادند. ما آمدیم قانونی گذراندیم که دختر تا پانزده ساله نشده بشوهر ندهند ولی آیا آن قانون بکار بسته می‌شود؟ بکار بسته شدن قانون فرع آنست که مردم سودمندش دانند و پاسش دارند. قانونی که مردم آن را مخالف عقیده دانسته یک چیز تحمیلی می‌پندارند چه پاسش خواهند داشت؟!
آن قانون را که باید بکار بندد؟. پدر و مادر دختر ، مردی که خواستار است ، ملایی که اجرای عقد خواهد کرد ، کارمند اداره‌ی آمار که اختیار شناسنامه در دست اوست ، پاسبانان و کلانترِ کوی که نگهبانی باین کارها دارند ـ اینهایند که با آن قانون برخورد پیدا می‌کنند و باید بکار بندند ، در حالی که هیچیکی از اینها باور به آن ندارد و آن را یک چیز زورکی می‌شناسند. اینست می‌بینید با بودن آن قانون پیاپی دختران نه‌ساله و ده‌ساله را بشوهر می‌دهند.
بارها می‌بینید بدختری خواستگارانی آمده. دختر را پسندیده‌اند ولی سال دختر کمست. می‌گویند : «آن در دست خودمانست. سجلش را درست می‌کنیم». راست هم می‌گویند در دست خودشانست و با دادن ده تومان و بیست تومان شناسنامه را تغییر توانند داد.
روزی با بودن من چنین سخنی رفت و من پرخاش کردم. گوینده چنین پاسخ داد :«ای آقا ! اصل کاری عقد است که آقا بخواند و حلال باشد. قانون مانون چیست؟! اینها را لامذهبها بمیان انداخته‌اند».
مردمی که دارای چنین اندیشه‌هایند آیا می‌توان چشم داشت که بهره از پیشرفت یابند؟.
دکتر میردامادی سخن از پاک و ناپاک رانده می‌گفت : این آبهای حوضها آلوده به میکربست و باید از آنها پرهیز کرد. ولی شما هرچه می‌خواهید بگویید. مردم آنها را کر می‌دانند که نه تنها پاک است ، پاک‌کننده نیز هست.
آب سقاخانه که شما آن را پر از میکربهای بیماری می‌شناسید در دیده‌ی مردم شفا دهنده‌ی بیماریهاست. بیماران از آن می‌خورند که شفا یابند.
بدکتر گفتم : یکی از آشنایان ما در اردبیل پزشک است. این مرد هم درس ملایی خوانده و هم دانشکده‌ی پزشکی را بپایان رسانیده و اکنون که بپزشکی می‌پردازد ، چون می‌خواهد آمپول بزند با دستور پزشکی سوزن و افزار را با آلکل می‌آلاید و سپس با دستور مذهب همه را در آب حوض فروبرده «تطهیر» می‌کند.
دو سال پیش که در تهران تیفوس و تیفوئید فزونی یافت و وزارت بهداری آگهیها پراکنده بمردم دستور می‌داد که خود را پاکیزه نگه دارند و از شپش دوری گزینند روزی من سوار اتوبوس بودم و گفتگو بمیان آمد. ناگهان یکی باد در گلو انداخته بانگ برداشت : «ای بابا ، مگر ما مذهب نداریم. کارها دست خداست ، شپش چه کاره است». دیگران همه با او هم‌آوازی نمودند. ماننده‌ی این در اتوبوس یک بار دیگر رخ داد.
پابرگی :
1ـ دمکراسی چنانکه در بالا گفته شد بماند ، یک توده که خواهان پیشرفت و بهبود زندگانیش می‌باشد ، در این روزگار دست‌کم باید روی اجرای قانونها پا فشارد. ولی دیده می‌شود که ایرانیان قانونها را که مایه‌ی سامان در کشورست «تحمیل» و «مایه‌ی سلب آزادی» می‌شمارند و تا توانند از آن گردن می‌پیچند (مگر آنکه سودی ایشان را در آن باشد). کسانی که در آپارتمانها زندگی می‌کنند باین نکته گواهند. یک رشته قانونها که برای زندگی توأم با آسایش و خشنودی با همسایگان گزارده شده و برخی از آنها را نیز می‌توانند با توافق دیگر گردانند ، کمتر کسی به آنها پروا یا پابندی نشان می‌دهد. ـ ویراینده
.
🔶 «معنی مشروطه[=دمکراسی]» (احمد کسروی)
🔸 پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (تکه‌ی یک از دو)
در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراکندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. کنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای را که میانه‌ی آن اندیشه‌های پراکنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم : این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراکنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یک توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!.. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :
1) «سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر کاری مغزتان وامی‌دارد. مرکز اراده مغز است.
2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه می‌رود و نذر بآنجا می‌برد ولی شما بآن ریشخند می‌کنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید کرد ـ این تفاوت از آنجاست که در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن پیره‌زن هم حقایق را یاد داده بگوییم : این سقاخانه‌ها هیچ‌کاره‌ی جهانست. اینها نه تنها به بیماران شفا نتوانند داد ، بلکه سالانه صدها کسان را مبتلای بیماری می‌گردانند ـ وقتی که اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمی‌رود ، و بلکه باید گفت نمی‌تواند رفت (1) . دیگر اراده‌ای که او را بتکان آورده و بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.
3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است که در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم که اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یکی آن را بکار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند که بیک ترنی دو لوکومتیو ببندند که یکی از جلو باین سو کشد و دیگری از پشت بآن سو ، پیداست که ترن درمیان آن دو بیکاره خواهد ماند.
شما اگر در سر یک سه‌راهی بایستید و یک کسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره کدامست» و شما خود یک راهی را نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید که آن شخص درمانده و نتواند بهیچ یکی از دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا کرد.
اگر شما این سه مقدمه را نیک اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را که درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از کار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یک توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست که خودتان بآسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌کنیم.
امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها ، سختترین نبردها را باهم می‌کنند و در همه‌ی کشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ کوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی را از دست ندهیم. اینها جمله‌هاییست که در کشورها تکرار می‌شود ، در ایران نیز این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروائی روز می‌گذرانند. اگر این گفته‌ها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی درگام نخست بهمدستی و یگانگی کوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی کوششها آنست) ، و شما می‌بینید که آنچه در ایران نیست ، یگانگی و همدستیست ، بلکه می‌بینید که بجای همدستی بدسته‌بندی‌های بسیار کودکانه می‌کوشند و هر چند تنی در یکجا نشسته یک حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این که آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تکانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.
آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌کنند؟..
ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان بیک درد بسیار خطرناکی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن گفته می‌شود در مغزها چند رشته تعلیمات ، که همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم.
1) جبریگری و اعتقاد بقضا و قدر که از بدترین مخدرهاست. این عقیده در کتابها هست ، در شعرها هست ، در زبانها هست ، در سراسر مغزها خوابیده است :
بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشادند
2) عقیده بدفع بلا بوسیله‌ی نذر و طلسم و حرز و دعا. هر زمان که یک خطری رو می‌آورد ، بسیاری از مردم بجای آنکه همدست باشند و بچاره‌ی آن کوشند هر یکی بیک وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازند. این نذر می‌کند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یک گوسفندی بکشد. آن بسر دعانویس رفته یک دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید بدعا و توسل می‌بندد.
👇
🔸 پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (تکه‌ی یک از دو)
در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراکندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. کنون می‌خواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. می‌خواهیم رابطه‌ای را که میانه‌ی آن اندیشه‌های پراکنده با بدبختیها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم : این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراکنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یک توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!.. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :
1) «سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر کاری مغزتان وامی‌دارد. مرکز اراده مغز است.
2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست که در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه می‌رود و نذر بآنجا می‌برد ولی شما بآن ریشخند می‌کنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید کرد ـ این تفاوت از آنجاست که در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن پیره‌زن هم حقایق را یاد داده بگوییم : این سقاخانه‌ها هیچ‌کاره‌ی جهانست. اینها نه تنها به بیماران شفا نتوانند داد ، بلکه سالانه صدها کسان را مبتلای بیماری می‌گردانند ـ وقتی که اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمی‌رود ، و بلکه باید گفت نمی‌تواند رفت (1) . دیگر اراده‌ای که او را بتکان آورده و بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.
3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است که در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم که اندیشه‌های ضد هم مغز را از کار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یکی آن را بکار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان می‌ماند که بیک ترنی دو لوکومتیو ببندند که یکی از جلو باین سو کشد و دیگری از پشت بآن سو ، پیداست که ترن درمیان آن دو بیکاره خواهد ماند.
شما اگر در سر یک سه‌راهی بایستید و یک کسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره کدامست» و شما خود یک راهی را نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید که آن شخص درمانده و نتواند بهیچ یکی از دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا کرد.
اگر شما این سه مقدمه را نیک اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را که درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از کار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یک توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست که خودتان بآسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد می‌کنیم.
امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها ، سختترین نبردها را باهم می‌کنند و در همه‌ی کشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ کوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده که باید بکوشیم و کشور خود را نگه داریم و آزادی را از دست ندهیم. اینها جمله‌هاییست که در کشورها تکرار می‌شود ، در ایران نیز این سخنان هر روز گفته می‌شود و با اینحال شما اگر دقت کنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروائی روز می‌گذرانند. اگر این گفته‌ها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی درگام نخست بهمدستی و یگانگی کوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی کوششها آنست) ، و شما می‌بینید که آنچه در ایران نیست ، یگانگی و همدستیست ، بلکه می‌بینید که بجای همدستی بدسته‌بندی‌های بسیار کودکانه می‌کوشند و هر چند تنی در یکجا نشسته یک حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این که آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تکانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.
آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌کنند؟..
ما پاسخ این پرسشها را می‌دانیم. بیچاره ایرانیان بیک درد بسیار خطرناکی مبتلا گردیده‌اند. مثلاً در برابر همان سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن گفته می‌شود در مغزها چند رشته تعلیمات ، که همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم.
1) جبریگری و اعتقاد بقضا و قدر که از بدترین مخدرهاست. این عقیده در کتابها هست ، در شعرها هست ، در زبانها هست ، در سراسر مغزها خوابیده است :
بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای که بر من و تو در اختیار نگشادند
2) عقیده بدفع بلا بوسیله‌ی نذر و طلسم و حرز و دعا. هر زمان که یک خطری رو می‌آورد ، بسیاری از مردم بجای آنکه همدست باشند و بچاره‌ی آن کوشند هر یکی بیک وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازند. این نذر می‌کند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یک گوسفندی بکشد. آن بسر دعانویس رفته یک دعای دفع بلا می‌گیرد. آن دیگری امید بدعا و توسل می‌بندد.
👇