مثلی هم بتازگی در روزنامه‌ها خوانده‌ام. داستانیست که از روسی ترجمه شده. گرگی خود را به گله زد و گوسفندی را ربود و برد در بالای کوهی تا توانست خورد ، و بازمانده را گزارد در پهلوی آن بخواب رفت. در آن میان بزمجه‌ای آهسته خود را بآنجا رسانیده کمی از گوشت و استخوان گوسفند را ربوده گریخت. گرگ بآواز پای او بیدار شده فریاد برداشت : «ای مردم این مال مرا می‌برد».

اینها را برای مثل یاد کردم. داستان گرگ و بزمجه می‌رساند که این رفتار ، رفتار جانورانه است. خود بدی کردن و از دیگران چشم نیکی داشتن جز بجانوران بیخرد ـ جانورانی که اسیر خودخواهی و آزند ـ شاینده[=لایق] نیست. یک آدمی چنان نباید بود.


🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 18 : خاندان واخشتوخان در شوشتر (تکه‌ی یک از یک)


چون این کتاب تنها داستان مشعشعیان نیست ، تاریخ خوزستان (در زمان ایشان) نیز هست ، در اینحا باید اندکی هم از بخش شرقى خوزستان گفتگو نماییم. چنانکه گفتیم از زمان شاه‌اسماعیل خوزستان به دو بخش گردیده. بخش غربى با هویزه عربستان نامیده شده بار دیگر بخاندان مشعشعى واگزارده شد. بخش شرقى با شهرهاى شوشتر و دزفول و رامهرمز بنام خوزستان خود صفویان در دست گرفتند که حاکم براى آنجا از دربار مى‌فرستادند.

در سال  ١٠۴٢ (1011) واخشتوخان نامى از دربار شاه‌صفى بحکمرانى خوزستان (بخش شرقى) آمد و سى‌و‌هفت سال پیاپى در این کار پایدار بود و چون در سال  ١٠٧٨ (1046) بدرود زندگى گفت پسرش جانشین او گردید و پس ازو هم سالیان بسیار درازى حکمرانى خوزستان در خاندان ایشان بازماند.

چنانکه در تذکره‌ی شوشتر نوشته واخشتو مرد کاردان و نیکورفتارى بوده و در زمان حکمرانى خود همیشه بآبادى شوشتر و آن سرزمینها می‌کوشیده.

پس ازو پسرش فتحعلیخان نیز مرد نیکوکار و توانایى بوده و از کارهاى او ساختن پل چهل‌و‌چهار چشمه‌ی شوشتر است که نیم‌شکسته‌هاى او تاکنون برجا و خود یکى از بنیادهاى سترگ تاریخى است. این کار فتحعلیخان دلیل همت مردانه‌ی اوست ولى اشتباهى ازو با این کار توأم بوده که آن اشتباه مایه‌ی ویرانى شوشتر و آن پیرامونها گردیده و سالیان دراز مردم گرفتار رنج و زیان آن اشتباه بوده‌اند. ما این داستان را جداگانه خواهیم آورد. ولى باید نخست از چگونگى رود کارون در قرنهاى پیشین و از تاریخچه‌ی آن گفتگو نماییم تا زمینه براى سخنرانى از کار فتحعلیخان و دیگر گفتگوها آماده باشد.


🌸

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش نهم

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی یک از سه)

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش ششم : توشه‌ برای آینده

🔸 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی

🔸 گفتار هشتم : چه بهانه‌هایی می‌آورند؟.. (تکه‌ی دو از دو)


باین کسان باید گفت : شما اگر می‌خواهید در جهان نیکی باشد ، راه آن جز این نیست که هر کسی به نوبت خود نیک باشد. هر کسی به نوبت خود خرد را به آز و هوس و خشم و کینه فرمانروا گردانیده ، در هر کاری پیروی از راهنماییهای او کند. کسانی که می‌خواهند خرد را کنار گزارند و بهانه‌ها آورند و با اینحال چشم نیکی از جهان می‌دارند ، آرزوی خام می‌پرورند.

این سخن را با زبان دیگری هم توان گفت : آدمیان اگر می‌خواهند باهم در یک جا زیند ، از همدستی با یکدیگر سود برند ، چاره ندارند جز آنکه جلو خودخواهیها و هوسها و آزها را گیرند و پیروی از راهنماییهای خرد کنند. این خرد است که خواهد توانست زندگانی باهمی آنان را با آسایش و خرسندی توأم گرداند. اگر خرد را راهنما نخواهند گردانید ، در آنحال چه بهتر که همچون پلنگان و گرگان بکوهها و بیابانها پراکنده شوند و جدا از هم زندگی بسر برند. یا آن را پذیرند یا این را. اینکه در یک جا زیند ولی پیروی از خرد ننموده رشته را بدست آزها و خشمها و کینه‌ها دهند ، نتیجه‌اش جز این نتواند بود که امروز هست. امروز بیگمان بهره‌ی آدمیان از آسایش و خرسندی از بیشتر جانوران کمتر می‌باشد.

چنانکه گفتیم یک دسته از این بهانه‌جویان در ایران شاعران و رُمان‌نویسانند. ببینید در این کشور کار بکجا رسیده و گستاخی و نادانی تا بکجا انجامیده که کسانی برای شعر و رُمان با خرد دشمنی می‌کنند ، برای شعر و رُمان با سامان جهان و پیشرفت جهانیان به نبرد می‌پردازند.

این داستان بتازگی رخ داده که در اینجا یاد می‌کنم. یکی از آنان به نزد من آمده و بسخن پرداخته چنین می‌گوید : «شما می‌گویید باید با عقل زندگانی کرد در حالی که نمی‌شود ، زندگانی با عقل بسیار خشکست. ما اگر بخواهیم با عقل زندگی کنیم دیگر نباید موسیقی نوازیم ، نباید به گردش رویم ...»

گفتم پس شما معنی خرد را ندانسته‌اید ، وگرنه زیستن با خرد خوشترین زندگانیهاست. اینکه می‌گویی : «دیگر نباید موسیقی نوازیم ، نباید به گردش رویم». بی‌معنیست. خرد جلوگیر موسیقی نواختن و به گردش رفتن نیست. از دیده‌ی خرد باید از همه‌ی خوشیهای زندگانی بهره جست. باید موسیقی نواخت ، ‌بگردش رفت ، بزمهای شادی آراست ، رختهای نیک پوشید ، خوراکهای بامزه خورد ، از میوه‌ها لذت برد. این خوشیها بهر ماست. اگر بهره نجوییم پس که بهره خواهد جست؟!. خرد می‌گوید : باید کاری کرد که این خوشیها همگانی باشد. باید آن روستاییان بدبخت نیز از اینها بهره جویند. خاندانهای بینوا نیز بهره جویند.

از آنسوی باید بهره‌مندی از خوشیها چنان باشد که زیانی برنخیزد. همان موسیقی را باید باندازه نواخت و هنگامی نواخت که مردم در خواب نباشند. در گردش باید پا بکشتزارها نگزاشت و بجاهایی که آزاد نیست نرفت. هرچه هست خرد از اینها جلوگیر نمی‌باشد. اگر مردمان خرد را بشناسند و پیروی از راهنماییهای او کنند ، روزی بیش از دو ساعت بکار و کوشش نیاز نیست و بازمانده را توانند همه با گردش و موسیقی و خوشی بسر برند.

گفت : «شما می‌گویید هیچ کس شعر نگوید ، ادبیات نباشد ...». گفتم می‌دانستم که سخن شما بیش از همه درباره‌ی شعر است. می‌دانستم که شما بآسانی نمی‌توانید از یاوه‌بافیهای شاعرانه که نامش را «ادبیات» نهاده‌اید دست بردارید. این اندازه‌ی کوتاه‌اندیشی شماست ، همه چیز را بیکبار کنار گزارده‌اید ، از همه‌ی سرفرازیها چشم پوشیده‌اید ، و تنها به قافیه جفت کردن خرسند می‌باشید.

ما درباره‌ی شعر سخن بسیار رانده ، جای تاریکی نگزارده‌ایم. ما شعر را بد نمی‌شماریم. بیهوده‌گویی را بد می‌شماریم. اینگونه شعرگویی که شما می‌دارید یک هوس بسیار بیخردانه‌ایست و از خوشیهای زندگانی نیست ، و اگر آن نباشد زندگانی خشک نخواهد بود.

پایان


🌸

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 19 : کارون و بنیادهاى آن (تکه‌ی یک از چهار)


اگر سفرى به خوزستان کرده در سوی شمالى شوشتر در آنجا که رود کارون به برابر آن شهر مى‌رسد ایستاده تماشایى کنیم خواهیم دید کارون که بزرگترین رود خوزستان بلکه بزرگترین رود امروزى ایران است ، چون از میان کوههاى بختیارى درآمده بدشت خوزستان مى‌رسد در آغاز دشت یک شاخه می‌باشد که از شمال بجنوب روانست. ولی چون به برابر شهر شوشتر می‌رسد در بالاسر آن شهر به دو شاخه گردیده شاخه‌ی کوچکترى که «رود گَرگَر» و «دودانگه» نامیده مى‌شود همچنان با خط راست از کنار شرقى شهر رو بجنوب روان مى‌شود ولی شاخه‌ی بزرگترى که «رود شَتیت» (شطیط) و «چهاردانگه» نامیده مى‌شود بسوى غرب می‌پیچد که از شمال شهر روان گردیده پس از مسافتى آن نیز بار دیگر رو بجنوب کرده در محاذى (1) شاخه‌ی دیگر بدوری دو فرسنگ کمابیش از هم راه مى‌پیماید. اگر ما دنباله‌ی یکى از دو رود را گرفته از کنار آن راه پیماییم خواهیم دید که سرانجام در بند قیر که هفت یا هشت فرسخ دوری از شوشتر دارد بار دیگر دو شاخه بهم پیوسته یک رود مى‌گردد و زمینهایى که از شوشتر تا بند قیر میانه‌ی دو شاخه‌ی رود نهاده و داراى یک رشته آبادیهاست «میاناب» یا بزبان خود شوشتریان «مینو» نامیده مى‌شود.

اگر بار دیگر به بالاسر شوشتر بازگشته در آن جداگاهِ دو شاخه ایستاده به چپ و راست نگاه کنیم از یک سو در دهنه‌ی شتیت بدور‌ی دویست یا سیصد گام (2) پلى را داراى چهل‌وچهار چشمه‌ی بزرگ و چهل‌وسه چشمه‌ی کوچک خواهیم دید که اکنون بسیارى از چشمه‌هاى آن برافتاده و آمد‌و‌شد از روى آن نمى‌شود ولى خود از بزرگترین بنیادهاست. زیرا آن پلِ «شادُروان» بنام شوشتر است که از زمانهای باستان بازمانده و مؤلفان پیشین آن را یکى از شگفتیهاى جهان بشمار آورده‌اند.

از سوى دیگر بر دهنه‌ی رود گرگر «بندى» را خواهیم دید که آن نیز از بزرگترین بنیادهاست و «بند میزان» یا «بند محمدعلی‌میرزا» یا «بند خاقان» نامیده مى‌شود.

هم در آن جداگاه جویى را خواهیم دید که از رود بسوى درون شهر باز شده ، ولى جز در هنگام زمستان و بهار که آب رود فزون گردیده بالا مى‌آید آب بر این جوى درنمى‌آید و این جوى است که داریان یا دشتوا نامیده مى‌شود و در زمانهاى پیشین آب از آنجا بزمینهاى میاناب روان مى‌گردید و مایه‌ی آبادى آن زمینها بوده. ولى اکنون جز در زمستان و بهار آب به میاناب نمى‌رسد.

اینست نمایش امروزى کارون و بنیادهاى آن در بالاسر شوشتر که ما بکوتاهی ستودیم. کنون باید تاریخچه‌ی آن بنیادها را بنویسیم و براى آنکه درست از عهده‌ی سخن برآییم بازمى‌گردیم بزمانهایى که از این بنیادها نشانى نبوده و رود بحال خود روان مى‌گردیده.

پابرگیها :
1ـ مُحاذی = مُحاذات = روبرو ، برابر. ـ و
2ـ ندانستیم نویسنده این «جداگاه» را کجا بدیده داشته که دوری پل شادُروان تا آنجا را «دویست یا سیصد گام» بحساب آورده. در صفحه‌ی 73 این کتاب دهانه‌ی جوی داریان را جداگاه شتیت و گرگر نشان می‌دهد. ولی دوری از آنجا تا پل شادروان باز هم از روی نقشه‌ی «گوگل اِرت» بسیار بیش از اینست. آیا «هزار و دویست یا سیصد گام‌» بوده و «هزار» در چاپ افتاده؟ ـ و


🌸

نقشه‌ی شماره‌ی 3 : دو شاخه‌ی رود کارون در شرق و غرب شوشتر ، بند قیر و شهرهای خوزستان

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش نهم

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو از سه)

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش ششم : توشه‌ برای آینده

🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزه‌ها؟

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 1 (از 12)

اكنون كه بنوشتن این گفتار آغاز می‌كنم دو نامه در جلو منست كه هر یكی گفتگویی را كه در میانه‌ی یكی از هواخواهان پیمان با دیگری رفته بازمی‌نماید. چون هر دو گفتگو از راه خود پیش رفته در این گفتار می‌آورم :

یكی از نامه‌ها از مراغه از آقای نادر شكوهیانست كه چهار ماه پیش فرستاده و در آن چنین می‌نویسد : «در نشستی با یكی از علماء كه شماره‌ی ششم پیمان را خوانده بود با بودن برادرم گفتگو بمیان آمد. آقا گفتند پیمان مطلب را ظاهراً خوب و بقاعده گفته كه امام اگر مرده‌اش هم امام بودی یكی بس بودی ، ولی از باطن امام نگفته و یا اینكه نخواسته بگوید. پاسخ دادم باطن امام چطور است و چطور در باطنْ مرده و زنده‌ی آنها یكیست؟! پیمان اگر سخنی گفته دلیل هم همراهش كرده. بقول شما پیمان از باطن امام آگاهی نداشته و ننوشته. شما بفرمایید و ما بدانیم و خبردار باشیم. در پاسخِ این آغاز كرد قرب و منزلت امامان را شمردن و ستایش بسیار كردن. گفتیم : اینها دلیل آن گفته‌تان نشد. اینها درست ، ولی سخن در آنست كه شما می‌فرمایید امام چه مرده و چه زنده قادر است و همیشه امام است ، و هیچگاه چشم از امت برنمی‌دارد. دلیل این چیست؟!. ما می‌گوییم اگر چنان چیزی هست پس این آشفتگیها و پراكندگیها از كجاست؟!. پس چرا باینها چاره نمی‌كند؟! خواهش دارم این را برای ما روشن فرمایید. در پاسخ باز همان سخنها را بازگردانیدند و ما نیز باحترام بزرگیشان دیگر بسخن ادامه ندادیم».

می‌گویم : نیك شده كه چنان پرسشی رفته و نیك شده كه گفتگو پاسدارانه[=محترمانه] بپایان آمده. من نیز سخنانی در آن باره می‌افزایم : این یكی از زمینه‌هاییست كه می‌باید روشن گردد و یكرویه[=مسلّم] شود. اگر این راست است كه كسانی از درگذشتگان یا از زندگان ، دست‌اندركارهای خدا می‌باشند باید همه آن را بپذیرند و پروای آن كسان كنند و اگر راست نیست باید همه رها كنند و دیگر نامش را نبرند.

نخست می‌باید دید آیا كسانی از آفریدگان ، چه از امامان شیعه و چه از دیگران ، چه در زمان زندگیشان و چه پس از مردنشان ، دستی در كارهای خدا توانند داشت؟! مثلاً به بیماری بهبود توانند داد؟. در كار كسی گشایشی پدید توانند آورد؟!. ما می‌پرسیم آیا چنین چیزی را توان پذیرفت؟!.. آیا این همان بت‌پرستی نیست؟ همان بیدینی نیست؟!.. آخر خدا را چه شده كه كارش را بدیگران سپارد؟!.. چه شده كه برای خود دستیار و یاور گیرد؟!.. آیا خدا فلان فرمانرواست كه خودش كارهایش را نتواند ، و یا بهوسْ كسانی را بالا بَرد و همدست و همنشین خود گردانَد؟!..

می‌دانم خواهند گفت : اینان میانجیند. می‌گویم : این بهانه‌ایست می‌آورید. این كتابهاتان در دست ماست و ما نیك می‌دانیم كه چه باورهایی درباره‌ی امامان می‌دارید. از آن گذشته این نیز غلط است. این نیز بیدینی است. خدایی كه می‌بیند و می‌شنود و می‌داند با او چه جای میانجی داشتن است؟!.. شما خدا را چه می‌پندارید كه میانجی بنزد او می‌برید؟!.. مگر خدا صمدخانست؟! مگر تیمور لنگ است؟! چرا بزشتی كار خود پی نمی‌برید؟!.

دوم می‌باید دید تاكنون رو داده كه یكی از آن امامان یا از دیگران دستی از مردم گیرد و یك نمونه‌ای از كار آنان درمیان باشد؟!.. چنین چیزی كی رو داده؟!. : آیا در داستان دلگداز مغول كه فریاد بیچارگان از هر گوشه بلند می‌شد؟!. یا در كشتارهای تیمور كه فریاد و ناله از شهرها برمی‌خاست؟!. یا در داستان اُزبك كه در مشهد در زیر بارگاه امام چندین هزار بیگناه را خون ریختند؟!. یا در كشتار آسوری كه از خانه‌های ارومی (1) ناله و فریاد زنان و دختران بلند می‌شد؟!.. یا در خشكسالیها كه بارها رو داده و هر بار گروه انبوهی را بخاك كشیده؟!. آخر در كدام داستان یك دستگیری از آنان دیده شده كه شما بگواهی آورید؟!.

باز اگر یك توده‌ی بسامان و سرفرازی می‌بودید كسی می‌توانست پندارد كه از «فیوضات باطنی» آنانست. سخن در اینجاست كه آن هم نیست و بگفته‌ی آقای شكوهیان اینهمه پراكندگی و آشفتگی درمیانست؟!..

چنان باوری می‌بایست یا دلیلی از خرد با خود دارد كه مردم ناگزیر شده بپذیرند ، و یا داستانی رو داده و كسانی با دیده دیده باشند و ناچار باور كنند. در جایی كه هیچ كدام نیست چگونه آن را می‌پذیرید؟!


پابرگیها :

1ـ ارومیه ـ و



🌸

🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 19 : کارون و بنیادهاى آن (تکه‌ی دو از چهار)


نخست باید دانست که شهر شوشتر بر روى تخته‌سنگى نهاده که سراسر زمین آن جز سنگ یک‌لَختى نیست. ولى سنگ نرمى که کلَند بر آن کار مى‌کند و اینست که در هر خانه‌اى آن را شکافته و زیرزمینى به گودى ده و اند گز پدید مى‌آورند و این زیرزمینهاست که در گرماى جانسوز تابستان پناهگاه مردم مى‌باشد.

در برابر این تخته‌سنگ است که کارون به دو شاخه گردیده چنانکه گفتیم شاخه‌اى به غرب پیچیده از شمال شهر روان مى‌شود و پس از مسافتى بار دیگر رو بجنوب می‌گردد و شاخه‌ی دیگرى از جانب شرقى روان مى‌باشد.

باید دانست که اصل گذرگاه (یا بستر) رود همان است که امروز گذرگاه شاخه‌ی شتیت مى‌باشد. شاخه‌ی شرقى را سپس با دست کنده و پدید آورده‌اند. دلیل این سخن گذشته از نوشته‌های تاریخنویسان که کندن آن را به اردشیر بابکان نسبت داده‌اند ، اینست که آن شاخه بمسافت یک چهاریک فرسخ [یک‌و‌نیم کیلومتر] تخته‌سنگ را شکافته از میان آن مى‌گذرد و خود پیداست که چنین کارى جز با کلند و بدست آدمیان نمى‌تواند بود.

باید گفت زمانى بوده که همه‌ی آب رود از یک گذرگاه روان بوده و از همان گذرگاه یکسره بدریا مى‌ریخته و چون بعلت ژرفى آن جز مقدار بسیار اندکى از آن بمصرف آبیارى زمینها نمى‌رسیده کسانى چنین اندیشیده‌اند که جویى از آن جدا کرده بتوانند مقدار بسیار انبوهى از آب را بمصرف آبیارى برسانند و براى این کار بالاسر شوشتر را که رود در آنجا به تخته سنگ برخورده بسوى غرب مى‌پیچد بهتر دانسته‌اند و اینست که به محاذات بخش بالایین رود تخته‌سنگ را شکافته و جویى را که مى‌خواسته‌اند پدید آورده‌اند و براى آنکه آب بر آن جوى بنشیند شادُروان را که خود بندى است در گذرگاه دیرین رود در برابر دهنه‌ی جوى نوین ساخته‌اند. بدینسان که یک ‌میل (1) در یک ‌میل بستر رود را با سنگهاى بسیار بزرگ فرش کرده و بالا آورده‌اند و آن سنگها را چنان استوار گردانیده‌اند که قرنها در برابر سیلهاى کوه‌شکاف ایستادگى نموده. اگر گفته‌ی مؤلفان پیشین را استوار بداریم در این بنیاد گذشته از سنگ و ساروج ، آهن نیز بکار رفته که سنگها را با میله یا حلقه‌ی آهنین باهم جفت گردانیده‌اند.

این مؤلفان نسبت ساختن شادُروان را به شاپور یکم پسر اردشیر داده‌اند. برخى هم افسانه‌اى نوشته‌اند که شاپور چون والریان قیصر روم را در جنگ دستگیر ساخت او را بساختن این بند برانگیخت و او کارگران انبوه از روم خواسته آن را بنیاد نهاد. شاید این افسانه از آنجا برخاسته که شاپور اسیران رومى را که فراوان بدست آورده بود در ساختن شادُروان بکار واداشته. شاید بنّا و مهندس هم از رومیان بوده. به هر حال این بیگمان است که آن را جز پادشاهى بنیاد ننهاده و نیز مانعى نیست که ما گفته‌ی تاریخنویسان را پذیرفته شاپور را بنیادگزار آن بدانیم. بویژه با پروایی که پادشاهان ساسانى را به خوزستان بوده و بنیادهاى دیگرى نیز از آنان در آن سرزمین بیادگار مانده.

چیزى که هست بنیاد این شادُروان با کندن جوى مَسرُقان که نام پیشین رود گرگر است یک کار بیش نمى‌تواند بود (2) و بیگمان شادُروان را جز بجهت رود مَسرُقان بنیاد نگزارده‌اند. چه شادُروان بندى بیش نیست (3) و بند جز در برابر یک جوى سودمند نمى‌تواند بود. از اینجا پیداست که پدیدآورنده‌ی جوى مَسرُقان با بنیادگزارنده‌ی شادُروان جز یک تن نبوده. پس اینکه تاریخنویسان و جغرافى‌نویسان باستان آن را بنام اردشیر و این را بنام شاپور (4) نوشته‌اند راست نمى‌تواند بود. مگر بگوییم که کندن مَسرُقان را اردشیر آغاز کرده ولى چون در زندگى او بانجام نرسیده ساختن شادُروان که بایستى پس از کنده شدن جوى آغاز شود بزمان پادشاهى شاپور بازمانده و این کار را او بانجام رسانیده.


پابرگیها :
1ـ میل (جز از میل یا مایل اروپایی می‌باشد) یک یکای دوری (درازی) در زمان گذشته بوده و اندازه‌ی آن نیک روشن نیست. در فرهنگها آن را سه‌یک فرسنگ نوشته‌اند گو اینکه فرسنگ را نیز همه یک اندازه ندانسته‌اند. بیشتر فرسنگ را 6 کیلومتر بشمار آورده‌اند. ـ و
2ـ نمی‌تواند بود (bud) = سبک شده‌ی نمی‌تواند بودن ـ و
3ـ با آنکه امروز این را پلِ شادُروان می‌نامند ولی پیداست که تا زمان فتحعلیخان که داستان ساخته شدن پل بدست او بزودی خواهد آمد ، این بنیاد جز یک «بند» نمی‌بوده. چنانکه پیکره‌ی «بند و پلِ شادروان در زمان آبادی آن» در صفحه‌ی پیش نشان می‌دهد بندی بدان باریکی که آب از رویش روان بوده نمی‌توانسته کار پل را کند. ـ و
4ـ بدانسان که در اصل آمده. ـ و


🌸

5ـ بند و پلِ شادُروان در زمان آبادی

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش نهم

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی سه از سه)

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش ششم : توشه‌ برای آینده

🔸 3ـ6) باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 2 (از 12)


می‌گویند : پس اینهمه علماء و مجتهدان نفهمیده‌اند؟!.. می‌گویم : بیگمان نفهمیده‌اند ، و شما همین را دلیل گیرید كه برای آدمیان دین باید ، وگرنه چه علماء و چه عامیان گمراه گردند و از رستگاری بیرون افتند.

می‌گویند : پس آن امامان چه بوده‌اند؟. می‌گویم : امام بمعنی پیشواست. آنان هر یكی در زمان خود و برای پیروان خود پیشوا بوده‌اند. ولی امروز و برای شما هیچی نیستند. امام بآن معنی كه شما می‌شناسید هیچ نبوده و نخواهد بود و شما می‌باید بیكبار از این باورها بازگردید ، بازگردید و از خدا آمرزش طببید. این را آشكار می‌گویم كه جای هیچ سخنی بازنماند.

شما را چه شده كه خدای زنده‌ی جاویدان را كه آفریدگار جهانست و رشته‌ی كارها همه در دست او می‌باشد بدیده نمی‌گیرید ، و درگذشتگانی را كه امروز جز نام نشان دیگری از آنان درمیان نیست بدیده می‌گیرید؟!

برخی می‌گویند : چه زیان دارد كه مردم چنین باوری درباره‌ی درگذشتگانی دارند؟!.. می‌گویم : چه زیان می‌داشت كه مردم قریش درباره‌ی‌ لات و هُبَل آن باورها را دارند؟!.. چه زیان می‌داشت كه مسیحیان درباره‌ی مسیح آن باور را دارند؟! یك چیزی همین كه دروغ است سراپا زیان باشد. این خود خدا را نشناختن و او را كوچک گرفتن است. از آنسوی شما اگر نمی‌دانید ما نیك می‌‌دانیم كه چنین باوری زیانهای بزرگی را دربر می‌دارد و بیگمان یكی از انگیزه‌های درماندگی توده این می‌باشد. ما زیانهای آن را در جای دیگری بگشادی نوشته‌ایم (1) و در اینجا فهرست‌وار می‌شماریم :

نخست : این كسان چون دین را شناختنِ آن چند تن و دل بستن بآنان می‌شناسند و رستگاری خود را در آن می‌پندارند ، اینست بپاكدلی و درستكاری و غیرتمندی و ستوده‌خویی و نیكوكاری و مانند اینها كه بسیار ارجدار و بسیار بزرگست ارج نمی‌گزارند. مثلاً دستگیری از گرسنگان نمی‌كنند و پولها را برداشته بزیارت می‌روند و یا روضه می‌خوانانند.

دوم : كار زندگی را سست گرفته پروای كشور و توده و این چیزها نمی‌كنند. كسانی را كه جز نام هیچ نشانی از ایشان درمیان نیست و در روزهای سختی كمترین یاوری یا دستگیری از كسی نتوانند كرد ، پشتیبان خود شناخته و با این پندار بیپا خود را فریب داده اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمی‌نمایند. گرداننده‌ی جهان خدا و آیین او اینست كه مردمان همدستی نمایند و بكوشند و برای جلوگیری از دشمنان آماده گردند. اینان خدا را فراموش ساخته و بآیین او پشت پا زده چنین می‌پندارند كه امامان اینان را نگه خواهند داشت و با این پندار بسیار كج خود را آسوده می‌گردانند.

ببینید اندازه‌ی گمراهی را : امامی هست ناپیدا و رشته‌ی همه‌ی كارها در دست اوست ، علمایی در نجف جانشین او می‌باشند ، می‌باید خمس و زكات خود را بآنان رسانید. تنها كاری كه می‌باید كرد اینست و دیگر هیچ. با این گمراهی بسیار رسوا خود را از توده كنار می‌گیرند و با كوششهایی كه در راه نگهداری كشور و آبادی آن كرده می‌شود از درون دل دشمنی می‌نمایند ، و بصدها كار نیكی كه كرده شود ارجی نمی‌گزارند.

سوم : چون می‌پندارند آفرش جهان بپاس آن امامان بوده و دیگران از بهر هستی آنان بهستی رسیده‌اند ، اینست همه بآنان و سرگذشتهای آنان پرداخته و داستانهای هزار سال پیش را همیشه زنده و در برابر چشم نگه می‌دارند ، و اینست از زمان خود و از آنچه در پیرامون خودشان رخ می‌دهد ناآگاه می‌مانند و اینها را چنانكه هست درنمی‌یابند. بارها گفته‌ایم : داستان اینان داستان آن كس است كه چشمش تا بیك‌فرسنگی كار كند و آنچه در آبادیهای بسیار دور رو می‌دهد بشَدْسَد [2] و دریابد. ولی از پیرامون خود آگاه نباشد و چاه را در زیر پای خود درنیابد. چنانكه یك آدمی بدینسان شاینده‌ی[=لایق] زندگانی نیست ، اینان نیز شاینده‌ی آن نمی‌باشند.

برخی از اینها راستی‌را تباه گردیده و فهم و دریافتشان بیكبار كج گردیده. ما در كار خود این را نیك می‌بینیم و در رفتاری كه با ما می‌كنند اندازه‌ی تباهیشان بهتر پیداست.


1ـ گفتار «خرده‌گیریهای حقیقتگو و پاسخ آن» در شماره‌های سال پنجم دیده شود. [یاران کسروی این گفتارها را برویه‌ی کتاب «در پاسخ حقیقتگو» گرد آورده چاپ کرده‌اند. ما نیز آن را اینترنتی نشر کرده‌ایم.]
[2] ـ شدسیدن (همچون خندیدن) = حس کردن با حواس پنجگانه ، بِشَدسَد = حس بکند. ـ و

.