چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی کوشش نمی‌باشند.

3) خراباتیگری و باورهای رندانه که دلها را پر گردانیده :

مِی خور که ندانی ز کجا آمده‌ای خوش باش که ندانی بکجا خواهی رفت
چون کار نه بر مراد ما خواهد رفت اندیشه و جهد ما کجا خواهد رفت
روزی که گذشتست ازو یاد مکن فردا که نیامدست فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

این گفته‌های زهرآلود که با تار و دنبک خوانده می‌شود ، تا ته دلها تأثیر کرده و بدترین زیان را می‌رسانیده.

4) عقیده‌های باطل کیشی : «انسان باید در فکر آخرت باشد این جهان فانیست و به هر نحوی که باشد می‌گذرد». «الدنیا سجن‌المؤمن و جنة‌الکافر » (2) ، «این دولت جابر است نباید باو مالیات پرداخت و سرباز داد» ، «اگر کسی در این جنگها (3) کشته شود مرتد است و بجهنم خواهد رفت».

5) تعلیمات صوفیگری : «انسان باید در فکر تهذیب نفس باشد و به کارهای دنیایی نپردازد» ، «جهاد اکبر مجادله با نفس است. باید کوشید و نفس را کشت. از آدمکشی چه نتیجه تواند بود؟!..».

6) بدآموزیهای مادّیگری : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و زندگانی را با خوشی بسر دهد. من بروم کشته شوم که دیگران استراحت خواهند کرد؟!.. از استراحت آنها بمن چه نتیجه خواهد بود». این نیز سخنیست که از اروپا رسیده و در این سی سال آخر در سراسر ایران انتشار یافته و دلها را پر گردانیده.

7) فریبکاریهای سوسیالیستی : «میهن‌پرستی یعنی چه؟! تمام دنیا یک میهنست و همه‌ی انسانها هم‌میهن می‌باشند». این هم از سخنانیست که در سالهای آخر بزبانها افتاده و دستاویزی بدست یک دسته داده است.

ببینید : در برابر یک سخنی هفت رشته سخنان متناقص که همه بضد آن می‌باشد رواج دارد و گوشها و دلها را پر گردانیده است. آیا اینها تأثیری نباید داشته باشد؟!.. آیا نبایستی مغزها را از کار اندازد و اراده‌ها را بکشد؟!. شما چگونه می‌خواهید که آن سخنانی که درباره‌ی کشور و نگهداری آن می‌گوییم تأثیر کند ولی اینها که با زبانهای مؤثرتر گفته شده و از سالها درمیان توده رواج داشته تأثیر نکند؟!..


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ «نمی‌تواند رفت» سبک شده‌ی «نمی‌تواند رفتن» است.
2ـ معنی : این جهان زندان دیندار و بهشت بیدین است.
3ـ توجه کنید یکی از آن جنگها که مورد نظر بوده جنگ سپاهیان ایران در برابر بیگانگان در شهریور20 بوده! چرا که مثلاً علما فتوا به آن نداده‌اند یا سودی از آن بدیده نداشته‌اند.


.

🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 8)


8ـ عادت شده زشتیش از میان رفته : (تکه‌ی یک از یک)

هر کاری همانکه عادت شد زشتیش از میان می‌رود. در ایران هم این دوتیرگی در میانه‌ی دولت و مردم عادت شده و کمتر کسی زشتی آن را درمی‌یابد.

اگر فراموش نشده در سال 1322 چون جنگ اروپا دامنه‌اش بآسیا کشیده و سفر در بیرون از ایران سختیها داشت دولت قدغن کرد که ‌ایرانیها بمکه نروند. در آن سال از این کشور شش‌هزار تن از راه قاچاق بمکه رفتند.

می‌توان گفت که بسیاری از ایشان از قدغن دولت تحریک شده از روی باورهای کیشی ثواب حج آنسال را بیشتر از سالهای دیگر پنداشتند. رشوه‌ها دادند ، نیرنگها بکار بردند ، از مرزها قاچاقی گذشتند ، در راهها صد گزند و آسیب دیدند. در همان سال بود که در مکه ابوطالب یزدی را بعنوان آنکه می‌خواسته خانه‌ی کعبه را از ناپاکیها بیآلاید دستگیر ساختند و گردنش زدند.

با چنان حالی رفتند و بیباکانه بازگشتند و با پیشانی باز و سری فراز در شهر‌های خود سه روز برای پذیرایی مردم نشستند و چون حاجی شده بودند ارج بیشتر یافتند. نه کسی ایراد گرفت ، نه کسی آنها را گناهکار شمرد. بلکه چون ابوطالب کشته شده بود حاجیها زبانشان بدولت دراز بود که چرا باعتراض نپرداخته. بگفته‌ی عوام چیزی هم دستی طلبکار شده بودند.

شگفت‌تر آنکه روزنامه‌ها نیز بدولت ایراد گرفتند و یکی نبود بگوید : «کسانی که از کشور قاچاقی رفتند و قانون را شکستند باید کیفر یابند».

این نمونه‌ی دیگری از حال توده است. آیا چنین مردمی ‌بهره از مشروطه توانند برد؟! بیخرد آن کسانیند که از این توده چشم پیشرفت دارند ، بیخرد آن کسانیند که ‌این آلودگیها را می‌بینند و تکانی بخود نمی‌دهند و بچاره نمی‌پردازند!

ما گاهی چیزهایی می‌شنویم که بسیار مایه‌ی افسوست. مثلاً یک دسته در این اندیشه‌اند که سرچشمه‌ی بدبختیهای ایران بدی اوضاع اقتصادیست. اگر اوضاع اقتصادی نیک شود همه‌ی دردها چاره خواهد پذیرفت. (1) آیا این سخن راستست؟. آیا نباید گفت این کسان از شناختن دردها و بدبختیهای توده بیگانه‌اند؟. آیا این نادانیها درمیان توده از نداری و گرسنگی پدید آمده؟!. آیا آن شش‌هزار تن گرسنه و نادار بودند؟!.

اگر روزی حال اقتصادی ایران بهتر شد و کسی گرسنگی نکشید آیا این نادانیها نیز از میان خواهد رفت؟!

یک دسته‌ی دیگر برآنند که چون «تعلیمات همگانی» اجرا شود و در همه‌جا دبستانها برپا گردد ، مردم درس خوانده از این نادانیها دور خواهند شد.

این هم راست نیست. با این حالِ توده و با این باورهای زهرآلود و با این کارشکنیهای ملایان شما تا صد سال دیگر نخواهید توانست در همه‌جا دبستان برپا گردانید.

آنگاه مگر درس خواندن این نادانیها را ریشه‌کن می‌سازد؟!. شما اگر جستجو کنید خواهید دید در همین تهران بسیاری از درسخواندگان آلوده‌ی همان بدآموزیهایند. سه سال پیش من به قزوین رفته بودم. روزی به عدلیه رفتم دادستان و بازپرس دینداری خود را برخ من کشیده می‌گفتند : «این قانون‌ها تحمیلیست. ما اجباراً بآنها عمل میکنیم». دادستان میگفت : «من هر کجا توانستم جلو قانون را می‌گیرم». اینها را می‌گفتند و بخود می‌بالیدند.

این درسخواندگان یا بمادیگری گراییده یکباره پشت پا بهمه ‌چیز می‌زنند یا در چنگال بدآموزیهای کیشی بازمانده با آنها بسر می‌برند.

یک دسته‌ی دیگر باشتباه بدتری افتاده‌اند. بگمان آنها توده هرچه بود بوده. همان که یک دسته‌ی بافهم رشته‌ی کارها را بدست گرفتند آنها را راه توانند برد. این اندیشه در ایران بسیار رواج دارد ولی بسیار غلطست. در یک توده باید کوشید و تا آنجا که تواند بود افراد را نیک گردانید. یک توده‌ی درمانده و آلوده را با هیچ زوری پیش نتوان راند. بویژه در کشور مشروطه که باید اختیار در دست توده باشد و خودشان خود را راه برند.

اساساً در ایران سرچشمه‌ی بدبختیها شناخته نشده. کسانی که دلهاشان بتوده می‌سوزد و می‌خواهند کوششهایی کنند و مردم را بتکان آورده براه پیشرفت اندازند دردها را نشناخته درمانش هم ندانسته‌اند. در ایران بدآموزیهای زهرآلودِ گوناگون رواج یافته که بدتر از همه بدآموزیهای ملایان است.


پابرگی :
1ـ این سخن تا سالهای پنجاه «ترجیع بند» سخنرانیهای «چپیها» در ایران بود. آنچه این سخن را از زبانشان انداخت پیشامدهای سال 57 و پس از آن بود! ـ ویراینده


.

🔶 «معنی مشروطه[=دمکراسی]» (احمد کسروی)

🔸 پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟.. (تکه‌ی دو از دو)


کسانی بما می‌نویسند : بهتر است هر روز در پرچم یک گفتاری درباره‌ی اوضاع جنگ بنویسید. می‌گویند : امروز مهمترین موضوع همان جنگست و باید روزنامه‌ها بیش از همه باین پردازند. کسانی هم ایراد گرفته می‌گویند : آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست.

می‌گویم : راستست که ما امروز بحوادث جنگ علاقه‌مندیم و باید از پیشامدها ناآگاه نمانیم و بی‌پروایی از خود ننماییم. چیزی که هست خبرهای جنگ هر روز در روزنامه‌ها نوشته می‌شود و ما نیز می‌نویسیم. از آنسوی هفته‌ای یک بار از پیشامدهای آن هفته یک خلاصه‌ی روشنی بیرون آورده بشکل تاریخچه زیر عنوان «گزارش هفتگی» بچاپ می‌رسانیم. نیز درباره‌ی اینکه ما باید در این هنگام آشفتگی جهان آسوده و بی‌پروا ننشینیم و باید خود را برای ایستادگی در برابر حوادث آماده گردانیم گفتارهای پیاپی می‌نویسیم. آنچه ما بایست بکنیم اینهاست. دیگران خود می‌دانند ما به بیشتر از این نیازی نمی‌بینیم.

اما اینکه می‌گویند : «آن موضوعها را که پرچم دنبال می‌کند امروز وقتش نیست» گفته‌ی بسیار پوچیست. ما چه امروز و چه در هر هنگام دیگری باید در اندیشه‌ی دردهای کشور و چاره‌ی آن باشیم. مهمترین موضوع برای ما همینست. امروز داستان ما داستان شهریست که در آن وبا یا یک بیماری واگیر دیگری افتاده و انبوه مردم را گرفتار و بستری گردانیده ، و در همان حال آگاهی آمده که دشمنانی بقصد تاراج آن شهر می‌آیند ... آیا سردستگان و پیشروان این شهر چه باید کنند؟.. آیا نه آنست که باید از یکسو با کوشش بسیار بچاره‌ی بیماران کوشند و کسانی را از آنان که از بستر برمی‌خیزند توانا گردانند و از سوی دیگر در اندیشه‌ی جلوگیری از دشمن باشند و هر یکی از این بهبود‌یافتگان را بصف خوانند و دسته دسته سپاه بسیج کنند؟.. آیا جز این راهی بنظر می‌رسد؟..

کنون اگر کسی در همان شهر زبان بایراد باز کند و چنین گوید : «اکنون وقت پرداختن بچاره‌ی بیماران نیست. باید تنها در اندیشه‌ی جنگ باشیم و هر که را می‌بینیم تفنگ بدستش داده بجلو دشمن فرستیم» ، این را بگوید و نفهمد که اگر بچاره‌ی بیماران پرداخته نشود بیشتر مردم توانا برای رفتن بجنگ نخواهند بود و آنان که خواهند رفت چون ناتوان و کم‌نیرویند جنگی نتوانسته شکست خواهند خورد.

ایراد این کسان نیز بما همانگونه است. اینان می‌گویند : امروز باید تنها سخن از نگهداری کشور و از میهن‌پرستی و اینگونه موضوعها باشد و گفتگو از شعر و اندیشه‌های پراکنده و مانند اینها را بوقت دیگری نگه داریم. این را می‌گویند و نمی‌فهمند که تا اندیشه‌های آشفته و مغزفرسا و این بدآموزیهای اراده‌کش درمیانست شما از هیچ کوششی نتیجه نخواهید برد.

شما می‌گویید : «میهن‌پرستی» و هیچ نمی‌دانید که چند رشته تعلیمات که همه بضد آنست درمیان مردم رواج دارد. فلان جوان اروپادیده می‌گوید : «زندگانی مبارزه است و آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد». فلان حاجی مقدس می‌گوید : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. من باید در فکر آخرتم باشم. بمن چه کشور می‌رود و یا می‌ماند». فلان خراباتی می‌گوید : «می خور که ندانی ز کجا آمده‌ای» فلان مرد تیره‌درون هر کجا می‌نشیند زبان بریشخند باز کرده می‌گوید : «اولاد سیروس هیچوقت چیزی نبوده».

در برابر یک سخنِ شما چند گونه سخنان ضد آن می‌گویند و دلها را پر می‌گردانند. چه شده که سخن شما مؤثر افتد و اینها مؤثر نباشد؟!.. آیا دور از خرد نیست که با این بدآموزیهای فراوان که هر یکی بکشتن احساسات و اراده ، عامل جداگانه‌ایست شما می‌گویید باید تنها میهن‌پرستی را عنوان کنیم و تنها در پیرامون آن سخن رانیم؟!..

مگر ندیدید که داستان مشروطه و آن جوش و خروش که در سراسر ایران برخاسته بود در نتیجه‌ی همین موانع ناانجام ماند و از آنهمه رنجها و فداکاریها جز نتیجه‌ی کمی بدست نیامد؟!.. ندیدید که در همان پیشامد شهریور ماه چه رسوایی از افسران و استانداران و دیگران پدید آمد؟!..

چه داستان مشروطه و چه داستان شهریور ماه هر دو بهترین دلیل براستی گفتار ما می‌باشد. زیرا در هر دو داستان طبقه‌ی عوام و درس‌ناخوانده آزمایش خوبی دادند و با روی سفید و پیشانی باز از کشاکش بیرون آمدند. برعکس طبقه‌ی درسخوانده که بیشترشان جز مایه‌ی روسیاهی و رسوایی نبودند.

داستان مشروطه بماند ، آن را در تاریخ باید جست. داستان شهریور ماه را بداوری گزارده ببینیم علت چه بود که افراد سپاهی و بسیاری از افسرانِ جزو غیرت و مردانگی شایانی از خود نشان دادند و فداکاریهای سرفرازانه نمودند. ولی افسران بزرگ جز از چند تنی که باید جدا گیریم دیگران مایه‌ی رسوایی و سرافکندگی شدند؟!..

👇

اگر شما با یکایک این افسران و سرلشگران آشنا باشید و از عقیده و باورهاشان بجستجو پردازید خواهید دید مغزهاشان پر از اندیشه‌های مادّیگریست و هر یکی از آنان زندگی را جز مبارزه نمی‌داند و بر آنست که هر کسی باید از هر راهی که می‌تواند پول بدست آوَرَد و درپی خوشیهای خود باشد و پروای دیگران نکند. یا خواهید دید کسانی از آنان با شعرهای رندانه‌ی خراباتی آشنایی دارند و زندگانی را جز یک دم نمی‌شمارند و برآنند که باید آن یک دم را بخوشی گذرانند. وگرنه چگونه باور کردنیست که یک سرلشگری دسته‌های زیردست خود را بسر خود رها کند و با چند تن رو بگریز آورد و پس از چند روزی ناگهان در ملایر پیدا شود؟!. چگونه باور کردنیست که یک سرهنگ با داشتن عده‌ی بسیار ، تفنگ و افزارِ خود را باشرار سپارد و تنها در اندیشه‌ی جان خود باشد که بخاک بیگانه گریزد؟!..

این از چیست که افراد آنگونه و افسران اینگونه درآمدند؟!.. آیا این دلیل نیست که علت درماندگیهای ایران این اندیشه‌های پراکنده می‌باشد که بنام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری در کتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود و کسان باسواد آنها را خوانده بیاد خود می‌سپارند و بدینسان عزم و اراده‌شان از کار می‌افتد؟!.. آیا دلیل آن نیست که ما تا باین درد چاره نکنیم از هیچ کوششی نتیجه نخواهیم برداشت؟!..

یک چیز شگفتتر اینست که می‌بینیم کسانی می‌نشینند و با یک حال آرام و پیشانی باز از جنگ آلمان و انگلیس و ژاپن و آمریکا به گفتگو می‌پردازند و از آینده‌ی جهان سخن می‌رانند و چنین وامی‌نمایند که آینده‌ی ما نیز بسته به نتیجه‌ی این جنگست. ولی این غفلتی از آن کسان می‌باشد. این جنگ در سرنوشت ما تأثیر خواهد داشت ولی نه چندان که اینان می‌پندارند. آنچه در سرنوشت ایران و شرق تأثیر مهم تواند داشت همینست که باین درماندگیها چاره شود. وگرنه ما تا اینیم که هستیم حالمان همین خواهد بود که هست.

مَثَل اینان مثل آن روستاییست که زمینی که شایسته‌ی کشت باشد ندارد و یا اگر زمین دارد تخم ندارد ، و با این حال در آغاز بهار گفتگو از آمدن و نیامدن باران می‌کند و چنین وامی‌نماید که همچون دیگران سرنوشت او و خاندانش بسته به پیشامد بارانست ، و پیداست که این رفتار او بیخردانه می‌باشد.

آری روستاییان و برزگران در بهار می‌نشینند و گفتگو از باران و چگونگی هوا بمیان می‌آورند و علاقه بآن نشان می‌دهند. ولی بشرط آنکه کشتزاری آماده گردانیده و تخمی افشانده باشند که زمینه برای استفاده از باران آماده باشد. کسی که زمین ندارد و یا بذر نیفشانده چنین علاقه‌مندی به باران ازو بیخردانه است. مگر مقصودش این باشد که باران که بیاید دیگران استفاده از آن می‌کنند و محصول فراوان برمی‌دارند و یک سهمی هم برای من می‌فرستند که چنین توقعی بیخردانه‌تر خواهد بود.

(پرچم روزانه شماره‌های 84 و 85 شنبه 12 و یکشنبه 13 اردی‌بهشت ماه 1321)


.

🔸 سخنانی که باید فراموش نکرد.


🖌 احمد کسروی

🛎 دفترهایی که بتازگی فایلهاشان جایگزین گردیده است :


🔹 شعر در ایران

🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری

🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی

🔹 ادبیات منظوم ایران

🔹 خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟.
.

🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 9)


9ـ پرسشهایی که ما از ملایان کردیم : (تکه‌ی یک از یک)

به هر حال این دستگاه سراپا زیان است. یک دسته برای آنکه نان از دسترنج مردم خورند چنین باورهای سراپا زیان را در مغزهای مردم جا می‌دهند و بیست‌ملیون توده را گرفتار بدبختیها می‌گردانند.

ما نمی‌بایست در برابر چنین حالی خاموشی گزینیم. نمی‌بایست چنان دستگاه سراپا زیانی را ببینیم و نادیده انگاریم. ما بدستگاه ملایان از راههای دیگر ایرادها داشتیم. اینها بخدا توهینها کرده‌اند ، باسلام آسیبها رسانیده‌اند. آنها بیکسو و این بیکسوست که مایه‌ی بدبختی بیست‌ملیون مردم گردیده‌اند. از اینرو در سال 1321 که روزنامه‌ی پرچم انتشار می‌یافت در آن روزنامه پرسشهایی از ملایان کردیم که ‌اینک آنها را با همان عباراتی که بوده در پایین می‌آوریم :

1) شما بحکومت و بمجلس و باین قانونها که ‌امروز در ایران روانست چه می‌گویید؟.. آیا باشد یا نباشد؟.. اگر می‌گویید باشد پس چرا می‌گویید : مالیات دادن حرامست؟.. چرا می‌گویید سرباز شدن گناهست؟.. چرا می‌گویید حقوقی که کارکنان دولت می‌گیرند حلال نیست؟.. اگر می‌گویید نباشد پس بگویید که چه باید کرد؟.. از آشوب و ناایمنی چه سان جلو گرفته شود؟..

بسیار شگفتست یک پاسبان از آغاز شب تا پایان آن سرپا می‌گردد و بیداری و تنهایی بخود هموار می‌گرداند و بخاندانها پاسبانی می‌کند که آسوده بخوابند و شما می‌گویید او حقوقی که در برابر چنین کار سختی می‌گیرد حرامست و خودش نیز بدوزخ خواهد رفت. من نمی‌دانم چنین سخنی را چگونه می‌گویید و مقصودتان چیست؟!.

2) شما می‌گویید حکومت حق علماست. نخست چه دلیلی باین ادعا دارید؟. مگر علما چه مزیتی دارا هستند که خدا حکومت را بدست ایشان سپارد؟.. دوم آیا شما می‌توانید امروز حکومت کنید و کشور را راه برید؟ شما که می‌گویید ادارات نباشد ، مجلس شورا نباشد ، قانونها نباشد ، بگویید با چه راهی می‌خواهید این مردم را راه برید؟.. اگر بگویید با شریعت ، می‌پرسم آیا خواهید توانست؟.. آیا با شریعت کشوری راه خواهد رفت؟.. از روی شریعت شما باید مالیاتها را لغو کنید و بجای آن از شتر و گوسفند و گاو زکات بخواهید ، وزارت جنگ و سپاهها را بهم زده «باب جهاد» فقه را باجرا گزارید ، این دبستانها و دانشکده‌ها را بهم‌ زده همگی را بخواندن فقه و اصول وادارید. نیک بیندیشید که ‌آیا اینها شدنیست؟.

اگر شدنیست مردم بپذیرند و کار یکسره گردد و این اختلاف و کارشکنی که از سوی شماست از میان برخیزد ، و اگر شدنی نیست شما دست از مخالفت و کارشکنی با دولت بردارید.

3) بر فرض آنکه حکومت حق شماست و شما می‌توانید آن را پیش برید آیا یکی را از میان خودتان برگزیده برای فرمانروایی پیشنهاد خواهید کرد یا همگی بهم آمیخته همچون امروز بیسر و بی‌سامان دخالت در کارها خواهید داشت؟.. اگر مقصود برگزیدن یک تنست خواهشمندیم شما ملایان تبریز کاندید خود را بما بشناسانید.

در این پرسشها روی سخن بملایان تبریز بود. ولی هر کسی می‌توانست پاسخ دهد. این را هم یادآوری کردیم. ولی هیچکس پاسخی نداد. در برابر اینها نخست ملایان تبریز و سپس دیگران به یک رشته کارهای بدخواهانه برخاستند که داستانش جداست. با این حال ما چون بموضوع ارج می‌گزاردیم (و کنون هم میگزاریم) همچنان دنبال کردیم. گذشته از کتاب «شیعیگری» یا «داوری» که جداگانه بچاپ رسیده و این زمینه با گشادی بسیار در آن نوشته شده ، در سال 1322 چون شنیده شد ملایان بدولت و شاه فشارها آورده جلوگیری از کتابهای ما را خواستارند ، کتابچه‌ی جدایی در همین زمینه زیر عنوان «دولت بما پاسخ دهد» نوشته بچاپ رسانیدیم. (1)


پابرگی :
1ـ چون تاریخ چاپ کتاب «دولت بما پاسخ دهد» دیماه 1323 است ، گمانمان آنست که شکایت ملایان به وزارت فرهنگ در سال 1322 (از گفتارهای پیمان در شماره‌ی آخر سال هفتم) مورد نظر بوده. ـ ویراینده


.

🔶 «معنی مشروطه[=دمکراسی]» (احمد کسروی)

🔸 یک کار نیک ـ کاری که باید دیگران پیروی نمایند (تکه‌ی یک از دو)


یادداشت گردآورنده : شاید برخی خوانندگان ، گفتار پایین را کهنه و زمان آن را گذشته یابند و آوردنش را در اینجا بما ایراد گیرند ولی آنچه ما را به این کار برانگیخته آنست که دهه‌هاست در ایران «سیاست بیمناکی» پیش گرفته شده و این نتیجه را داده که مردم ، چه پیران و چه جوانان ، از مهمترین و بایسته‌ترین دانستنیها درباره‌ی کشور و شیوه‌ی اداره‌ی آن بیگانه مانده‌اند. نتیجه‌ی این سیاست آنست که ما اکنون هم آموزش و پرورش داریم و هم دانستنیهای زندگی آموزش داده نمی‌شود. هم قانون داریم و هم قانون اجرا نمی‌گردد ، قانونشکنی داریم ولی جلوش گرفته نمی‌شود. هم ملیونها خرج «همایش» و استخدام کارشناس می‌شود و هم کار کارشناسی انجام نمی‌گیرد. هم در قانون اساسی آزادی مطبوعات بدیده گرفته شده و هم وزارت ارشاد سانسور می‌کند. هم «بهترین دمکراسی جهان» را داریم و هم چند سال پیش یکی از رییس‌جمهورانمان اعلام می‌دارد «مجلس در رأس امور نیست» و کسی هم ازو حساب نمی‌پرسد یا نمی‌تواند پرسید.

در گفتار پایین نویسنده از اینکه جنبش بس گرانمایه‌ی مشروطه در این کشور رخ داده و اکنون که سی‌وهفت سال از آن می‌گذرد هنوز مردم معنی درست مشروطه (یا دمکراسی) را نمی‌دانند افسوس می‌خورد و به بیچارگی مردم دل پر از اندوه می‌دارد. اکنون چه باید گفت و چه باید کرد هنگامی که دیده می‌شود دیپلمه‌ها و حتا «کارشناسان» و «دکتر»های این توده نیز یکصد و اند سال پس از جنبش مشروطه هنوز همان جایی‌اند که پدران ما نزدیک به هشتاد سال پیش ـ هنگام نوشته شدن این گفتار ـ بوده‌اند و ایشان نیز هنوز معنی درست مشروطه را نمی‌دانند؟!.

درد و اندوه ما هنگامی بیشتر می‌گردد که بیاد می‌آوریم در این روزگار «تکنولوژی اطلاعات» و با این گسترش دامنه‌ی دمکراسی در جهان ، بجز «فلان آخوندک» و بَهمان «حاجی نافهم» که به مشروطه همچنان ایراد می‌گیرد ، جوانانمان که بسیار درسخوانده‌تر از جوانان دهه‌ی بیست می‌باشند ، ایشان نیز در شناختن مشروطه و پی بردن به گرانمایگی آن همچنان بیمایه مانده‌اند.

کسانی این را گزافه خواهند شمرد. لیکن چنان نیست. شما نیز اگر امروز با جوانان درسخوانده روبرو شوید و از معنی مشروطه یا دمکراسی پرس و جو کنید خواهید دید بیشتر آنها جز اینکه مشروطه را قانون اساسی و پارلمان داشتن و برپا کردن انتخابات (نهایت : «انتخابات آزاد و بی‌تقلب») یا دمکراسی را «آزادی داشتن» بازنمایند ، چیز بیشتری یاد نتوانند کرد.

نکته‌ی دردناک و تکان‌دهنده‌ی دیگر آنکه اگر پرسش و پاسخ در این زمینه را ادامه دهید خواهید دید جوان درسخوانده و مدرک‌دار «عصر اطلاعات» ، ناگهان زبان گشاد و چنین گفت : «اینها که گفتم درباره‌ی دمکراسی بود ، مشروطه که دیگر کهنه شده!».

بدینسان می‌بینید مشروطه را جز از دمکراسی می‌داند. و یا آنکه جمهوری را از مشروطه جدا شمرده آن را «تازه‌تر از مشروطه» می‌شناساند. یا از آن هم بدتر مشروطه را نیازمند پادشاهی می‌پندارد و بشما که نامش را می‌برید خرده می‌گیرد : «در این دوره که همه‌ی کشورها جمهوری شده‌اند شما هنوز نام از مشروطه می‌برید؟!».

اینها گرفتاریهای بسیار مهم جامعه‌ی ماست. این مایه‌ی افسوس بسیار است و باید برای آن چاره ‌اندیشید. زیرا بچشم خود می‌بینیم با آنکه اداره‌ی کشور دهه‌ها بر پایه‌ی مشروطه بوده و پس از سال 57 هم سخن از جمهوری و قانون اساسی هیچگاه بریده نگردیده و به داشتن «بهترین دمکراسی جهان» بالیده شده ، با اینهمه نه در کتابهای درسی حکومت گذشته و نه در حکومت کنونی به معنی دمکراسی یا مشروطه به ژرفا پرداخته نشده. اساساً به درسی همچون «علوم اجتماعی» بها داده نشده است.

نیک که می‌نگریم می‌بینیم اینها چیزهاییست که دانش‌آموزان باید در سالهای نوجوانی که سیل دانستنیها به مغزشان راه می‌یابد یاد گیرند که همانها پایه‌ی زندگیشان گردد ، و آن سیاست بیمناکی که ازش یاد کردیم هرگز نخواسته مردم به اینگونه موضوعات هوش گمارند.

👇

جوانی که چون جلو تلویزیون می‌نشیند یا باید گزارش و فیلم از بارگاه فلان امامزاده و بتخانه‌ی کیشی یا مسابقات حفظ و قرائت قرآن یا داستانهای ساختگی از فلان امام و حدیثهای گمراه‌گردان و خرد تباه کن تماشا کند یا از موضوعاتی همچون اندیشه‌های قلندرانه (یا به گفته‌ی فریبکاران رادیو و تلویزیون : «افکار عرفانی») ، دعای کمیل ، افسانه‌های کهن یوسف و زلیخا یا سلیمان نبی و داستانهای باور نکردنی از موسا و عیسا ، مراسم محرم و دیگر نمایشهای کیشی و ستایش از شاعران و «افکار آسمانی» ایشان بشنود و ببیند و آنگاه که به کانال دیگری می‌رود و از مردگان هزار ساله رویَش را بموضوعات روز برمی‌گرداند ، چیزی جز مسابقات شعرخوانی ، فوتبال ، تفسیر و نقد فیلم ، سریالهای بی‌سر و ته بدآموز و چیزهایی بدرد نخور دیگر نخواهد دید و شنید و هرگاه درپی بدست آوردن آگاهیهایی درباره‌ی اداره‌ی کشور و حکومت باشد و یا به «اخبار» گوش کند ، جز حقانیت ولایت فقیه و یک رشته تبلیغات از چنین اندیشه‌ی سراسر گمراهی‌ای بخوردش نخواهند داد ، چنین جوانی چه دور که معنی مشروطه را نداند و در نتیجه ارجش هم درنیابد.

خوانندگان می‌دانند که کسروی در روشن گردانیدن و رواج معنی مشروطه چه کوششها نموده. چنانکه در نخستین گفتارهای کانال نیز نمونه‌هایی از آن آمد. امروز می‌بینیم این معنی هنوز در تاریکی است و درمیان دانشجویان و «مدرک‌داران» نیز درست روشن نیست. نتیجه‌ی چنین حالی آنست که مردم به این دستاورد گرانمایه دل نمی‌بندند و این همان خواست آن سیاست بیمناک می‌باشد. و چون آن را جلو دیدگان می‌آوریم بخود بایا می‌شماریم در پیرامون مشروطه و گرانمایگی آن گفتارهای بیشتری بیاوریم. دفتر «امروز چه باید کرد؟!..» که در این گفتار نامش رفته با آنکه نزدیک به هشتاد سال از نوشتنش می‌گذرد ولی هنوز دربر دارنده‌ی آگاهیهای گرانمایه‌ای برای مردمان امروز می‌باشد. بویژه برای جوانانی که در دستگاه «آموزش و پرورش» دو حکومت پهلوی و ملایی بار آمده‌اند.

درباره‌ی مشروطه (دمکراسی) ، قانون اساسی ، جمهوری ، پارلمان و انتخابات و نیز باورهایی که در مردم باید دیگر گردد تا شاینده‌ی آنها گردند ، ما امروز به هر گونه گفتار و کتابی نیاز بسیار داریم و باید برواج آنها کوشیم.

اینبود آنچه ما را به آوردن این گفتار برانگیخت. فردا گفتار اصلی می‌آید.


.

🌒 کشتن کسروی

🔸 خوانندگان بیگمان به جداییهای ما از دیگران پی برده‌اند. چنین جداییهایی از گردن نهادن ما به داوری خرد و دوری جستن از هوس و کینه و اینگونه سَهِشها برمی‌خیزد.

امروز می‌خواهیم در پیرامون یکی از آنها با شما گفتگو کنیم.

🔸 بارها خوانندگانی از ما سراغ گور جانسپاران کسروی و حدادپور را گرفته‌اند. ما نه جای آن را دیده و نه می‌دانیم کجاست. از نوشته‌های یاران این می‌دانیم که کالبد آن دو را به کوهی در شمال تهران به جایی بنام چشمه‌ی آبَک برده زمین سخت را کنده درمیان سنگ بزرگی هر دو را بخاک سپارده و روی آن را با سیمان پوشانیده‌اند.
این هم پرروشن است که نخواسته‌اند ایشان گور نشانداری داشته باشند. در آیین ما مرده را باید پاسدارانه بخاک سپارد ولی مرده‌پرستی و پیاپی بر سر گور رفتن سزا نیست. گور هرچه ناشناخته‌تر بهتر. ما که بارگاه ساختن و به زیارت بارگاه رفتن را نادانی می‌دانیم چه سزا بوده که خود به چنین کاری برخیزیم؟!. دیگران گورِ عزیزانشان را جای گرد آمدن و مراسم برپا داشتن می‌شناسند و هر زمان که توانند به آنسو شتابند. ولی اینها در نزد ما نیست.

🔸 اینکه کسانی نوشته‌اند یاران کسروی کالبد آن دو جانسپار را به گورستان ظهیرالدوله برده و چون سرپرست گورستان با خاکسپاری آنها «مخالفت» کرده آنها ناچار کالبدها را به آبک برده‌اند ، جز میوه‌ی پنداربافی نیست.
کالبدها را شهربانی برای آنکه در شهر نماند و تکان و خیزشی از آن پیشامد برنخیزد به آنجا برده‌ بوده و فشار می‌آورده که هرچه زودتر بخاک سپارده شوند.‌

🔸 آری ، ممکنست که آزادگان (یاران کسروی) چون آن گورستان را جای پیشوایان درگذشته‌ی صوفی و برخی کسان بدنام دیگر می‌دانستند از خاکسپاری در آنجا خودداری کردند ولی این کجا و «مخالفت سرپرست گورستان ظهیرالدوله» کجا؟ کارگرتر از همه همانا این بوده که اساساً آزادگان با گوربازی و بارگاه ساختن مخالف بوده‌اند.
از اینرو کالبدها را به دامنه‌ی کوه برده در آنجا چنانکه گفتیم در شکاف سنگ بزرگی جا داده و روی گور را با سیمان پوشانده‌اند. سالها پس از آن نیز اداره‌ی راهداری راهی از آنجا می‌گذراند و بدینسان آن سنگ هم از میان برداشته می‌گردد.

🔸 دلسوختگانی به این پیشامد افسوسها می‌خورند ولی ما طور دیگری می‌اندیشیم.
ما می‌گوییم : آدمیان از نخست بدینسان که امروز هست زندگی نمی‌کرده‌اند. دگرگونیهای بسیاری در اندیشه‌ی آدمی پیش آمده تا زندگانی او به سان امروزی رسیده. روزگاری مردمان دو دسته‌ی آزاد و برده بوده‌اند و این بسیار عادی بوده که کسی از هنگام زاییده شدن برده‌ی دیگری باشد و فرمان تنها ازو برد. لیکن چنین اندیشه‌ی خواری‌آوری امروز از میان برخاسته و امروز بس ناپسند می‌نماید.
همچنین در باستان زمان نادانی و وحشیگری بیشتر از امروز بوده. در آن دوره چنین پنداشته می‌شده که لاشه‌ی مرده که بزیر خاک سپارده شد ، در آنجا زنده گردیده و مردگان برای خود زندگانی جدایی در زیر زمین دارند. اینبوده که همراه مرده کاسه و کوزه و گندم و دیگر حبوبات دفن می‌کرده‌اند. با توانگران زر و سیم و جواهر هم زیر خاک می‌گزارده‌اند. از آن زشتتر کاری بوده که با مرده‌ی پادشاهان می‌کرده‌اند. برای آنها دخمه‌هایی ساخته و گذشته از زر و سیم ، اسب و نوکران و کنیزان و مانندهای آن نیز در دخمه می‌کرده‌اند که پادشاه در آن زندگانی بی‌نوکر و کنیز نماند.
اینبوده اندیشه‌ی دوره‌های زبونی آدمی. لیکن گام بگام پیش آمده و زندگیش بهتر شده تا به روزگار ما رسیده. امروز نیز زندگانی ما بدیها بسیار دارد که چون برخی از آنها زدوده شد و گامهایی پیش رفت آیندگان یاد آن بدیها در دوره‌ی ما را خواهند کرد.
یکی از مراسمی که ریشه در پندارهای گذشتگان دارد همین گورپرستی و بارگاه ساختن است. جای شگفت نخواهد بود که روزی این مراسم نیز همچون بسیاری از مراسمِ بیهوده بیکباره برچیده شود.

🔸 ما برآنیم که این پیشامد خود نقطه عطفی در تاریخ جهان تواند بود که در آینده مردمان این اندازه که امروز به گورها ارج بیهوده می‌گزارند ، نگزارند.

🔸 اینها گفتگو از گور و زیارت و سر گور گرد آمدن بود. ولی درباره‌ی پیشامدی که در روز بیستم اسفند 1324 در تهران رخ داده ما سخنان بسیاری داریم. زیرا آن یک قتل ساده‌ای نبوده. گذشته از دسیسه‌های شومی که پستنهادان بکار بردند و با جنایتکارانی همدست شدند تا زمینه‌ی آن را فراهم آورند ، این قتل یک تأثیر بسیار زیانمندی بر سرنوشت این توده بلکه توده‌های شرقی و جهانیان داشته است.

کسانی تا به ژرفای اندیشه‌های پاکدینی راه نبرند این سخن را گزافه شمارند. لیکن باید دانست که این گزافه نیست. از دور افتادن آن کسان از اندیشه‌های پاکدینی و این راه خدایی است.

🔸 اینست ما درباره‌ی آن پیشامد هر زمانی بتوانیم به سخن درآمده گفتنیها را خواهیم گفت و دربند آن نیستیم که تنها در چنین روزهایی گفته شود.
👇

🔸 برخیها به روز زایش یا کشته شدن کسروی ارج می‌گزارند و آن را بیادها می‌آورند. ولی باور ما در آن باره چنین است :

«روز زایش یا روز مرگ کسی ـ چه بزرگ و چه کوچک ـ روزبه [عید] نتواند بود. آدمیان یکی پس از دیگری می‌آیند و می‌روند. نه آمدن کسی پیشامد بزرگی تواند بود نه رفتنش».

تنها در روزهای هشتم اردی‌بهشت و بیستم اسفند نیست که یادآوری آن پیشامدهای ننگ‌آور ما را افسرده می‌گرداند. هرگاه که بیاد چنان دسیسه‌ی ننگ‌آلود رسوایی می‌افتیم سخت برمی‌آشوبیم ـ دسیسه‌ای که آشکاره از پرونده‌سازیهای سیاستگران ارتجاع‌پرور آغاز گردید و ملایان خداناشناسِ بیدین با یک مشت دروغ ، عامیان نافهمی را برانگیختند و سرانجام یک دسته چاقوکش جانی را مزدور گرفته به چنان کار ننگ‌آلودی واداشتند.

آوردن این سخنان در این هنگام بیشتر از آن روست که هر ساله دیده می‌شود همینکه به روز بیستم اسفند نزدیک می‌شویم خوانندگانمان خواهان سخنانی در پیرامون آن کشتار رسوا می‌باشند و اینست نمی‌توانیم هیچی نگوییم یا به زمان دیگری واگزاریم.

در این باره کلیپ «قتل کسروی» و همچنین کتاب «چرا کسروی را کشتند؟» فراهم آمده و در کتابخانه‌ی ما هست.

🔸 این خود دانستنی است که این پیشامد بسیار پراهمیت‌تر از آنست که سالی یک روز یادی از آن رود و تا سال دیگر بخاموشی گذرد. برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و ژرفای رسوایی آن پیشامد و تأثیرش بر زندگانی هشتاد میلیون ایرانی و دیگران فهمیده شود ما ناگزیریم از راههای گوناگون به سخن درآمده این زمینه را روشن گردانیم.

از انتشار اندیشه‌های آن یگانه‌مرد خوانندگان خود اندازه‌ی تأثیر آن پیشامد بی‌آزرمانه را بر زندگی گذشته و کنونی ایرانیان خواهند دریافت.
.

ویدئوی «قتل کسروی» را در نه بخش از نشانیهای زیر در این کانال میتوانید ببینید :

https://t.me/pakdini/8504
https://t.me/pakdini/8505
https://t.me/pakdini/8556

https://t.me/pakdini/8557
https://t.me/pakdini/8558
https://t.me/pakdini/8559

https://t.me/pakdini/8560
https://t.me/pakdini/8561
https://t.me/pakdini/8580

🔶 کتاب «انکیزیسیون در ایران» (احمد کسروی)

🔸 بخش دوم : در ایران با چه دشواریها روبرو شدیم؟.. (تکه‌ی 10)


10ـ پاسخهایی که ملایان بما دادند. (تکه‌ی یک از یک)

مقصود از این دفترچه ‌این بود که ملایان که فشار بدولت آورده درخواستها (درباره‌ی کتابهای ما) میکنند ، دولت بایست نخست تکلیف خود و کشور را با آنان روشن گرداند. ما پیشنهاد کردیم که دولت ملایان را در کاخ سفید (1) یا در دربار گرد آورد و از آنها در این زمینه پرسشها کند. آن چند پرسش را که در روزنامه نشر کرده بودیم برُویه‌ی دیگری در آنجا یاد کردیم. (راستی هم اگر دولت دلسوزی بود باید پیشنهاد را بپذیرد ، چنان نشستی را از ملایان برپا گرداند).

پس از انتشار آن دفترچه آقای فرامرزی مدیر کیهان یادی از آن کرده آن پیشنهاد را (با تحریفی) در روزنامه‌اش آورده بود. سیدنورالدین شیرازی که یکی از ملایان آنجاست با تلگراف داوطلب شده بود که به پرسشها پاسخ دهد. از اینرو من دوباره پرسشها را بروزنامه‌ی کیهان فرستادم و آقای نورالدین پاسخهایی نوشت.

نوشته‌های او درازست و خواستش از آنها دو چیز بوده. یکی هو کردن و بسخنان بیجا پرداختن ، دیگری خواننده را گیج ساختن و مطلب را از میان بردن. در آن نوشته دو چیزِ شگفتی هست : یکی آنکه ملای شیرازی مدعی شده که مشروطه را مذهب شیعه پدید آورده که دانسته نیست معنایش چیست؟.. دیگری ما چون در نوشته‌های خود مشروطه یا دمکراسی را «سررشته‌داری توده» معنی می‌کنیم از اینجا باشتباه افتاده و چنین دانسته که مشروطه آن حکومتیست که اکثریت مردم طرفدار آن باشند. از روی این اشتباه بمن ایراد گرفته که اکثریت مردم ایران طرفدار حکومت مذهبی ‌هستند. اینها نمونه‌ای از ارزش آن نوشته‌هاست.

اما پاسخ‌هایی که داده ، نخست بهتر است پرسشها را یاد کنم.

1) این دعوای حکومت که شما می‌کنید دلیلش چیست؟.. اگر دلیلش خلافت اسلامیست که ‌امروز بیکبار از میان رفته زمینه‌ی آن نیز نمانده. آن تیره‌های مردم که بهم پیوسته کشور بزرگ اسلامی ‌را پدید آورده بودند زندگانی نژادی پیش گرفته‌اند. همین ایرانیان امروز بنام ایرانیگری می‌زیند نه بنام مسلمانی ، از قانونهای خود پیروی می‌کنند نه از قانونهای اسلام. عراقیان نیز چنینند ، مصریان نیز چنینند ، سوریان نیز چنینند ، پس کشور اسلامی ‌نمانده که سخن از خلافتش رود.

2) حکومت را بکدام یکی از شما دهند ، هزار تن که حکومت نتوانند کرد ، حکومت یا شوریست و در آن حال باید مجلس برپا گردد و یا استبدادیست و در آن حال باید به یک تن سپرده شود ، شما کدام یکی را می‌گویید؟..

3) اگر حکومت را بشما ملایان بسپارند آیا خواهید توانست با احکام خود آن را راه برید؟.. خواهید توانست با زکاتِ شتر و گاو و گوسفند و سهم امام سپاه آرایید؟.. خواهید توانست در چنین زمانی با گماردن «قاضی و شرطه» کشور را ایمن گردانید؟..

4) این دعوای شما با مشروطه سازش نمی‌دارد. آیا چشم می‌دارید که ‌ایرانیان از آن دست کشند و بحال چهل سال پیش بازگردند؟..

اینها پرسشهای ما بود. آقای نورالدین پاسخهای درهمی ‌داده که من کوتاهشده‌ی هر یکی را یاد می‌کنم :

در پاسخ پرسش یکم از قرآن و حدیث دلیل آورده : «فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ» (2) ، «علماء امتی افضل من انبیاء بنی‌اسرائیل». آیه درباره‌ی دین یاد گرفتنست و معنایش اینست : «چرا نمی‌کوچند از هر ایلی یک دسته از آنها که دین را نیک یاد گیرند». حدیث هم در ستایش دانایانست. می‌گوید : «دانایان امت من بهتر از پیغمبران بنی‌اسرائیل خواهند بود».

خوانندگان نیک اندیشند که ‌اینها چه دلالت دارد که ملاها حق حکومت پیدا کنند؟..

درباره‌ی پرسش دوم آقای نورالدین خود را به پناه قانون اساسی کشیده می‌گوید : «بر طبق قانون اساسی عمل می‌شود». باید پرسید : شما که بقانون اساسی گردن نگزارده‌اید. آنگاه ‌این قانون اساسی چهل سالست پیدا شده به پیش از آن چه می‌گویید؟.. اگر این پرسش پنجاه سال پیش شده بود چه پاسخ می‌دادید؟!.

آنگاه در قانون اساسی ایران در این باره چیزی که هست آنست که در هر دوره‌ی مجلس پنج تن از علما درمیان نمایندگان باشند و بهمه‌ی قانونها دیده‌بانی کنند ، و این اصل در قانون اساسی زورکی گنجانیده شده. اینست در چهارده دوره‌ی مجلس یک بار مورد عمل نگردیده. به هر حال در قانون اساسی پاسخی بپرسشهای ما نیست.

درباره‌ی پرسش سوم همان کار را کرده است و پیداست که چیست.

قانون اساسی بروی پایه‌ی دمکراسی تدوین گردیده و دمکراسی آنست که یک توده خودش کارهای خودش را راه برد و کسی درمیان آنها نباشد که دعوای حکومت یا فرمانروایی کند. ملای شیراز می‌خواهد دعوای حکومت را که او و همکارانش دارند با آن سازش دهد.


پابرگیها :
1ـ یکی از کاخهای سعدآباد
2ـ سوره‌ی توبه (9) ، تکه‌ای از آیه‌ی 122.


.

عبدالرحمان فرامرزی

سید نورالدین حسینی شیرازی

🔶 «معنی مشروطه[=دمکراسی]» (احمد کسروی)

🔸 یک کار نیک ـ کاری که باید دیگران پیروی نمایند (تکه‌ی دو از دو)


کسانی که می‌خواهند اندازه‌ی بدبختی توده را بدانند این بیاد آورند که در این کشور سالها مردان دلسوزی همچون حاج‌میرزاحسین‌خان سپهسالار و میرزاعلیخان امین‌الدوله و میرزامَلکم‌خان و دیگران اندوه می‌خوردند و بآرزوی روان گردانیدن مشروطه در ایران جانهای خود را بخطر می‌انداختند ، و سپس پیشوایان گرانمایه‌ای همچون بهبهانی و طباطبایی و افجه‌ای و دیگران پیش افتادند و پس از یک سال و نیم نبرد با دربار قاجاری مشروطه را در این کشور برپا گردانیدند و سپس سالهایی درمیان مشروطه و استبداد کشاکش بوده مردان دلیر و جانفشانی در آن راه جنگها کردند و کشتند و کشته شدند و سرانجام مشروطه (یا سررشته‌داری توده) در این کشور پایدار گردید. ولی اکنون شما می‌بینید که پس از سی‌وهفت سال هنوز از هزار تن یکی معنی درست آن را نمی‌دانند و جوانان درسخوانده نیز از شناختن آن ناآگاهند و در نتیجه‌ی همین ناآگاهیست که پس از آنهمه رنجها دیده می‌شود فلان آخوندک بمشروطه بد می‌گوید ، فلان حاجی نافهم ریشخند می‌کند ، فلان جوان بیمایه می‌گوید «مشروطه دیگر کهنه شده» اینست اندازه‌ی بیچارگی این توده‌ی بدبخت. در اینجاست که باید گفت : این مردم سر کلافه را گم کرده‌اند. در اینجاست که باید گفت با کلنگ نادانی بنیاد خود می‌کنند.

مشروطه یا سررشته‌داریِ توده که بهترین و والاترین شکل حکومت است و باین کشور رسیده مردم نادان نه معنایش می‌شناسند و نه ارجش می‌دانند. اینهمه دبیرستانها و دانشکده‌ها در هیچ‌یک سخنی از معنی درست مشروطه نمی‌رود. به بیچارگی این مردم گریه باید کرد.

باری اینها یک نادانی بزرگی از ایرانیان است و اینست از پارسال که جمعیت آزادگان بکار برخاست یکی از خواستهای خود ، شناسانیدن معنی درست مشروطه و ستودگیهای آن قرار داد ، و اینست در گام نخست یک کتابچه‌ای بنام «امروز چه باید کرد؟..» بچاپ رسانید که معنی درست مشروطه را با دانستنیهای دیگری دربر دارد. این کتابچه نخست در پیمان بچاپ رسید و پراکنده گردید. سپس هزار نسخه با پول آزادگان تهران چاپ یافته بمردم داده شد. سپس برای بار سوم در تبریز بچاپ رسیده که فروخته می‌شود. هر کس می‌خواهد یک کار ستوده‌ای کند باید این رساله را بگیرد و بخواند و خود بفهمد و سپس بدیگران دهد و او را نیز بخواندن و فهمیدن وادارد. این کاریست که بسیار کسانی می‌کنند.

بتازگی نیز نیکمردی از یاران ، از بهشهر پولی فرستاده که صد نسخه از آن رساله بی‌بها بکسانی داده شود. این کار نیکست که باید دیگران نیز پیروی کنند. از این کتابچه باید صدها نسخه بچاپ رسد و بدست مردم داده شود. امروز خداپرستی اینهاست. امروز کارهایی که خدا را خشنود گرداند اینهاست ، اینهاست که مایه‌ی رهایی این مردم از بدبختی و درماندگی تواند بود.

(پرچم روزانه شماره‌ی 252 یکشنبه پانزدهم آذرماه 1321)


.

میرزا حسین‌خان سپهسالار

میرزا علیخان امین‌الدوله

میرزا ملکم‌خان