🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)
🔸 2ـ3) همیشه نگران آینده باید بود (تکهی دو از دو)
نکوهش نمیخواهیم. کسانی که قرنها پیش از این مرده و رفتهاند چه جای نکوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان کسانی گفتهها و نگاشتههای ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید. باید همه را دور انداخت.
میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دورهی آزادی خود را آلودهی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!
در این زمینه سخن فراوانست و من نمیخواهم همهی گفتگو را در یکجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بودهاند ، از سستی خردها هر کیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی درمیان نبوده و کسی جلوگیری نمیکرده این نارواییها میانهی مردم پراکنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، فلسفهی یونانی ، فلسفهی هندی ؛ همه بهم درآمیخته و نیک و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست که آخرین تیشه را بر ریشهی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.
کنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست که میگوییم ایرانیان باید دیواری میانهی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز کنند. زندگانیای که بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.
باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلکه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد کرد و آن فرومایگان نادان را که چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشتهاند شایستهی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.
کسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نکنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود. تودهای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.
ایرانیان اگر بازماندههای قرنهای زبونی را پایمال نسازند از زبونی ایمن نخواهند گردید! کسانی که در دور مغول برخاستهاند و در برابر آن خونخواریها همه خرسندی نمودهاند باید بازماندههای شوم آنان را پایمال ساخت! آنان که در زمان تیمور زیسته و بر آن پلیدیها خرده نگرفتهاند باید نشان از ایشان بازنگزاشت.
آن کسانی که آن بدبختیها را با دیده دیده و یا از نزدیک شنیدهاند و خون آنان بجوش نیامده از خرد و مردمی دور بودهاند و هر آنچه گفته و نگاشتهاند و هر کیش یا فلسفهای از خود بیادگار گزاردهاند در این دورهی فیروزی باید همه را از میان برداشت.
ما را از گذشته دو چیز بس : غیرت ایرانیگری ، دین مسلمانی! (1) از این گذشته هرچه هست باید زیر پا انداخت.
آن غیرت ایرانیگری که درفش هخامنشیان را تا آنسوی رود دانوب کشانید. آن غیرتی که در برابر آرزوی جهانگیری رومیان سدهای آهنین پدید آورد. آن غیرتی که در برابر عرب خونینترین میدانها را برپا ساخت و تنها با نیروی خدایی اسلام بود که برابری نتوانست. آن غیرتی که دستگاه شوم بنیامیه را درچید. آن غیرتی که یعقوب لیث و جلالالدین خوارزمشاه و شمسالدین خطیب و شاهمنصور پدید آورد. آن غیرتی که شاهعباس و نادر را برانگیخت. آن غیرتی که امروز این دورهی آزادی و فیروزی را بروی ما گشاده.
از دین اسلام نیز جز سرچشمهی آن را نمیخواهیم و هرگز به پندارهای دیگران و کشمکشهای بیجای این و آن نخواهیم پرداخت. (2)
اینست توشههایی که باید برای راه آینده برداشت.
👇
🔸 2ـ3) همیشه نگران آینده باید بود (تکهی دو از دو)
نکوهش نمیخواهیم. کسانی که قرنها پیش از این مرده و رفتهاند چه جای نکوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان کسانی گفتهها و نگاشتههای ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید. باید همه را دور انداخت.
میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دورهی آزادی خود را آلودهی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!
در این زمینه سخن فراوانست و من نمیخواهم همهی گفتگو را در یکجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بودهاند ، از سستی خردها هر کیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی درمیان نبوده و کسی جلوگیری نمیکرده این نارواییها میانهی مردم پراکنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، فلسفهی یونانی ، فلسفهی هندی ؛ همه بهم درآمیخته و نیک و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست که آخرین تیشه را بر ریشهی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.
کنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست که میگوییم ایرانیان باید دیواری میانهی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز کنند. زندگانیای که بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.
باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلکه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد کرد و آن فرومایگان نادان را که چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشتهاند شایستهی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.
کسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نکنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود. تودهای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.
ایرانیان اگر بازماندههای قرنهای زبونی را پایمال نسازند از زبونی ایمن نخواهند گردید! کسانی که در دور مغول برخاستهاند و در برابر آن خونخواریها همه خرسندی نمودهاند باید بازماندههای شوم آنان را پایمال ساخت! آنان که در زمان تیمور زیسته و بر آن پلیدیها خرده نگرفتهاند باید نشان از ایشان بازنگزاشت.
آن کسانی که آن بدبختیها را با دیده دیده و یا از نزدیک شنیدهاند و خون آنان بجوش نیامده از خرد و مردمی دور بودهاند و هر آنچه گفته و نگاشتهاند و هر کیش یا فلسفهای از خود بیادگار گزاردهاند در این دورهی فیروزی باید همه را از میان برداشت.
ما را از گذشته دو چیز بس : غیرت ایرانیگری ، دین مسلمانی! (1) از این گذشته هرچه هست باید زیر پا انداخت.
آن غیرت ایرانیگری که درفش هخامنشیان را تا آنسوی رود دانوب کشانید. آن غیرتی که در برابر آرزوی جهانگیری رومیان سدهای آهنین پدید آورد. آن غیرتی که در برابر عرب خونینترین میدانها را برپا ساخت و تنها با نیروی خدایی اسلام بود که برابری نتوانست. آن غیرتی که دستگاه شوم بنیامیه را درچید. آن غیرتی که یعقوب لیث و جلالالدین خوارزمشاه و شمسالدین خطیب و شاهمنصور پدید آورد. آن غیرتی که شاهعباس و نادر را برانگیخت. آن غیرتی که امروز این دورهی آزادی و فیروزی را بروی ما گشاده.
از دین اسلام نیز جز سرچشمهی آن را نمیخواهیم و هرگز به پندارهای دیگران و کشمکشهای بیجای این و آن نخواهیم پرداخت. (2)
اینست توشههایی که باید برای راه آینده برداشت.
👇
پابرگی :
1ـ در چهل سال گذشته یکی از چیزهایی که لگدمال گردید نام پاک اسلام و دینداری بود. ملایان که چهل سال جز سخنفروشی و دینفروشی کاری نکردند پیاپی بجای آنکه بگویند «شیعیگری» یا «دکان ما» ، نام اسلام را بزبان آوردند و چون گفتههاشان سراپا بیخردی و دروغ و ریا بود ، دینداری موهون و نام اسلام در چشم مردمان بس خوار گردید.
2ـ کسروی را دشمن اسلام شناسانیدهاند. چنین سخنی مایهی گمراهیست و شرحی درمیباید. در اینجا شرح کوتاهی میآوریم ولی خوانندهی حقیقتجو باید باین بس نکرده کتابهایش را بخواند. او میگوید : اسلام دو تاست. یکی اسلامی که پاکمرد عرب بنیاد گزارد و مردم پراکندهی عرب را که دشمن یکدیگر بودند متحد کرد و نیمی از جهان را زیر پرچم آن دین گرد آورد. دیگری اسلامی که امروز هست و مسلمانان به دهها تیره پراکنده گردیده هر یک زندگانی نژادی خود را پیش گرفته درمیان خود نیز دهها دشمنی و کینهورزی دارند و در همان حال از پسماندهترین تودهها بشمارند.
اینکه سخنان کسروی در زمینهی اسلام برای برخی کسان روشن نمینماید بیش از همه از آنست که میان «آن اسلام» و کیشهایی که امروز بنام اسلام هست جدایی نمیگزارند و از آنسو خرد را راهنما نمیگیرند. در اینجا یک نادانی هم اینست که به آسیبهای «پراکندگی» (تفرقه) پروا ندارند و زیانهای آن را بدیده نمیگیرند و در نتیجه ارزش یگانگی (اتحاد) را نیز درنمییابند. ..
هر دینی باید با گمراهیهای زمانش نبرد کرده آنها را براندازد. «آن اسلام» با بتپرستی که تنها گمراهی زمانش بود نبردید و آن را برانداخت و همه را به یک شاهراه درآورد. ولی سپس دهها گمراهی دیگری که امروز نیز رواج میدارد پدید آمد و باسلام درآمیخت : از فلسفهی یونان ، صوفیگری ، خراباتیگری ، شیعیگری و بهائیگری گرفته تا «اژدها گمراهیِ» روزگار ما ـ مادّیگری. نتیجه آنکه امروز دهها گمراهی کهن و نو بر سر راه جهانیان است که «این اسلام» آنها را برانداختن نمیتواند. زیرا دینِ این زمان نیست. زمانش گذشته است. از آن اسلام هرچه مانده نه دین بلکه بیدینیست زیرا این اسلامنام ، خود کانون دهها گمراهیست.
با اینهمه ، گمراهیها بنیاد دین را بهم نتواند زد. بنیاد دین نه چیزیست که کهنه و نو گردد. بنیاد همهی دینها یکیست. بنیاد اسلام و «پاکدینی» یکیست. پاکدینی آیینی است که جهانیان را از گمراهیها میرهاند. در اینجا نیز مقصود بنیاد اسلام میباشد.
.
1ـ در چهل سال گذشته یکی از چیزهایی که لگدمال گردید نام پاک اسلام و دینداری بود. ملایان که چهل سال جز سخنفروشی و دینفروشی کاری نکردند پیاپی بجای آنکه بگویند «شیعیگری» یا «دکان ما» ، نام اسلام را بزبان آوردند و چون گفتههاشان سراپا بیخردی و دروغ و ریا بود ، دینداری موهون و نام اسلام در چشم مردمان بس خوار گردید.
2ـ کسروی را دشمن اسلام شناسانیدهاند. چنین سخنی مایهی گمراهیست و شرحی درمیباید. در اینجا شرح کوتاهی میآوریم ولی خوانندهی حقیقتجو باید باین بس نکرده کتابهایش را بخواند. او میگوید : اسلام دو تاست. یکی اسلامی که پاکمرد عرب بنیاد گزارد و مردم پراکندهی عرب را که دشمن یکدیگر بودند متحد کرد و نیمی از جهان را زیر پرچم آن دین گرد آورد. دیگری اسلامی که امروز هست و مسلمانان به دهها تیره پراکنده گردیده هر یک زندگانی نژادی خود را پیش گرفته درمیان خود نیز دهها دشمنی و کینهورزی دارند و در همان حال از پسماندهترین تودهها بشمارند.
اینکه سخنان کسروی در زمینهی اسلام برای برخی کسان روشن نمینماید بیش از همه از آنست که میان «آن اسلام» و کیشهایی که امروز بنام اسلام هست جدایی نمیگزارند و از آنسو خرد را راهنما نمیگیرند. در اینجا یک نادانی هم اینست که به آسیبهای «پراکندگی» (تفرقه) پروا ندارند و زیانهای آن را بدیده نمیگیرند و در نتیجه ارزش یگانگی (اتحاد) را نیز درنمییابند. ..
هر دینی باید با گمراهیهای زمانش نبرد کرده آنها را براندازد. «آن اسلام» با بتپرستی که تنها گمراهی زمانش بود نبردید و آن را برانداخت و همه را به یک شاهراه درآورد. ولی سپس دهها گمراهی دیگری که امروز نیز رواج میدارد پدید آمد و باسلام درآمیخت : از فلسفهی یونان ، صوفیگری ، خراباتیگری ، شیعیگری و بهائیگری گرفته تا «اژدها گمراهیِ» روزگار ما ـ مادّیگری. نتیجه آنکه امروز دهها گمراهی کهن و نو بر سر راه جهانیان است که «این اسلام» آنها را برانداختن نمیتواند. زیرا دینِ این زمان نیست. زمانش گذشته است. از آن اسلام هرچه مانده نه دین بلکه بیدینیست زیرا این اسلامنام ، خود کانون دهها گمراهیست.
با اینهمه ، گمراهیها بنیاد دین را بهم نتواند زد. بنیاد دین نه چیزیست که کهنه و نو گردد. بنیاد همهی دینها یکیست. بنیاد اسلام و «پاکدینی» یکیست. پاکدینی آیینی است که جهانیان را از گمراهیها میرهاند. در اینجا نیز مقصود بنیاد اسلام میباشد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هفتم : نیک و بد (1)
🔸 مردم چگونه نیک شوند؟!.. (تکهی دو از سه)
یکی از آشنایانم داستانی سروده که میباید در اینجا یاد کنم. میگوید سالها از شهر خود بیرون آمده و از خویشان دور میبودم گفتم سفری کنم و یک هفته با ایشان باشم و بازگردم. باتومبیل نشسته رفتم. خویشان شادی نمودند و بمهمانیها خواندند. یک شب در خانهی یکی بودیم. سرشب چون کسان دیگر هم بودند سخنان پراکنده میرفت. ولی چون شام خورده شد و جز من و میزبان و برادرانش نماندیم دیدم سخن همه از رُمان خواندن و رُمان نوشتن و شعر سرودن و اینگونه چیزها میرود. میزبان کتابخانهی بزرگی آراسته و از کتابهای آن بیرون میآوَرَد و بمن نشان میدهد و اندیشهی مرا دربارهی ادبیات و رمان میپرسد و آن را یک چیز بسیار سودمند و سرمایهی نیکی میشمارد و از کسانی که در این رشته نیستند بد میگوید و گله مینماید. فرداشب در خانهی دیگری بودیم. دیدم در اینجا همه سخن از نماز و روزه و زکات و این چیزها میرود و از دیگران گلههای سختی مینمایند و بر بیدینی ایشان افسوس میخورند. شب سوم بخانهی دیگری رفتیم. در اینجا سخن از محفل و لوح میرفت و نیکوکاریهای خود را میشماردند و بسیار میکوشیدند که مرا نیز در آن نیکیها همگام خود گردانند. شب چهارم را در مهمانخانه ماندم و با یک تن که تازه از اروپا برمیگشت همنشین شدم. این هم سخن از اروپا میراند و نیکیهای آنجا را میشمرد و افسوس میخورد که به ایران بازگشته و درمیان گفتگو میگفت : «باید مردم را تربیت کرد». گفتم : «چگونه تربیت کنیم؟!.» گفت : «آن طوری که دیگران میکنند». گفتم : «دیگران چطور میکنند؟!.. همان را برای من روشن گردان». از این سخن برآشفت و من چون نمیخواستم بکشاکش پردازم دنبال نکردم. شب دیگر به دیه نزدیکی که خانهی یکی از خویشان در آنجاست رفتم و از زندگی ساده و پذیراییهای گرم روستایی خشنود گردیدم ، و چون شام خوردیم و کسان بیگانهای که بودند رفتند و بسخنان خودمانی پرداختیم خویشاوندم چنین گفت : «در این چند سال کار ما خوب بوده و اینست پولی پسانداز کردهام و میخواهم امسال را بزیارت روم» ، و از من خواستار شد که برای او جواز سفر آماده کنم. گفتم شما فرزندان بسیاری دارید. بهتر است آن پول را زمین بخرید و برای آنان بازگزارید. گفت : چه میفرمایید. آنان خدا دارند. من باید در اندیشهی خود باشم. ما روسیاهیم و هزارها گناه کردهایم و من میباید بروم و گناهان خود را بیامرزانم.
بدینسان هر شبی با اندیشههای دیگری روبرو میشدم و پس از سالیان دراز که بشهر خود بازگشته بودم بجای شادمانی از دیدار خویشان بدینسان اندوهناک میگردیدیم و درمیان خاندان خود نمیدانستم چه باید کنم. در یکجا میدیدم همه نماز خوانند و من اگر نخوانم از ارجم خواهند کاست و در جای دیگری میدیدم اگر نماز خوانم نافهم و نادانم خواهند شمرد. ناگزیر میشدم در هر خانه برنگ دیگری درآیم ، و چون میاندیشیدم میدیدم همهی اینان در جستجوی نیکیاند و خود در راه آن جستجوست که بدینسان پراکنده شدهاند ، و اینبود جایی برای نکوهش و گلهمندی نمیدیدم ، و در اینجا بود که بیاد گفتههای پیمان و کوششهای شما میافتادم و ارج آنها را درمییافتم.
👇
🔸 مردم چگونه نیک شوند؟!.. (تکهی دو از سه)
یکی از آشنایانم داستانی سروده که میباید در اینجا یاد کنم. میگوید سالها از شهر خود بیرون آمده و از خویشان دور میبودم گفتم سفری کنم و یک هفته با ایشان باشم و بازگردم. باتومبیل نشسته رفتم. خویشان شادی نمودند و بمهمانیها خواندند. یک شب در خانهی یکی بودیم. سرشب چون کسان دیگر هم بودند سخنان پراکنده میرفت. ولی چون شام خورده شد و جز من و میزبان و برادرانش نماندیم دیدم سخن همه از رُمان خواندن و رُمان نوشتن و شعر سرودن و اینگونه چیزها میرود. میزبان کتابخانهی بزرگی آراسته و از کتابهای آن بیرون میآوَرَد و بمن نشان میدهد و اندیشهی مرا دربارهی ادبیات و رمان میپرسد و آن را یک چیز بسیار سودمند و سرمایهی نیکی میشمارد و از کسانی که در این رشته نیستند بد میگوید و گله مینماید. فرداشب در خانهی دیگری بودیم. دیدم در اینجا همه سخن از نماز و روزه و زکات و این چیزها میرود و از دیگران گلههای سختی مینمایند و بر بیدینی ایشان افسوس میخورند. شب سوم بخانهی دیگری رفتیم. در اینجا سخن از محفل و لوح میرفت و نیکوکاریهای خود را میشماردند و بسیار میکوشیدند که مرا نیز در آن نیکیها همگام خود گردانند. شب چهارم را در مهمانخانه ماندم و با یک تن که تازه از اروپا برمیگشت همنشین شدم. این هم سخن از اروپا میراند و نیکیهای آنجا را میشمرد و افسوس میخورد که به ایران بازگشته و درمیان گفتگو میگفت : «باید مردم را تربیت کرد». گفتم : «چگونه تربیت کنیم؟!.» گفت : «آن طوری که دیگران میکنند». گفتم : «دیگران چطور میکنند؟!.. همان را برای من روشن گردان». از این سخن برآشفت و من چون نمیخواستم بکشاکش پردازم دنبال نکردم. شب دیگر به دیه نزدیکی که خانهی یکی از خویشان در آنجاست رفتم و از زندگی ساده و پذیراییهای گرم روستایی خشنود گردیدم ، و چون شام خوردیم و کسان بیگانهای که بودند رفتند و بسخنان خودمانی پرداختیم خویشاوندم چنین گفت : «در این چند سال کار ما خوب بوده و اینست پولی پسانداز کردهام و میخواهم امسال را بزیارت روم» ، و از من خواستار شد که برای او جواز سفر آماده کنم. گفتم شما فرزندان بسیاری دارید. بهتر است آن پول را زمین بخرید و برای آنان بازگزارید. گفت : چه میفرمایید. آنان خدا دارند. من باید در اندیشهی خود باشم. ما روسیاهیم و هزارها گناه کردهایم و من میباید بروم و گناهان خود را بیامرزانم.
بدینسان هر شبی با اندیشههای دیگری روبرو میشدم و پس از سالیان دراز که بشهر خود بازگشته بودم بجای شادمانی از دیدار خویشان بدینسان اندوهناک میگردیدیم و درمیان خاندان خود نمیدانستم چه باید کنم. در یکجا میدیدم همه نماز خوانند و من اگر نخوانم از ارجم خواهند کاست و در جای دیگری میدیدم اگر نماز خوانم نافهم و نادانم خواهند شمرد. ناگزیر میشدم در هر خانه برنگ دیگری درآیم ، و چون میاندیشیدم میدیدم همهی اینان در جستجوی نیکیاند و خود در راه آن جستجوست که بدینسان پراکنده شدهاند ، و اینبود جایی برای نکوهش و گلهمندی نمیدیدم ، و در اینجا بود که بیاد گفتههای پیمان و کوششهای شما میافتادم و ارج آنها را درمییافتم.
👇
اینست اندازهی پراکندگی اندیشهها. راستی اینست که از شرق از هزار سال باز جز بدآموزان و فریبکاران برنخاسته و اینان هر کدام مردم را براه دیگری کشیدهاند و صد پراکندگی بمیان ایشان انداختهاند ، و سپس چون ما به اروپا نزدیک شدهایم یک رشته اندیشههای نوینی با هیاهوی بسیار از اروپاییان در شرق رواج گرفته ، و اینها اندیشههای کهن را سست گردانیده ولی از میان نبرده و خود پراکندگیهای دیگری بمیان آورده و بدینسان بیکبار سررشته گم گردیده.
کنون ما میپرسیم : در یک توده راه نیکی چیست؟... آیا اینست که هر کسی هرچه را نیک دانست بکار بندد و یا برای نیک و بد بنیادی هست؟.. اگر میگویید راه اینست که هر کسی خود نیک و بد را بشناسد این همانست که امروز هست و جای هیچ گله نمیباشد. امروز مردم هر کسی آنچه را که نیک میداند میکند و دیگر گفتن اینکه «مردم چرا نیک نمیشوند» برای چیست؟!.. اگر میگویید راه این نیست و برای نیک و بد بنیادی باید که همه از آن پیروی نمایند میگویم آن بنیاد کجاست؟! اگر چنان بنیادی هست پس این پراکندگیها از کجاست؟!..
این راست است که بیشتر مردم بکارهایی که برمیخیزند به انگیزش هوس است و یا خواستشان خودنمایی میباشد. چیزی که هست اینان تا بآن کارها رویهی نیکی ندهند و عنوانی ننهند بآن برنمیخیزند. مثلاً جوانی که رمان مینویسد او را باین کار هوس برانگیخته و خواستش جز این نیست که نامش بر زبانها افتد. لیکن در همان حال میبینی بآن نام ادبیات میگزارد و آن را یک کار سودمندی مینماید و باین دستاویز است که بآن برمیخیزد ، و چهبسا خود او نیز فریب خورده و از درون همین باور را میدارد.
.
کنون ما میپرسیم : در یک توده راه نیکی چیست؟... آیا اینست که هر کسی هرچه را نیک دانست بکار بندد و یا برای نیک و بد بنیادی هست؟.. اگر میگویید راه اینست که هر کسی خود نیک و بد را بشناسد این همانست که امروز هست و جای هیچ گله نمیباشد. امروز مردم هر کسی آنچه را که نیک میداند میکند و دیگر گفتن اینکه «مردم چرا نیک نمیشوند» برای چیست؟!.. اگر میگویید راه این نیست و برای نیک و بد بنیادی باید که همه از آن پیروی نمایند میگویم آن بنیاد کجاست؟! اگر چنان بنیادی هست پس این پراکندگیها از کجاست؟!..
این راست است که بیشتر مردم بکارهایی که برمیخیزند به انگیزش هوس است و یا خواستشان خودنمایی میباشد. چیزی که هست اینان تا بآن کارها رویهی نیکی ندهند و عنوانی ننهند بآن برنمیخیزند. مثلاً جوانی که رمان مینویسد او را باین کار هوس برانگیخته و خواستش جز این نیست که نامش بر زبانها افتد. لیکن در همان حال میبینی بآن نام ادبیات میگزارد و آن را یک کار سودمندی مینماید و باین دستاویز است که بآن برمیخیزد ، و چهبسا خود او نیز فریب خورده و از درون همین باور را میدارد.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)
🔸 3ـ3) پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی نکوخوییست (تکهی یک از یک)
در جهان که بنیاد زندگی بر کشاکش نهاده شده پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی خویهاییست که مایهی استواری ایشان گردد. بدانسان که درختی تا سخت و استوار نباشد در برابر تندبادها ایستادگی نتواند ، یک مردم نیز تا استوار نباشند پایدار نخواهند ماند.
کسانی خوشخویی را خندهرویی و چربزبانی و چاپلوسی و اینگونه سستنهادیها میپندارند و یا ساختن با هر نیک و بد را هنری میانگارند. اینان سخت نادانند و خوشخویی جز از اینهاست.
برای یک توده پیش از همه خویهایی میباید که استوار و پایدارشان گرداند.
آنچه یک توده را استوار و پایدار میگرداند چیست؟... آزادگی ، غیرت ، دلیری ، از خود گذشتگی ، پافشاری.
سخندانی و دانشمندی و هنروری و اینگونه عنوانها را در این زمینه ارجی نیست.
تاریخ بهترین گواه است که هر مردمی که دارای این خویهای ستوده بودند در جهان گرامی زیسته بر دیگران برتری یافتند و آنان که سستنهاد و فرومایه بودند زیر پا مالیده شدند.
بر مردمان باستان نگاهی بیندازید. تاریخ ایران و یونان و روم را بخوانید.
ایرانیان که آنهمه کشورها گشادند و قرنها خداوند آسیا بودند این برتری را جز در سایهی غیرت و مردانگی نیافتند.
یونانیان که با همهی اندکی در برابر سپاه انبوه هخامنشی پافشاردند جز میوهی غیرت و دلیری نچیدند. لئونیداس [Leonidas] و ملتیادس [Meltiades] و آریستیدیس [Aristidesیا Aristeides] و ثمیستوکلیس [Themistocles] میانهی ایشان فراوان بودند.
پس از چیرگی اسکندر که کشور پهناور ایران آزادی خود را باخت تنها غیرت و دلیری یکمشت اشکانی بود که کشور را از دست بیگانگان برهانید و سپس هم مشت آهنین رومیان را از آسیا برگردانید.
در پتیارهی[بلا] دلگداز مغول که ایران سیلی سستخوییهای دویست سالهی خود را میخورد و آنهمه گزندها بمردم رسید و آنهمه رسواییها بار آمد این تنها تیمور ملک و شمسالدین خطیب و جلالالدین خوارزمشاه و چند تن دیگر بود که آلودهی آن سستیها نبودند و این هنگام مردانیگها نمودند و از آن توفان رسوایی روسفید بیرون جستند! این داستان بهترین راهنماست که آدمیان دارای کدام خویها باشند تا در روز سختی درنمانند!
در حادثهی تیمور اگر ده تن غیرتمند همچون شاهمنصور پیدا میشدند دست آن خونخوار را از ایران برمیتافتند و آنهمه گزندها و کشتارها روی نمیداد!
اینها دورهی سرافکندگی ایرانست. ولی شاهمنصور و شمسالدین و تیمور ملک و جلالالدین (1) همواره نامهای ایشان مایهی سرفرازی ایرانیان خواهد بود.
در قرنهای دیرتر آیا جز غیرت شاهان صفوی و دلیری و جانفشانی ایلهای بیاباننشین بود که ایران را پس از قرنها آشفتگی بسامان آورد؟! از اینگونه گواهیها در تاریخ فراوانست.
در جهان آسیبی بدتر از آن نیست که تودهای خونشان از جوش افتاده از سستنهادی با نیک و بد سر کنند و از کجاندیشی ، فروغ و تاریکی را یکی بشمارند و بیخردانه همواره ناله از چرخ و روزگار نمایند.
پابرگی :
1ـ نویسنده در پیمان از دلیریهای شاهمنصور یاد میکند و داستان زندگی شمسالدین طُغرایی (309544) و تیمورملک (310598) را میآورد. داستان زندگی جلالالدین خوارزمشاه را نیز آقای مایل تویسرکانی در همان مهنامه (402098) برشتهی نوشتن میکشد.
.
🔸 3ـ3) پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی نکوخوییست (تکهی یک از یک)
در جهان که بنیاد زندگی بر کشاکش نهاده شده پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی خویهاییست که مایهی استواری ایشان گردد. بدانسان که درختی تا سخت و استوار نباشد در برابر تندبادها ایستادگی نتواند ، یک مردم نیز تا استوار نباشند پایدار نخواهند ماند.
کسانی خوشخویی را خندهرویی و چربزبانی و چاپلوسی و اینگونه سستنهادیها میپندارند و یا ساختن با هر نیک و بد را هنری میانگارند. اینان سخت نادانند و خوشخویی جز از اینهاست.
برای یک توده پیش از همه خویهایی میباید که استوار و پایدارشان گرداند.
آنچه یک توده را استوار و پایدار میگرداند چیست؟... آزادگی ، غیرت ، دلیری ، از خود گذشتگی ، پافشاری.
سخندانی و دانشمندی و هنروری و اینگونه عنوانها را در این زمینه ارجی نیست.
تاریخ بهترین گواه است که هر مردمی که دارای این خویهای ستوده بودند در جهان گرامی زیسته بر دیگران برتری یافتند و آنان که سستنهاد و فرومایه بودند زیر پا مالیده شدند.
بر مردمان باستان نگاهی بیندازید. تاریخ ایران و یونان و روم را بخوانید.
ایرانیان که آنهمه کشورها گشادند و قرنها خداوند آسیا بودند این برتری را جز در سایهی غیرت و مردانگی نیافتند.
یونانیان که با همهی اندکی در برابر سپاه انبوه هخامنشی پافشاردند جز میوهی غیرت و دلیری نچیدند. لئونیداس [Leonidas] و ملتیادس [Meltiades] و آریستیدیس [Aristidesیا Aristeides] و ثمیستوکلیس [Themistocles] میانهی ایشان فراوان بودند.
پس از چیرگی اسکندر که کشور پهناور ایران آزادی خود را باخت تنها غیرت و دلیری یکمشت اشکانی بود که کشور را از دست بیگانگان برهانید و سپس هم مشت آهنین رومیان را از آسیا برگردانید.
در پتیارهی[بلا] دلگداز مغول که ایران سیلی سستخوییهای دویست سالهی خود را میخورد و آنهمه گزندها بمردم رسید و آنهمه رسواییها بار آمد این تنها تیمور ملک و شمسالدین خطیب و جلالالدین خوارزمشاه و چند تن دیگر بود که آلودهی آن سستیها نبودند و این هنگام مردانیگها نمودند و از آن توفان رسوایی روسفید بیرون جستند! این داستان بهترین راهنماست که آدمیان دارای کدام خویها باشند تا در روز سختی درنمانند!
در حادثهی تیمور اگر ده تن غیرتمند همچون شاهمنصور پیدا میشدند دست آن خونخوار را از ایران برمیتافتند و آنهمه گزندها و کشتارها روی نمیداد!
اینها دورهی سرافکندگی ایرانست. ولی شاهمنصور و شمسالدین و تیمور ملک و جلالالدین (1) همواره نامهای ایشان مایهی سرفرازی ایرانیان خواهد بود.
در قرنهای دیرتر آیا جز غیرت شاهان صفوی و دلیری و جانفشانی ایلهای بیاباننشین بود که ایران را پس از قرنها آشفتگی بسامان آورد؟! از اینگونه گواهیها در تاریخ فراوانست.
در جهان آسیبی بدتر از آن نیست که تودهای خونشان از جوش افتاده از سستنهادی با نیک و بد سر کنند و از کجاندیشی ، فروغ و تاریکی را یکی بشمارند و بیخردانه همواره ناله از چرخ و روزگار نمایند.
پابرگی :
1ـ نویسنده در پیمان از دلیریهای شاهمنصور یاد میکند و داستان زندگی شمسالدین طُغرایی (309544) و تیمورملک (310598) را میآورد. داستان زندگی جلالالدین خوارزمشاه را نیز آقای مایل تویسرکانی در همان مهنامه (402098) برشتهی نوشتن میکشد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هفتم : نیک و بد (1)
🔸 مردم چگونه نیک شوند؟!.. (تکهی سه از سه)
در اینجا داستانی هست و میباید بنگاریم : در دو سال پیش مردی کتابی در فلسفه ترجمه کرده و بچاپ رسانیده بود و روزی مرا دید و آن کتاب را نمود و چنین گفت : «امروز این کتابها ارج ندارد. مردم رمان را گزارده اینها را نمیخوانند. گفتم صد سال پیش کسی در ایران نام رمان ندانستی و اگر کسی افسانهای نوشتی کمتر خوانده شدی ، و اینکه امروز رمان خواندن رواج گرفته از آنجاست که آن را از ادبیات میشمارند و چنین میگویند میتوان بدستیاری رمان توده را به نیکی آورد و باین عنوانست که مردم بآن رو آوردهاند. گفت اینها بهانه است. یک چیز باید خود نیک باشد و با گفتن مردم نیست. گفتم این سخنتان بسیار درست است. یک چیز باید خود نیک باشد و با گفتن مردم نیست. ولی میپرسم : آیا نشان نیکی یا بدی یک چیز چیست و مردم از چه راه بدانند که این نیک و آن بد است؟.. باید این را روشن گردانید ، وگرنه رمانخوانان توانند همین سخن را بشما بازگردانند. توانند از شما بپرسند این کتاب را بهر چه نوشتهای و عمر خود را هدر گردانیدهای؟... اگر گویی این فلسفه است و دانش است توانند گفت اینها بهانه است و یک چیز باید خود نیک باشد و با نام فلسفه و دانش نهادن نیست.
به هر حال این یک پرسشیست که مردم نیک و بد را چگونه شناسند؟.. شما هر پاسخی میدارید بگویید. بجای پرداختن به دور و تسلسل و پندارهای بیهودهی یونان باین پردازید! بجای گفتگو از آغاز آفرینش بچارهی رهایی و خود و تودهی خود افتید. یک کس که بلغزشگاهی افتاده او را باید که زیر پای خود پاید نه آنکه چشم بآسمان دوزد و ستارهشماری کند. در توی لجنزار ستارهشماری جز نشان نادانی نتواند بود.
گفت : فلسفه از سههزار سال باز رواج دارد و هزاران دانشمندان بزرگ بآن پرداختهاند. شما این را با رمان که دیروز پیدا شده به یک ترازو میگزارید؟!.. گفتم : تازگی و کهنگی نشان نیکی یا بدی یک چیز نتواند بود. سپس نیز رمان هم از زمانهای باستان بوده و به ایران تازه رسیده. به هر حال من رمان و فلسفه را به یک ترازو نگزاردم. از شما میپرسم که از چه راه نیکی این و بدی آن شناخته شود؟! اینکه شما به کهنگی فلسفه دست مییازید و آن را نشان نیکی مینمایید دیگران میتوانند سخن را وارونه گردانند و بشما چنین گویند : «فلسفهی کهنهی پوسیده را با رمان که از پدید آوردههای تمدن نوین اروپاست بیک ترازو میگزاری؟!..». در جایی که پایه برای نیک و بد نیست چه دوری دارد که کسی یک حالی را نشان نیکی یک چیز گیرد و دیگری همان حال را نشان بدیش شمارد و همین اکنون این کار رواج میدارد. اینست من میپرسم : آیا نیک و بد با دلخواه مردم است یا باید پایهای برای آنها نهاد؟.. اگر میگویید بدلخواه مردم است پس چه جای گله از رمانخوانان میباشد ، و اگر میگویید پایهای برای آنها میباید ، بگویید آن پایه چیست؟!.. در اینجا بود که درماند و خاموشی گزید.
هزاران کسان خود را پیشوا میشمارند و ترازوی نیک و بد را در دست خود میانگارند و این از سختترین سخنانست که بشنوند «نیک و بد شناخته از هم نیست». اینان هر یکی که این را شنوند نخست برآشوبند و بسخنان تندی پردازند ولی همینکه اندکی گفتگو شود آشوبشان فرونشیند و درمانند. روزی با کسی این سخن میگفتم ناگهان برآشفت و چنین گفت : «نیک و بد دانسته نیست؟!..» گفتم : «آری دانسته نیست». گفت : «سخن بسیار شگفتی میشنوم. با اینهمه علما و با اینهمه کتابها تازه نیک و بد دانسته نیست؟!..» گفتم : «من نیز از همان در شگفتم» گفت : «آخر چطور دانسته نیست؟!..» گفتم : «شما از من میپرسید؟! من باید از شما بپرسم که چگونه دانسته است؟!. من باید بشما بگویم اگر دانسته است آن را بازنمایید. بگویم اگر دانسته است پس اینهمه پراکندگی اندیشهها از کجاست؟!.. آری هر کس در دل خود چیزهایی را نیک و چیزهایی را بد میشناسد ولی آیا این بس است؟!..» گفت : «آقا مردم دروغ میگویند و خواهان نیکی نیستند» گفتم : آن سخن دیگریست و گفتگوی ما در این است که اگر یک دسته براستی خواهان نیکی باشند چون نیک و بد شناخته نیست درمانند. شما اگر پاسخی باین میدارید بگویید وگرنه خَستُوان باشید که بگفتهی خودتان با بودن آنهمه علماء و آنهمه کتابها نیک و بد شناخته نیست. گفت : اگر رشته بدست من باشد میدانم که نیک و بد را چگونه روشن گردانم و مردم را چگونه به نیکی آورم. گفتم : چنین انگارید که رشته در دست شماست و مردم آمدهاند و از شما دستور زندگی میخواهند و نیک و بد را میپرسند آن پاسخی که بآنان خواهی داد در اینجا بگو تا بدانیم که نیک و بد از هم شناخته است و شما آنها را میشناسید. در اینجا بود که از پاسخ درماند و آشوبش فرونشست و باندیشه فرورفت.
.
🔸 مردم چگونه نیک شوند؟!.. (تکهی سه از سه)
در اینجا داستانی هست و میباید بنگاریم : در دو سال پیش مردی کتابی در فلسفه ترجمه کرده و بچاپ رسانیده بود و روزی مرا دید و آن کتاب را نمود و چنین گفت : «امروز این کتابها ارج ندارد. مردم رمان را گزارده اینها را نمیخوانند. گفتم صد سال پیش کسی در ایران نام رمان ندانستی و اگر کسی افسانهای نوشتی کمتر خوانده شدی ، و اینکه امروز رمان خواندن رواج گرفته از آنجاست که آن را از ادبیات میشمارند و چنین میگویند میتوان بدستیاری رمان توده را به نیکی آورد و باین عنوانست که مردم بآن رو آوردهاند. گفت اینها بهانه است. یک چیز باید خود نیک باشد و با گفتن مردم نیست. گفتم این سخنتان بسیار درست است. یک چیز باید خود نیک باشد و با گفتن مردم نیست. ولی میپرسم : آیا نشان نیکی یا بدی یک چیز چیست و مردم از چه راه بدانند که این نیک و آن بد است؟.. باید این را روشن گردانید ، وگرنه رمانخوانان توانند همین سخن را بشما بازگردانند. توانند از شما بپرسند این کتاب را بهر چه نوشتهای و عمر خود را هدر گردانیدهای؟... اگر گویی این فلسفه است و دانش است توانند گفت اینها بهانه است و یک چیز باید خود نیک باشد و با نام فلسفه و دانش نهادن نیست.
به هر حال این یک پرسشیست که مردم نیک و بد را چگونه شناسند؟.. شما هر پاسخی میدارید بگویید. بجای پرداختن به دور و تسلسل و پندارهای بیهودهی یونان باین پردازید! بجای گفتگو از آغاز آفرینش بچارهی رهایی و خود و تودهی خود افتید. یک کس که بلغزشگاهی افتاده او را باید که زیر پای خود پاید نه آنکه چشم بآسمان دوزد و ستارهشماری کند. در توی لجنزار ستارهشماری جز نشان نادانی نتواند بود.
گفت : فلسفه از سههزار سال باز رواج دارد و هزاران دانشمندان بزرگ بآن پرداختهاند. شما این را با رمان که دیروز پیدا شده به یک ترازو میگزارید؟!.. گفتم : تازگی و کهنگی نشان نیکی یا بدی یک چیز نتواند بود. سپس نیز رمان هم از زمانهای باستان بوده و به ایران تازه رسیده. به هر حال من رمان و فلسفه را به یک ترازو نگزاردم. از شما میپرسم که از چه راه نیکی این و بدی آن شناخته شود؟! اینکه شما به کهنگی فلسفه دست مییازید و آن را نشان نیکی مینمایید دیگران میتوانند سخن را وارونه گردانند و بشما چنین گویند : «فلسفهی کهنهی پوسیده را با رمان که از پدید آوردههای تمدن نوین اروپاست بیک ترازو میگزاری؟!..». در جایی که پایه برای نیک و بد نیست چه دوری دارد که کسی یک حالی را نشان نیکی یک چیز گیرد و دیگری همان حال را نشان بدیش شمارد و همین اکنون این کار رواج میدارد. اینست من میپرسم : آیا نیک و بد با دلخواه مردم است یا باید پایهای برای آنها نهاد؟.. اگر میگویید بدلخواه مردم است پس چه جای گله از رمانخوانان میباشد ، و اگر میگویید پایهای برای آنها میباید ، بگویید آن پایه چیست؟!.. در اینجا بود که درماند و خاموشی گزید.
هزاران کسان خود را پیشوا میشمارند و ترازوی نیک و بد را در دست خود میانگارند و این از سختترین سخنانست که بشنوند «نیک و بد شناخته از هم نیست». اینان هر یکی که این را شنوند نخست برآشوبند و بسخنان تندی پردازند ولی همینکه اندکی گفتگو شود آشوبشان فرونشیند و درمانند. روزی با کسی این سخن میگفتم ناگهان برآشفت و چنین گفت : «نیک و بد دانسته نیست؟!..» گفتم : «آری دانسته نیست». گفت : «سخن بسیار شگفتی میشنوم. با اینهمه علما و با اینهمه کتابها تازه نیک و بد دانسته نیست؟!..» گفتم : «من نیز از همان در شگفتم» گفت : «آخر چطور دانسته نیست؟!..» گفتم : «شما از من میپرسید؟! من باید از شما بپرسم که چگونه دانسته است؟!. من باید بشما بگویم اگر دانسته است آن را بازنمایید. بگویم اگر دانسته است پس اینهمه پراکندگی اندیشهها از کجاست؟!.. آری هر کس در دل خود چیزهایی را نیک و چیزهایی را بد میشناسد ولی آیا این بس است؟!..» گفت : «آقا مردم دروغ میگویند و خواهان نیکی نیستند» گفتم : آن سخن دیگریست و گفتگوی ما در این است که اگر یک دسته براستی خواهان نیکی باشند چون نیک و بد شناخته نیست درمانند. شما اگر پاسخی باین میدارید بگویید وگرنه خَستُوان باشید که بگفتهی خودتان با بودن آنهمه علماء و آنهمه کتابها نیک و بد شناخته نیست. گفت : اگر رشته بدست من باشد میدانم که نیک و بد را چگونه روشن گردانم و مردم را چگونه به نیکی آورم. گفتم : چنین انگارید که رشته در دست شماست و مردم آمدهاند و از شما دستور زندگی میخواهند و نیک و بد را میپرسند آن پاسخی که بآنان خواهی داد در اینجا بگو تا بدانیم که نیک و بد از هم شناخته است و شما آنها را میشناسید. در اینجا بود که از پاسخ درماند و آشوبش فرونشست و باندیشه فرورفت.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)
🔸 4ـ3) یک تودهی سرفراز جز میوهی پاکخوییهای خود را نمیچیند (تکهی یک از دو)
تاریخ گواهست که همواره در تودهها جنبش خرد با رواج خویهای ستوده توأم بوده. در یونان و روم چنانکه از یکسو خردها تکان خورد و زندگانی راه دیگری گرفت خویها نیز پیراسته گردیده دلیری و درستی و گردنفرازی و دستگیری از بینوایان و مانند اینها رواج یافت. در جنبش اسلامی نیز چنین رخ داد.
داستان لئونیداس ، پادشاه اسپارت را شنیدهاید. در لشکرکشی خشایارشا این مرد با سپاه یونان نگهداری تنگهی ثرموپولای را داشت و چون ایرانیان از کوه گذشته ، پشت سر او را نیز گرفتند و یونانیان ناگزیر بودند بگریزند و جان بدر برند و یا بجنگ ایستاده کشته شوند ، لئونیداس انبوهی را از یونانیان بخانههاشان فرستاد و خویشتن با چند صد تن ، پایدار ایستاده ، مردانه جنگیدند و همگی کشته شدند. این کار چرا کردند؟! این جانبازی و مردانگی بسیار بزرگیست ، چگونه بدان آسانی انجام دادند؟! چرا نگریختند؟! چرا جان بدر نبردند؟! این راست است در قانون اسپارت گریختن از جنگ گناه سختی بود و لئونیداس و یاران اسپارتیش اگر میگریختند ، کیفر سختی میدیدند. لیکن لئونیداس میتوانست از خشایارشا زینهار خواهد. اگر چنین کاری میکرد همیشه پیش ایرانیان گرامی بود و بهترین نوازشها را میدید (1) ، پس چرا این را نکرد و مرگ را بهتر دانست؟ زیرا او خردِ درست داشت و نیک میدانست که زندگی جاویدانی نیست و هر کسی دیر یا زود از این جهان رخت خواهد بربست و چند سال زندگانی را که پس از آن توانستی زیست با بدنامی برابر نمیگرفت و گردنفرازی و نیکنامی در پیش او چندان ارجمند بود که جان باختن را در راه آن گوارا میشمرد.
این جز در سایهی درستی روان نتواند بود. نمیگویم یونانیان همهی راستیها را میدانستند. میگویم : آنها را که میدانستند درست میدانستند و ارجش میشناختند و از درستی روان آسان بکار میبستند. همین بود حال رومیان.
این سخن که جهان میدان نبرد است و آدمیان هر کسی باید جز بسود خود نکوشد چندان بیخردانه است که باندازه نیاید. این راست است کشاکش در نهاد آدمی نهاده ولی این نیکی او نیست و اینست باید تا تواند از آن ایستادگی کند. از آنسوی دروغگویی و نادرستی بزیان خود دروغگو و نادرست میباشد.
اگرچه این به چیستان (معما) میماند که کسی که دروغی میگوید و هزار ریال مثلاً از کسی میگیرد با این سود آشکار ما بگوییم دروغ بزیان او بوده. ولی اگر اندکی باریکبین شویم چیستان گشاده خواهد شد.
دروغگویی که یکی را فریب داده پولش را میگیرد اگر چنین بودی که دروغ را تنها او بتواند و دیگر کسی نتواند و یا آن رفتار را که کرد بیکبار از مردمان کناره گیرد میشد بگوییم از دروغ سودی برده. ولی چون چنین نیست باید گفت : سودی نبرده بلکه زیانکار درآمده. زیرا او که امروز به یکی دروغ گفته پولش را گرفته فردا نیز دیگری باو دروغ گفته پولش را میگیرد. در جایی که هر کسی تنها سود خود را جوید و بتواند دروغ نیز بگوید همگی این کار را کنند و بدینسان ایمنی از میان مردم برخیزد و هر کسی ناگزیر گردد پیاپی با دیگران کشاکش کند و هیچگاه آسوده نباشد که این خود زیان بزرگی میباشد.
اینکه راهنمایان مردمان را براستی و درستی و نیکوکاری برانگیختهاند از بهر همین بوده که کشاکش هرچه کمتر گردد و بهرهی مردمان از آسایش بیشتر باشد. ما این را نشان دادهایم که رنج بیشتر جهانیان از راه کشاکش است که اگر کسی روزانه ده ساعت میکوشد بیگمان هشت ساعت آن در این راه میباشد.
همیشه دیده میشود کسی که با مردم فریبکاری مینماید چون دیگری با او این رفتار را کرد آن هنگام است که مینالد و زبان بنکوهش فریبکاری و نادرستی باز میکند. ولی ازو نه سزاست که بنالد و بنکوهد!
پابرگی :
1ـ چنانکه ثمیستوکلیس از ایرانیان پناه جست و نوازشها دید. (نگاه کنید بخش هفتم کتاب «تاریخ و پندهایش» را)
.
🔸 4ـ3) یک تودهی سرفراز جز میوهی پاکخوییهای خود را نمیچیند (تکهی یک از دو)
تاریخ گواهست که همواره در تودهها جنبش خرد با رواج خویهای ستوده توأم بوده. در یونان و روم چنانکه از یکسو خردها تکان خورد و زندگانی راه دیگری گرفت خویها نیز پیراسته گردیده دلیری و درستی و گردنفرازی و دستگیری از بینوایان و مانند اینها رواج یافت. در جنبش اسلامی نیز چنین رخ داد.
داستان لئونیداس ، پادشاه اسپارت را شنیدهاید. در لشکرکشی خشایارشا این مرد با سپاه یونان نگهداری تنگهی ثرموپولای را داشت و چون ایرانیان از کوه گذشته ، پشت سر او را نیز گرفتند و یونانیان ناگزیر بودند بگریزند و جان بدر برند و یا بجنگ ایستاده کشته شوند ، لئونیداس انبوهی را از یونانیان بخانههاشان فرستاد و خویشتن با چند صد تن ، پایدار ایستاده ، مردانه جنگیدند و همگی کشته شدند. این کار چرا کردند؟! این جانبازی و مردانگی بسیار بزرگیست ، چگونه بدان آسانی انجام دادند؟! چرا نگریختند؟! چرا جان بدر نبردند؟! این راست است در قانون اسپارت گریختن از جنگ گناه سختی بود و لئونیداس و یاران اسپارتیش اگر میگریختند ، کیفر سختی میدیدند. لیکن لئونیداس میتوانست از خشایارشا زینهار خواهد. اگر چنین کاری میکرد همیشه پیش ایرانیان گرامی بود و بهترین نوازشها را میدید (1) ، پس چرا این را نکرد و مرگ را بهتر دانست؟ زیرا او خردِ درست داشت و نیک میدانست که زندگی جاویدانی نیست و هر کسی دیر یا زود از این جهان رخت خواهد بربست و چند سال زندگانی را که پس از آن توانستی زیست با بدنامی برابر نمیگرفت و گردنفرازی و نیکنامی در پیش او چندان ارجمند بود که جان باختن را در راه آن گوارا میشمرد.
این جز در سایهی درستی روان نتواند بود. نمیگویم یونانیان همهی راستیها را میدانستند. میگویم : آنها را که میدانستند درست میدانستند و ارجش میشناختند و از درستی روان آسان بکار میبستند. همین بود حال رومیان.
این سخن که جهان میدان نبرد است و آدمیان هر کسی باید جز بسود خود نکوشد چندان بیخردانه است که باندازه نیاید. این راست است کشاکش در نهاد آدمی نهاده ولی این نیکی او نیست و اینست باید تا تواند از آن ایستادگی کند. از آنسوی دروغگویی و نادرستی بزیان خود دروغگو و نادرست میباشد.
اگرچه این به چیستان (معما) میماند که کسی که دروغی میگوید و هزار ریال مثلاً از کسی میگیرد با این سود آشکار ما بگوییم دروغ بزیان او بوده. ولی اگر اندکی باریکبین شویم چیستان گشاده خواهد شد.
دروغگویی که یکی را فریب داده پولش را میگیرد اگر چنین بودی که دروغ را تنها او بتواند و دیگر کسی نتواند و یا آن رفتار را که کرد بیکبار از مردمان کناره گیرد میشد بگوییم از دروغ سودی برده. ولی چون چنین نیست باید گفت : سودی نبرده بلکه زیانکار درآمده. زیرا او که امروز به یکی دروغ گفته پولش را گرفته فردا نیز دیگری باو دروغ گفته پولش را میگیرد. در جایی که هر کسی تنها سود خود را جوید و بتواند دروغ نیز بگوید همگی این کار را کنند و بدینسان ایمنی از میان مردم برخیزد و هر کسی ناگزیر گردد پیاپی با دیگران کشاکش کند و هیچگاه آسوده نباشد که این خود زیان بزرگی میباشد.
اینکه راهنمایان مردمان را براستی و درستی و نیکوکاری برانگیختهاند از بهر همین بوده که کشاکش هرچه کمتر گردد و بهرهی مردمان از آسایش بیشتر باشد. ما این را نشان دادهایم که رنج بیشتر جهانیان از راه کشاکش است که اگر کسی روزانه ده ساعت میکوشد بیگمان هشت ساعت آن در این راه میباشد.
همیشه دیده میشود کسی که با مردم فریبکاری مینماید چون دیگری با او این رفتار را کرد آن هنگام است که مینالد و زبان بنکوهش فریبکاری و نادرستی باز میکند. ولی ازو نه سزاست که بنالد و بنکوهد!
پابرگی :
1ـ چنانکه ثمیستوکلیس از ایرانیان پناه جست و نوازشها دید. (نگاه کنید بخش هفتم کتاب «تاریخ و پندهایش» را)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هفتم : نیک و بد (1)
🔸 خودفروشیست یا نیکخواهی؟.. (تکهی یک از دو)
کنون بر سر جلوگیر دوم میآییم : گفتیم بیشتر مردم در آرزوی نیکی نیستند و آنچه میگویند دروغ میگویند. شما اگر بخواهید میتوانید این را بآسانی بیازمایید. امروز بیشتر مردم چون چند تن فراهم نشستند درزمان بگله و بدگویی پردازند. آن یکی اگر رختی به درزی داده و بدلخواهش دوخته نشده همان را دستاویز کند و بناله برخیزد. این یکی اگر از پزشکی سختگیری دیده همان را عنوان گیرد و بدگویی کند. سومی از دوستان خویش بگله پردازد. بدینسان هر یکی سرگذشتی بمیان آورد و کمکم سخن گرم شود و این خاموش نشده آن بگفتار برخیزد و سخن از دهان یکدیگر ربایند و داستانهای بسیار بازگویند. آن یکی گوید : «بجان آقا نمیدانید چه خبر است و مردم چه بداخلاقند». این یکی گامی فراتر نهاده گوید : «راستی را میخواهید جامعه فاسد است». آن یکی سری چرخانیده گوید : «آری راست گفتی : جامعه فاسد است ، جامعه!» بدینسان سخن را بر سر توده آورند و هر یکی بدلخواه بدیهای دیگری را شمارند.
کنون شما اگر میخواهید بدانید که اینها همه سخن است و اینان راستیرا درپی نیکی نیستند رو بایشان آورده چنین گویید : «این گلهها بجاست. لیکن بیایید درپی چاره باشیم و یک رشته نیکیهایی را برگزیده و همگی آنها را خود بکار بندیم و بکسان و بستگان خود نیز یاد دهیم و سپس بکوشیم و دیگران را بکار بستن آنها برانگیزیم ...» یا بگویید : «کسی هست و بچارهی این آلودگیها میکوشد بیایید ما نیز با او همدست باشیم و یاوری کنیم ...» ، چنین پیشنهادی بکنید تا ببینید چه پاسخهای ریشخندآمیز شنوید. یکی گوید : «ای بابا مگر این مردم میشوند؟!..». دیگری گوید : «شما چه گزاردهای و چه میجویی؟! این مردم کجا و اصلاح کجا؟!» اگر پافشاری نمایید برآشوبند و چنین گویند : «ما خواستیم یک درددلی کنیم و نخواستیم که شما چنین آزارمان دهید». بدینسان هر کدام پاسخ بیهودهی دیگری دهد و هرگز گردن بنیکی نگزارند و باز بسر بیهودهگوییهای خود روند.
آن کسی که بمردم پند میآموزد و همیشه گله میکند که نیک نمیشوند شما باو بگویید : «راست است که باید مردم را براه آورد ولی این گفتههای شما نارساست و دیگری این سخنان را بسیار رساتر و پایهدارتر از شما میگوید بهتر است با او همراهی نمایید که هم رنج شما کمتر و هم نتیجهی کار بیشتر و بهتر باشد» ببینید بشما چه گوید و چه نکوهشها سزا شمارد.
اگر راستی را بخواهید این کسانی که گله از بدی مردم میکنند و خود را راهبر و پیشرو توده نشان میدهند خود آلودهتر از دیگران میباشند و اینان بچند دستهاند :
یک دسته این جوانان درسخوانده و همردگان ایشانند و اینان بهیچ راه دربند نیک و بد توده نیستند و آن کسانی که دلهاشان بمردم سوزد نمیباشند. با دلی پرآز و مغزی پرباد سر برافراشتهاند و درپی خوشیهای خود میباشند و این گلهها از بدی توده همان خوی پست خودخواهی و برتریفروشیست که باین رنگ آن را بکار میبرند. این در سرشت آدمی نهاده که خود را از دیگران برتر گیرد و بر ایشان عیب جوید و دلتنگی و دلآزردگی از رفتار آنان کند. اینان آن خوی پست را در این رُویه بکار میبرند. وگرنه هرگز کسی نیستند که نیک و بد فهمند و در آرزوی نیکیها باشند. بدبختان از درسی که خواندهاند بیش از این نتیجه نگرفتهاند که خویهای ناستودهی جانوریشان بتکان آید و بدینسان نیرو گیرد.
بارها گفتهام کسانی که در آرزوی رستگاری تودهاند اگر شنوند یکی بالا افراشته و در آن راه کوششهایی میکند خشنود گردند و بسراغ او روند و اگر دیدند براستی و پاکدلی پیش آمده و شایستگی از خود نشان میدهد از دل و جان بیاری او برخیزند و مردانگی دریغ نگویند. ولی اینان ـ این بدبختان ـ همینکه میشنوند کسی بکوششهایی برخاسته هنوز نادانسته و نافهمیده زباندرازی کنند و ریشخند و بیفرهنگی دریغ نگویند ، و هرچه آن کس شایستگی بیشتر نشان دهد اینان نادانی و دشمنی بیشتر گردانند.
یک دستهی دیگر آنانند که خواهان نیکی میباشند ولی در همان هنگام میخواهند از پندارهای پراکنده و بیهودهای که در مغز انباشتهاند و کارهایی که یاد گرفتهاند هیچ نکاهند و اگر به یکی از ایشان گفته شود باید از فلان رفتار یا باور درگذری برآشوبند و دلتنگی نمایند و این نمیدانند که همان پندارها و کارهاست که مایهی گرفتاری توده شده است. این نمیدانند که چنانکه آنان بروی پندارها و کارهای خود پافشاری مینمایند و آن را هنری از خود میشمارند دیگران نیز همین رفتار را مینمایند و با اینحال نیکی هرگز شدنی نیست.
👇
🔸 خودفروشیست یا نیکخواهی؟.. (تکهی یک از دو)
کنون بر سر جلوگیر دوم میآییم : گفتیم بیشتر مردم در آرزوی نیکی نیستند و آنچه میگویند دروغ میگویند. شما اگر بخواهید میتوانید این را بآسانی بیازمایید. امروز بیشتر مردم چون چند تن فراهم نشستند درزمان بگله و بدگویی پردازند. آن یکی اگر رختی به درزی داده و بدلخواهش دوخته نشده همان را دستاویز کند و بناله برخیزد. این یکی اگر از پزشکی سختگیری دیده همان را عنوان گیرد و بدگویی کند. سومی از دوستان خویش بگله پردازد. بدینسان هر یکی سرگذشتی بمیان آورد و کمکم سخن گرم شود و این خاموش نشده آن بگفتار برخیزد و سخن از دهان یکدیگر ربایند و داستانهای بسیار بازگویند. آن یکی گوید : «بجان آقا نمیدانید چه خبر است و مردم چه بداخلاقند». این یکی گامی فراتر نهاده گوید : «راستی را میخواهید جامعه فاسد است». آن یکی سری چرخانیده گوید : «آری راست گفتی : جامعه فاسد است ، جامعه!» بدینسان سخن را بر سر توده آورند و هر یکی بدلخواه بدیهای دیگری را شمارند.
کنون شما اگر میخواهید بدانید که اینها همه سخن است و اینان راستیرا درپی نیکی نیستند رو بایشان آورده چنین گویید : «این گلهها بجاست. لیکن بیایید درپی چاره باشیم و یک رشته نیکیهایی را برگزیده و همگی آنها را خود بکار بندیم و بکسان و بستگان خود نیز یاد دهیم و سپس بکوشیم و دیگران را بکار بستن آنها برانگیزیم ...» یا بگویید : «کسی هست و بچارهی این آلودگیها میکوشد بیایید ما نیز با او همدست باشیم و یاوری کنیم ...» ، چنین پیشنهادی بکنید تا ببینید چه پاسخهای ریشخندآمیز شنوید. یکی گوید : «ای بابا مگر این مردم میشوند؟!..». دیگری گوید : «شما چه گزاردهای و چه میجویی؟! این مردم کجا و اصلاح کجا؟!» اگر پافشاری نمایید برآشوبند و چنین گویند : «ما خواستیم یک درددلی کنیم و نخواستیم که شما چنین آزارمان دهید». بدینسان هر کدام پاسخ بیهودهی دیگری دهد و هرگز گردن بنیکی نگزارند و باز بسر بیهودهگوییهای خود روند.
آن کسی که بمردم پند میآموزد و همیشه گله میکند که نیک نمیشوند شما باو بگویید : «راست است که باید مردم را براه آورد ولی این گفتههای شما نارساست و دیگری این سخنان را بسیار رساتر و پایهدارتر از شما میگوید بهتر است با او همراهی نمایید که هم رنج شما کمتر و هم نتیجهی کار بیشتر و بهتر باشد» ببینید بشما چه گوید و چه نکوهشها سزا شمارد.
اگر راستی را بخواهید این کسانی که گله از بدی مردم میکنند و خود را راهبر و پیشرو توده نشان میدهند خود آلودهتر از دیگران میباشند و اینان بچند دستهاند :
یک دسته این جوانان درسخوانده و همردگان ایشانند و اینان بهیچ راه دربند نیک و بد توده نیستند و آن کسانی که دلهاشان بمردم سوزد نمیباشند. با دلی پرآز و مغزی پرباد سر برافراشتهاند و درپی خوشیهای خود میباشند و این گلهها از بدی توده همان خوی پست خودخواهی و برتریفروشیست که باین رنگ آن را بکار میبرند. این در سرشت آدمی نهاده که خود را از دیگران برتر گیرد و بر ایشان عیب جوید و دلتنگی و دلآزردگی از رفتار آنان کند. اینان آن خوی پست را در این رُویه بکار میبرند. وگرنه هرگز کسی نیستند که نیک و بد فهمند و در آرزوی نیکیها باشند. بدبختان از درسی که خواندهاند بیش از این نتیجه نگرفتهاند که خویهای ناستودهی جانوریشان بتکان آید و بدینسان نیرو گیرد.
بارها گفتهام کسانی که در آرزوی رستگاری تودهاند اگر شنوند یکی بالا افراشته و در آن راه کوششهایی میکند خشنود گردند و بسراغ او روند و اگر دیدند براستی و پاکدلی پیش آمده و شایستگی از خود نشان میدهد از دل و جان بیاری او برخیزند و مردانگی دریغ نگویند. ولی اینان ـ این بدبختان ـ همینکه میشنوند کسی بکوششهایی برخاسته هنوز نادانسته و نافهمیده زباندرازی کنند و ریشخند و بیفرهنگی دریغ نگویند ، و هرچه آن کس شایستگی بیشتر نشان دهد اینان نادانی و دشمنی بیشتر گردانند.
یک دستهی دیگر آنانند که خواهان نیکی میباشند ولی در همان هنگام میخواهند از پندارهای پراکنده و بیهودهای که در مغز انباشتهاند و کارهایی که یاد گرفتهاند هیچ نکاهند و اگر به یکی از ایشان گفته شود باید از فلان رفتار یا باور درگذری برآشوبند و دلتنگی نمایند و این نمیدانند که همان پندارها و کارهاست که مایهی گرفتاری توده شده است. این نمیدانند که چنانکه آنان بروی پندارها و کارهای خود پافشاری مینمایند و آن را هنری از خود میشمارند دیگران نیز همین رفتار را مینمایند و با اینحال نیکی هرگز شدنی نیست.
👇
یک دستهی دیگری در آرزوی نیکی مردم میباشند ولی در همان هنگام از هوسهای خود نیز چشم نمیپوشند. مثلاً دوست میدارند مردم نیک باشند ولی با این شرط که آن نیکی با دست اینان انجام گیرد و اگر دیگری بآن برخاست سخت برنجند و بدشمنی و بدگویی برخیزند. اینان راستیرا درپی خودنماییند و این را دستاویزی یا افزاری برای کار خود میشمارند.
یک دستهی دیگری میخواهند توده نیک باشد ولی از راهی که سود ایشان نیز درمیان باشد. مثلاً زکات دهند و خمس دهند و یا رمانی که خود او نوشته بخوانند و اگر در نیکیهایی سودی نیست از آنها رو گردانند.
یک دستهی دیگری آشکاره از این راه نان میخورند و سود میبرند و پیداست که اینان جز دربند گرمی بازار خود نباشند و نیکی را جز در پیشرفت پیشهی خود نشناسند.
بدینسان هر دستهای آلودگی دیگری میدارند و اینست کوششهای آنان در نیکی توده کارگر نیست ، بلکه خود یکی از گرفتاریهای توده میباشد و چنانکه گفتیم یکی از دو چیز که جلو نیکی مردم را گرفته همینست. چه اینان با کوششهای ناپاکدلانهی خود مردم را به راههای آلودگی میکشند و آنان از هم میپراکنند و همیشه میانهی ایشان و رستگاری میایستند و امروز در این کوششهایی که ما در راه رستگاری توده مینماییم اینان را میانهی خود و توده مییابیم.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)
🔸 4ـ3) یک تودهی سرفراز جز میوهی پاکخوییهای خود را نمیچیند (تکهی دو از دو)
در این باره در تاریخ داستانهای پرارجی هست و چون ما همیشه از تاریخ گواهیها میآوریم در اینجا نیز آن شیوه را دنبال میکنیم. چنانکه در جای دیگری گفتهایم یکی از زمانهایی که خرد پیش رفت میانهی یونانیان در زمان هخامنشیان بود و اینست میتوان از کارهای آنان بگواهی یاد کرد.
در آن زمان میانهی یونانیان مردانی بنام شدند که در تاریخ نیز شناخته میباشند. از جمله دو تن از ایشان که یکی ثمیستوکلیس و دیگری آریستیدیس نام داشت در بسیار جا باهم یاد کرده میشوند. زیرا گذشته از آنکه باهم در یک زمان میزیستند در کارها نیز چهبسا همدست بودند. در جنگهایی که میانهی ایرانیان برخاست و در تاریخ باستان از بزرگترین پیشامدها بشمار است این دو تن در بیشتر آنها پا درمیان داشتند و کارها بنام ایشان یاد کرده میشد.
ثمیستوکلیس آن کسی است که فیروزی جنگ سالامین بنام او پایان یافت. آریستیدیس نیز در جنگ پلاتای [Plataea] با فیروزی سرفراز گردید.
این دو تن با همهی نزدیکی و همدستی باهم از رهگذر پابندی براستی و نیکوکاری جدایی از هم داشتند. زیرا ثمیستوکلیس برآن بود که در راه پیشرفت از دروغ و نیرنگ و بیدادگری پرهیز نباید کرد و رفتار خودش از این راه بودی. ولی آریستیدیس از دروغ و نادرستی سخت پرهیز کردی و هرگز گِرد بیدادگری نگردیدی.
در آن زمان یونانیان گذشته از جنگی که با ایران داشتند یک کشاکش و دشمنی سختی نیز میانهی آتن و اسپارت همیشه در کار بودی. در آن هنگام این دو شهر ناگزیر شده دست یکی کردند ولی در نهان کینه در دل میپروردند. پس از جنگ سالامین چون کشتیهای یونانیان همگی به بندر آتن بازگشت ثمیستوکلیس چنین میخواست که آتنیان را برانگیزد ناگهان آتش بکشتیهای اسپارت زنند و بدینسان اسپارتیان را از نیروی دریایی بیبهره سازند. آریستیدیس بآن خرسندی نداد.
دیگر مردان یونان همه از دستهی ثمیستوکلیس بودند و نیرنگ و نادرستی را روا میشمردند و چنین عنوان مینمودند که این بیراهی را تنها در کار توده روا میشمارند. لیکن این بهانهای بیش نبود. نیرنگ و نادرستی یک توده با یک توده ، با نیرنگ و نادرستی یک مرد با یک مرد چه جدایی دارد؟! راستی اینست که با همهی پیشرفتِ خرد میانهی یونانیان اینان فریب سودی که از دروغ و نادرستی در گام نخست پدید میآید خورده انجام آن را نمیتوانستندی دریافت. ولی دیری نگذشت که نتیجهی نادانیهای ایشان پدید آمد. در سایهی رفتار اینان روز بروز دشمنی و همچشمی میانهی آتن و اسپارت سختتر گردید. چندین بار آشتی کردند و پیمانها بستند. ولی در هر بار چون بنیاد کار بر نادرستی بود و هیچ یکی از دو سوی از درون دل پابندی بآن پیمانها نداشت ، اینست همینکه فرصت جست نیرنگی بکار برد و آن را یک سودی از بهر تودهی خود پنداشت. بدینسان کمکم پیمان نیز از ارج افتاد و کینهها چندان سختی گرفت که جز با خونریزی چارهی آن کرده نشود. اینست جنگ درمیان دو شهر درگرفت. همهی یونان دو بخش شده بریختن خون یکدیگر برخاست. بیستوهفت سال همیشه جنگ و دشمنی در کار پیشرفت بود. صدها آبادی ویران گردید. هزاران جوانان کارآمدنی در خون غلتید. کشتیهایی که هر دو سوی داشتند همگی نابود شد. آن نیرومندی و شکوهی که یونان پس از جنگها با ایران پیدا کرده بود همگی از میان رفت. هر دو سوی از پا درآمده بناتوانترین حال افتاد. در نتیجهی اینها بود که فیلیپوس پدر اسکندر فرصت یافته آزادی یونان را از دستشان گرفت.
این بود زیان آن دروغگوییها و پیمانشکنیها و ناراستیها که مردان یونان بنام سود تودهی خود میکردند. دیگر چه گواهی روشنتر از این که نادرستی جز زیان نتیجهی دیگری ندارد؟!..
سراسر تاریخ پر از اینگونه داستانهاست. ما اگر از زمان بسیار دوری گواهی آوردیم از بهر اینست که نخواستیم از زمانهای نزدیک گفتگو نماییم. و آنگاه چنانکه گفتیم به یونانیان با دیدهی ارجمندی مینگریم. وگرنه سراسر تاریخ پر از پیکار و خونریزی و همگی میوهی نادرستیها و بدخوییهاست وگرنه آدمی را چه نیازی بجنگ و خونریزی میباشد؟!.
.
🔸 4ـ3) یک تودهی سرفراز جز میوهی پاکخوییهای خود را نمیچیند (تکهی دو از دو)
در این باره در تاریخ داستانهای پرارجی هست و چون ما همیشه از تاریخ گواهیها میآوریم در اینجا نیز آن شیوه را دنبال میکنیم. چنانکه در جای دیگری گفتهایم یکی از زمانهایی که خرد پیش رفت میانهی یونانیان در زمان هخامنشیان بود و اینست میتوان از کارهای آنان بگواهی یاد کرد.
در آن زمان میانهی یونانیان مردانی بنام شدند که در تاریخ نیز شناخته میباشند. از جمله دو تن از ایشان که یکی ثمیستوکلیس و دیگری آریستیدیس نام داشت در بسیار جا باهم یاد کرده میشوند. زیرا گذشته از آنکه باهم در یک زمان میزیستند در کارها نیز چهبسا همدست بودند. در جنگهایی که میانهی ایرانیان برخاست و در تاریخ باستان از بزرگترین پیشامدها بشمار است این دو تن در بیشتر آنها پا درمیان داشتند و کارها بنام ایشان یاد کرده میشد.
ثمیستوکلیس آن کسی است که فیروزی جنگ سالامین بنام او پایان یافت. آریستیدیس نیز در جنگ پلاتای [Plataea] با فیروزی سرفراز گردید.
این دو تن با همهی نزدیکی و همدستی باهم از رهگذر پابندی براستی و نیکوکاری جدایی از هم داشتند. زیرا ثمیستوکلیس برآن بود که در راه پیشرفت از دروغ و نیرنگ و بیدادگری پرهیز نباید کرد و رفتار خودش از این راه بودی. ولی آریستیدیس از دروغ و نادرستی سخت پرهیز کردی و هرگز گِرد بیدادگری نگردیدی.
در آن زمان یونانیان گذشته از جنگی که با ایران داشتند یک کشاکش و دشمنی سختی نیز میانهی آتن و اسپارت همیشه در کار بودی. در آن هنگام این دو شهر ناگزیر شده دست یکی کردند ولی در نهان کینه در دل میپروردند. پس از جنگ سالامین چون کشتیهای یونانیان همگی به بندر آتن بازگشت ثمیستوکلیس چنین میخواست که آتنیان را برانگیزد ناگهان آتش بکشتیهای اسپارت زنند و بدینسان اسپارتیان را از نیروی دریایی بیبهره سازند. آریستیدیس بآن خرسندی نداد.
دیگر مردان یونان همه از دستهی ثمیستوکلیس بودند و نیرنگ و نادرستی را روا میشمردند و چنین عنوان مینمودند که این بیراهی را تنها در کار توده روا میشمارند. لیکن این بهانهای بیش نبود. نیرنگ و نادرستی یک توده با یک توده ، با نیرنگ و نادرستی یک مرد با یک مرد چه جدایی دارد؟! راستی اینست که با همهی پیشرفتِ خرد میانهی یونانیان اینان فریب سودی که از دروغ و نادرستی در گام نخست پدید میآید خورده انجام آن را نمیتوانستندی دریافت. ولی دیری نگذشت که نتیجهی نادانیهای ایشان پدید آمد. در سایهی رفتار اینان روز بروز دشمنی و همچشمی میانهی آتن و اسپارت سختتر گردید. چندین بار آشتی کردند و پیمانها بستند. ولی در هر بار چون بنیاد کار بر نادرستی بود و هیچ یکی از دو سوی از درون دل پابندی بآن پیمانها نداشت ، اینست همینکه فرصت جست نیرنگی بکار برد و آن را یک سودی از بهر تودهی خود پنداشت. بدینسان کمکم پیمان نیز از ارج افتاد و کینهها چندان سختی گرفت که جز با خونریزی چارهی آن کرده نشود. اینست جنگ درمیان دو شهر درگرفت. همهی یونان دو بخش شده بریختن خون یکدیگر برخاست. بیستوهفت سال همیشه جنگ و دشمنی در کار پیشرفت بود. صدها آبادی ویران گردید. هزاران جوانان کارآمدنی در خون غلتید. کشتیهایی که هر دو سوی داشتند همگی نابود شد. آن نیرومندی و شکوهی که یونان پس از جنگها با ایران پیدا کرده بود همگی از میان رفت. هر دو سوی از پا درآمده بناتوانترین حال افتاد. در نتیجهی اینها بود که فیلیپوس پدر اسکندر فرصت یافته آزادی یونان را از دستشان گرفت.
این بود زیان آن دروغگوییها و پیمانشکنیها و ناراستیها که مردان یونان بنام سود تودهی خود میکردند. دیگر چه گواهی روشنتر از این که نادرستی جز زیان نتیجهی دیگری ندارد؟!..
سراسر تاریخ پر از اینگونه داستانهاست. ما اگر از زمان بسیار دوری گواهی آوردیم از بهر اینست که نخواستیم از زمانهای نزدیک گفتگو نماییم. و آنگاه چنانکه گفتیم به یونانیان با دیدهی ارجمندی مینگریم. وگرنه سراسر تاریخ پر از پیکار و خونریزی و همگی میوهی نادرستیها و بدخوییهاست وگرنه آدمی را چه نیازی بجنگ و خونریزی میباشد؟!.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هفتم : نیک و بد (1)
🔸 خودفروشیست یا نیکخواهی؟.. (تکهی دو از دو)
ما همیشه میگوییم : ما را در این راه هیچ دلخواهی نیست و درپی هیچ مزدی برای خود نمیباشیم. ما باین کوششها از بهر رستگاری جهان برخاستهایم و به هر سخنی که میگوییم دلیلها یاد میکنیم. شما اگر گفتههای ما را براست میدارید همراهی با ما نمایید و اگر براست نمیدارید آنچه باندیشهتان میرسد با دلیل بنویسید ـ بنویسید تا ما بدانیم و مردم بدانند. ولی آنان نه همراهی با ما مینمایند و نه چیزی مینویسند ، و یک دسته از اینان به همان بس میکنند که بنشینند و بد گویند و ریشخند نمایند ، و یک دستهی دیگری سخنان ما را میگیرند و با پندارهایی از خود بهم میآمیزند و دستاویز خودنمایی میکنند. اینست رفتاری که از ایشان دیده میشود. آیا این نشان آلودگی آنان نیست؟!.. آیا این نمینماید که آرزوی نیکی توده که آنان از خود مینمایند دروغ است و هر یکی بیش از همه دربند هوس میباشند؟!..
بارها این مثل را آوردهایم که اگر کسی بشنود فلان پل در فلان راه افتاده و راه آمد و رفت مردم بسته شده و بر آن باشد که افزار و کارگرانی همراه بردارد و بآنجا رفته پل را بسازد و نیکوکارانه مردم را آسوده گرداند ، ولی در آن میان که بسیج افزار و پول میکند بشنود نیکوکار دیگری پیش افتاده و بساختن پل شکسته دست اندر کار شده آیا این چه باید کند و چه رفتاری از او سزاست؟.. آیا نه اینست که اگر راستیرا دربند آسایش مردم بوده و خودنمایی او را بآن اندیشه برنینگیخته بوده باید از شنیدن اینکه دیگری بساختن پل برخاسته خشنود گردد و خود نیز اگر میخواهد از کار نیک بازنماند باید بآنجا رود و پول و افزار که آماده گردانیده بدست آن نیکوکار دیگر سپارد که پل را هرچه بهتر و استوارتر سازد و اگر این نکرد و چنان خواست که خود یک کاری کند باید او نیز راهها را هموار گرداند و یا بکاری از اینگونه برخیزد. ولی اگر او از شنیدن اینکه دیگری بساختن پل پیشی جسته برنجد و زبان به بدگفتن باز کند و یا به همانجا شتابد و پل دیگری در پهلوی پل آن مرد پدید آورد آیا این نشان ناپاکدرونی و پستنهادی وی نخواهد بود؟!.
این کسان هر یکی میخواهد خود بسخنانی برخیزد و از کاری که دیگری میکند میرنجد و ببدگویی و کارشکنی میکوشد ، و دیگر چه دلیلی روشنتر از این که آنان درپی هوسبازیند و چنانکه کودکان از بازی لذت برند این کودکان پنجاهساله و شصتساله نیز از هوسبازی و خودنمایی لذت میبرند و زیان این کار خود را نمیدانند.
برخی از اینان چون هر کدام اندککوششی بکار بردهاند ـ مثلاً کتاب نوشته و یا گفتارهایی باین روزنامه و آن مهنامه فرستاده و یا سخنانی بالای این منبر و آن منبر سرودهاند ـ و از آن کار خود نتیجه ندیدهاند بجای آنکه بدانند آن کوششها بسیار نارسا بوده و نیکی یک توده باین آسانی که آنان میپندارند نیست و کسی که بچنین کاری برمیخیزد باید سودی برای خود نخواهد و به رنج و زیان تاب آورد و سالها بکوشد ـ اینها را فراموش ساخته و گناه را بگردن توده انداخته چنین میگویند : «این مردم نشوند» و امروز این دستاویزی در دست نادانانی شده و بیآنکه زیانش را دریابند همه جا آن را بر زبان میرانند و از چنین کار بسیار زشتی بخود میبالند.
کسانی چندان بیباکند که نزد ما میآیند و با خشم و دلتنگی سخن آغاز میکنند و بما خُرده میگیرند که چرا باین کوششها برخاستهایم و چنین میگویند : «این مردم نشوند!». روزی به یکی گفتم همین رفتار نشان آلودگی شماست و این سخن از دل پاکی نمیتراود. با خشم گفت : «چرا؟!..» گفتم : بیماری که به بستر افتاده و حال بدی پیدا کرده اگر پزشکی امید به بهبودش دارد بر سر او رود و نوید و دلداری دهد و درمانهایی گوید ، و آنکه نومید است او را بخود گزارد و پی کار خویش گیرد ، و آیا بدنهادی نخواهد بود اگر پزشکی که از بیمار نومید است بر سر او رود و پیاپی گوید : «تو بهبود نخواهی یافت» و «تو خواهی مُرد» و با پزشکی که امید به بهبود میدارد و بدرمان او میکوشد بدشمنی برخیزد و از خشم و پرخاش بازنایستد؟!.. آیا چنین کاری جز از رشک و ناپاکدرونی تواند بود؟!.. آخر تو را چه واداشته که راه دوری پیمایی و برای گفتن چنین سخنی نزد من آیی؟!.. آخر تو را با توده چه کار است؟!.. چرا از خود نمیگویی؟!.. آیا خودت میشوی یا نه؟!..
👇
🔸 خودفروشیست یا نیکخواهی؟.. (تکهی دو از دو)
ما همیشه میگوییم : ما را در این راه هیچ دلخواهی نیست و درپی هیچ مزدی برای خود نمیباشیم. ما باین کوششها از بهر رستگاری جهان برخاستهایم و به هر سخنی که میگوییم دلیلها یاد میکنیم. شما اگر گفتههای ما را براست میدارید همراهی با ما نمایید و اگر براست نمیدارید آنچه باندیشهتان میرسد با دلیل بنویسید ـ بنویسید تا ما بدانیم و مردم بدانند. ولی آنان نه همراهی با ما مینمایند و نه چیزی مینویسند ، و یک دسته از اینان به همان بس میکنند که بنشینند و بد گویند و ریشخند نمایند ، و یک دستهی دیگری سخنان ما را میگیرند و با پندارهایی از خود بهم میآمیزند و دستاویز خودنمایی میکنند. اینست رفتاری که از ایشان دیده میشود. آیا این نشان آلودگی آنان نیست؟!.. آیا این نمینماید که آرزوی نیکی توده که آنان از خود مینمایند دروغ است و هر یکی بیش از همه دربند هوس میباشند؟!..
بارها این مثل را آوردهایم که اگر کسی بشنود فلان پل در فلان راه افتاده و راه آمد و رفت مردم بسته شده و بر آن باشد که افزار و کارگرانی همراه بردارد و بآنجا رفته پل را بسازد و نیکوکارانه مردم را آسوده گرداند ، ولی در آن میان که بسیج افزار و پول میکند بشنود نیکوکار دیگری پیش افتاده و بساختن پل شکسته دست اندر کار شده آیا این چه باید کند و چه رفتاری از او سزاست؟.. آیا نه اینست که اگر راستیرا دربند آسایش مردم بوده و خودنمایی او را بآن اندیشه برنینگیخته بوده باید از شنیدن اینکه دیگری بساختن پل برخاسته خشنود گردد و خود نیز اگر میخواهد از کار نیک بازنماند باید بآنجا رود و پول و افزار که آماده گردانیده بدست آن نیکوکار دیگر سپارد که پل را هرچه بهتر و استوارتر سازد و اگر این نکرد و چنان خواست که خود یک کاری کند باید او نیز راهها را هموار گرداند و یا بکاری از اینگونه برخیزد. ولی اگر او از شنیدن اینکه دیگری بساختن پل پیشی جسته برنجد و زبان به بدگفتن باز کند و یا به همانجا شتابد و پل دیگری در پهلوی پل آن مرد پدید آورد آیا این نشان ناپاکدرونی و پستنهادی وی نخواهد بود؟!.
این کسان هر یکی میخواهد خود بسخنانی برخیزد و از کاری که دیگری میکند میرنجد و ببدگویی و کارشکنی میکوشد ، و دیگر چه دلیلی روشنتر از این که آنان درپی هوسبازیند و چنانکه کودکان از بازی لذت برند این کودکان پنجاهساله و شصتساله نیز از هوسبازی و خودنمایی لذت میبرند و زیان این کار خود را نمیدانند.
برخی از اینان چون هر کدام اندککوششی بکار بردهاند ـ مثلاً کتاب نوشته و یا گفتارهایی باین روزنامه و آن مهنامه فرستاده و یا سخنانی بالای این منبر و آن منبر سرودهاند ـ و از آن کار خود نتیجه ندیدهاند بجای آنکه بدانند آن کوششها بسیار نارسا بوده و نیکی یک توده باین آسانی که آنان میپندارند نیست و کسی که بچنین کاری برمیخیزد باید سودی برای خود نخواهد و به رنج و زیان تاب آورد و سالها بکوشد ـ اینها را فراموش ساخته و گناه را بگردن توده انداخته چنین میگویند : «این مردم نشوند» و امروز این دستاویزی در دست نادانانی شده و بیآنکه زیانش را دریابند همه جا آن را بر زبان میرانند و از چنین کار بسیار زشتی بخود میبالند.
کسانی چندان بیباکند که نزد ما میآیند و با خشم و دلتنگی سخن آغاز میکنند و بما خُرده میگیرند که چرا باین کوششها برخاستهایم و چنین میگویند : «این مردم نشوند!». روزی به یکی گفتم همین رفتار نشان آلودگی شماست و این سخن از دل پاکی نمیتراود. با خشم گفت : «چرا؟!..» گفتم : بیماری که به بستر افتاده و حال بدی پیدا کرده اگر پزشکی امید به بهبودش دارد بر سر او رود و نوید و دلداری دهد و درمانهایی گوید ، و آنکه نومید است او را بخود گزارد و پی کار خویش گیرد ، و آیا بدنهادی نخواهد بود اگر پزشکی که از بیمار نومید است بر سر او رود و پیاپی گوید : «تو بهبود نخواهی یافت» و «تو خواهی مُرد» و با پزشکی که امید به بهبود میدارد و بدرمان او میکوشد بدشمنی برخیزد و از خشم و پرخاش بازنایستد؟!.. آیا چنین کاری جز از رشک و ناپاکدرونی تواند بود؟!.. آخر تو را چه واداشته که راه دوری پیمایی و برای گفتن چنین سخنی نزد من آیی؟!.. آخر تو را با توده چه کار است؟!.. چرا از خود نمیگویی؟!.. آیا خودت میشوی یا نه؟!..
👇
دیگری نزد من میآید و مینشیند و دوستی مینماید و روی بمن میآورد و چنین میگوید : «اینها که شما مینویسید چیزهای تازهای نیست. همهی اینها در کتابها هست. چنین نیست؟...» این را میگوید و چشم به رخ من میدوزد و رندانه میخواهد از خود من گواهی گیرد. میگویم : تُرا باین سخن چه واداشته؟! آیا چه نتیجه از این چشم میداری؟!.. این سخنان چه تازه و چه کهنه اگر راست است باید بپذیری و به یاری و همراهی برخیزی و اگر نیست آنچه پاسخ توانی بگویی. آخر پنجاه سال بیشتر میداری ، تا کی این ناپاکی؟!.. تا کی این آلودگی؟!.. از اینگونه داستانها فراوانست و با گفتن بجایی نرسد.
.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش سوم : خرد ، دین ، سرفرازی)
🔸 5 ـ3) آریستیدیس و هانیبال (تکهی یک از سه)
چون در گفتگو از خویهای پاک «راستیپرستی» را گرانمایهترین خوی آدمی ستوده و گفتیم : «این خوی ازآنِ امامعلیابنابیطالب و پسر قُحافه [ابوبکر خلیفهی یکم] و زادهی خطّابست [عمر خلیفهی دوم] ... ازآنِ آریستیدیس [Aristides یا Aristeides] است ...» کسانی میپرسند آریستیدیس که بوده؟..
میگوییم : آریستیدیس یکی از مردان یونان باستان بوده که در زمان داریوش پادشاه هخامنشی و جانشین او خشایارشا میزیسته.
بارها گفتهایم : گاهی در جهان خردها بالا گرفته و خویهای ستوده رواج یافته. یکی از آنها درمیان یونانیان در همان زمانها بوده. دیگری درمیان رومیان در زمان جمهوریگری روی داده. سومی درمیان مسلمانان در قرنهای نخست اسلامی پیش آمده. چهارمی در اروپا در قرنهای هفدهم و هجدهم انجام گرفته. از اینجاست ما در نگارشهای خود از اینها یاد میکنیم و همیشه گواهیها میآوریم. کسانی اگر تاریخ این چهار دوره را بخوانند خواهند دید چه مردان بخرد و پاکنهادی درمیان بوده و معنی پیشرفت و برتری جهان را خواهند فهمید.
سرگذشت آریستیدیس دراز و کارهای پاکدلانهاش بسیار است و ما اینجا تنها به یک کار او بسنده مینماییم : نام جنگ ماراثون [Marathon] را بسیاری از خوانندگان شنیده و داستان آن را دانستهاند. در کتابهای اروپایی یک رشته از جنگها را فهرست کرده آنها را «سنگهای سرپیچ تاریخ» (1) مینامند. زیرا هر یکی چندان نتیجههایی درپی داشته که تاریخ را از راه خود برگردانیده و آن را براه دیگری انداخته. یکی از آنها این جنگ ماراثون را میشمارند. زیرا فیروزیای که در این جنگ بهرهی یونانیان شد آنان را بایستادگی در برابر پادشاهان نیرومند هخامنشی دلیر گردانید و مایهی فیروزیهای دیگر گردید.
داستان جنگ را در جای دیگری بخوانید. ما آنچه میخواهیم گفتن اینست که آتنیان هر ساله ده تن را بسرداری برمیگزیدند. در آن سال هم ده تن را برگزیدند که یکی از ایشان ملتیادیس [Meltiades یا Miltiades] و دیگری آریستیدیس و سومی ثمیستوکلیس [Themistocles] بود. ده تن بنوبت رشتهی سرداری و فرماندهی را بدست میگرفتند. ولی میان ایشان ملتیادیس از همه کاردانتر و دلیرتر بشمار میرفت. آتنیان از روی قانون ناگزیر بودند ده تن را برگزینند. ولی سود آتن در این بود که جنگ با دست توانای ملتیادیس انجام گیرد. اینبود روزی که نوبت به آریستیدیس رسید پاکدلانه نوبت خود را به ملتیادیس واگزاشت و خویشتن در زیر دست او بسپاهیگری ایستاد. این راستیپژوهی او باعث شد که دیگران نیز همگی نوبت خود را به ملتیادیس واگزاردند. پلوتارخ [Plutarch] مینویسد : آریستیدیس با این کار خود بهمگی فهمانید که کهتری نمودن در برابر مردان بزرگ و کاردان نه تنها از ارج کسی نکاهد بلکه خردمندی و پاکدلی او را نشان داده بر ارجش افزاید. مینویسد : آریستیدیس با این رفتار خود همچشمی را از میان سرداران آتن برداشته همه را واداشت که رشتهی اختیار را بدست ملتیادیس سپارند و او را به هر کاری دست و بال گشاده گردانند.
اینست نمونهی راستیپرستی یکی از مردان تاریخی یونان. کسانی که پیشرفت شگفتانگیز یونانیان باستان را در کتابها خواندهاند و در جستجوی راز آن میباشند اینگونه ستودهخوییهای مردان یونانی را فراموش نسازند. با این خویها بود که یک تودهی کوچک آن کارهای بزرگ تاریخی را انجام دادند.
پابرگیها :
1ـ یکی از نامگزاریهای اروپاییان برای اینگونه جنگها «جنگهای قطعی» (Decisive Battles of the World) میباشد. «سنگهای سرپیچ تاریخ» برگردانیدهی همین نامگزاری تواند بود. ـ و
.
🔸 5 ـ3) آریستیدیس و هانیبال (تکهی یک از سه)
چون در گفتگو از خویهای پاک «راستیپرستی» را گرانمایهترین خوی آدمی ستوده و گفتیم : «این خوی ازآنِ امامعلیابنابیطالب و پسر قُحافه [ابوبکر خلیفهی یکم] و زادهی خطّابست [عمر خلیفهی دوم] ... ازآنِ آریستیدیس [Aristides یا Aristeides] است ...» کسانی میپرسند آریستیدیس که بوده؟..
میگوییم : آریستیدیس یکی از مردان یونان باستان بوده که در زمان داریوش پادشاه هخامنشی و جانشین او خشایارشا میزیسته.
بارها گفتهایم : گاهی در جهان خردها بالا گرفته و خویهای ستوده رواج یافته. یکی از آنها درمیان یونانیان در همان زمانها بوده. دیگری درمیان رومیان در زمان جمهوریگری روی داده. سومی درمیان مسلمانان در قرنهای نخست اسلامی پیش آمده. چهارمی در اروپا در قرنهای هفدهم و هجدهم انجام گرفته. از اینجاست ما در نگارشهای خود از اینها یاد میکنیم و همیشه گواهیها میآوریم. کسانی اگر تاریخ این چهار دوره را بخوانند خواهند دید چه مردان بخرد و پاکنهادی درمیان بوده و معنی پیشرفت و برتری جهان را خواهند فهمید.
سرگذشت آریستیدیس دراز و کارهای پاکدلانهاش بسیار است و ما اینجا تنها به یک کار او بسنده مینماییم : نام جنگ ماراثون [Marathon] را بسیاری از خوانندگان شنیده و داستان آن را دانستهاند. در کتابهای اروپایی یک رشته از جنگها را فهرست کرده آنها را «سنگهای سرپیچ تاریخ» (1) مینامند. زیرا هر یکی چندان نتیجههایی درپی داشته که تاریخ را از راه خود برگردانیده و آن را براه دیگری انداخته. یکی از آنها این جنگ ماراثون را میشمارند. زیرا فیروزیای که در این جنگ بهرهی یونانیان شد آنان را بایستادگی در برابر پادشاهان نیرومند هخامنشی دلیر گردانید و مایهی فیروزیهای دیگر گردید.
داستان جنگ را در جای دیگری بخوانید. ما آنچه میخواهیم گفتن اینست که آتنیان هر ساله ده تن را بسرداری برمیگزیدند. در آن سال هم ده تن را برگزیدند که یکی از ایشان ملتیادیس [Meltiades یا Miltiades] و دیگری آریستیدیس و سومی ثمیستوکلیس [Themistocles] بود. ده تن بنوبت رشتهی سرداری و فرماندهی را بدست میگرفتند. ولی میان ایشان ملتیادیس از همه کاردانتر و دلیرتر بشمار میرفت. آتنیان از روی قانون ناگزیر بودند ده تن را برگزینند. ولی سود آتن در این بود که جنگ با دست توانای ملتیادیس انجام گیرد. اینبود روزی که نوبت به آریستیدیس رسید پاکدلانه نوبت خود را به ملتیادیس واگزاشت و خویشتن در زیر دست او بسپاهیگری ایستاد. این راستیپژوهی او باعث شد که دیگران نیز همگی نوبت خود را به ملتیادیس واگزاردند. پلوتارخ [Plutarch] مینویسد : آریستیدیس با این کار خود بهمگی فهمانید که کهتری نمودن در برابر مردان بزرگ و کاردان نه تنها از ارج کسی نکاهد بلکه خردمندی و پاکدلی او را نشان داده بر ارجش افزاید. مینویسد : آریستیدیس با این رفتار خود همچشمی را از میان سرداران آتن برداشته همه را واداشت که رشتهی اختیار را بدست ملتیادیس سپارند و او را به هر کاری دست و بال گشاده گردانند.
اینست نمونهی راستیپرستی یکی از مردان تاریخی یونان. کسانی که پیشرفت شگفتانگیز یونانیان باستان را در کتابها خواندهاند و در جستجوی راز آن میباشند اینگونه ستودهخوییهای مردان یونانی را فراموش نسازند. با این خویها بود که یک تودهی کوچک آن کارهای بزرگ تاریخی را انجام دادند.
پابرگیها :
1ـ یکی از نامگزاریهای اروپاییان برای اینگونه جنگها «جنگهای قطعی» (Decisive Battles of the World) میباشد. «سنگهای سرپیچ تاریخ» برگردانیدهی همین نامگزاری تواند بود. ـ و
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش هفتم : نیک و بد (1)
🔸 چه باید کرد؟.. (تکهی یک از سه)
خواهید گفت : پس چه باید کرد؟. میگوییم : باید چاره کرد ، باید هر دو جلوگیر را از میان برداشت. یک راه هر چند دور باشد با رفتن است که بپایان رسد. این گرفتاری بسیار بزرگ است و زیانهای بسیار بزرگی را درپی میدارد. در یک توده که نیک و بد شناخته نبود راه پیشرفت بروی او بسته باشد و هرگز نباید امید برستگاری آن توده بست. ما اگر بخواهیم زیانهای این گرفتاری را بشماریم باید ده صفحه بیشتر را پر گردانیم و اینست بآن نپرداخته و تنها بچند زیانی که بسیار روشنست بس میکنیم :
1ـ در یک توده که نیک و بد را بنیادی نبود هر کس از اندیشهی نارسای خود نیک و بدی بیرون آورد و چشم دارد که همگی آنها را پذیرند و چون بیند نمیپذیرند دلتنگ گردد و زبان بگله و بدگویی گشاید بلکه از دشمنی و آزار هم بازنایستد. درست مانند آنکه در بیابانی راه نباشد و یک دسته راهروان که بآنجا افتادهاند هر یکی رو بسوی دیگری گرداند و آن را راه پندارد و چون بیند دیگران نمیپذیرند و پیروی نمیکنند برآشوبد و پا بزمین کوفته بد گوید ، و دیگران نیز هر کدام همین کار را کنند.
اکنون در تودهی ما همین هست و شما به هر کس از نیکان و نیکخواهان برخورید بر دیگران خشمناک است و از آنان دل پردرد میدارد و نومیدیها مینماید و بدگوییها میکند. این حال نیکان و نیکخواهانست چه رسد بدیگران. (1)
2ـ در یک توده که نیک و بد شناخته نبود دغلکاران در راه سود خود به نادرستیهای بسیار بدی برخیزند و سپس با رویهکاریهایی [ظاهرسازی] پرده بکار خود کشند. اکنون همین نیز هست و ما صد تن را بنام توانیم شمرد که به نادرستیهای بدی دربارهی کشور برخاستهاند و سپس برخی خود را بدینداری زده و با ریش گزاردن و نماز خواندن و زیارت رفتن مردم را فریفتهاند ، و برخی دانشمندی از خود نموده و با کتاب نوشتن و شعر سرودن خاک بچشم مردم پاشیدهاند. تاریخ مشروطه نیک نشان میدهد که در آن روز جنبش و غیرتمندی در حالی که دستههای انبوهی از تودهی گمنام جانفشانیهایی در راه کشور مینمودهاند گروهی از شناختگان نه تنها جانفشانی ننموده و بهیچ زیانی در راه کشور گردن نگزاردهاند به دغلکاریهایی نیز برخاستهاند و رنجهای دیگران را هدر گردانیدهاند و مایهی آن رسواییها شدهاند و بااینهمه از راه دینداری یا دانشپژوهی درآمده و آن زشتیهای خود را از یادها بیرون ساختهاند ، و چون نیک و بد شناخته نیست و تودهی مردم از بیچارگی و درماندگی این نمیدانند که جانفشانی در راه کشور از نیکیهای بسیار بزرگ ، و نادرستی با کشور از بدیهای بسیار ننگین است ، و کسانی که از آن نیکی رو گردانیده و از این بدی بازنایستادهاند چندان تباهکار و روسیاه باشند که با هیچ کاری گناه آنان آمرزیده نشود ، و کتاب نوشتن و شعر سرودن و نماز خواندن و اینگونه چیزها در برابر آنها بسیار کوچک و بیارج باشد. (2)
پابرگیها :
1ـ یک علت اصلی نامهربانی مردم با همدیگر همینست. اگر ترازوی نیک و بد در دست مردمان یکسان یا نزدیک بهم سنجد آیا جایی برای اینهمه دشمنی و کینهتوزی بازمیماند؟!. ـ ویراینده
2ـ پس از سال 57 بسیار بودند کسانی که به سختیها و تنگدستی تاب آوردند ولی بآنان که دستشان بخون بیگناهان آغشته بود نزدیک نگردیدند. آیا مردم بایشان با چه دیدهای نگریستند؟! آیا ارج ایشان دانسته گردید؟! باید گفت مردم ایشان را اگرچه خوار نداشتند ولی گرامی هم نگرفتند. از آنسوی دیدیم آنانی که با بدنامترین و ناپاکترین کسان همکاری کردند گرچه در دیدگانی خوار گردیدند و از ارجشان کاسته شد ولی این همگانی نبود و همهی مردم از ایشان بیزاری ننمودند ، بلکه پس از چند سالی چنان گناه بزرگی را از یاد بردند.
آن دستهها که قلم ، سخن ، دانش و هنر را در راه نیرو گرفتن سیاهکاران بلکه خونخواران بکار بردند یا با دشمنان این سرزمین همدستی کردند ، دو نمونهاند که نشان میدهد درمیان ایرانیان نیک از بد جدا نیست ، چه اگر جدا بود از یکسو مردم داوری روشن و سختگیرانهای دربارهی اینان میکردند ، و از سوی دیگر اینها نیز از ترس خواری و بدنامی ، دلیری چنان رفتارهایی را نمیداشتند. اگر این رشته دنبال گردد از اینگونه بیراهیها کم یافت نشود. ـ ویراینده
.
🔸 چه باید کرد؟.. (تکهی یک از سه)
خواهید گفت : پس چه باید کرد؟. میگوییم : باید چاره کرد ، باید هر دو جلوگیر را از میان برداشت. یک راه هر چند دور باشد با رفتن است که بپایان رسد. این گرفتاری بسیار بزرگ است و زیانهای بسیار بزرگی را درپی میدارد. در یک توده که نیک و بد شناخته نبود راه پیشرفت بروی او بسته باشد و هرگز نباید امید برستگاری آن توده بست. ما اگر بخواهیم زیانهای این گرفتاری را بشماریم باید ده صفحه بیشتر را پر گردانیم و اینست بآن نپرداخته و تنها بچند زیانی که بسیار روشنست بس میکنیم :
1ـ در یک توده که نیک و بد را بنیادی نبود هر کس از اندیشهی نارسای خود نیک و بدی بیرون آورد و چشم دارد که همگی آنها را پذیرند و چون بیند نمیپذیرند دلتنگ گردد و زبان بگله و بدگویی گشاید بلکه از دشمنی و آزار هم بازنایستد. درست مانند آنکه در بیابانی راه نباشد و یک دسته راهروان که بآنجا افتادهاند هر یکی رو بسوی دیگری گرداند و آن را راه پندارد و چون بیند دیگران نمیپذیرند و پیروی نمیکنند برآشوبد و پا بزمین کوفته بد گوید ، و دیگران نیز هر کدام همین کار را کنند.
اکنون در تودهی ما همین هست و شما به هر کس از نیکان و نیکخواهان برخورید بر دیگران خشمناک است و از آنان دل پردرد میدارد و نومیدیها مینماید و بدگوییها میکند. این حال نیکان و نیکخواهانست چه رسد بدیگران. (1)
2ـ در یک توده که نیک و بد شناخته نبود دغلکاران در راه سود خود به نادرستیهای بسیار بدی برخیزند و سپس با رویهکاریهایی [ظاهرسازی] پرده بکار خود کشند. اکنون همین نیز هست و ما صد تن را بنام توانیم شمرد که به نادرستیهای بدی دربارهی کشور برخاستهاند و سپس برخی خود را بدینداری زده و با ریش گزاردن و نماز خواندن و زیارت رفتن مردم را فریفتهاند ، و برخی دانشمندی از خود نموده و با کتاب نوشتن و شعر سرودن خاک بچشم مردم پاشیدهاند. تاریخ مشروطه نیک نشان میدهد که در آن روز جنبش و غیرتمندی در حالی که دستههای انبوهی از تودهی گمنام جانفشانیهایی در راه کشور مینمودهاند گروهی از شناختگان نه تنها جانفشانی ننموده و بهیچ زیانی در راه کشور گردن نگزاردهاند به دغلکاریهایی نیز برخاستهاند و رنجهای دیگران را هدر گردانیدهاند و مایهی آن رسواییها شدهاند و بااینهمه از راه دینداری یا دانشپژوهی درآمده و آن زشتیهای خود را از یادها بیرون ساختهاند ، و چون نیک و بد شناخته نیست و تودهی مردم از بیچارگی و درماندگی این نمیدانند که جانفشانی در راه کشور از نیکیهای بسیار بزرگ ، و نادرستی با کشور از بدیهای بسیار ننگین است ، و کسانی که از آن نیکی رو گردانیده و از این بدی بازنایستادهاند چندان تباهکار و روسیاه باشند که با هیچ کاری گناه آنان آمرزیده نشود ، و کتاب نوشتن و شعر سرودن و نماز خواندن و اینگونه چیزها در برابر آنها بسیار کوچک و بیارج باشد. (2)
پابرگیها :
1ـ یک علت اصلی نامهربانی مردم با همدیگر همینست. اگر ترازوی نیک و بد در دست مردمان یکسان یا نزدیک بهم سنجد آیا جایی برای اینهمه دشمنی و کینهتوزی بازمیماند؟!. ـ ویراینده
2ـ پس از سال 57 بسیار بودند کسانی که به سختیها و تنگدستی تاب آوردند ولی بآنان که دستشان بخون بیگناهان آغشته بود نزدیک نگردیدند. آیا مردم بایشان با چه دیدهای نگریستند؟! آیا ارج ایشان دانسته گردید؟! باید گفت مردم ایشان را اگرچه خوار نداشتند ولی گرامی هم نگرفتند. از آنسوی دیدیم آنانی که با بدنامترین و ناپاکترین کسان همکاری کردند گرچه در دیدگانی خوار گردیدند و از ارجشان کاسته شد ولی این همگانی نبود و همهی مردم از ایشان بیزاری ننمودند ، بلکه پس از چند سالی چنان گناه بزرگی را از یاد بردند.
آن دستهها که قلم ، سخن ، دانش و هنر را در راه نیرو گرفتن سیاهکاران بلکه خونخواران بکار بردند یا با دشمنان این سرزمین همدستی کردند ، دو نمونهاند که نشان میدهد درمیان ایرانیان نیک از بد جدا نیست ، چه اگر جدا بود از یکسو مردم داوری روشن و سختگیرانهای دربارهی اینان میکردند ، و از سوی دیگر اینها نیز از ترس خواری و بدنامی ، دلیری چنان رفتارهایی را نمیداشتند. اگر این رشته دنبال گردد از اینگونه بیراهیها کم یافت نشود. ـ ویراینده
.