پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : چرا خرد را خوار می‌دارند؟.. (تکه‌ی یک از دو)


گرانمایه‌ترین چیزی که خدا بآدمیان داده «خرد» است. خرد شناسنده‌ی نیک و بد و راست و کج و سود و زیانست. آدمی برگزیده‌‌ی آفریدگان است ، میوه‌ی آفرینش است. این را ما با دلیل روشن گردانیده‌ایم و باید پذیرفت. ولی این برگزیدگی بیش از هر چیز دیگر نتیجه‌ی آنست که آدمی دارای خرد است. آدمیان اگر خرد را بشناسند و پیروی از آن کنند ، جا برای کشاکشها و دشمنیها که درمیانست نخواهد ماند و زندگانی براه دیگری افتاده ، بیشتری از رنجها از میان خواهد رفت.

در این دویست و سیصد سال در زمینه‌ی دانشها پیشرفتهای بیمانند رخ داده و افزارهای بسیار شگفت‌آور پدید آورده شده که بیکبار زندگانی را زیر و رو گردانیده. ما امروز در تهران نشسته آواز از لندن می‌شنویم ، مانند مرغان در هوا پریده در چند ساعت از اینجا تا مصر می‌رویم ، نیروی برق را زیر دست داشته در کارهای خود سود از آن می‌جوییم. اینهمه دیگرگونیها که از راه پیشرفت دانشها پدید آمده اگر آدمیان خرد را بشناسند و آن را در زندگانی راهنمای خود گردانند ، دیگرگونیهای بیشتر از این پدید خواهد آمد و زندگانی بیکبار رنگ دیگری خواهد یافت.

لیکن جای افسوس است که آدمیان خرد را نمی‌شناسند و از آن سودجویی نمی‌توانند ، در نتیجه‌ی همین نشناختن و سود نجستن ، صد کشاکش و دشمنی درمیان خود می‌دارند ، و شاهراه زندگانی را گم کرده از خوشیهای جهان جز بهره‌ی کمی نمی‌یابند ، و همیشه دچار رنج و آسیب می‌باشند. این زیانکشی بسیار بزرگی از آدمیان است.

داستان آدمیان از این باره داستان کسانیست که در شب تاریکی در یک زمین ناهمواری راه می‌پیمایند ، و چراغی را که با خود می‌دارند ، چون نمی‌دانند که چیست و چه سودی از آن تواند بود ، روشن نمی‌گردانند و از آن بهره‌مندی نمی‌خواهند. در همان تاریکی راه افتاده ، خود را به رنج و سختی می‌اندازند.

درمیان ایرانیان ، نه تنها خرد را نمی‌شناسند و پروای آن نمی‌دارند ، چون نامش درمیانست از دیرباز دسته‌هایی با آن دشمنی نموده‌اند. کتابهای فارسی پر از نکوهش خرد است و صوفیان و خراباتیان و باطنیان و همچنین بسیاری از کیشها ، با آن دشمنی نشان داده‌اند.

در کتابهای صوفیان اینگونه جمله‌ها فراوانست : «چون عقل راه بجایی نمی‌برد ، پای در راه سیر و سلوک نهاد و طالب کشف و شهود گردید». یا «چون به ناخن خرد گره از کار نمی‌گشود دست در دامن عشق زد» ، یا «چون عشق در دل رخت انداخت ، عقل خانه پرداخت»

مولوی می‌گوید :
عشق آمد عقل او آواره شد صبح آمد شمع او بیچاره شد

نیز می‌گوید :
پای استدلالیان چوبین بود پای چوبین سخت بی‌تمکین بود

دیگری گفته :
عشق آمد و کرد عقل غارت ای دل تو بجان بر این بشارت

خراباتیان که دسته‌ای در ایران می‌بوده‌اند و شعرهای بسیاری از خود بیادگار گزارده‌اند نیز همین راه را پیموده و از خرد نکوهشهایی کرده‌اند.

حافظ می‌گوید :
قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق چو شبنمی است که در بحر می‌کشد رقمی

نیز می‌گوید :
ما را به منع عقل مترسان و می بیار کاین شحنه در ولایت ما هیچ‌کاره نیست

باطنیان که دسته‌ی بزرگی در ایران می‌بوده‌اند و اکنون بازماندگانی از آنان (پیروان آقاخان محلاتی) در برخی جاها هستند ، نیز همین عنوان را داشته‌اند. حسن صباح پیشوای آنان را درباره‌ی خرد و کاستن از ارج آن سخنانی بوده.

همچنین کیشها هر کدام را که بگیرید از خرد و داوری آن گریزانند. اینان ـ این دسته‌ها و کیشها ـ خرد را بمعنی درستش نمی‌شناخته‌اند ، و از یک معنی نادرستی (ناقصی) که می‌شناخته‌اند نیز گریزان می‌بوده‌اند. زیرا که جز گمراه کننده و فریبنده نمی‌بوده‌اند و داوری خرد را بزیان خود می‌شناخته‌اند. داستان اینان داستان دزدانست که از روشنایی مهتاب گریزان باشند و آن را دشمن دارند.

جدایی هست میان آنکه کسانی در جستجوی راستیها باشند یا آنکه جز فریب مردم را نخواهند. آنان فریب مردم را خواسته‌اند ، و نه شگفت است که با خرد دشمنی نموده‌اند ، داستان آنان داستان دکانداران کمفروش تهرانست که در این ده سال و بیشتر ، هنوز هم سنگهای دولتی (کیلو) را نپذیرفته‌اند ، و هر یکی برای خود سنگهایی از آهن و سنگ و آجر می‌دارند یا داستان چیت‌فروش کوچه‌گردی که نیم‌ذرعی همراه نیاوردی و به زنان چنین گفتی : «نیم‌ذرعی چه می‌خواهد؟!.. این نیم‌ذرعیها درست هم نیست. من با وجب بهتر ذرع می‌کنم. هر چهار وجب من یک ذرعست.»

ما اگر بخواهیم در اینجا از گمراهی و فریبکاری این دشمنان خرد سخن رانیم ، از زمینه‌ی خود دور خواهیم افتاد. کسانی که می‌خواهند بدانند اینها دچار چه نادانیهای پست بوده‌اند ، کتابهایی را که ما درباره‌ی یکایک این گمراهیها و نادانیها نوشته‌ایم بخوانند. (1)


👇
بخوانند تا بدانند بهر چیست که آنان از خرد می‌گریزند. بخوانند تا بدانند داستان آنان در گریختن از خرد و داوری آن داستان دزدانست در گریختن از ماه و تابش آن.

به هر حال نکوهشهایی که اینان از خرد کرده‌اند و شاعران بیشمار ایران نافهمیده پیروی از آنان نموده‌اند ، نتیجه‌ این را داده که ایرانیان خرد را کوچک می‌شمارند که نه تنها بهره از آن نمی‌جویند ، خوارش نیز می‌دارند. یکی از کشاکشهای ما در این چند سال همین بوده که آیا با خرد آمیغها [=حقایق] را توان دریافت؟!. بارها کسانی بنزد من آمده چنین گفته‌اند : «مگر ما می‌توانیم با عقلهای خود حقایق را بفهمیم؟!» یا «ما با این عقلهای خود حقایق را درک خواهیم کرد؟!..» یا «مگر دین را هم می‌شود با عقل دریافت؟!..».


پابرگی :
1ـ کتابهای : شیعیگری ، بهائیگری ، صوفیگری ، حافظ چه می‌گوید؟ ، در پیرامون ادبیات ، در پاسخ حقیقتگو ، در پاسخ بدخواهان.


🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 1 : سید فلاح (تکه‌ی یک از یک)


فلاح برادر دیگر على و ایوب بوده. چنانکه نوشته‌اند او در زمان پدر خود کسی را کشته و به جزایر گریخته بود که بدینسان از جنگ و کشتار دور ماند و پس از رفتن شاه‌اسماعیل به فارس او به هویزه آمده بدانجا دست یافت. ولى چون از سرگذشت برادران خود عبرت گرفته بود پیشکش نزد شاه فرستاده خواستار گردید که شاه حکومت هویزه و آن پیرامونها را باو واگزارد. شاه خواهش او را پذیرفته هویزه و بخش غربى خوزستان را که بیشتر نشیمن مردم عرب شده بود باو واگزاشت.

باید گفت فلاح حکومت از دست رفته‌ی خاندان خود را دوباره بازگردانید ، زیرا آن حکومتى را که شاه‌اسماعیل باو بخشید در خاندان او ارثى شده پسران و برادرزادگان او تا دویست‌وشصت سال بیشتر آن را داشتند. سپس هم بیکبار از کار نیفتاده هنوز تا زمان ما خاندان ایشان برپا و در هر زمان اندک‌فرمانروایى را داشته‌اند.

گویا در همان زمان شاه‌اسماعیل یا در دوره‌ی پسر او شاه‌تهماسب بوده که بخش غربى خوزستان را که بدست مشعشعیان بود عربستان نامیدند (1) تا از بخش شرقى که شامل شوشتر و رامهرمز را دربر داشت و بدست گماشتگان صفوى مى‌بود (2) بازشناخته شود.

این را یکى از نفهمیهای شاه‌اسماعیل باید شمرد که پس از آنکه مشعشعیان را برانداخته بود دوباره میدان حکمرانى بایشان داد. اگر بگوییم پاس دلخواه اعراب را داشت که بفراوانى در خوزستان نشیمن گرفته بودند و مى‌خواست آنان پیشوایى از خودشان داشته باشند ، بارى بایستى از دیگر خاندانها این پیشوا را برگزیند نه از مشعشعیان که لذت استقلال را چشیده و هیچگاه دل با دولت صاف نداشتند. در همین کتاب خواهیم دید که سید فلاح و جانشینان او همیشه مایه¬ی دردسر و نگرانى دولت بوده‌اند و کمتر زمانى خوزستان آرام مى‌شده است.


پابرگیها :

1ـ ما نخست این نام را در کتاب قاضى ‌نوراللّه مى‌یابیم که تألیف آن را در زمان شاه‌تهماسب آغاز کرده و پس از مرگ او بانجام رسانیده. ولى چنانکه در متن گفته‌ایم آن زمان این نام را جز به بخش غربى خوزستان نمى‌گفته‌اند و تا آنجا که ما سراغ داریم تا آخر پادشاهى صفویان بلکه تا زمان نادرشاه همگى خوزستان را «عربستان» نمى‌خوانده‌اند و پس از زمان نادرشاه بود که کلمه¬ی خوزستان فراموش گردیده و سراسر آن سرزمین بنام عربستان خوانده شده و این نام شناخته بود تا در سال  ١٣٠٢  خورشیدی دولت آن را برانداخته نام خوزستان را دوباره شناخته گردانید.

2ـ این بخش خوزستان گاهى جزو بیگلربیگى کوه‌گیلویه گرفته مى‌شده و چون کوه‌گیلویه نیز جزو فارس است از اینجاست که برخی کتابنویسان در زمان صفوی شوشتر را از فارس شمرده‌اند.


🌸
سکه‌ی ضرب شده بنام فلاح‌بن‌محسن
نوشته‌ی روی سکه : عدل ، السلطان الاعظم فلاح بن المحسن خلد الله ملکه و سلطانه ، شوشتر
نوشته‌ی پشت سکه : لا اله الا الله ، محمد رسول الله ، فی شوشتر
نوشته‌ی درمیان سکه : فی سنة 906
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : چرا خرد را خوار می‌دارند؟.. (تکه‌ی دو از دو)


شگفت‌تر آنکه دانشهای نوین اروپا نیز خرد را باین معنی که ما می‌گوییم (که داور نیک و بد و راست و کج باشد) نمی‌شناسند ، و از بودن چنان نیرویی در آدمی ناآگاهی می‌نمایند. اینست در ایران یک دسته نیز از این راه با خرد ناآشنایی می‌نمایند و از شناختن آن سر بازمی‌زنند. داروین دانشمند بنام انگلیسی در نوشته‌های خود نام «خرد» را می‌برد. ولی آن را بمعنی اندیشه می‌گیرد که جز خواست ماست. همچنین در روانشناسی نام «خرد» ‌را می‌برند ولی آنان هم از این معنی که گفته‌ی ماست ناآگاهند.

در فلسفه‌ی مادی ، کار را دشوارتر از این گردانیده‌اند. زیرا پیروان این فلسفه سرچشمه‌ی همه‌ی فهم و دریافت آدمی را کله و مغز او می‌شمارند و چون ساختمان کله‌ها و مغزها در همه کس یکسان نیست ، آنگاه چون مغز ماده است و چیزهای بیرونی درو تواند هَنایید [=اثر کرد] ، از اینجا آنان فهمها و دریافتها را یکسان نمی‌شناسند و به یک نیرویی که در همگی مردمان یکسان بفهمد و نیک و بد را بشناسد گردن نمی‌گزارند ، بلکه در خودِ نیک و بد سخن رانده می‌گویند : نیک و بدی در جهان نیست و هر کسی آنچه را با ساختمان مغزیش سازگار یافت یا بسود خود دید پسندیده ، نیک می‌شمارد و آنچه که نه چنین است ، بد می‌نامد.

در این چند سال کتابی از دکتر ارانی بنام «عرفان و اصول مادی» بچاپ رسیده که در آن چنین می‌گوید : «فقط با مغز می‌توان فکر کرد. مغز ماده و فکر یکی از خواص این ماده است. تجربه به ما نشان می‌دهد که اگر محیط مادی (نور ، درجه‌ حرارت ، رطوبت و غیره) تغییر کنند ، در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نیز تغییرات نظیر آن به ظهور می‌رسد. مغز نیز کاملاً تابع آن قانونست.»

این دکتر که خود از پافشاران در فلسفه‌ی مادی بوده در اینجا زبان دانشی بکار برده. همین سخن را اگر بشکافیم ، همان معنیها خواهد درآمد. در جایی که سرچشمه‌ی همه‌ی دریافتها مغز مادیست و آن یک حال پایداری ندارد و چیزهای درونی و بیرونی در آن تواند هنایید ، این معنایش آنست که در جهان نیک و بد پایداری نیست ، در ما نیز نیرویی برای شناختن نیک از بد و راست از کج نمی‌باشد. [در کتاب «دین و جهان» بکتاب نامبرده پاسخ داده شده است.]

به هر حال این گفته‌ها از فیلسوفان مادی که با فزونیهایی از دیگران پراکنده شده و بزبانها افتاده در سالهای آخر در روزنامه‌های فارسی هم پیاپی بچاپ رسیده و ایرانیان بی‌آنکه بدانند اینها از کجاست خوانده و در دلها جا داده‌اند ، و این بهانه‌های نوینی بدست گروه انبوهی داده است. ما بارها دیده‌ایم که کسانی می‌آیند و با ما به چَخِش [=مجادله] می‌پردازند و دستاویزشان اینست : «همه‌ی مردم را نمی‌شود به یک راه آورد ، طرز تفکر هر کسی جداست ، حقیقتی در جهان نیست ، نیک و بد بسته بسود و زیان هر کسیست. این بدآموزیهای اروپایی چندان مفت و ارزان گردیده که بدست آخوندها نیز افتاده ، بارها دیده‌ایم فلان ملا می‌آید و می‌چخد و بهانه‌اش این بدآموزیهاست.»


🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 2 : سید بدران (تکه‌ی یک از یک)


سال مرگ فلاح را سید على ٩٢٠  نوشته. پس از وى نوبت حکمرانى به پسر او سید بدران رسید. ازو آگاهى بسیار در دست نیست. قاضى ‌نوراللّه او را «در شجاعت و کرم یگانه‌ی روزگار» ستوده مى‌گوید : «اوامر و نواهى درگاه شاهى را مطیع و منقاد بود.» سید على داستانهایى ازو آورده که چون درست و نادرست آنها را نمى‌دانیم در اینجا نمى‌آوریم. مى‌گوید : او نخستین کسى از مشعشعیان بود که در سفرهاى خود بر استر می‌نشست.

از گفته‌هاى او پیداست که بدران پاره‌ای‌ زشتکاریها نیز داشته است. از جمله زشتکارى با پسران که دین اسلام کیفر آن را کشتن و سوختن گفته و در کیفرهاى سید محمد نیز دیدیم که کشتن را کیفر آن شمارده [و] پرهیز نداشته.

در این زمان در خوزستان خاندان دیگرى بنام «رُعناشیان» پدید آمده بود که از جانب پادشاهان صفوى حکمرانى بخش شرقى آن را داشتند (چنانکه داستان ایشان را جداگانه خواهیم سرود). یکى از ایشان خلیل‌اللّه نام را با سید بدران جنگهایى رفت. سپس چون خلیل‌اللّه از شاه نیز فرمان نپذیرفته خراج نمى‌فرستاد شاه امراى کوه‌گیلویه را با سید بدران بجنگ او فرستاد و ایشان دزفول را گرد فراگرفتند ، لیکن در این میان خبر مرگ شاه‌اسماعیل رسیده ناچار شدند دست از شهر برداشته بجاى خود بازگردند. (1)


پابرگیها :
1ـ تکملة‌الاخبار.


🌸
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی

🔸 گفتار دوم : خرد چیست؟ (تکه‌ی یک از دو)


ما باید در اینجا معنی خرد را روشن گردانیم. چیزی که هست باید نخست معنی روان روشن گردد و گوهر آدمیگری دانسته شود. اینست نخست باید از این یکی سخن گوییم. ما درباره‌ی روان در بسیار جاها سخن رانده‌ایم [بنگرید بکتاب «در پیرامون روان»] و باید در اینجا نیز بسخنانی پردازیم. انبوه مردمان که خرد را نمی‌شناسند از گوهر آدمی نیز ناآگاهند.

فیلسوفان مادی گفته‌اند : جانوران و آدمیان که هستند ، سرچشمه‌ی همه‌ی کارها و جنبشهای آنها «خودخواهی» است. هر یکی از آنها تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را بهر خود می‌خواهد. هر یکی جز دربند خود نیست. شما اگر زیست یک گوسفندی را بسنجید خواهید دید هر کاری که می‌کند جز بسود خود نمی‌کند. اگر می‌چرد بهر آنست که سیر شود ، اگر می‌خوابد بهر آنست که بیاساید ، اگر بگوسفندی شاخ می‌زند بهر آنست که چیرگی و برتری نشان دهد ، و اگر ماده‌گوسفندی را دوست می‌دارد و با او همچرانی می‌کند بهر آنست که کام گزارد. یک کاری که بسود خودش نباشد نمی‌کند می‌گویند : از اینجاست که همیشه میان زندگان «نبرد» است. چون هر یکی از آنها تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را بهر خود می‌خواهد ، ناچار درمیانه کشاکش پدید می‌آید و زندگانی جز «نبرد زندگان با یکدیگر» نیست.

ما می‌گوییم : این سخن درباره‌ی چهارپایان و دیگر جانوران راستست. سرچشمه‌ی کارها و خواهشهای آنها جز «خودخواهی» نیست و زندگانی آنها جز نبرد و کشاکش نمی‌باشد. چیزی که هست ما از آدمی یک رشته کارهایی می‌بینیم که نه تنها از روی «خودخواهی» نیست ، به آخشیج [=ضد] آن نیز هست. مثلاً شما از راهی می‌گذرید و در سرمای زمستان برهنه‌ای را می‌بینید که لرزان و چایان ایستاده ، دلتان بحالش می‌سوزد ، و روپوش خود را درآورده باو می‌دهید ، و چون پوشیده و کمی بیاسود خرسند و دلشاد می‌گردید. در این یک داستان که هزاران بار رخ دهد ، سه چیز به آخشیج «خودخواهی» است : از لرزیدن و چاییدن او شما دلتان سوخت ، روپوش خود را درآورده باو دادید ، از آسایش او خرسند شدید. اینها با خودخواهی چه می‌سازد؟! اگر خودخواهی بودی ، بایستی از لرزیدن و چاییدن او کمترین دلسوزی در شما نباشد (چنانکه در جانوران نیست و گوسفندی را که سر می‌برند ، گوسفندان دیگر در پهلوی آن آسوده می‌چرند) ، و بجای دادن روپوش خود باو ، اگر کلاهی بسر او بوده ، بربایید.

از این رشته کارها در آدمی بسیار است و ما از اینجا درمی‌یابیم که میان آدمیان و جانوران جدایی هست ،‌ و آن گفته‌ی فیلسوفان درباره‌ی جانوران از هر باره راستست. ولی درباره‌ی آدمی راست نیست.

در این باره راستی آنست که چهارپایان و جانوران دارای تن و جان می‌باشند. تن ـ همان پوست و گوشت و رگ و پی و استخوان ، و جان آن نیروی زندگیست که با گردش خون پایدار می‌باشد ، این داشته‌ی جانوران است. لیکن آدمی گذشته از تن و جان ، دارای روان نیز می‌باشد که گوهر جداییست.

پس آدمی از دو گوهر سرشته شده : گوهر تن و جان که در آن با جانوران همباز [=شریک] است ، گوهر روان که ویژه‌ی خود اوست.

گوهر تن و جان ، چه در جانوران و چه در آدمی ، سرچشمه‌ی کارها و خواهشهایش خودخواهیست. گفته‌ی فیلسوفان درباره‌ی این گوهر راست می‌باشد. اما گوهر روان سرچشمه‌ی کارهایش دلسوزی و نیکخواهی و آمیغ‌پژوهی [=حقیقت‌جویی] و آبادی‌دوستی و دادگریست و اینها بیکبار آخشیج [=ضد] خودخواهیست. فیلسوفان از این گوهر ناآگاه مانده و این را نشناخته‌اند.


🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 3 : سید سجاد (تکه‌ی یک از یک)


بنوشته‌ی سید على مرگ بدران در سال  ٩۴٨ (920 خورشیدی)  بوده. پس از وى نوبت حکمرانى به پسرش سید سجاد رسید. در همان سال آغاز پادشاهى او بود که چون علاء‌الدوله‌ی رعناشى پسر خلیل‌اللّه نیز گردنکشى آشکار مى‌ساخت شاه‌تهماسب لشگر بر سر او به دزفول برد. سید سجاد این شنیده نزد شاه شتافت و فروتنى و چاکرى آشکار مى‌ساخت. شاه او را نواخته با فرمان والیگرى بازگردانید. (1)

با اینحال سجاد دل با شاه‌تهماسب پاک نداشته و همیشه بکارشکنى مى‌کوشید. مؤلف تکملة‌الاخبار که همزمان او و تهماسب بوده درباره¬ی وى این جمله‌ها را مى‌نویسد : «حالا شوشتر و دزفول داخل حوزه‌ی شاهى دین‌پناهى است. اما هویزه و عربستان و آن نواحى در تصرف اوست اگرچه از مخالفت فرمان همیون هراسان است. اما مردم شوشتر و دزفول را ایمن نمى‌گزارند و اکثر اوقات نهب و غارت مى‌نمایند».

سید على نیز مى‌نویسد : «بنى‌لام که آنان را آل‌غزى مى‌خوانند و نشیمن ایشان در غرب هویزه بود سید سجاد آنان را بتاراج و تاخت پیرامونهای شوشتر برمى‌انگیخت. و این نتیجه داد که اعراب بفراوانى به خوزستان درآمده در هر سوی پراکنده شدند و به سجاد جز زیان نیفزود.»

قاضى ‌نوراللّه نیز که همزمان سجاد بوده (2) با آنکه او هواخواه مشعشعیان است و سجاد و پدرش بدران را فرمانبر شاهان صفوى مى‌نویسد در جاى دیگرى از تاخت‌وتاز اعراب در خوزستان و زیانکاریهاى ایشان شکایتهاى بسیار مى‌آورد. (3)

از سخنان او و دیگر نوشته‌ها پیداست که پس از مرگ شاه‌اسماعیل که جانشین او تهماسب خردسال و ایران از درون و بیرون دچار کشاکشها بود اعراب خوزستان هم فرصت بدست آورده آتش چپاول و تاخت‌وتاز را در آن سرزمین فروزان مى‌سازند و دیهها و کشتزارها را ویران مى‌گردانند. همچنان پس از مرگ تهماسب و درگذشتن اسماعیل‌میرزا در زمان سلطان‌محمد کور که باز دولت صفوی ناتوان بود بار دیگر اعرابْ خوزستان را میدان چپاول مى‌گردانند و پیاپى آتش جنگ و تاخت‌وتاز را روشن مى‌سازند ، اینست که همیشه فریاد مردم از دست ایشان بلند بوده.

گویا در همان زمانها بوده که آل‌سلطان از اعراب عراق به خوزستان آمده با آل‌مشعشع آغاز دشمنى مى‌نمایند و از این دشمنى بهانه بدست هر دو گروه افتاده بنام جنگ و کشاکش با یکدیگر آتش به خرمن دارایى مردم مى‌زنند.

قاضى ‌نوراللّه درباره‌ی مولا سجاد مى‌نویسد : «حاکم هویزه و سایر عربستان بود و از مخالفت فرمان همایون بغایت هراسان لیکن مردمش به بهانه‌ی آل‌سلاطین که تابع والى روم‌اند حوالى شوشتر و دزفول را به جاروب غارت روفته ضعف آنچه بدیوان اعلى مى‌فرستند از عجزه‌ی آنجا مى‌برند».


پابرگیها :

1ـ عالم‌آرا صفحه‌ی ٧٢ ـ شگفت است نام این مرد در کتابها بغلط برده شده. در عالم‌آرا در یک جا به عوض سید سجادبن‌بدران «سید شجاع‌الدین» و در یک جا به عوض سید سجاد «سید سحار» مى‌نویسد.

2ـ قاضى در  ١٠٢٧  در هندوستان مرده ولى چون او در  ٩٧٩  از شوشتر به مشهد رفته و در  ٩٩٢  از آنجا به هند رفته اینست که آگاهیهاى او از خوزستان راجع بزمان شاه‌‌تهماسب مى‌باشد اگرچه کتاب خود را بسیار دیرتر نوشته است.

3ـ شرحى که او درباره‌ی شوشتر و پریشان‌روزگارى خاندان خود نوشته دیده شود.


🌸
📘 موانع دمکراسی در ایران

✍ نویساد (هیئت تحریریه) تلگرام

🔶 پاسخ به این پرسشها موضوع این دفترست : آیا راه دمکراسی در ایران هموارست؟ ، سنگهای راه دمکراسی در ایران کدامهاست؟ ، در آغاز چه گامهایی باید برداشت تا دمکراسی در ایران دست‌یافتنی گردد؟

📊 شمار ساتها : ۴۵

🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۱

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

⭐️ کتاب را از اینجا دریافت توان کرد.


.
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی

🔸 گفتار دوم : خرد چیست؟ (تکه‌ی دو از دو)


نتیجه‌ای که از این سخن می‌خواهیم آنست که آدمی دارای دو دستگاه هست :

1) دستگاه تن و جان با هوسهای بسیار و خویهای پست رشک و کینه و خشم و ستم و آز و خودنمایی و گردنکشی و دروغگویی و چاپلوسی و مانند اینها.

2) دستگاه روان با نیروهای فهم و اندیشه و خرد و شرم و آزرم و فَرجاد[=وجدان] و مانند اینها.

چنانکه دیده می‌شود «خرد» از بستگان روان می‌باشد ، و اینست تنها در آدمیان است و جانوران بی‌بهره از آنند ، و برای آنکه معنی خرد نیک شناخته شود و جدایی‌ای که میان آن با اندیشه و دیگر نیروهاست دانسته گردد ، مثلی می‌آوریم :

چنین انگارید که یک مرد ساده‌ای معنی مشروطه را نمی‌داند و شما با او بسخن پرداخته می‌گویید : «مشروطه آنست که مردمی که در یک کشوری می‌زیند ، آن کشور را خانه‌ی خود شناسند و دست بهم داده بآبادی آنجا کوشند و در راه نگهداریش جانفشانی دریغ ندارند و کارهای کشور را خود بدست گرفته ، مردان کاردان و نیکی را از میان خود برگزینند که رشته‌ی کارها را بدست ایشان سپرده ، خود در پشت سر نگهبان و دیده‌بان باشند ، بدینسان با خوشی و آسودگی زندگی بسر برند». سپس بتاریخ پرداخته می‌گویید : «در زمانهای باستان در هر کشوری یک پادشاه خودکامه بودی که بدلخواه و هوس فرمان راندی و مردم در زیر دست او مانده ، سخن یا ایرادی نیارَستندی [=جرئت نکردندی] . سپس در هر کشوری مردان آزاده بجانفشانی برخاسته با پادشاهان خودکامه به نبرد پرداخته‌اند و با ریختن خونها بنیاد خودکامگی را برانداخته ، دستگاه مشروطه (یا سررشته‌داری توده) را برپا گردانیده‌اند.

اینها را که بگویید ، آن مرد ساده خواهد شنید ، و فراگرفت ، و نیک فهمید ، و این دریافت که چنین سررشته‌داری‌ای بسیار بهتر از فرمانروایی پادشاهان خودکامه است ، و نیز این خواهد دریافت که ملایان که با مشروطه دشمنی می‌کنند و زبان به نکوهش باز می‌کنند ، یا از نادانیست که معنی مشروطه را نمی‌دانند ، و یا از بدنهادی است که بدبختی مردم را می‌خواهند.

در اینجا آن مرد چند کار را پی هم بانجام رسانیده : شنیدن ، فراگرفتن ، فهمیدن ، بداوری خرد سپردن ، اندیشیدن و از چیزی بچیزی پی بردن. اینها هر کدام نیروی دیگریست و ما «خرد» آن نیرویی را که داوری میانه‌ی نیک و بد کرده ، و نیکی مشروطه و بدی خودکامگی را بازنموده
است ، می‌گوییم.

این نیرو بیگمان در همه هست ، و بیگمان در همه یکسان داوری می‌کند ، باینمعنی چیزی که بد است همه‌ی خردها آن را بد دانند ، و چیزی که نیکست همه آن را نیک شناسند. مثلاً دزدی بد است و همه کس آن را بد داند ، راستی نیک است و همه کس آن را نیک داند.

از همینجا پاسخ گفته‌های دکتر ارانی پیداست. زیرا چنانکه گفتیم معنی آن گفته‌ها اینست که در جهان نیک و بد پایداری نیست. یک چیز که ما در اینجا و در اینحال نیک می‌دانیم چه‌بسا که در جای دیگری و در حال دیگری آن را بد شماریم. در حالی که چنین نیست و چنانکه در همینجا روشن گردانیدیم چیزی که بد است همیشه و در همه جا بد است و چیزی که نیک است همیشه و در همه جا نیک است. مثلاً همان مشروطه که آن را نیک می‌دانیم ، هر حالی بما رخ می‌دهد بدهد و هر دیگرگونی در پیرامون ما پدید می‌آید بیاید ، در داوری ما نخواهد هنایید. باور ما درباره‌ی مشروطه همان خواهد بود که بوده ، او را نیک خواهیم دانست.

آری این تواند بود که کسی از ما چون زیان از مشروطه دیده (مثلاً از یک خانواده‌ی درباری بوده است و مشروطه آن خانواده را از ارج انداخته) خواه ناخواه با آن دشمن گردیده. چیزی که هست همین کس در همان حالِ دشمنی اگر خرد خود را داور گرداند ، باز مشروطه را بهتر از دستگاه خودکامگی خواهد شناخت و آن دشمنی و زیان‌دیدگی هنایشی در داوری خرد او نخواهد داشت.

این خود دانستنیست که خرد در داوریهای خود آزاد و جداسر[=مستقل] است و پابستگی بسود یا زیان کسی ندارد. شما اگر به یک کار بد برخیزید و سود از آن بردارید ، با این سودبرداری خردتان آن را کار بد ، و شما را بدکار خواهد شمرد و فَرجادتان (وجدان) از نکوهش بازنخواهد ایستاد. همچنین اگر به یک کار نیکی برخیزید و زیان از آن ببینید ، با آن زیاندیدگی خردتان شما را خواهد ستود و از شما خشنود خواهد بود.


🌸