🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 6 : سید زنبور (تکه‌ی یک از یک)
بنوشته‌ی سید على مرگ سجاد در سال ٩٩٢ (963 خورشیدی) بوده. پس از وى پسرش سید زنبور بجاى او مى‌نشیند. سید على مى‌نویسد : «پس از سجاد عشایر نیس و کربلا بر آنسر بودند که خاندان مهدى را برانداخته خویشتن فرمانروا باشند. ولى به اندک‌زمانى میانه‌ی ایشان دوتیرگى پدید آمد و اینبود که عشیره‌ی نیس سید زنبور را که در دزفول بود خواسته بجاى سجاد بنشاندند.»
زنبور تا سال ٩٩٨ فرمانروا بود تا سید مبارک او را از هویزه بیرون کرد ولى از کارهاى او در آن چند سال خبرى در کتابها نیست.
🌸
🔸 2 ـ 6 : سید زنبور (تکه‌ی یک از یک)
بنوشته‌ی سید على مرگ سجاد در سال ٩٩٢ (963 خورشیدی) بوده. پس از وى پسرش سید زنبور بجاى او مى‌نشیند. سید على مى‌نویسد : «پس از سجاد عشایر نیس و کربلا بر آنسر بودند که خاندان مهدى را برانداخته خویشتن فرمانروا باشند. ولى به اندک‌زمانى میانه‌ی ایشان دوتیرگى پدید آمد و اینبود که عشیره‌ی نیس سید زنبور را که در دزفول بود خواسته بجاى سجاد بنشاندند.»
زنبور تا سال ٩٩٨ فرمانروا بود تا سید مبارک او را از هویزه بیرون کرد ولى از کارهاى او در آن چند سال خبرى در کتابها نیست.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هفتم : نیک و بد (1)
🔸 باید جلو بیهوده‌گویان را گرفت
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 باید جلو بیهوده‌گویان را گرفت
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هفتم ، نیک و بد (1) : باید جلو بیهوده‌گویان را گرفت
بر سر جلوگیر دوم می‌آییم : کسانی که گفتگو از نیک و بد می‌نمایند و آرزوی نیکی از خود نشان می‌دهند و ما گفتیم راستی‌را خواهان نیکی نیستند و آنان را جلوگیر دیگری از نیکی توده شمردیم می‌باید اینان را هم بحال خودشان نگزاشت. بسیاری از اینان بدی کار خود را نمی‌دانند…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران
🔸 9ـ4) شعر و شاعری
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 9ـ4) شعر و شاعری
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران : 9ـ4) شعر و شاعری
یک گرفتاری که از زمان مغول می‌آغازد و دامنه‌ی آن تا زمان ما می‌کشد فزونی شعرا و رواج بی‌اندازه‌ی شعر می‌باشد. شعرا گذشته از زیانهای دیگری که رسانیده‌اند[1] این زیانشان بسیار بزرگ است که بدآموزیهایی که از پیش بوده و بدآموزیهایی که سپس پیدا شده همه را با زبان…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار سوم : خرده‌هایی که به خرد می‌گیرند (تکه‌ی سه از سه)
در این ده سال تنها یک کسی با من روبرو گردیده و پاسخی داده و برای اینکه دانسته شود پاسخش چه بوده ، داستان را باآنکه در جای دیگری نوشته‌ام ، در اینجا نیز می‌آورم :
چند ماه پیش به یکی از وزارتخانه رفتم ، جوانی که بشاعری شناخته شده و چند سالی در اروپا بوده و اکنون رئیس یک اداره‌ای می‌باشد ، با من بگفتگو پرداخته چنین گفت : «من پیمان را با لذت می‌خوانم. هرچه می‌نویسید پذیرفته‌ام ولی می‌دانید که درباره‌ی ادبیات با شما مخالفم. زیرا نه من می‌توانم توقع کنم که شما پیروی از اندیشه‌ی من کنید و نه خودم می‌توانم تابع نظریه‌ی شما باشم».
گفتم : در جایی که شما یک باوری می‌دارید و ما یک باوری ، باید هر یکی دلیلهای خود را یاد کنیم و خرد را درمیانه داور گردانیم.
با یک شتابزدگی چنین گفت : «مطلب همینجاست که شما می‌خواهید شعرا را تابع عقل گردانید. شعرا تابع احساساتند». گفتم : «احساسات» یا سَهِشها نیز باید در زیر فرمان خرد باشد. خدا یگانه نیرویی که برای شناختن سود و زیان و راست و کج و نیک و بد بآدمیان داده خرد است. در هر چیزی باید خرد را راهنما گردانید. نمی‌گویم : باید جلو سهشها را گرفت ، چنین چیزی نشدنیست. می‌گویم : سهشها نیز باید فرمانبری از خرد کنند. بدینسان که آنچه بی‌زیان است جلوش باز باشد و آنچه زیانمند است جلوش گرفته شود. اگر سهشها جداسر[=مستقل] و آزاد تواند بود ، پس شما چه ایرادی به اصغر بروجردی و سیف‌القلم شیرازی داشتید؟!.. چرا از چنگیز و تیمور رنجیدگی می‌نمایید؟!.. اصغر که بچگان را می‌کشت ، سیف‌القلم که زنان را نابود می‌گردانید ، آیا نه از روی سهش می‌بود؟! چنگیز و تیمور آیا جز به پیروی از سهشهای خود آنهمه خون می‌ریختند؟! فلان دزد که از دیوار مردم بالا می‌رود آیا جز سهش انگیزه‌ی دیگری در کار است؟! فلان جوان که دنبال زنان بیگانه می‌افتد ، آیا جز سهش او را وامی‌دارد؟! اینهمه خونها که اکنون در اروپا و آفریقا ریخته می‌شود آیا شُوَندی[=سبب] جز سهشهای توده‌ها تواند داشت؟!..
شما باینها چه می‌گویید ؟! اگر این راستست که «احساسات» خود جداسر و آزاد است و خرد را بآنها فرمانروایی نیست ، پس این قانونها برای چیست؟! این دادگاهها و دادسراها بهر چه می‌باشد؟! اگر راست نیست پس شما چه می‌گویید؟! اگر می‌گویید تنها شاعر است که در پیروی از سهشها آزاد است و دیگران باید پیروی از خرد کنند ، بگویید دلیلش چیست؟! شاعر چه جدایی از دیگران می‌دارد؟! شاعر جز یاوه‌بافی چه هنری از خود نشان می‌دهد؟!..
اینها را که شنید درماند و بخاموشی گرایید و من نیز بسخن بیش از این دنباله ندادم. از این گفتگوها دو چیز بدست می‌آید :
1) آنان که به خرد و بسخنان ما درباره‌ی آن گردن نمی‌گزارند و ایستادگی می‌نمایند یک شُوَند آن دلبستگی‌ایست که به هوسبازیهای خود می‌دارند. اینان می‌خواهند آزاد باشند و به بهانه‌ی
«احساسات» یا هر دستاویز دیگری دنبال هوسهای خود را گیرند و ایرادی هم درمیان نباشد. این برای آنان بسیار لذت می‌دهد که بجای کوشش و کار در راه بسیج[=تدارک] نیازمندیهای زندگانی ، هوسمندانه به قافیه‌بافی پردازند و «مضمونها» سازند و قصیده یا غزلی یا قطعه‌ای سروده در روزنامه‌ها بچاپ رسانیده خود را بنمایند ، و باین سروده‌های خود که جز میوه‌ی هوس و خودنمایی نیست و کمترین سودی بمردم و زندگانی ایشان ندارد (بلکه زیانهایی نیز می‌رساند) نام ادبیات گزارند ، و به همان دستاویز در پشت میز نشینند و از دسترنج روستاییان و کارگران ماهانه‌های گزاف گیرند و هوسبازی را با مفتخواری توأم گردانند. آن ایستادگی در برابر خرد و داوریهای او بیش از همه از این راهست.
2) این کسان بداوریهای خرد ایرادی نمی‌توانند گرفت. داوریهای خرد روشنتر از آنست که کسی تواند ایراد گرفت و یا تواند نپذیرفت. این خود پاسخی است بآن کسانی که به بودن یک چنین نیرویی در آدمی گردن نمی‌گزارند و اندیشه‌های پراکنده‌ی این و آن را برای خود دلیل می‌آوردند.
🌸
🔸 گفتار سوم : خرده‌هایی که به خرد می‌گیرند (تکه‌ی سه از سه)
در این ده سال تنها یک کسی با من روبرو گردیده و پاسخی داده و برای اینکه دانسته شود پاسخش چه بوده ، داستان را باآنکه در جای دیگری نوشته‌ام ، در اینجا نیز می‌آورم :
چند ماه پیش به یکی از وزارتخانه رفتم ، جوانی که بشاعری شناخته شده و چند سالی در اروپا بوده و اکنون رئیس یک اداره‌ای می‌باشد ، با من بگفتگو پرداخته چنین گفت : «من پیمان را با لذت می‌خوانم. هرچه می‌نویسید پذیرفته‌ام ولی می‌دانید که درباره‌ی ادبیات با شما مخالفم. زیرا نه من می‌توانم توقع کنم که شما پیروی از اندیشه‌ی من کنید و نه خودم می‌توانم تابع نظریه‌ی شما باشم».
گفتم : در جایی که شما یک باوری می‌دارید و ما یک باوری ، باید هر یکی دلیلهای خود را یاد کنیم و خرد را درمیانه داور گردانیم.
با یک شتابزدگی چنین گفت : «مطلب همینجاست که شما می‌خواهید شعرا را تابع عقل گردانید. شعرا تابع احساساتند». گفتم : «احساسات» یا سَهِشها نیز باید در زیر فرمان خرد باشد. خدا یگانه نیرویی که برای شناختن سود و زیان و راست و کج و نیک و بد بآدمیان داده خرد است. در هر چیزی باید خرد را راهنما گردانید. نمی‌گویم : باید جلو سهشها را گرفت ، چنین چیزی نشدنیست. می‌گویم : سهشها نیز باید فرمانبری از خرد کنند. بدینسان که آنچه بی‌زیان است جلوش باز باشد و آنچه زیانمند است جلوش گرفته شود. اگر سهشها جداسر[=مستقل] و آزاد تواند بود ، پس شما چه ایرادی به اصغر بروجردی و سیف‌القلم شیرازی داشتید؟!.. چرا از چنگیز و تیمور رنجیدگی می‌نمایید؟!.. اصغر که بچگان را می‌کشت ، سیف‌القلم که زنان را نابود می‌گردانید ، آیا نه از روی سهش می‌بود؟! چنگیز و تیمور آیا جز به پیروی از سهشهای خود آنهمه خون می‌ریختند؟! فلان دزد که از دیوار مردم بالا می‌رود آیا جز سهش انگیزه‌ی دیگری در کار است؟! فلان جوان که دنبال زنان بیگانه می‌افتد ، آیا جز سهش او را وامی‌دارد؟! اینهمه خونها که اکنون در اروپا و آفریقا ریخته می‌شود آیا شُوَندی[=سبب] جز سهشهای توده‌ها تواند داشت؟!..
شما باینها چه می‌گویید ؟! اگر این راستست که «احساسات» خود جداسر و آزاد است و خرد را بآنها فرمانروایی نیست ، پس این قانونها برای چیست؟! این دادگاهها و دادسراها بهر چه می‌باشد؟! اگر راست نیست پس شما چه می‌گویید؟! اگر می‌گویید تنها شاعر است که در پیروی از سهشها آزاد است و دیگران باید پیروی از خرد کنند ، بگویید دلیلش چیست؟! شاعر چه جدایی از دیگران می‌دارد؟! شاعر جز یاوه‌بافی چه هنری از خود نشان می‌دهد؟!..
اینها را که شنید درماند و بخاموشی گرایید و من نیز بسخن بیش از این دنباله ندادم. از این گفتگوها دو چیز بدست می‌آید :
1) آنان که به خرد و بسخنان ما درباره‌ی آن گردن نمی‌گزارند و ایستادگی می‌نمایند یک شُوَند آن دلبستگی‌ایست که به هوسبازیهای خود می‌دارند. اینان می‌خواهند آزاد باشند و به بهانه‌ی
«احساسات» یا هر دستاویز دیگری دنبال هوسهای خود را گیرند و ایرادی هم درمیان نباشد. این برای آنان بسیار لذت می‌دهد که بجای کوشش و کار در راه بسیج[=تدارک] نیازمندیهای زندگانی ، هوسمندانه به قافیه‌بافی پردازند و «مضمونها» سازند و قصیده یا غزلی یا قطعه‌ای سروده در روزنامه‌ها بچاپ رسانیده خود را بنمایند ، و باین سروده‌های خود که جز میوه‌ی هوس و خودنمایی نیست و کمترین سودی بمردم و زندگانی ایشان ندارد (بلکه زیانهایی نیز می‌رساند) نام ادبیات گزارند ، و به همان دستاویز در پشت میز نشینند و از دسترنج روستاییان و کارگران ماهانه‌های گزاف گیرند و هوسبازی را با مفتخواری توأم گردانند. آن ایستادگی در برابر خرد و داوریهای او بیش از همه از این راهست.
2) این کسان بداوریهای خرد ایرادی نمی‌توانند گرفت. داوریهای خرد روشنتر از آنست که کسی تواند ایراد گرفت و یا تواند نپذیرفت. این خود پاسخی است بآن کسانی که به بودن یک چنین نیرویی در آدمی گردن نمی‌گزارند و اندیشه‌های پراکنده‌ی این و آن را برای خود دلیل می‌آوردند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 7 : سید مبارک (تکه‌ی یک از یک)
سید بدران را گذشته از سید سجاد پسران دیگرى بود. یکى از ایشان سید مُطّلِب نام داشت که در زمان حکمرانىِ سجاد از او رنجیده به دَورَق که یکى از شهرهاى باستان در جنوب خوزستان بود رفته نشیمن گزید. این زمان دَورَق بدست دسته‌اى از بنى‌تمیم بود که بگفته‌ی سید على در زمان سید محسن به خوزستان آمده و بدستور او در آنجا جاى گزیده بودند. پیشواى ایشان که امیر عبدالعلى نام داشت سید مطلب را پذیرفته بنوازش و مهربانى برخاست و سید مطلب دخترى از بنى‌تمیم گرفته درمیان ایشان بزندگى پرداخت.
مطلب را نیز پسرانى بود که یکى از ایشان بنام سید مبارک چون از آغاز جوانى بآدمکشى و راهزنى برخاسته بود مطلب او را از پیش خود راند و او همراه پسرعمویش فرج‌اللّه به رامهرمز نزد سلطان‌على افشار رفت.
سلطان‌على از بی‌باکى مبارک بیم کرده آهنگ آن کرد که او را نابود سازد. مبارک این آهنگ را دریافته پیش از آنکه او شام باین بخورد این چاشت باو خورد. بدینسان که روزى در شکار بهنگام گذشتن از جویى ناگهان از پشت سر شمشیر راند و سر او را از تنش دور ساخت و تا افشاریان آگاهى یافته پیرامون او را فراگیرند همراه فرج‌اللّه گریخته جان بدر برد.
بدینسان آوازه‌ی آدمکشى و راهزنى مبارک بلند شد و چون او چشمهاى کبود داشت نزد اعراب به «کبود چشم» (الازرق) مشهور گردید. سید على داستانهاى درازى ازو آورده که ما نیازى به نوشتن همه‌ی آنها نداریم. از جمله مى‌گوید : او در نزدیکى رامهرمز جایى را که «چغاشیران» نام داشت و تپه‌ی بلندى بود برگزیده جایگاه خود ساخته بود و برادرش خلف و دیگران را بر سر خود آورده همراه آنان به هر کجا مى‌تاخت و تالان و تاراج مى‌کرد.
چنانکه گفتیم این زمان نوبت فرمانروایى در هویزه به سید زنبور پسر سید سجاد رسیده بود. هم گفتیم که عشیره‌ی کربلا که یکى از عشایر بزرگ هویزه بود با او دشمنى کرده کارشکنى مى‌نمودند و چون مادر سید مبارک خواهر «امیر برکه» بزرگ آن عشیره بود از این جهت امیر برکه نامه‌اى به سید مطلب نوشته مبارک را نزد خود طلبید که بدستیارى عشیره‌ی خود او را در هویزه بجاى زنبور فرمانروا گرداند. سید مطلب با همه‌ی بیزاری که از مبارک داشت و او را از نزد خود دور رانده بود این زمان او را طلبیده داستان نامه‌ی امیر برکه را بازگفت و او را نزد دایى خود فرستاد. امیر برکه چنانکه نوید داده بود به یارى او برخاسته با سید زنبور جنگ نموده از هویزه بیرونش راند و مبارک را بجاى او به تخت فرمانروایى جایگزین گردانید ، و این داستان در سال ٩٩٨ (969 خورشیدی) بود.
سید على داستان درازى مى‌نویسد که مبارک چون میان کربلا رفت دایى خود را کشته خویشتن بجاى او بزرگ عشیره گردید و سپس با سید زنبور بجنگ برخاسته بَرو نیز فیروزى یافت. ولى دانسته نیست که این داستان راست یا دروغ باشد.
به هر حال مبارک فرمانروایى آغاز کرد و سال دیگر ( ٩٩٩ ) زنبور را هم بدست آورده بکشت و دل از سوی او آسوده ساخت.
مبارک از نامدارترین فرمانروایان مشعشعى است و یک رشته کارهاى تاریخى از او سر زده که باید یکایک بازراند. در این زمان نوبت پادشاهى ایران به شاه‌عباس بزرگ رسیده ولى او هنوز استوار نشده و گرفتار کشاکشهاى درونى و جنگهاى بیرونى بود و مجال آنکه به خوزستان و سید مبارک پردازد نداشت. همچنین دولت عثمانى که از جانب عراق با خوزستان همسایه بود چندان گرفتارى داشت که فرصت رسیدگى به عراق پیدا نمى‌کرد. بویژه بصره و بخش جنوبى عراق که جز نامْ نشانى از دولت عثمانى در آنجا نبود. اینبود که سید مبارک پرواى شاه و سلطان نکرده خودسرانه فرمان مى‌راند و چون حکمرانى را با شمشیر بدست آورده بود همى‌خواست که با شمشیر هم به بزرگ ساختن آن کوشد.
نخستین کار او این بود که دَورَق را که بدست افشاریان افتاده بود از دست آنان درآورده پدرش مطلب را در آنجا بحکومت برگماشت. سپس در سال ١٠٠٣ (973 خورشیدی) لشگر بر سر دزفول و شوشتر کشید که آن داستان را جداگانه خواهیم سرود. سپس در سال ١٠٠۴ (974 خورشیدی) به نواحى جزایر دست یافته تا نزدیکیهاى بصره بآن سرزمینها دست یافت و بر شهر بصره باجى بست که روزانه درمى‌یافت و این باج پرداخته مى‌شد تا افراسیاب‌پاشا دَیرى که داستان او را جداگانه خواهیم آورد از دادن آن سر باززد و جزایر را نیز از دست مبارک درآورد. (1)
پابرگی :
1ـ مسوده‌هاى جواهرى و زادالمسافر کعبى.
🌸
🔸 2 ـ 7 : سید مبارک (تکه‌ی یک از یک)
سید بدران را گذشته از سید سجاد پسران دیگرى بود. یکى از ایشان سید مُطّلِب نام داشت که در زمان حکمرانىِ سجاد از او رنجیده به دَورَق که یکى از شهرهاى باستان در جنوب خوزستان بود رفته نشیمن گزید. این زمان دَورَق بدست دسته‌اى از بنى‌تمیم بود که بگفته‌ی سید على در زمان سید محسن به خوزستان آمده و بدستور او در آنجا جاى گزیده بودند. پیشواى ایشان که امیر عبدالعلى نام داشت سید مطلب را پذیرفته بنوازش و مهربانى برخاست و سید مطلب دخترى از بنى‌تمیم گرفته درمیان ایشان بزندگى پرداخت.
مطلب را نیز پسرانى بود که یکى از ایشان بنام سید مبارک چون از آغاز جوانى بآدمکشى و راهزنى برخاسته بود مطلب او را از پیش خود راند و او همراه پسرعمویش فرج‌اللّه به رامهرمز نزد سلطان‌على افشار رفت.
سلطان‌على از بی‌باکى مبارک بیم کرده آهنگ آن کرد که او را نابود سازد. مبارک این آهنگ را دریافته پیش از آنکه او شام باین بخورد این چاشت باو خورد. بدینسان که روزى در شکار بهنگام گذشتن از جویى ناگهان از پشت سر شمشیر راند و سر او را از تنش دور ساخت و تا افشاریان آگاهى یافته پیرامون او را فراگیرند همراه فرج‌اللّه گریخته جان بدر برد.
بدینسان آوازه‌ی آدمکشى و راهزنى مبارک بلند شد و چون او چشمهاى کبود داشت نزد اعراب به «کبود چشم» (الازرق) مشهور گردید. سید على داستانهاى درازى ازو آورده که ما نیازى به نوشتن همه‌ی آنها نداریم. از جمله مى‌گوید : او در نزدیکى رامهرمز جایى را که «چغاشیران» نام داشت و تپه‌ی بلندى بود برگزیده جایگاه خود ساخته بود و برادرش خلف و دیگران را بر سر خود آورده همراه آنان به هر کجا مى‌تاخت و تالان و تاراج مى‌کرد.
چنانکه گفتیم این زمان نوبت فرمانروایى در هویزه به سید زنبور پسر سید سجاد رسیده بود. هم گفتیم که عشیره‌ی کربلا که یکى از عشایر بزرگ هویزه بود با او دشمنى کرده کارشکنى مى‌نمودند و چون مادر سید مبارک خواهر «امیر برکه» بزرگ آن عشیره بود از این جهت امیر برکه نامه‌اى به سید مطلب نوشته مبارک را نزد خود طلبید که بدستیارى عشیره‌ی خود او را در هویزه بجاى زنبور فرمانروا گرداند. سید مطلب با همه‌ی بیزاری که از مبارک داشت و او را از نزد خود دور رانده بود این زمان او را طلبیده داستان نامه‌ی امیر برکه را بازگفت و او را نزد دایى خود فرستاد. امیر برکه چنانکه نوید داده بود به یارى او برخاسته با سید زنبور جنگ نموده از هویزه بیرونش راند و مبارک را بجاى او به تخت فرمانروایى جایگزین گردانید ، و این داستان در سال ٩٩٨ (969 خورشیدی) بود.
سید على داستان درازى مى‌نویسد که مبارک چون میان کربلا رفت دایى خود را کشته خویشتن بجاى او بزرگ عشیره گردید و سپس با سید زنبور بجنگ برخاسته بَرو نیز فیروزى یافت. ولى دانسته نیست که این داستان راست یا دروغ باشد.
به هر حال مبارک فرمانروایى آغاز کرد و سال دیگر ( ٩٩٩ ) زنبور را هم بدست آورده بکشت و دل از سوی او آسوده ساخت.
مبارک از نامدارترین فرمانروایان مشعشعى است و یک رشته کارهاى تاریخى از او سر زده که باید یکایک بازراند. در این زمان نوبت پادشاهى ایران به شاه‌عباس بزرگ رسیده ولى او هنوز استوار نشده و گرفتار کشاکشهاى درونى و جنگهاى بیرونى بود و مجال آنکه به خوزستان و سید مبارک پردازد نداشت. همچنین دولت عثمانى که از جانب عراق با خوزستان همسایه بود چندان گرفتارى داشت که فرصت رسیدگى به عراق پیدا نمى‌کرد. بویژه بصره و بخش جنوبى عراق که جز نامْ نشانى از دولت عثمانى در آنجا نبود. اینبود که سید مبارک پرواى شاه و سلطان نکرده خودسرانه فرمان مى‌راند و چون حکمرانى را با شمشیر بدست آورده بود همى‌خواست که با شمشیر هم به بزرگ ساختن آن کوشد.
نخستین کار او این بود که دَورَق را که بدست افشاریان افتاده بود از دست آنان درآورده پدرش مطلب را در آنجا بحکومت برگماشت. سپس در سال ١٠٠٣ (973 خورشیدی) لشگر بر سر دزفول و شوشتر کشید که آن داستان را جداگانه خواهیم سرود. سپس در سال ١٠٠۴ (974 خورشیدی) به نواحى جزایر دست یافته تا نزدیکیهاى بصره بآن سرزمینها دست یافت و بر شهر بصره باجى بست که روزانه درمى‌یافت و این باج پرداخته مى‌شد تا افراسیاب‌پاشا دَیرى که داستان او را جداگانه خواهیم آورد از دادن آن سر باززد و جزایر را نیز از دست مبارک درآورد. (1)
پابرگی :
1ـ مسوده‌هاى جواهرى و زادالمسافر کعبى.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 1ـ پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 1ـ پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : 1ـ پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید
درباره‌ی نیک و بد ، کار تنها جدا کردن نیکها از بدها و شناسانیدن آنها و گزاردن پایه(قاعده)هایی نیست. یک کار بزرگ دیگر اینست که نگزاریم آنها را سست گردانند و از نیرو اندازند. باشد که خوانندگان خواست ما را از این سخن نخواهند دریافت. اینست با مثالی آن را روشن…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران
🔸 10ـ4) آلودگیهایی که فرمانروایی مغولان پیش آورد
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 10ـ4) آلودگیهایی که فرمانروایی مغولان پیش آورد
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران : 10ـ4) آلودگیهایی که فرمانروایی مغولان پیش آورد
مغولان ملیونها مردان را کشتند و ملیونها دختران و زنان را به اسیری بردند و صدها آبادی را ویرانه گردانیدند. آن کردند که تا صد قرن فراموش نباید کرد. ولی ایکاش باین خونخواریها و ددیها بسنده می‌نمودند و پس از آنهمه گزندها این کشور را بحال خود می‌گزاردند. حکمرانی…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار چهارم : کشاکش کیشها از بکار نبردن خرد است (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه دیدیم حسن صباح کشاکشهای کیشها را ایراد دیگری به خرد و داوریهای آن شمرده. این ایراد را دیگران هم می‌گیرند و بارها کسانی با ما بگفتگو پرداخته می‌گویند : «اگر عقل می‌تواند حق و باطل را نشان دهد پس اختلاف مذاهب از کجاست؟!..» روزی یکی می‌گفت : «این مذهبها که با عقل درست شده ، پس چرا با هم اختلاف دارند؟!..».
گفتم : از این گفته‌ی شما من بیاد گفته آن شاهسون می‌افتم که خودشان را ستایش می‌کرده و می‌گفته : «در شاهسون همه چیز توان یافت جز دزدی» شاهسونان که کار و پیشه‌شان دزدی و راهزنی می‌بوده ، این آنها را بحساب نمی‌آورده و ستایش از راستی خودشان می‌کرده ، شما نیز می‌گویید : «این مذهبها که با عقل درست شده ...» در حالی که در آن کیشها آنچه هیچ راه نداشته خرد است.
ما این کیشها را نیک می‌شناسیم و تاریخچه‌ی هر کدام را می‌دانیم. بیشتر آنها از یکدیگر جدا گردیده. یک گمراهی که درمیان می‌بوده ، گمراهیهای دیگری را شاخه داده است.
در ایران اکنون چهارده کیش هست و بیشتر آنها از شیعیگری جدا گردیده. شیعیگری نیز بنیادش سیاست بوده که به خرد راهی داده نشده. کشاکش شیعی و سنی بر سر آنست که پس از مرگ پیغمبر اسلام خلیفه علی بایستی بود نه ابوبکر ، و بر سر همین گفتگوست که دو گروه از هم جدا گردیده‌اند و تاکنون جدا می‌باشند. در جایی که این دور از خرد است که پس از گذشتن یک داستانی در پیرامون آن کشاکش کنند. دور از خرد است که پس از هزاروسیصد سال در آن زمینه بسخن پردازند. پس این کیش از ریشه کجست و خرد از آن بیزار می‌باشد.
شیعیان دوازده نامی را ازبر کرده‌اند که اینها امامان ماست. در جایی که «امام» بمعنی پیشواست و یک کس زنده‌اش پیشوا تواند بود!. از مرده چه پیشوایی تواند درآمد؟! اینکه می‌گویند دوازدهم آنها زنده است و بیرون خواهد آمد ، این نیز دور از خرد است ، دور از آیین خداست. یک کس هزاروسیصد سال زندگی نتواند داشت.
بنیاد کیش شیعه بر آنست که همیشه باید کسی از سوی خدا درمیان مردم باشد که اگر کسانی از راه بدر افتادند ، آنان را براه بازگرداند ، اگر کسانی را ایرادی بود پاسخ گوید ، چنان باشد که روز رستاخیز که خدا از مردم بازخواست خواهد کرد ، کسی بهانه نیاورد و نگوید : «ما ندانستیم» نگوید : «کسی نبود بما راه نماید». بنیادگزاران این کیش (جعفر بن محمد و پدرش) نخست که زمزمه آغاز کردند و دعوی «امامت» می‌کردند ، عنوانشان همین می‌بود. خود را «حجت خدا» می‌نامیدند. (حجت بمعنی « بهانه‌بُر» است). در همان حال «تقیه» را بکار بسته ، این دعوای خود را از مردم نهان می‌داشتند و به پیروان خود سخت می‌سپردند که بکسی نگویید بلکه می‌سپردند که اگر کسی پرسید انکار کنید. خود جعفر بن محمد در نزد منصور خلیفه دعواهای خود را انکار کرده سوگند هم یاد کرد. (1)
جای شگفتست که کسی حجت خدا بمردم باشد و از سوی دیگر خود را پنهان گرداند. آیا خرد باین چه می‌گوید؟..
این کیش که از ریشه بیپا بوده از هر باره با خرد ناسازگار است ، و شما آن را ببینید که از همان کیش ، باطنیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری، کریمخانیگری ، بابیگری ، بهائیگری برخاسته که پیداست حال آنها چیست.
روشنترین دلیل باینکه در کیشها خرد را راه نبوده اینست که پیشروان آنها هیچگاه به خرد و داوری آن گردن نگزارند. بلکه چنانکه گفتیم همه‌ی آنها از خرد نکوهش کرده‌اند.
شما چنین انگارید که ما نشستی برپا کرده پیشروان کیشها را بآنجا خوانده‌ایم و پیشنهاد می‌کنیم که بیایید خرد را درمیان خود داور گردانیده ، این چهارده‌گروهی را از میان بردارید ، آیا این پیشنهاد را خواهند پذیرفت؟!.. بیگمان نخواهند پذیرفت. بیگمان گردن نخواهند گزاشت.
این بارها رخ داده که چون نام خرد و داوری آن بمیان آمده از میدان گریخته‌اند ، و در این باره همه‌ی کیشها و پیروانشان یکسانند. چند سال پیش در تهران یک میسیونر [=مبلغ مذهبی] آمریکایی را دیدم ، چون سخن از انجیل می‌راند و آن را کتاب خدا می‌نامید من برخی ایرادها گرفتم ، و چون از پاسخ درماند چنین گفت : «می‌دانید؟.. عقل چیز دیگر است ، ایمان چیز دیگر است». گفتم : این ورشکستگی نشان دادن است و دیگر مرا با شما سخنی نیست.
این حال کیشهاست. آیا از اینها بداستان خرد چه زیانی تواند بود؟!.. اینها را با خرد چه بهمبستگی درمیانست؟!..
👇
🔸 گفتار چهارم : کشاکش کیشها از بکار نبردن خرد است (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه دیدیم حسن صباح کشاکشهای کیشها را ایراد دیگری به خرد و داوریهای آن شمرده. این ایراد را دیگران هم می‌گیرند و بارها کسانی با ما بگفتگو پرداخته می‌گویند : «اگر عقل می‌تواند حق و باطل را نشان دهد پس اختلاف مذاهب از کجاست؟!..» روزی یکی می‌گفت : «این مذهبها که با عقل درست شده ، پس چرا با هم اختلاف دارند؟!..».
گفتم : از این گفته‌ی شما من بیاد گفته آن شاهسون می‌افتم که خودشان را ستایش می‌کرده و می‌گفته : «در شاهسون همه چیز توان یافت جز دزدی» شاهسونان که کار و پیشه‌شان دزدی و راهزنی می‌بوده ، این آنها را بحساب نمی‌آورده و ستایش از راستی خودشان می‌کرده ، شما نیز می‌گویید : «این مذهبها که با عقل درست شده ...» در حالی که در آن کیشها آنچه هیچ راه نداشته خرد است.
ما این کیشها را نیک می‌شناسیم و تاریخچه‌ی هر کدام را می‌دانیم. بیشتر آنها از یکدیگر جدا گردیده. یک گمراهی که درمیان می‌بوده ، گمراهیهای دیگری را شاخه داده است.
در ایران اکنون چهارده کیش هست و بیشتر آنها از شیعیگری جدا گردیده. شیعیگری نیز بنیادش سیاست بوده که به خرد راهی داده نشده. کشاکش شیعی و سنی بر سر آنست که پس از مرگ پیغمبر اسلام خلیفه علی بایستی بود نه ابوبکر ، و بر سر همین گفتگوست که دو گروه از هم جدا گردیده‌اند و تاکنون جدا می‌باشند. در جایی که این دور از خرد است که پس از گذشتن یک داستانی در پیرامون آن کشاکش کنند. دور از خرد است که پس از هزاروسیصد سال در آن زمینه بسخن پردازند. پس این کیش از ریشه کجست و خرد از آن بیزار می‌باشد.
شیعیان دوازده نامی را ازبر کرده‌اند که اینها امامان ماست. در جایی که «امام» بمعنی پیشواست و یک کس زنده‌اش پیشوا تواند بود!. از مرده چه پیشوایی تواند درآمد؟! اینکه می‌گویند دوازدهم آنها زنده است و بیرون خواهد آمد ، این نیز دور از خرد است ، دور از آیین خداست. یک کس هزاروسیصد سال زندگی نتواند داشت.
بنیاد کیش شیعه بر آنست که همیشه باید کسی از سوی خدا درمیان مردم باشد که اگر کسانی از راه بدر افتادند ، آنان را براه بازگرداند ، اگر کسانی را ایرادی بود پاسخ گوید ، چنان باشد که روز رستاخیز که خدا از مردم بازخواست خواهد کرد ، کسی بهانه نیاورد و نگوید : «ما ندانستیم» نگوید : «کسی نبود بما راه نماید». بنیادگزاران این کیش (جعفر بن محمد و پدرش) نخست که زمزمه آغاز کردند و دعوی «امامت» می‌کردند ، عنوانشان همین می‌بود. خود را «حجت خدا» می‌نامیدند. (حجت بمعنی « بهانه‌بُر» است). در همان حال «تقیه» را بکار بسته ، این دعوای خود را از مردم نهان می‌داشتند و به پیروان خود سخت می‌سپردند که بکسی نگویید بلکه می‌سپردند که اگر کسی پرسید انکار کنید. خود جعفر بن محمد در نزد منصور خلیفه دعواهای خود را انکار کرده سوگند هم یاد کرد. (1)
جای شگفتست که کسی حجت خدا بمردم باشد و از سوی دیگر خود را پنهان گرداند. آیا خرد باین چه می‌گوید؟..
این کیش که از ریشه بیپا بوده از هر باره با خرد ناسازگار است ، و شما آن را ببینید که از همان کیش ، باطنیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری، کریمخانیگری ، بابیگری ، بهائیگری برخاسته که پیداست حال آنها چیست.
روشنترین دلیل باینکه در کیشها خرد را راه نبوده اینست که پیشروان آنها هیچگاه به خرد و داوری آن گردن نگزارند. بلکه چنانکه گفتیم همه‌ی آنها از خرد نکوهش کرده‌اند.
شما چنین انگارید که ما نشستی برپا کرده پیشروان کیشها را بآنجا خوانده‌ایم و پیشنهاد می‌کنیم که بیایید خرد را درمیان خود داور گردانیده ، این چهارده‌گروهی را از میان بردارید ، آیا این پیشنهاد را خواهند پذیرفت؟!.. بیگمان نخواهند پذیرفت. بیگمان گردن نخواهند گزاشت.
این بارها رخ داده که چون نام خرد و داوری آن بمیان آمده از میدان گریخته‌اند ، و در این باره همه‌ی کیشها و پیروانشان یکسانند. چند سال پیش در تهران یک میسیونر [=مبلغ مذهبی] آمریکایی را دیدم ، چون سخن از انجیل می‌راند و آن را کتاب خدا می‌نامید من برخی ایرادها گرفتم ، و چون از پاسخ درماند چنین گفت : «می‌دانید؟.. عقل چیز دیگر است ، ایمان چیز دیگر است». گفتم : این ورشکستگی نشان دادن است و دیگر مرا با شما سخنی نیست.
این حال کیشهاست. آیا از اینها بداستان خرد چه زیانی تواند بود؟!.. اینها را با خرد چه بهمبستگی درمیانست؟!..
👇
یک دسته نیز فیلسوفان و کشاکشهای آنان را دستاویزی گرفته چنین می‌گویند : «اگر با عقل حقایق را می‌شدی درک کرد ، فلاسفه که اعقل ناسند اختلاف نکردندی». نام «فلاسفه» که بزبانها افتاده و با دهانهای پربادی گفته می‌شود ، چون از کارهاشان آگاهی نمی‌دارند ، چنین می‌دانند که مردان ارجداری می‌بوده‌اند و یک راه ارجداری را دنبال کرده‌اند ، و این نمی‌دانند که سرمایه‌ی ایشان جز پندار و انگار نبوده است. به هر حال در این باره هم پاسخ همانست که درباره‌ی کیشها گفتیم. در فلسفه نیز راهی به خرد نداده‌اند و ما چون در جای دیگری از فلسفه (که همان فلسفه‌ی یونان خواسته می‌شود) سخن رانده بیپایی آن را روشن گردانیده‌ایم در اینجا دیگر بآن نمی‌پردازیم.
پابرگی :
1ـ جعفر بن محمد در نزد منصور گفته : «والله لقد کذبوا علی یا امیرالمؤمنین ، أنا علی‌الطاعه» معنی : بخدا سوگند هرآینه بر من دروغ بسته‌اند ای امیرالمؤمنین ، من فرمانبردارم. ـ ویراینده
🌸
پابرگی :
1ـ جعفر بن محمد در نزد منصور گفته : «والله لقد کذبوا علی یا امیرالمؤمنین ، أنا علی‌الطاعه» معنی : بخدا سوگند هرآینه بر من دروغ بسته‌اند ای امیرالمؤمنین ، من فرمانبردارم. ـ ویراینده
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 8 : شورش افشاریان و سید مبارک به شاه‌عباس (تکه‌ی یک از یک)
ایل افشار که از زمان سلجوقیان به ایران آمده‌اند در آغازهاى قرن ششم هجرى ما آنان را در خوزستان مى‌یابیم. شمله نامى از ایشان در زمان سلجوقیان بیست سال بیشتر در خوزستان فرمانروایى داشته که نامش در تاریخها بازمانده.
چنانکه گفته‌ایم در زمان صفویان نیز ایشان در خوزستان و کوه‌گیلویه فراوان بودند و چون بنیاد پادشاهى صفویان را ایلهاى ترک که یکى از آنها افشار بود گزارده بودند این ایلها نیز همه‌کاره‌ی آن پادشاهى بودند که هر ایلى در سرزمینى که نشیمن داشت رشته‌ی اختیار آنجا را نیز از هر باره در دست داشت. افشاریان هم اختیاردار کوه‌گیلویه و خوزستان بودند.
پس از شاه‌تهماسب و پسر او اسماعیل‌میرزا که نوبت پادشاهى به سلطان‌محمد رسیده و او هم مردى کور و ناتوانى بود ، بیشتر ایلهای ایران رشته‌ی فرمانبردارى را گسیخته هر یکى در جاى خود گردنکش و خودسر مى‌زیست و چون نوبت پادشاهى به شاه‌عباس رسید سالها با او نیز از در نافرمانى بودند تا او یکایک ایشان را رام و فرمانبردار گردانید.
از جمله افشاریان بگفته¬ی اسکندربیگ اگرچه اندک‌بازگشتى بدربار شاه داشتند ولى فرمانبردارى‌ای که مى‌بایست نمى‌نمودند.
اینبود که در سال ١٠٠٣ شاه‌عباس ، مرادآقا جلودارباشى نامى را به خوزستان فرستاد و او چون به شوشتر رسید شاهویردی‌خان افشار که حاکم آنجا بود او را پذیرفته به دز سلاسل راه داد. با اینهمه مرادآقا او را گرفته کشت.
افشاریان این ستم را بر خود هموار نکرده بشورش برخاستند و مرادآقا را در دز سلاسل گرد فروگرفتند. نیز کسى نزد سید مبارک فرستاده از او یارى طلبیدند.
اما سید مبارک چنانکه گفتیم او خودسرانه رفتار کرده پرواى شاه را نداشت. اگرچه از راه دوراندیشى پسر خود سید ناصر را بدرگاه شاه فرستاده دولتخواهى و فرمانبردارى آشکار کرده بود ولى در دل اندیشه‌اى بجز خودسرى نداشت و بگفته‌ی عالم‌آرا «بى‌ادبیها ازو به منصه‌ی ظهور مى‌رسید».
اینبود که همینکه فرستاده‌ی افشاریان نزد او رسید بیدرنگ با لشگرى از اعراب از هویزه بیرون تاخته نخست دزفول را بدست آورده کسان خود را در آنجا برگماشت ، سپس به شوشتر آمده بیرون دز سلاسل لشگرگاه ساخت.
این خبر در قزوین به شاه‌عباس رسید و خواست که خویشتن لشگر بر خوزستان بیاورد. پیرامونیانش این کار را نپسندیدند. اینبود حاتم‌خان اعتمادالدوله‌ی وزیر همراه فرهادخان سردار با لشگر انبوهى آهنگ خوزستان کرده از راه لرستان بآنجا رسیدند و چون به دزفول نزدیک شدند کسان سید مبارک آنجا را گزارده بیرون رفتند و چون به شوشتر رسیدند خود مبارک نیز از پیرامون سلاسل برخاسته راه هویزه را پیش گرفت.
بدینسان بى‌آنکه جنگى روى دهد شورش فرونشست. حاتم‌خان افشاریان را چه در شوشتر و چه در کوه‌گیلویه رام گردانیده مهدى‌قلى‌خان نامى را از ایل شاملو در شوشتر بحکمرانى برنشاند. سید مبارک نیز از در پوزش‌خواهى درآمده بگناهان گذشته‌ی خود اقرار و سوگند یاد کرد که در آینده گرد نافرمانى نگردد. (1)
پابرگی :
1ـ عالم‌آرا وقایع سال ١٠٠٣ و سال ١٠٠۵ (درباره‌ی ایل افشار مقاله‌هاى نویسنده در سال یکم و دوم مجله‌ی آینده دیده شود).
[این گفتارها («افشارهای خوزستان» و «ایل افشار») در کتاب «کاروند کسروی» آمده است.]
🌸
🔸 2 ـ 8 : شورش افشاریان و سید مبارک به شاه‌عباس (تکه‌ی یک از یک)
ایل افشار که از زمان سلجوقیان به ایران آمده‌اند در آغازهاى قرن ششم هجرى ما آنان را در خوزستان مى‌یابیم. شمله نامى از ایشان در زمان سلجوقیان بیست سال بیشتر در خوزستان فرمانروایى داشته که نامش در تاریخها بازمانده.
چنانکه گفته‌ایم در زمان صفویان نیز ایشان در خوزستان و کوه‌گیلویه فراوان بودند و چون بنیاد پادشاهى صفویان را ایلهاى ترک که یکى از آنها افشار بود گزارده بودند این ایلها نیز همه‌کاره‌ی آن پادشاهى بودند که هر ایلى در سرزمینى که نشیمن داشت رشته‌ی اختیار آنجا را نیز از هر باره در دست داشت. افشاریان هم اختیاردار کوه‌گیلویه و خوزستان بودند.
پس از شاه‌تهماسب و پسر او اسماعیل‌میرزا که نوبت پادشاهى به سلطان‌محمد رسیده و او هم مردى کور و ناتوانى بود ، بیشتر ایلهای ایران رشته‌ی فرمانبردارى را گسیخته هر یکى در جاى خود گردنکش و خودسر مى‌زیست و چون نوبت پادشاهى به شاه‌عباس رسید سالها با او نیز از در نافرمانى بودند تا او یکایک ایشان را رام و فرمانبردار گردانید.
از جمله افشاریان بگفته¬ی اسکندربیگ اگرچه اندک‌بازگشتى بدربار شاه داشتند ولى فرمانبردارى‌ای که مى‌بایست نمى‌نمودند.
اینبود که در سال ١٠٠٣ شاه‌عباس ، مرادآقا جلودارباشى نامى را به خوزستان فرستاد و او چون به شوشتر رسید شاهویردی‌خان افشار که حاکم آنجا بود او را پذیرفته به دز سلاسل راه داد. با اینهمه مرادآقا او را گرفته کشت.
افشاریان این ستم را بر خود هموار نکرده بشورش برخاستند و مرادآقا را در دز سلاسل گرد فروگرفتند. نیز کسى نزد سید مبارک فرستاده از او یارى طلبیدند.
اما سید مبارک چنانکه گفتیم او خودسرانه رفتار کرده پرواى شاه را نداشت. اگرچه از راه دوراندیشى پسر خود سید ناصر را بدرگاه شاه فرستاده دولتخواهى و فرمانبردارى آشکار کرده بود ولى در دل اندیشه‌اى بجز خودسرى نداشت و بگفته‌ی عالم‌آرا «بى‌ادبیها ازو به منصه‌ی ظهور مى‌رسید».
اینبود که همینکه فرستاده‌ی افشاریان نزد او رسید بیدرنگ با لشگرى از اعراب از هویزه بیرون تاخته نخست دزفول را بدست آورده کسان خود را در آنجا برگماشت ، سپس به شوشتر آمده بیرون دز سلاسل لشگرگاه ساخت.
این خبر در قزوین به شاه‌عباس رسید و خواست که خویشتن لشگر بر خوزستان بیاورد. پیرامونیانش این کار را نپسندیدند. اینبود حاتم‌خان اعتمادالدوله‌ی وزیر همراه فرهادخان سردار با لشگر انبوهى آهنگ خوزستان کرده از راه لرستان بآنجا رسیدند و چون به دزفول نزدیک شدند کسان سید مبارک آنجا را گزارده بیرون رفتند و چون به شوشتر رسیدند خود مبارک نیز از پیرامون سلاسل برخاسته راه هویزه را پیش گرفت.
بدینسان بى‌آنکه جنگى روى دهد شورش فرونشست. حاتم‌خان افشاریان را چه در شوشتر و چه در کوه‌گیلویه رام گردانیده مهدى‌قلى‌خان نامى را از ایل شاملو در شوشتر بحکمرانى برنشاند. سید مبارک نیز از در پوزش‌خواهى درآمده بگناهان گذشته‌ی خود اقرار و سوگند یاد کرد که در آینده گرد نافرمانى نگردد. (1)
پابرگی :
1ـ عالم‌آرا وقایع سال ١٠٠٣ و سال ١٠٠۵ (درباره‌ی ایل افشار مقاله‌هاى نویسنده در سال یکم و دوم مجله‌ی آینده دیده شود).
[این گفتارها («افشارهای خوزستان» و «ایل افشار») در کتاب «کاروند کسروی» آمده است.]
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 خدا با ماست
🖌 احمد کسروی
🔹 جُستار : چگونگی آیین خدا ، «خدا با ماست» : خرافه یا حقیقت؟ ، ارتباط دین با دانش : پذیرفتن دین حقایق دانشی را ، نظارت دین بر دانش
📊 شمار ساتها : ۳۰
بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۰
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
دفتر را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی
🔹 جُستار : چگونگی آیین خدا ، «خدا با ماست» : خرافه یا حقیقت؟ ، ارتباط دین با دانش : پذیرفتن دین حقایق دانشی را ، نظارت دین بر دانش
📊 شمار ساتها : ۳۰
بازپسین پراکنش : اسفند ۱۴۰۰
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
دفتر را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : 2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
این داستان «نساختن» یکی از آزمایشگاهها ، یا بهتر گویم : یکی از لغزشگاهها می‌باشد ، و در اینجاست که دروغگویان و هوسبازان شناخته گردند و پرده از روی کارشان برافتد. در اینجاست که معنی درست راهنما شناخته شود و هر کسی آن را دریابد. ما چون می‌گوییم : «نساختن» ،…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران
🔸 11ـ4) صفویان
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 11ـ4) صفویان
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران : 11ـ4) صفویان
ما چون در اینجا مجال سخن دراز نداریم اینست که به اجمال پرداخته می‌گوییم : پیشامدهای زمان مغول و بدآموزیها و بدعتهایی که در آن زمان و پس از آن ، روی داد ایرانیان را بحالی انداخت که چون ما بزمان صفویان می‌رسیم تو گویی خود ایرانیان هیچ‌کاره‌ی این کشور نبودند.…
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 ورجاوندبنیاد (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🛎 کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🖌 احمد کسروی - کوشاد تلگرام
⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه لازمست از جمله حقایقی از جهان و تاریخ ، رابطه‌ی دین و دانش ، آیین و قانونهای معقول
📊 شمار ساتها : ۱۹۲ (اصلی) + ۷
🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱
🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🛎 کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکه‌ی یک از دو)
کسانی که با خرد دشمنی نشان داده چنین وامی‌نمایند که با خرد آمیغها را نتوان دریافت ، با یک ایراد بزرگی روبرو می‌باشند ، و آن اینکه اگر با خرد آمیغها را نتوان دریافت پس با چه چیزی توان دریافت؟!.. این بِدان می‌ماند که کسی بگوید : «با چشم نتوان دید ، با گوش نتوان شنید» که باید پرسید : «پس با چه توان دید و با چه توان شنید؟!..»
آنان که از «خرد» رو گردانیده‌اند هر گروهی در این باره دستاویز دیگری می‌دارند : صوفیان می‌گویند : «ما با کشف و شهود حقیقت را درک می‌کنیم و خدا را با دیده می‌بینیم». ولی باید پرسید : ما داوری این دعوی شما را بکجا بریم و راست و دروغ این گفته‌تان را از چه راهی بدانیم؟! در جایی که باید خرد را بکنار نهاد ، مردم از کجا دانند که دعوی کشف و شهود شما راستست؟!.. خود شما با چه نیرویی راست بودن آن را می‌شناسید؟!..
پیروان کیشها می‌گویند : «باید چشم بسته پیروی از فلان امام کرد». باید از آنان هم پرسید : آن امام را چگونه شناخته‌اید امامست؟!.. روزی یکی با من می‌گفت : «ما عقلهامان نارساست. باید تبعیت از عقل کل نماییم». گفتم : آن عقل کل را چگونه شناخته‌اید؟!. با چه نیرویی به عقل کل بودن او پی برده‌اید؟!. از پاسخ درماند و بخاموشی گرایید.
چنانکه دیدیم حسن صباح دلیل آورده می‌گوید : «اگر در خداشناسی نظر عقل کافی بودی ، اهل هیچ مذهب را بر غیر خود اعتراض نرسیدی». باید باو هم پاسخ داد و گفت : «این دلیلیست که شما می‌آورید. در جایی که باید خرد را بکنار نهاد پس راست بودن این دلیلِ شما را با چه باید فهمید؟!.. جز خرد چه نیروی دیگری برای شناختن راست و دروغ هست؟»
داستان آن لر کوهستانیست که با همراهی بشهر آمده در مسجدی نماز می‌خواندند. چون همراهش با یکی بسخن پرداخت ، این رو گردانیده باو چنین گفت : «مگر نمی‌دانی بر سر نماز با کسی سخن نباید گفت؟!.»
برخی از اینان ، نادانی را تا اندازه‌ی رسوایی رسانیده‌اند. در ایران فراوانند آن دیوانگانی که اگر غلطهای کیشَش را بشمارید ، و یا خرده به یاوه‌بافیهای حافظ یا شاعری دیگر گیرید ، و او نتواند پاسخی دهد برگشته خواهد گفت : «ما که نخواهیم توانست با این عقلهای خود بسخنان بزرگان ایراد بگیریم. شاید ما نمی‌فهمیم». ببینید چگونه نادانی را با پستی اندیشه توأم گردانیده‌اند.
کوتاه‌سخن : جای گفتگو نیست که یگانه نیرویی که راست و کج و نیک و بد را از هم تواند شناخت خرد است و باید در هر زمینه‌ای آن را بکار انداخت و به گزیر و داوریش گردن نهاد. لیکن در اینجا پرسشی هست و ما باید یک نکته‌ی ارجدار دیگری را روشن گردانیم.
در اینجا کسانی توانند گفت : در جایی که خرد شناسنده‌ی نیک و بد و راست و کجست و توان بدستیاری آن آمیغها را دریافت ، دیگر چه نیاز به دینست؟!..
پاسخ این پرسش آنکه : «خردها را نیز آموزگاری باید بود». خرد شناسنده‌ی نیک و بد و راست و کجست و خود آماده‌ی دریافتن آمیغهاست ولی یکی می‌باید که آمیغها را پیش آورد و بازنماید. داستان خردها از این باره داستان چشمهاست. چشمها هر چیزی را توانند دید. ولی یکی می‌باید که آن را پیش آورد و با چشم برخورد دهد. دین آموزگار خردهاست. دین برای اینست که آمیغها را به خردها نشان دهد.
باین سخن مثلهای بسیاری توان آورد. آنان که دانشها را درس می‌خوانند ، هر سخنی از آنها را با فهم خود فرامی‌گیرند. نیروی فهمیدن و فراگرفتن آنها را در مغز خود می‌دارند. لیکن در همان حال باید از استادی بشنوند تا توانند فهمید و فراگرفت. داستان خرد با دین نیز چنینست. از دین هیچگاه بی‌نیاز نتوان بود.
🌸
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکه‌ی یک از دو)
کسانی که با خرد دشمنی نشان داده چنین وامی‌نمایند که با خرد آمیغها را نتوان دریافت ، با یک ایراد بزرگی روبرو می‌باشند ، و آن اینکه اگر با خرد آمیغها را نتوان دریافت پس با چه چیزی توان دریافت؟!.. این بِدان می‌ماند که کسی بگوید : «با چشم نتوان دید ، با گوش نتوان شنید» که باید پرسید : «پس با چه توان دید و با چه توان شنید؟!..»
آنان که از «خرد» رو گردانیده‌اند هر گروهی در این باره دستاویز دیگری می‌دارند : صوفیان می‌گویند : «ما با کشف و شهود حقیقت را درک می‌کنیم و خدا را با دیده می‌بینیم». ولی باید پرسید : ما داوری این دعوی شما را بکجا بریم و راست و دروغ این گفته‌تان را از چه راهی بدانیم؟! در جایی که باید خرد را بکنار نهاد ، مردم از کجا دانند که دعوی کشف و شهود شما راستست؟!.. خود شما با چه نیرویی راست بودن آن را می‌شناسید؟!..
پیروان کیشها می‌گویند : «باید چشم بسته پیروی از فلان امام کرد». باید از آنان هم پرسید : آن امام را چگونه شناخته‌اید امامست؟!.. روزی یکی با من می‌گفت : «ما عقلهامان نارساست. باید تبعیت از عقل کل نماییم». گفتم : آن عقل کل را چگونه شناخته‌اید؟!. با چه نیرویی به عقل کل بودن او پی برده‌اید؟!. از پاسخ درماند و بخاموشی گرایید.
چنانکه دیدیم حسن صباح دلیل آورده می‌گوید : «اگر در خداشناسی نظر عقل کافی بودی ، اهل هیچ مذهب را بر غیر خود اعتراض نرسیدی». باید باو هم پاسخ داد و گفت : «این دلیلیست که شما می‌آورید. در جایی که باید خرد را بکنار نهاد پس راست بودن این دلیلِ شما را با چه باید فهمید؟!.. جز خرد چه نیروی دیگری برای شناختن راست و دروغ هست؟»
داستان آن لر کوهستانیست که با همراهی بشهر آمده در مسجدی نماز می‌خواندند. چون همراهش با یکی بسخن پرداخت ، این رو گردانیده باو چنین گفت : «مگر نمی‌دانی بر سر نماز با کسی سخن نباید گفت؟!.»
برخی از اینان ، نادانی را تا اندازه‌ی رسوایی رسانیده‌اند. در ایران فراوانند آن دیوانگانی که اگر غلطهای کیشَش را بشمارید ، و یا خرده به یاوه‌بافیهای حافظ یا شاعری دیگر گیرید ، و او نتواند پاسخی دهد برگشته خواهد گفت : «ما که نخواهیم توانست با این عقلهای خود بسخنان بزرگان ایراد بگیریم. شاید ما نمی‌فهمیم». ببینید چگونه نادانی را با پستی اندیشه توأم گردانیده‌اند.
کوتاه‌سخن : جای گفتگو نیست که یگانه نیرویی که راست و کج و نیک و بد را از هم تواند شناخت خرد است و باید در هر زمینه‌ای آن را بکار انداخت و به گزیر و داوریش گردن نهاد. لیکن در اینجا پرسشی هست و ما باید یک نکته‌ی ارجدار دیگری را روشن گردانیم.
در اینجا کسانی توانند گفت : در جایی که خرد شناسنده‌ی نیک و بد و راست و کجست و توان بدستیاری آن آمیغها را دریافت ، دیگر چه نیاز به دینست؟!..
پاسخ این پرسش آنکه : «خردها را نیز آموزگاری باید بود». خرد شناسنده‌ی نیک و بد و راست و کجست و خود آماده‌ی دریافتن آمیغهاست ولی یکی می‌باید که آمیغها را پیش آورد و بازنماید. داستان خردها از این باره داستان چشمهاست. چشمها هر چیزی را توانند دید. ولی یکی می‌باید که آن را پیش آورد و با چشم برخورد دهد. دین آموزگار خردهاست. دین برای اینست که آمیغها را به خردها نشان دهد.
باین سخن مثلهای بسیاری توان آورد. آنان که دانشها را درس می‌خوانند ، هر سخنی از آنها را با فهم خود فرامی‌گیرند. نیروی فهمیدن و فراگرفتن آنها را در مغز خود می‌دارند. لیکن در همان حال باید از استادی بشنوند تا توانند فهمید و فراگرفت. داستان خرد با دین نیز چنینست. از دین هیچگاه بی‌نیاز نتوان بود.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 9 : شورش افشاریان و سید مبارک بار دوم (تکه‌ی یک از یک)
پس از این سامانها[نظم] در کار خوزستان ، حاتم‌خان و فرهادخان به قزوین بازگردیدند. ولى در سال ١٠٠۵ بار دیگر افشاریان بشورش برخاسته در رامهرمز گرد آمدند و در پرده با سید مبارک همدست بودند. بلکه باید گفت سید مبارک آنان را باین شورش برانگیخته بود.
مهدى‌قلى‌خان این شنیده بیدرنگ آهنگ شورشیان کرد و در بیرون رامهرمز بایشان رسیده جنگ نمود و آنان را پراکنده کرد. ولى چون بازمى‌گشت درمیان راه ناگهان به سید مبارک و اعراب برخورد که بیارى افشاریان از هویزه بیرون آمده بودند. اندک‌جنگى روى داده مهدى‌قلى‌خان چون سپاه خود را اندک مى‌دید به دزى در آن نزدیکى پناهنده گشت.
بگفته‌ی عالم‌آرا ، سید مبارک از بدرفتاریهاى مهدى‌قلى‌خان شکایتها نزد شاه نوشته همیشه درپى فرصتى بود که گوشمال باو بدهد تا در این هنگام بدستاویز پشتیبانى از افشاریان بجنگ برخاسته لشگر بر سر او کشید و هنگامى که از رامهرمز برمى‌گشت سر راه بَرو بگرفت. ولى چون از شاه‌عباس ترس بسیار داشت چون مهدى‌قلى‌خان به دزى پناهنده گردیده گفتگوى آشتى بمیان آورد سید مبارک نیز بآشتى گراییده و پیمان نهادند که مبارک کوچ کرده روانه‌ی هویزه شود ، سپس هم مهدى‌قلى‌خان از دز بیرون آمده آهنگ شوشتر نماید و بدینسان شورش بپایان رسید.
شگفت است که شاه‌عباس این بار نیز از سید مبارک بازخواست ننموده بَرو بخشود. اسکندربیگ مى‌نویسد : «حضرت اعلى نمى‌خواستند که سید مبارک را از این دولت مأیوس گردانند». گویا شاه‌عباس ترس آن را داشته که اگر بر سید مبارک سخت گیرد او بدولت عثمانى که آن زمان دشمن بزرگ ایران بود گراییده خوزستان را بدست آنان مى‌سپارد. باید گفت این اندیشه‌ی شاه بیجا نبوده. زیرا مشعشعیان جز از حکمرانى بچیز دیگرى پایبند نبودند و براى ایشان سنى و شیعى یکى بود ، بویژه براى سید مبارک که مرد بیباک و ناپاکى بیش نبود و در کارها پرواى کسى و چیزى را نمى‌کرد.
اگر نوشته‌ی سید على را باور نماییم در آغاز پادشاهى شاه‌عباس که هر روز خبر دیگرى از نیرومندى او بگوش سید مبارک مى‌رسیده او نامه‌اى به عبدالمؤمن‌خان (1) که دشمن بزرگ دیگرى براى ایران و آن هنگام در خراسان سرگرم کشتار و تاراج شهرها بود نوشته ازو خواهش همدستى کرده بود که باهم بدشمنى با شاه‌عباس برخاسته او را از میان بردارند. (2)
از چنین کسى چه سختى داشت که با عثمانیان همدست شده آنان را به خوزستان بکشاند. بویژه که والى بغداد همیشه این آرزو را داشت که به خوزستان دست پیدا کند. چنانکه سید على داستان جنگ او را با مبارک مى‌نویسد.
شاه‌عباس ناچار بود که با مبارک بسختى رفتار نکند تا کار بدخالت عثمانیان نکشد. نیز آرام کردن اعراب در خوزستان جز بدست مشعشعیان نشدنى بود. از این باره هم شاه ناچار بچشم‌پوشى از خطاهاى سید مبارک بود. ولى شاه‌عباس آنچه را که به سید مبارک ببخشود به افشاریان نبخشوده به اللّه‌ویردى‌خان بیگلربیگى فارس فرمان فرستاد که به کوه‌گیلویه رفته به افشاریان سرکوب و گوشمال دهد. اللّه‌ویردى‌خان با سپاهى به کوه‌گیلویه رفته نه تنها افشاریان را کشتار نمود از لران هم گروه انبوهى را بکشت.
اسکندربیگ مى‌نویسد : «بى‌دولتان بدبخت سرکشان افشار و الوار آنچنان گوشمالى یافتند که بعد از آن خیال فساد پیرامون خاطر ایشان نگشت.» (3)
پابرگی :
1ـ عبدالمؤمن‌خان سردار اُزبک که کیش سنّی داشت و به خراسان یورش آورده نیشابور و مشهد و آن پیرامونها را گرفته بود (996 ق). ـ و
2ـ «ان الخارجى الذى بیننا واجب علینا ان نرفعه».
3ـعالم‌آرا حوادث سال 1005 و کتاب سید علی.
🌸
🔸 2 ـ 9 : شورش افشاریان و سید مبارک بار دوم (تکه‌ی یک از یک)
پس از این سامانها[نظم] در کار خوزستان ، حاتم‌خان و فرهادخان به قزوین بازگردیدند. ولى در سال ١٠٠۵ بار دیگر افشاریان بشورش برخاسته در رامهرمز گرد آمدند و در پرده با سید مبارک همدست بودند. بلکه باید گفت سید مبارک آنان را باین شورش برانگیخته بود.
مهدى‌قلى‌خان این شنیده بیدرنگ آهنگ شورشیان کرد و در بیرون رامهرمز بایشان رسیده جنگ نمود و آنان را پراکنده کرد. ولى چون بازمى‌گشت درمیان راه ناگهان به سید مبارک و اعراب برخورد که بیارى افشاریان از هویزه بیرون آمده بودند. اندک‌جنگى روى داده مهدى‌قلى‌خان چون سپاه خود را اندک مى‌دید به دزى در آن نزدیکى پناهنده گشت.
بگفته‌ی عالم‌آرا ، سید مبارک از بدرفتاریهاى مهدى‌قلى‌خان شکایتها نزد شاه نوشته همیشه درپى فرصتى بود که گوشمال باو بدهد تا در این هنگام بدستاویز پشتیبانى از افشاریان بجنگ برخاسته لشگر بر سر او کشید و هنگامى که از رامهرمز برمى‌گشت سر راه بَرو بگرفت. ولى چون از شاه‌عباس ترس بسیار داشت چون مهدى‌قلى‌خان به دزى پناهنده گردیده گفتگوى آشتى بمیان آورد سید مبارک نیز بآشتى گراییده و پیمان نهادند که مبارک کوچ کرده روانه‌ی هویزه شود ، سپس هم مهدى‌قلى‌خان از دز بیرون آمده آهنگ شوشتر نماید و بدینسان شورش بپایان رسید.
شگفت است که شاه‌عباس این بار نیز از سید مبارک بازخواست ننموده بَرو بخشود. اسکندربیگ مى‌نویسد : «حضرت اعلى نمى‌خواستند که سید مبارک را از این دولت مأیوس گردانند». گویا شاه‌عباس ترس آن را داشته که اگر بر سید مبارک سخت گیرد او بدولت عثمانى که آن زمان دشمن بزرگ ایران بود گراییده خوزستان را بدست آنان مى‌سپارد. باید گفت این اندیشه‌ی شاه بیجا نبوده. زیرا مشعشعیان جز از حکمرانى بچیز دیگرى پایبند نبودند و براى ایشان سنى و شیعى یکى بود ، بویژه براى سید مبارک که مرد بیباک و ناپاکى بیش نبود و در کارها پرواى کسى و چیزى را نمى‌کرد.
اگر نوشته‌ی سید على را باور نماییم در آغاز پادشاهى شاه‌عباس که هر روز خبر دیگرى از نیرومندى او بگوش سید مبارک مى‌رسیده او نامه‌اى به عبدالمؤمن‌خان (1) که دشمن بزرگ دیگرى براى ایران و آن هنگام در خراسان سرگرم کشتار و تاراج شهرها بود نوشته ازو خواهش همدستى کرده بود که باهم بدشمنى با شاه‌عباس برخاسته او را از میان بردارند. (2)
از چنین کسى چه سختى داشت که با عثمانیان همدست شده آنان را به خوزستان بکشاند. بویژه که والى بغداد همیشه این آرزو را داشت که به خوزستان دست پیدا کند. چنانکه سید على داستان جنگ او را با مبارک مى‌نویسد.
شاه‌عباس ناچار بود که با مبارک بسختى رفتار نکند تا کار بدخالت عثمانیان نکشد. نیز آرام کردن اعراب در خوزستان جز بدست مشعشعیان نشدنى بود. از این باره هم شاه ناچار بچشم‌پوشى از خطاهاى سید مبارک بود. ولى شاه‌عباس آنچه را که به سید مبارک ببخشود به افشاریان نبخشوده به اللّه‌ویردى‌خان بیگلربیگى فارس فرمان فرستاد که به کوه‌گیلویه رفته به افشاریان سرکوب و گوشمال دهد. اللّه‌ویردى‌خان با سپاهى به کوه‌گیلویه رفته نه تنها افشاریان را کشتار نمود از لران هم گروه انبوهى را بکشت.
اسکندربیگ مى‌نویسد : «بى‌دولتان بدبخت سرکشان افشار و الوار آنچنان گوشمالى یافتند که بعد از آن خیال فساد پیرامون خاطر ایشان نگشت.» (3)
پابرگی :
1ـ عبدالمؤمن‌خان سردار اُزبک که کیش سنّی داشت و به خراسان یورش آورده نیشابور و مشهد و آن پیرامونها را گرفته بود (996 ق). ـ و
2ـ «ان الخارجى الذى بیننا واجب علینا ان نرفعه».
3ـعالم‌آرا حوادث سال 1005 و کتاب سید علی.
🌸
👍1
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 3ـ نتیجه‌هایی که از این سخنان بدست می‌آید :
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 3ـ نتیجه‌هایی که از این سخنان بدست می‌آید :
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : 3ـ نتیجه‌هایی که از این سخنان بدست می‌آید :
اینها مثل است و از همه‌ی آنها ما دو نتیجه را می‌خواهیم ، و آن اینکه گفتیم : «پایه‌هایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، و هم گفتیم : «شناختن نیک و بد کار آسانی نیست»؟!. ولی در این میان چند نتیجه‌ی دیگری نیز بدست می‌آید که هر یکی بتنهایی…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران
🔸 12ـ4) جنبش مشروطه
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 12ـ4) جنبش مشروطه
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران : 12ـ4) جنبش مشروطه
چنانکه بارها گفته‌ایم این جنبش تکان ریشه‌داری در توده پدید آورد و یکی از نتیجه‌های آن بود که توده‌ی ایران که پس از قرنها خوابزدگی تکانی خورده و چشم باز کرده بودند خود را برابر اروپای نیرومند و پرشکوه دیدند و برای نخستین بار با اروپاییان آشنایی پیدا کرده گوش…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکه‌ی دو از دو)
در اینجا نکته‌ی ارجدارتر دیگری هست : چنانکه می‌دانیم کسانی که خرد را نمی‌پذیرند و گردن بآن نمی‌گزارند ، بیش از همه در آرزوی خودسری می‌باشند. این بآنان دشوار است که جلو هوس و آز خود را گیرند و در زندگانی دربند آسایش دیگران باشند. آن دشمنی که با خرد می‌نمایند ، بیش از همه از این راه می‌باشد. اگر دین نباشد این بار همان کسان خرد را دستاویز گرفته بنام آنکه نیک و بد و سود و زیان را خودشان می‌فهمند ، باز دنبال خودسری را خواهند گرفت. دین بیش از همه برای جلوگیری از این کسانست.
خودسری از آسیبهای زندگانیست. مردمی که در یک جا می‌زیند و سود و زیانشان بهم بسته است ، باید راهی درمیان ایشان باشد که همگی آن را پیش گیرند تا بتوانند باهم زیند. کسانی که در آرزوی خودسری هستند و می‌خواهند جلو هوس و آز و پندار ایشان گرفته نشود ، باید بروند و همچون پلنگان و گرگان در کوهها و بیابانها زیند. پلنگان و گرگان چون جدا از هم می‌زیند ، خودسر توانند بود ولی آدمیان که باهم می‌زیند ، خودسری آسیب بزرگی در زندگانی ایشانست. زیرا در خودسری هر کسی به هوسهای خود پردازد و پیروی از پندارها و نادانیهای خود کند ، و رشته‌ی باهمی[=اتحاد] از هم گسیخته شود. گذشته از آنکه زندگانی بسیار تلخ گردد ، آن مردم چون دارای نیرویی نباشند ، زبون بیگانگان گردند ، (همان باشند که امروز ایرانیان هستند).
نتیجه‌ی همه‌ی کوششها در جهان اینست که زندگانی هر توده‌ای از روی سامانی باشد و مردان و زنان و کودکان و بچگان از آسایش و خوشی بهره یابند ، و برای این نتیجه بیش از همه این باید که هر کسی از هوسبازی و خودسری چشم پوشد. خودسری به هر عنوان که باشد نشانه‌ی ناپاکدلی و بدخواهیست.
آنگاه خردها با همه‌ی توانایی در شناختن سود و زیان و راست و کج ، چه‌بسا که زبون هوس و کینه گردند. چه‌بسا که کسی جدایی میانه‌ی هوس و خرد نتواند نهاد ، چه‌بسا که یک مرد سالوسی به هوسبازیها و کینه‌جوییهای خود رخت داوری خرد خواهد پوشانید.
برای جلوگیری از همه‌ی اینها باید «دین» باشد که آمیغهای زندگانی را برویه‌ی روشنی نشان داده ، جای فریب و نافهمی کسی را باز نگزارد ، و نیز یک آیین خردمندانه‌ای برای زیست مردمان دربر دارد ، که پاکدلان همگی آن را بپذیرند و براست دارند[=تصدیق کنند] و بکار بندند و ناپاکدلان را با زور بگردنگزاری وادارند.
گذشته از همه‌ی اینها ، دین پشتیبان خردهاست ، و برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و داستان دین و خرد بشایستگی دانسته شود ، باز باید بداستان جان و روان بازگشته چند سخن دیگری در آن زمینه بنویسیم :
چنانکه گفته‌ایم آدمی دارای دو گوهر است : گوهر جان و گوهر روان ، و هر یکی از این دو گوهر دستگاهیست و چیزهایی را با خود می‌دارد. کنون می‌باید دو نکته را دانست :
1) این دو گوهر باآنکه در یک جایند و باهمند ، آخشیج یکدیگرند که همیشه باهم در کشاکش باشند و همچون دو کفه‌ی ترازو ، همانکه یکی بالا رفت ، دیگری پایین خواهد افتاد. باینمعنی که هر کدام که چیره گردید ، آن دیگری از نیرو خواهد افتاد.
2) انبوه مردم اگر بحال خود مانند ، گوهر جانیشان چیره گردیده و هوس و آز و کینه و خشم و دیگری خویهای پست جانوری نیرو گرفته ، روان و خرد و فهم و اندیشه و دیگر بستگان روان از کار خواهد افتاد ، (بدانسان که اکنون در ایرانیان از کار افتاده).
از اینجاست که همیشه روانها و خردها را پشتیبانی باید بود. یک چیزی باید که همیشه ستودگی روان و خرد و ناستودگی گوهر جانی را بیادها اندازد و همیشه به روان و خرد پشتیبانی کند. این پشتیبان ، دین است. دین چنانکه آموزگار خردهاست ، پشتیبان آنها نیز هست.
داستان دین و خرد شگفتست : دین با خردها برپاست و خردها با دین پایدار می‌باشد. دین را باید با خرد دریافت و خرد را باید با دین نگه داشت. از اینجا یک نکته‌ی دیگر نیز روشن می‌گردد ، و آن اینکه دین باید از هرباره خردپذیر باشد و کمتر چیزی که با خرد نمی‌سازد در آن نباشد ، دین در معنی والاترش اینست. کسانی که می‌خواهند نیک بدانند که دین چیست و چگونه همه چیز آن خردپذیر است ، باید کتاب «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند و از پاکدینی آگاه گردند.
🌸
🔸 گفتار پنجم : خردها را نیز آموزگاری باید بود (تکه‌ی دو از دو)
در اینجا نکته‌ی ارجدارتر دیگری هست : چنانکه می‌دانیم کسانی که خرد را نمی‌پذیرند و گردن بآن نمی‌گزارند ، بیش از همه در آرزوی خودسری می‌باشند. این بآنان دشوار است که جلو هوس و آز خود را گیرند و در زندگانی دربند آسایش دیگران باشند. آن دشمنی که با خرد می‌نمایند ، بیش از همه از این راه می‌باشد. اگر دین نباشد این بار همان کسان خرد را دستاویز گرفته بنام آنکه نیک و بد و سود و زیان را خودشان می‌فهمند ، باز دنبال خودسری را خواهند گرفت. دین بیش از همه برای جلوگیری از این کسانست.
خودسری از آسیبهای زندگانیست. مردمی که در یک جا می‌زیند و سود و زیانشان بهم بسته است ، باید راهی درمیان ایشان باشد که همگی آن را پیش گیرند تا بتوانند باهم زیند. کسانی که در آرزوی خودسری هستند و می‌خواهند جلو هوس و آز و پندار ایشان گرفته نشود ، باید بروند و همچون پلنگان و گرگان در کوهها و بیابانها زیند. پلنگان و گرگان چون جدا از هم می‌زیند ، خودسر توانند بود ولی آدمیان که باهم می‌زیند ، خودسری آسیب بزرگی در زندگانی ایشانست. زیرا در خودسری هر کسی به هوسهای خود پردازد و پیروی از پندارها و نادانیهای خود کند ، و رشته‌ی باهمی[=اتحاد] از هم گسیخته شود. گذشته از آنکه زندگانی بسیار تلخ گردد ، آن مردم چون دارای نیرویی نباشند ، زبون بیگانگان گردند ، (همان باشند که امروز ایرانیان هستند).
نتیجه‌ی همه‌ی کوششها در جهان اینست که زندگانی هر توده‌ای از روی سامانی باشد و مردان و زنان و کودکان و بچگان از آسایش و خوشی بهره یابند ، و برای این نتیجه بیش از همه این باید که هر کسی از هوسبازی و خودسری چشم پوشد. خودسری به هر عنوان که باشد نشانه‌ی ناپاکدلی و بدخواهیست.
آنگاه خردها با همه‌ی توانایی در شناختن سود و زیان و راست و کج ، چه‌بسا که زبون هوس و کینه گردند. چه‌بسا که کسی جدایی میانه‌ی هوس و خرد نتواند نهاد ، چه‌بسا که یک مرد سالوسی به هوسبازیها و کینه‌جوییهای خود رخت داوری خرد خواهد پوشانید.
برای جلوگیری از همه‌ی اینها باید «دین» باشد که آمیغهای زندگانی را برویه‌ی روشنی نشان داده ، جای فریب و نافهمی کسی را باز نگزارد ، و نیز یک آیین خردمندانه‌ای برای زیست مردمان دربر دارد ، که پاکدلان همگی آن را بپذیرند و براست دارند[=تصدیق کنند] و بکار بندند و ناپاکدلان را با زور بگردنگزاری وادارند.
گذشته از همه‌ی اینها ، دین پشتیبان خردهاست ، و برای آنکه این سخن نیک روشن گردد و داستان دین و خرد بشایستگی دانسته شود ، باز باید بداستان جان و روان بازگشته چند سخن دیگری در آن زمینه بنویسیم :
چنانکه گفته‌ایم آدمی دارای دو گوهر است : گوهر جان و گوهر روان ، و هر یکی از این دو گوهر دستگاهیست و چیزهایی را با خود می‌دارد. کنون می‌باید دو نکته را دانست :
1) این دو گوهر باآنکه در یک جایند و باهمند ، آخشیج یکدیگرند که همیشه باهم در کشاکش باشند و همچون دو کفه‌ی ترازو ، همانکه یکی بالا رفت ، دیگری پایین خواهد افتاد. باینمعنی که هر کدام که چیره گردید ، آن دیگری از نیرو خواهد افتاد.
2) انبوه مردم اگر بحال خود مانند ، گوهر جانیشان چیره گردیده و هوس و آز و کینه و خشم و دیگری خویهای پست جانوری نیرو گرفته ، روان و خرد و فهم و اندیشه و دیگر بستگان روان از کار خواهد افتاد ، (بدانسان که اکنون در ایرانیان از کار افتاده).
از اینجاست که همیشه روانها و خردها را پشتیبانی باید بود. یک چیزی باید که همیشه ستودگی روان و خرد و ناستودگی گوهر جانی را بیادها اندازد و همیشه به روان و خرد پشتیبانی کند. این پشتیبان ، دین است. دین چنانکه آموزگار خردهاست ، پشتیبان آنها نیز هست.
داستان دین و خرد شگفتست : دین با خردها برپاست و خردها با دین پایدار می‌باشد. دین را باید با خرد دریافت و خرد را باید با دین نگه داشت. از اینجا یک نکته‌ی دیگر نیز روشن می‌گردد ، و آن اینکه دین باید از هرباره خردپذیر باشد و کمتر چیزی که با خرد نمی‌سازد در آن نباشد ، دین در معنی والاترش اینست. کسانی که می‌خواهند نیک بدانند که دین چیست و چگونه همه چیز آن خردپذیر است ، باید کتاب «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند و از پاکدینی آگاه گردند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 10 : برانداختن سید مبارک کیش مشعشعیان را (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه گفتیم مبارک مرد بیباک و ناپاکى بود و از او کارهاى ناستوده فراوان سر مى‌زد. گذشته از راهزنیهاى او ، و داستان چغاشیران این سیاهکارى هم ازو سر زد که بچشم برادر خود خلف میل کشیده کورَش ساخت.
خلف پسر دیگر مولا مطلب و مادر او از بنى‌تمیم بود. در زمانهایى که مبارک در چغاشیران پیشه‌ی راهزنى داشت خلف بنام برادرى نزد او رفته و در جنگها دلیرى فراوان مى‌کرد. سپس هم که مبارک بفرمانروایى رسید خلف یاور بزرگ او بود و در جنگها دلیرى بسیار مى‌نمود. با اینهمه مبارک کوردل او را کور ساخت. سید على مى‌نویسد هنگامى خلف در رفتن بنزد مبارک دیر کرد ، مبارک شکایت او را بپدرش نموده اجازه خواست که گوشمالى باو بدهد. پدرش که از قصد آن کوردل آگاهى نداشت اجازه‌ی گوشمال داد و مبارک بدستاویز آن اجازه میل بچشمهاى برادر باوفا کشید.
با این ناپاکى از مبارک یک کار نیکى یادگار مانده و آن برانداختن کیش مشعشعیان است. آن بدعتهاى زشتى که سید محمد مشعشع بنیاد گزاشت تا این زمان درمیان بازماندگان او رواج داشت. چنانکه گفتیم گروهی نافهم علی را خدا می‌نامیدند و یک رشته بازیهایی از ذکر خواندن و رقص کردن و بدرون آتش رفتن و شمشیر بشکم فروبردن داشتند که هنری برای خود می‌شماردند. مبارک اینها را از میان برداشت. چنانکه سید علیخان پسر خلف (1) نوشته نخست کسى که از آن بدعتهای زشت سید محمد بیزارى جست نیاى او سید مطلب بود که از آغاز جوانى از راه پدران و برادران خود کناره جسته ولى از ترس برادران و پسران عمو سخن نمی‌یارَست (2) و آن بیزارى را پنهان مى‌داشت تا هنگامى که پسرش مبارک فرمانروایى یافت و بدست او بکندن بنیاد آن بدعتها کوشید.
مولا مطلب نسبت بزمان خود مردی دانشمند و خود دانش‌دوست بود. چنانکه مولانا کمال‌الدین محمد‌بن‌حسن استرآبادى شرح فصول خواجه نصیر را بنام او نوشته. پس شگفت نیست که از بدعتهاى زشت خاندان خود بیزارى جسته و مبارک را به برانداختن آن واداشته است.
چنانکه نوشته‌اند مبارک کسانى را از علماى شیعه که یکى از ایشان شیخ عبداللطیف جامعى بود به هویزه خواسته بدستیارى آنان ریشه‌ی آن بدعتها را کند و بجاى آن مذهب ساده‌ی شیعه را که مذهب دولتی ایران هم شده بود درمیان مشعشعیان استوار ساخت.
سید مبارک نخست کسی از مشعشعیان است که خان نامیده شده. بنوشته‌ی سید علی او از برداشت هویزه و عربستان چیزی بشاه نمی‌پرداخته. می‌گوید : «سالی شاه برای او هدیه‌های گرانبها و خلعتهای ارجدار می‌فرستاد و سالی او برای شاه پانزده سر اسب گسیل می‌کرد. این رسم برپا بود تا هنگام حکمرانی سید منصور که اسب به نُه سر پایین آمده هدیه‌ی شاه نیز به یک خلعت رسید.»
پابرگیها :
1ـ این جز از [آن] سید على است که نام برده‌ایم. داستان هر دو خواهد آمد.
2ـ یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن. ـ و
🌸
🔸 2 ـ 10 : برانداختن سید مبارک کیش مشعشعیان را (تکه‌ی یک از یک)
چنانکه گفتیم مبارک مرد بیباک و ناپاکى بود و از او کارهاى ناستوده فراوان سر مى‌زد. گذشته از راهزنیهاى او ، و داستان چغاشیران این سیاهکارى هم ازو سر زد که بچشم برادر خود خلف میل کشیده کورَش ساخت.
خلف پسر دیگر مولا مطلب و مادر او از بنى‌تمیم بود. در زمانهایى که مبارک در چغاشیران پیشه‌ی راهزنى داشت خلف بنام برادرى نزد او رفته و در جنگها دلیرى فراوان مى‌کرد. سپس هم که مبارک بفرمانروایى رسید خلف یاور بزرگ او بود و در جنگها دلیرى بسیار مى‌نمود. با اینهمه مبارک کوردل او را کور ساخت. سید على مى‌نویسد هنگامى خلف در رفتن بنزد مبارک دیر کرد ، مبارک شکایت او را بپدرش نموده اجازه خواست که گوشمالى باو بدهد. پدرش که از قصد آن کوردل آگاهى نداشت اجازه‌ی گوشمال داد و مبارک بدستاویز آن اجازه میل بچشمهاى برادر باوفا کشید.
با این ناپاکى از مبارک یک کار نیکى یادگار مانده و آن برانداختن کیش مشعشعیان است. آن بدعتهاى زشتى که سید محمد مشعشع بنیاد گزاشت تا این زمان درمیان بازماندگان او رواج داشت. چنانکه گفتیم گروهی نافهم علی را خدا می‌نامیدند و یک رشته بازیهایی از ذکر خواندن و رقص کردن و بدرون آتش رفتن و شمشیر بشکم فروبردن داشتند که هنری برای خود می‌شماردند. مبارک اینها را از میان برداشت. چنانکه سید علیخان پسر خلف (1) نوشته نخست کسى که از آن بدعتهای زشت سید محمد بیزارى جست نیاى او سید مطلب بود که از آغاز جوانى از راه پدران و برادران خود کناره جسته ولى از ترس برادران و پسران عمو سخن نمی‌یارَست (2) و آن بیزارى را پنهان مى‌داشت تا هنگامى که پسرش مبارک فرمانروایى یافت و بدست او بکندن بنیاد آن بدعتها کوشید.
مولا مطلب نسبت بزمان خود مردی دانشمند و خود دانش‌دوست بود. چنانکه مولانا کمال‌الدین محمد‌بن‌حسن استرآبادى شرح فصول خواجه نصیر را بنام او نوشته. پس شگفت نیست که از بدعتهاى زشت خاندان خود بیزارى جسته و مبارک را به برانداختن آن واداشته است.
چنانکه نوشته‌اند مبارک کسانى را از علماى شیعه که یکى از ایشان شیخ عبداللطیف جامعى بود به هویزه خواسته بدستیارى آنان ریشه‌ی آن بدعتها را کند و بجاى آن مذهب ساده‌ی شیعه را که مذهب دولتی ایران هم شده بود درمیان مشعشعیان استوار ساخت.
سید مبارک نخست کسی از مشعشعیان است که خان نامیده شده. بنوشته‌ی سید علی او از برداشت هویزه و عربستان چیزی بشاه نمی‌پرداخته. می‌گوید : «سالی شاه برای او هدیه‌های گرانبها و خلعتهای ارجدار می‌فرستاد و سالی او برای شاه پانزده سر اسب گسیل می‌کرد. این رسم برپا بود تا هنگام حکمرانی سید منصور که اسب به نُه سر پایین آمده هدیه‌ی شاه نیز به یک خلعت رسید.»
پابرگیها :
1ـ این جز از [آن] سید على است که نام برده‌ایم. داستان هر دو خواهد آمد.
2ـ یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن. ـ و
🌸