پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 23 : سید عبداللّه (تکه‌ی یک از یک)


سید عبداللّه را گفتیم که در زمان والیگرى برادرش حیدر به مشهد فرستاده در آنجا نگاه داشتند. پس از مرگ حیدر او را به اسپهان خواستند و از این سوى کسان بسیار دیگرى از برادران و پسران حیدر از هویزه به اسپهان شتافته و هر یکى والیگرى را براى خود مى‌خواست. مدت پنج سال کشاکش و گفتگو میانه‌ی اینان بر سر والیگرى برپا بود و ناتوانى دربار صفوى را از اینجا مى‌توان بدست آورد که نمى‌توانست یکى از اینان را از روى اختیار برگزیده به هویزه گسیل دارد. پس از پنج سال مشعشعیان سخن یکى کرده بوالیگرى سید عبداللّه گردن نهادند و از پادشاه فرمان بنام او گرفته روانه‌ی هویزه شدند.

ولى زمان سید عبداللّه بس اندک بود و پس از هفت ماه و بیست روز والیگرى در سال  ١٠٩٧  (1065) بدرود زندگى گفت. (1)


پابرگیها :
1ـ کتاب سید على.


🌸
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 8 (از 12)


اینست ما گام بگام پیش می‌آییم ، و با این پیشرفت آن دشواریهای قرآن نیز آسان خواهد گردید و چگونگی آنها دانسته خواهد شد. اگر خوانندگان در یاد می‌دارند ما نوید داده بودیم امسال اینها را روشن گردانیم. نپندارند كه آن نوید را فراموش كردیم و بكار نبستیم. چنین نیست و ما بنوید خود كار بستیم و با این گامها كه برمی‌داریم معنی درست برانگیختگی و دیگر چیزها روشن خواهد گردید و آن دشواریها نیز آسان خواهد بود.

كنون خواست ما دو چیز است : یكی اینكه این داستانها كه در قرآنست از دشواریهای آن می‌باشد (بگفته‌ی خودِ آن از متشابهاتست) كه چنانكه در جای خود گفته‌ایم می‌باید بآنها پاسخ دهیم و دشواری را از میان برداریم. و این بسیار نابجاست كه كسانی باینها دست یازند و آنها را به رخ جهانیان بكشند. ما پیغمبر بزرگوار اسلام را براست می‌داریم. ولی این دلیل نخواهد بود كه كسانی آن داستانها را دستاویز گیرند.

🔸ما امروز در برابر خود چیزهای دیگری هم می‌داریم. همان داستان «شناختن آیین طبیعت و در كارهای خود آن را بدیده گرفتن و بچیزهای بیرون از آیین طبیعت دل نبستن» كه گفتیم یك داستان بسیار بزرگ و ارجداریست ، و یكی از بنیادهای كار ما شمرده می‌شود.

یكی از گامهایی كه می‌باید بسوی پیش برداشته شود همین كار است. اینست می‌گوییم می‌باید گفتگو از آن آیه‌ها را بیكبار بكنار نهاد.

دیگری اینكه ما را از قرآن جدایی نیست. ما همان راه را می‌رویم كه قرآن رفته است. همین اكنون كه این جمله‌ها را می‌نویسم نامه‌ای از یكی از خوانندگان پیمان (آقای نورمحمدی) رسیده كه درمیان سخنان خود می‌نویسد : «پیمان زبان قرآنست». این جمله براستی نزدیك است و هیچگاه جدایی میانه‌ی قرآن و پیمان نتوان پنداشت. چیزی كه هست قرآن را هر کس نفهمد. امروز با این کجی فهمها و آشفتگی اندیشه‌ها قرآن‌خوانان معنی درست آن را نمی‌فهمند و نتوانند فهمید ، و اینست كسانی كج‌فهمانه جداییها میانه‌ی آن با پیمان می‌پندارند.

یكی از كارهای بسیار بایا و بجا اینست كه درباره‌ی قرآن هیچ گفتگویی نشود ، و این كسان كه بدستاویز قرآن ایرادها می‌گیرند و بگفتگو می‌پردازند پاسخی بآنان داده نشود ، و این را چند انگیزه است :

نخست این كسان راستی‌را پیرو قرآن نمی‌باشند. ما نیك می‌شناسیم كه اینان كیستند و چه باورهایی می‌دارند. اینان قرآن را دست‌افزاری برای پیشرفت نادانیهای خود گرفته‌اند و آن را سپر گردانیده‌اند. اینان از قرآن آنچه را كه بسود خود یابند پذیرند و آنچه را كه بزیان خود بینند به گزارش[=تأویل] كشند و یا پاسخ دهند كه ما معنی قرآن را نتوانیم فهمید. در همان گفتگوها با پیمان نیك آزمودیم. ما گفتیم قرآن از زبان پیغمبر اسلام آشكاره می‌گوید : «لَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ» اینان بیدرنگ و گستاخانه بگزارش پرداخته و چنین پاسخ دادند كه خواستش «لااعلم الغیب من عندی» است. درباره‌ی نیارَستنیها[=معجزات] نیز همین رفتار را كردند. پیغمبر اسلام كه آشكاره از نیارَستنیها بیزاری می‌نماید و ما آن آیه‌ها را یادآوری كردیم بیدرنگ پاسخ دادند كه خواستش آنست كه با نیروی خود چنین كارهایی نمی‌توانم. این رفتار گستاخانه‌ایست كه اینان با قرآن می‌نمایند.

اینان چنانكه خدا را زیردست پرستیده‌های خود گردانیده‌اند با قرآن نیز آن رفتار را می‌كنند.

دوم اینان قرآن را نمی‌فهمند. دلیل این همانست كه در بالا یاد كردیم. قرآن از زبان پیغمبر می‌گوید : «غیب نمی‌دانم» و بارها از نیارَستنی بیزاری نشان می‌دهد. با این آیه‌های آشكارِ چند باره ، آنان در كتابهای خود صد داستان از غیب‌دانی و نیارَستنیهای آن پاكمرد نوشته‌اند ، و باو بس نكرده امامان و دیگران را نیز داننده‌ی غیب و تواننده‌ی نیارَستنی ستوده‌اند. این دو چیز چون آشكار است می‌نویسیم. صد مانند اینها توانیم شمرد. چنانكه معنی زندگی را نمی‌فهمند ، معنی دین را نمی‌فهمند ، معنی قرآن را نیز نمی‌فهمند.

سوم امروز گمراهیهای جهان ، مادّیگری و چیزهای دیگریست كه بارها شمرده‌ایم ، و اینها نه چیزیست كه با قرآن چاره شود. اینها با بودن قرآن پیش آمده است ، و چنانكه بارها گفته‌ایم همه‌ی كیشها امروز از قرآن دلیل برای خود می‌آورند. پس چه سودی از گفتگو درباره‌ی قرآن تواند بود؟!..

چهارم این كسان نه آنند كه چون گفتگو كردند و دلیل شنیدند براه آیند. ما بارها آزمودیم كه هر زمان از راه دیگری پیش می‌آیند. اینان از آن لذت می‌برند كه بنام قرآن گفتگو كنند و به چَخِش پردازند و هیاهو بلند كنند. زیرا كه در بند چیزی نیستند و پروای هیچی نمی‌دارند.


.
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 24 : سید فرج‌اللّه‌خان (تکه‌ی یک از یک)


پس از مرگ سید عبداللّه برادر دیگر او سید فرج‌اللّه به اسپهان رفته از شاه فرمان والیگرى دریافته به هویزه بازگشت و او یکى از والیان نامدار هویزه است و خواهیم دید که بصره بدست او گشاده گردید.

سید على که ما کتاب او را در دست داریم پسر سید عبداللّه و برادرزاده‌ی سید فرج‌اللّه بوده. او بارها به اسپهان آمده و نماینده‌ی فرج‌اللّه بوده و سالها در اسپهان بسر داده. ولى در زمانهاى آخر که به هویزه بازگشته بوده میانه‌ی او و فرج‌اللّه سردى و دشمنى پدید مى‌آید و یک بار هم جنگ باهم مى‌کنند. از حادثه‌هایى که سید على از زمان درنگ خود در اسپهان مى‌نگارد اینکه سید فرج‌اللّه در هویزه بناى سکه زدن گزارده «محمدى» سکه مى‌زند. مى‌گوید : «یک بار پانصد تومان و یک بار هزاروپانصد تومان از پول که سکه مى‌کرد به اسپهان فرستاده بود که در آنجا رایج شود. محمد‌بن‌عبدالحسین نوکر سید که پول را آورده بوده قدرى از آن صرف نموده هنوز قدرى از آن مانده بود که باقرسلطان ضراب‌باشى آگاهى یافت. چون سید در این باره اجازه از دربار شاه نداشت ضراب‌باشى ، محمد را گرفته فرمان داد که حجره‌ی او را مهر نمایند. من بشتاب کسى فرستادم تا بازمانده پول را از حجره بیرون آوردند. چون این خبر بگوش پادشاه رسید فرمان داد که محمد را بکشند و سید فرج‌اللّه هم از والیگرى معزول باشد. من تلاش بسیار کردم با میانجیگرى اصلان‌خان (1) که در آن هنگام قوللرآقاسى بود محمد را رها کردند و والیگرى سید فرج‌اللّه پایدار ماند.»

درباره‌ی سکه زدن مشعشعیان باید دانست که از پیشینیانِ ایشان سکه دیده نشده. اگرهم زده‌اند ما ندیده‌ایم. ولى از پیش از فرج‌اللّه سکه‌هایى دیده شده. از جمله من سکه‌هایى بتاریخ  ١٠٨۵  در دست خود دارم که در یک روى آن در کناره عبارت «لا اله الا الله محمد رسول‌الله» و درمیانه عبارت «على ولى‌اللّه» و در روى دیگر عبارت «ضرب حویزه» و ارقام « ١٠٨۵»  آشکار خوانده مى‌شود. (2) پس اینکه سید على مى‌گوید فرج‌اللّه اجازه‌ی سکه زدن نداشت همانا خواستش آن نیست که هرگز نمى‌توانست سکه بزند بلکه می‌خواهد بگوید بایستى اجازه گرفته سپس بآن کار برخیزد. (3)




پابرگیها :

1ـ از خاندان واخشتوخان.

2ـ باید دانست که رقم به شکل (١٨۵) است. ولى یقین است که مقصود  ١٠٨۵ مى‌باشد و در آن زمان از اینگونه اشتباهها درباره‌ی ارقام هندسى(؟) و جاى گزاردن صفر فراوان بوده.

3ـ کتاب سید على.


🌸
🔶 سخنانی که باید فراموش نکرد


✍ احمد کسروی



🌺
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 9 (از 12)


از هر باره كه بیندیشید این ناسزاست كه ما آنان را «قرآنی» بشناسیم و میدان دهیم كه بنام قرآن با ما گفتگو كنند. این یك زیركی از سوی آنانست و ما هم نباید پذیریم. می‌باید آشكاره بگوییم : شما كجا و قرآن كجا؟!.. شما كدام چیز را از قرآن می‌پذیرید كه قرآنی باشید؟!.. مگر شما نیستید كه پانزده كیش می‌دارید و پیروان هر كیشی از قرآن دلیل می‌آورند؟!..

بیشتر اینان گستاخانه‌ترین رفتار را با قرآن می‌نمایند و من اینك داستانی را می‌نویسم : در چند سال پیش یكی از ملایان كه با من آشنایی می‌داشت بتهران آمد و چنین خواست كه در اینجا نشیمن گیرد. من می‌گفتم برایش سخت گذرد. زیرا می‌دانستم كاری یا پیشه‌ای نتواند. پس از زمانی شنیدم زندگانی خوبی پیدا كرده‌ ، و چون پرسیدم دانسته شد نشستی بنام «درس قرآن» برپا ساخته كه كسانی از بازاریان و دیگران بآنجا می‌آیند و آنان پولهایی باین می‌رسانند. من در شگفت شدم زیرا او را بیدین می‌شناختم. سالها فلسفه خوانده بود و بارها نزد من سخن از افلاطون و ارسطو رانده و آنان را همپایه‌ی پیغمبران (یا بهتر گویم پیغمبران را همپایه‌ی آنان) می‌ستود ، و بچنین كسی گمان نمی‌رفت كه بقرآن و درس قرآن پردازد. پیداست كه جز برای نان خوردن آن را نكرده بود. در همان هنگامها روزی بدیدن من آمد و خشنودی می‌نمود از اینكه سخنان خوشایندی را پیدا كرده است و با گفتن آنها كسانی را بسر خود گرد آورده. از سخنانی كه می‌گفت یكی اینكه : «من می‌خواستم پیمان را ترویج كنم ولی دیدم مقدسین ناراضی هستند و ترك كردم» ببینید چه سودجویهایی از قرآن می‌كنند؟! یك كتاب آسمانی را در چه راه بكار می‌برند؟!..

درباره‌ی قرآن سخن دیگری نیز هست كه می‌باید در اینجا بنویسیم : در چندی پیش مردی با دست آقای فتحی دو پرسش نزد من فرستاده بود بدینسان :

1) آیا پیروی از قرآن و قوانین مندرج در آن ، راه نجات و رستگاری در دنیای كنونی و پسین نخواهد بود؟!..

2) در صورت منفی بكدام یك از قوانین و دستورات آن ایراد هست و زیان آن چیست؟!.

پیداست كه پرسنده پیمان نخوانده و از راستیها بسیار دور است. این می‌پندارد كه ما بیكی از آموزاكهای[تعلیمات] قرآن ایراد می‌داریم. هرچه بود نخواستم كه پاسخی ندهم ، و چنین نوشتم كه برای باز شدن راه پاسخ من هم از شما می‌پرسم : آیا امروز قرآن درمیان خود مسلمانان بكار بسته می‌شود یا نه؟.. گمان بیشتر آنست كه خواهید گفت : «نمی‌شود.» اینست دوباره می‌پرسم : «چرا؟!.. چرا نمی‌شود؟!.. انگیزه‌ی آن چیست؟!.. و آنگاه آیا شما و كسان دیگری از علما و پیشروان توانید آن را روان گردانید یا نه؟!..»

این را فرستادم و او پاسخی نداد و بخاموشی گرایید. با خود می‌گفتم : بهتر است همینها را در مهنامه بچاپ رسانیم كه كسانی اگر بخواهند پاسخی دهند. لیكن دیدیم نتیجه‌ای نخواهد بود. زیرا یك دسته بیكبار خاموشی گزیده و بروی خود نخواهند آورد و یك دسته بسخنان بسیار پرتی خواهند برخاست كه ما اگر بخواهیم آنها را بنویسیم و بپاسخ پردازیم از خواست خود دور خواهیم افتاد و در این هنگام سخت ، زمان خود و دیگران را هدر خواهیم گردانید ، و اگر بچاپ نرسانیم همان را دستاویز گرفته زباندرازی خواهند كرد. چنانكه همین كار را آخوندی كرده كه یک رشته ایرادهای بسیار پوچ و پرتی را نوشته و فرستاده و رونویسهایی از آن بدست كسانی داده.

مثلاً ایراد گرفته كه من كه نكوهشها از اروپاییگری نمودم هنوز خودم از اروپاییگری دست برنداشته‌ام ، (گویا خواستش اینست كه رخت اروپایی می‌پوشم و با كارد و چنگال خوراك می‌خورم و روی صندلی می‌نشینم). بیچاره نفهمیده كه نكوهشی كه من از اروپاییگری نمودم خواستم رخت و این چیزها نبود و این را بارها نوشتم و روشن گردانیدم.

🔸خواست من از اروپاییگری آن بود كه كسانی از شرقیان ، اروپا را در راه رستگاری شناخته و گمراهیهای آن را در زمینه‌ی زندگانی نمی‌دانستند و چنین می‌پنداشتند كه شرق هم باید از هر باره پیروی از اروپا نماید. من لغزشهای اروپا را نشان داده و چنین گفتم كه می‌باید شرقیان پیروی از اروپا نكرده و خود یك راه رستگاری دیگری پیش گیرند ، و بروی آن گفته‌ی خود ایستادگی نمودم و پیمان را برای پیشرفت آن خواست برپا گردانیدم.

معنایی باین بزرگی را كه بارها در پیمان روشن گردانیده‌ایم درنیافته و اندیشه‌اش برخت و كلاه و مانند اینها كه هیچ ارجی بچگونگی آن نتوان نهاد می‌رود ، و خیره‌رویی نموده و این را می‌نویسد و می‌فرستد كه ما بچاپ رسانیم و پاسخ دهیم. ما بآنان می‌گوییم این كیش كه شما پیش گرفته‌اید هم بیپاست و هم آسیبهای بزرگی را دربر می‌دارد ، و آنان در پاسخ ، سخن را برخت و كلاه و مانند آن می‌كشند. این نمونه‌ی پاسخ دادن و ایراد گرفتن آنانست.



.
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 25 : گشادن سید فرج‌اللّه بصره را (تکه‌ی یک از یک)


داستان خاندان دَیرى را و اینکه ایشان در بصره بنیاد فرمانروایى نهاده بودند در پیش نوشتیم. این خاندان داستان درازی داشت. در سال  ١٠٧٧  (1045) یحیاآغا نامى که شوهرخواهر حسین‌پاشا دیرى بود با عثمانیان دست یکی کرده و لشگر بر سر حسین‌پاشا آوردند و او را از بصره بیرون راندند. پس از دیری یحیاآغا نیز از آنجا بیرون کرده شده بصره باز بدست عثمانیان افتاد. ولى چنانکه گفته‌ایم دولت عثمانى در این زمان سخت گرفتار بوده آن توانایى که بگوشه‌هاى دوردست خاک خود رسیدگى نماید نداشت. اینبود که در بصره و آن پیرامونها جز نام نشان دیگرى از دولت عثمانى نبود و اندکى نگذشت مانع نامى که شیخِ عشیره¬ی مُنتَفق بود به بصره دست یافته آزادانه در آنجا بفرمانروایى پرداخت. سید على مى‌نویسد : «چون طاعونى سخت در آن حدود بهم رسید و بسیارى از مردم نابود گردیدند و کسى از بزرگان در آنجا نماند ، پس مانع فرصت یافته سراسر آن پیرامونها را بدست گرفت.»

سید فرج‌اللّه را با مانع دشمنى در کار بود. زیرا مانع بهوادارى سید على برادرزاده‌ی او برخاسته و بهمراهى با سید على لشگر بجنگ سید فرج‌اللّه برده بود. از اینجا سید فرج‌اللّه آهنگ لشگرکشى بر سر بصره کرد. گویا بخواهش و پیشنهاد او بوده که دربار صفوى نیز با آن آهنگ همداستان گردیده در سال  ١١٠٩  شاه‌سلطان‌حسین فرمانى بعنوان لشگرکشى به بصره به سید فرج‌اللّه فرستاده و حاکم شوشتر و دیگران را از دستگاه خوزستان و آن پیرامونها همراه او گردانید.

فرج‌اللّه بصره را بآسانى گشاده «قورنه» را نیز بدست آورد و از اینجا نام او بلند شد. ولى اندکى نگذشت که از دربارْ ابراهیم‌خان نامى را بحکمرانى بصره فرستادند و فرج‌اللّه این شنیده به هویزه بازگشت. (1)


پابرگی :
1ـ کتاب سید على ، تذکره‌ی شوشتر ، خلاصه‌ی تاریخ العراق للاب انستانس.


🌸
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 10 (از 12)


در برابر آن پرسشها در زمینه‌ی قرآن نیز همین را نمودندی و هیچگاه این نكردندی كه پاكدلانه پیش آیند و یك پاسخ درستی بدهند. اینبود از آن چشم پوشیدیم. ولی گفتیم خودمان این زمینه را عنوان سخن گرفته و روشن گردانیم. روشن گردانیم كه پاكمرد عرب چون برخاست و بیست‌وسه سال رنج برد و قرآن را با یك رشته آموزاكها بدست مردم داد ، آن روز در سراسر عربستان جز قرآن كتابی ، و جز آموزاكهای آن آموزاكی نمی‌بود و از اینرو در مردم نیک می‌هنایید[1] و آن نتیجه‌های گرانبها را می‌داد. ولی چون یكی دو قرن گذشت كم‌كم سخنان دیگری بمیان آمد و آموزاكهای دیگری پیدا شد ، و هرچه اینها بیشتر گردید هَنایش قرآن كمتر شد ، و كار بجایی رسید كه چند گونه گمراهیها ، از صوفیگری و فلسفه و شیعیگری و باطنیگری و خراباتیگری و مانند اینها درمیان مسلمانان رواج گرفت و بیكبار قرآن از هنایش افتاد. اینست انگیزه‌ی آنكه قرآن درمیان خود قرآنیان از كار افتاده بویژه در زمانهای آخر كه یك اژدهاگمراهی ، بنام مادّیگری ، در جهان پیدا شده و تكان سختی باندیشه‌ها می‌دهد. اینبود اگر كسانی خواستندی قرآن بكار بسته شود بدانسان كه در آغاز اسلام می‌بوده بایستی دو كاری كنند : یكی آنكه بهمه‌ی آن گمراهیها و بدآموزیها پاسخ دهند و آنها را ریشه كَنند و دیگری اینكه جهان را بحال آغاز اسلام بازگردانند که هیچ یکی نشدی. زیرا نه جهان بحال آغاز اسلام بازگشتی و نه كسانی چاره‌ی این گمراهیها توانستندی.

می‌گفتم : خودمان اینها را بنویسیم و زمینه را روشن گردانیم : دیدیم از این هم نتیجه نخواهد بود. زیرا ما اینها را بارها نوشته‌ایم و می‌بینیم كه در این كسان هنایش نداشته. یك چیزی را كه ما آزمودیم و نیك دانستیم آنست كه سخن در اینان نمی‌هناید. ما می‌بینیم پس از آنهمه سخنانی كه از زیان كیشهای پراكنده و از زشتی آنها نوشته‌ایم هیچگاه در آن اندیشه نیستند كه دست از كیش بیهوده‌ی خود بردارند ، بلكه بسیاری بیك كار شگفتی برمی‌خیزند و آن اینكه می‌خواهند از گفته‌های ما سود جسته و یك نیكیهایی در كیش خود پدید آورند.[2] بدینسان كه برخی چیزهایی بیفزایند و برخی چیزهایی كم كنند و یك رُویه‌ی[3] بهتری بآن بدهند ، و هنگامی كه چند تن فراهم می‌نشینند چنین می‌گویند : «باید یك اصلاحاتی در مذهب كرد». از همین كسانند كه نزد من می‌آیند و می‌گویند : «ما كه موحدیم نهایت امیرالمؤمنین زحمت بسیار كشیده قدردانی ازو می‌نماییم» و این نمونه‌ی «اصلاحاتی» است كه می‌خواهند در كیش خود بكنند.

این رفتار اینان بیاد من می‌آورد داستانی را كه می‌باید در اینجا بیاورم : در هفده سال پیش هنگامی كه بخوزستان می‌رفتم در یكی از شهرهای سر راه در بازار یك كتابی دیدم ، كه چون در تاریخ می‌بود و خط خوبی می‌داشت با همه‌ی گرانیش خریدم. ولی چون بمهمانخانه آوردم و رسیدگی كردم دانسته شد در چند جا از صفحه‌هایش افتاده. می‌دانیم كه در كتابهای كهن شماره‌ی صفحه نبودی ولی یك كلمه از آغاز صفحه‌ی پسین را در گوشه‌ی پایین صفحه‌ی پیشین آوردندی كه از همانجا افتاده داشتن و نداشتن كتاب دانسته شدی. آن نیز اینگونه می‌بود و درست نیامدن پایین و بالای صفحه‌ها در چند جا افتاده را نشان می‌داد. دوباره بنزد فروشنده بردم و چگونگی را بازنمودم. نمی‌پذیرفت و بهانه‌هایی می‌آورد. پس از گفتگوی بسیار ناگزیر شد بپذیرد ، ولی گفت پول شما را بكسی دادم. یك ساعت دیگر بیایید تا بدهم. یك ساعت دیگر كه رفتم و یكی از همسفران نیز با من بود دیدم كتاب را جلو ما گزاشت و چنین گفت : «شما آقا اشتباه كرده بودید این هیچ نقصی ندارد دوباره ببینید!» كتاب را برداشته و دیدیم در آنجاها كه افتاده می‌داشت كلمه‌های پایین صفحه را تراشیده و كلمه‌هایی دیگری نوشته و چنین كرده كه با بالای صفحه راست می‌آید. پنداشته كه با همین رویه‌كاری[=ظاهرسازی] درست گردد و عیبی بازنماند.


[1] : هناییدن (همچون پناهیدن) = اثر کردن ؛ هنایش (همچون همایش) = اثر ـ و
[2] : چنان کسانی در زمان نویسنده چندان بنام نشدند ، ولی شاگردانشان پس از کشته شدن نویسنده درمیان کیشداران فراوان پیدا شدند و عنوانهایی از جمله «نواندیشان دینی» یا «اصلاحگران دینی» یافتند و هر کدام دسته‌ای دیگر را بسر خود گرد آورده به یک گمراهی نوینی انداختند. نتیجه‌ای که امروز از کوششهاشان بدست آمده آنست که پیدایش آنان نه تنها کار دین را سامان نداده بلکه آشفته‌تراز آشفته گردانیده. ـ و
[3] : رویه (همچون مویه) – ظاهر ، صورت ـ و


.
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)

🔸 2 ـ 26 : سید هیبت (تکه‌ی یک از یک)


در این زمان سید على با عموى خود ناسازگارى کرده آرزوى والیگرى داشت و با ابراهیم‌خان دست بهم داده بدشمنى فرج‌اللّه مى‌کوشیدند و فرج‌اللّه از ایشان نگران بوده با دربار صفوى سرگرانى مى‌نمود. در این میان در سال ١١١١ (1078) محمدعلى‌بیگ نامى از دربار فرمان عزل فرج‌الله را آورده و در نهان مأمور بود که او را دستگیر نماید. فرج‌اللّه پیش از رسیدن او چگونگى را شنیده نافرمانى آشکار ساخت. در همان هنگام سید هیبت (یا هبه (1) ) پسر خلف که عموى فرج‌اللّه و پیرمرد ناتوانى بود از اسپهان بوالیگرى هویزه فرستاده شد. و چون او آمد فرج‌اللّه با پیروان از هویزه بیرون رفته بناى تاخت و تاراج را گزاشت و از گزند و آزار خوددارى نمى‌کرد و این شورش سراسر خوزستان را بهم زده اعراب در همه جا به تاخت‌وتاز برخاستند.

پس از دیرى فرج‌اللّه با شیخ ‌مانع منتفق دست بهم داده و سپاهى آراسته لشگر بر سر هویزه آوردند و آن شهر را گرد فراگرفتند. سید هیبت یاورى از عشایر آل‌کثیر و آل‌خمیس و آل‌فضول خواسته بجنگ ایشان بیرون آمد ولى در جنگ شکست بَرو افتاده پیروانش پراکنده شدند و خود او گریخته جان بدر برد. (2)


پابرگیها :
1ـ گویا «هبة» بوده که از چاپ بدینسان بیرون آمده. ـ و
2ـ کتاب سید على ، تذکره‌ی شوشتر.


🌸
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 11 (از 12)


بسخن بیشتر از این دامنه نمی‌دهم. از هر راه كه بیندیشیم گفتگو با اینان نه تنها سودی نمی‌دارد زیان نیز می‌دارد. زیرا اینان را پافشارتر می‌گرداند و ما را از كار بازمی‌دارد. كار ما آن نیست كه با اینان سربسر گزاریم و كشاكش كنیم. بلكه آنست كه باین پراكندگیها و گرفتاریها چاره كنیم. اینست تا می‌توان باید از گفتگو كناره گرفت. بویژه درباره‌ی قرآن كه هیچ نباید بگفتگویی پرداخت.

در آذربایجان مثلی هست می‌گویند : «قفل برای درستكار است برای دزد نیست». این سخن راست است. قفل را كه بدر یک خانه یا یک صندوق می‌زنند برای كسان درستكار است كه همینكه آن را دیدند بازایستند و دست نگه دارند. ولی دزد قفل را هم شكند.

مانند آن را توان گفت : «قانون برای كسانیست كه بقانون گردن می‌گزارند ، برای گردنكشان نیست». شما اگر در بازار و درمیان شهر با یک مرد آبرومندی گفتگو می‌كنید با او می‌توانید یاد قانون كنید. ولی اگر در یک بیابان دور از آبادی به یک راهزنی برسید و بخواهید با او نام قانون ببرید و چشم نتیجه دارید كار بیخردانه كرده‌اید زیرا او قانون را زیر پا گزارده و پابندی بآن نمی‌نماید.

این داستان نیز چنانست.
🔸ما می‌باید با كسانی بگفتگو پردازیم كه به خرد ارج می‌گزارند و پیروی از آن می‌دارند ، و از آنسوی خواهای پیشرفت كار توده و آسودگی خاندانها می‌باشند.
لكن كسانی كه به خرد ارج نمی‌گزارند و هر زمان نام خرد برده می‌شود ریشخند می‌نمایند ، و آشكاره با دانشها دشمنی می‌نمایند و می‌گویند : «غلط كرد علم» و بتوده و كشور و پیشرفت آن كوچکترین پابندی را نمی‌دارند ، و نمونه‌ی نادانیشان آن بود كه در بیست و اند سال پیش در داستان مشروطه گفتند : «اگر رود كشور رود ، مذهب من كه نرود» با چنین كسانی سخن گفتن و دلیل آوردن چه نتیجه تواند داد؟!..

ما آشكاره می‌بینیم اینجا كه پاسخ می‌شنوند و درمی‌مانند می‌روند و از جای دیگری پیش می‌آیند ، و بجای پاسخ گفتن به پرسشهای ما می‌كوشند كه عامیان را برآغالند [1] و زبان بسخنان بیفرهنگانه باز می‌كنند ـ از گفتگو با اینان چه سودی بدست آید؟!..

این را نوشته‌ام كه در چند سال پیش با یكی از مسیونرهای آمریكایی گفتگو می‌كردیم ، من گفتم بیپایی دین مسیحی و دیگر دینهاست كه مایه‌ی بیدینی جهان گردیده ، و از انجیل و توریت[2] گواههایی برای سخن خود آوردم ، او از پاسخ درمانده چنین گفت : «عقل چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر» من گفتم : «این اعلان ورشكستی است و من دیگر با شما حرفی ندارم».

🔸همه‌ی كوششهای ما برای اینست كه مردمان را به پیروی از خرد واداریم. در جایی كه كسی آشكاره دین را آخشیج[= ضد] خرد می‌شمارد چه گفتگو با او توان داشت؟!..

از هر باره كه نگاه كنیم گفتگو با اینان بیهوده است ، بویژه درباره‌ی قرآن كه بیكبار می‌باید دوری گزید. می‌باید قرآن را والاتر از آن دانست كه با چنین كسانی گفتگوی آن كرده شود. یک نكته‌ی دیگری آنست كه اینان از گفتگویی كه می‌كنند و از چَخِش و هیاهویی كه بمیان می‌آورند لذت می‌برند و از این باره هم بجاست كه از درافتادن با آنان پرهیز نماییم.

مردم همه اینان نیستند. كسانی كه در جستجوی راستی باشند فراوانند ، و ما می‌باید از راهش درآییم و راستیها را بآنان بفهمانیم. یک جلوگیری كه امروز درمیانست و ما می‌باید به برداشتن آن كوشیم اینست كه انبوهی از پیروان كیشها از رها كردن گمراهیهای خود می‌ترسند. از بس در گمراهی فرورفته‌اند چنین می‌پندارند كه اگر بزیارت نروند و یا روضه نخوانانند و یا پول بفلان مجتهد نفرستند گرفتار خواهند گردید و آسیب خواهند دید ، و یا در پیش خدا گناهكار خواهند بود. می‌باید بآنان فهمانید كه این ترس بسیار بیجاست. شما با این رفتار خود بت‌پرستید و خدا از شما سخت ناخشنود می‌باشد ، و اگر بازنگردید در پیش او شرمسار خواهید بود. از آنسوی شما كه بدینسان دسته دسته و پراكنده می‌باشید و در چنین زمان بیمناكی در اندیشه‌ی خود و فرزندان خود نیستید ، و با این كوششهای ما كه در راه رستگاری شما بكار می‌بریم همراهی نمی‌نمایید بسیار گناهكارید و خدا نكرده هر گزندی از این راه رسد شما پاسخده[=مسئول] آن هستید.


[1] : برآغالیدن = تحریک كردن. ـ و
[2] : نام و تلفظ دیگر تورات است. ـ و


.