🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)
🔸 3 ـ 5 : آمدن زکیخان به خوزستان و کشته شدن مولا مطّلب
در سال ١١٧۵ (1140) هنگامى که کریمخان در آذربایجان بود زکیخان پسرعموى او در اسپهان با بزرگان بختیارى و علیمحمدخان خواهرزاده‌ی کریمخان که حکمران بروجرد بود همدست شده بیرق سرکشى برافراشتند و بدینسان شورش برپا کردند. کریمخان این خبر شنیده از آذربایجان بآهنگ سرکوب ایشان بیرون آمد. زکیخان و همدستانش در خود تاب ایستادگى ندیده از نادانى و سیاهدلى چنین تدبیر اندیشیدند که زنان و فرزندان کریمخان و دیگر بزرگان زند و لشگریان ، بلکه چنانکه در تاریخ زندیه نوشته «زنان و فرزندان اهل بلد و بلوکات اصفهان» را نیز گرد آوردند ، و همراه خود ساخته راه خوزستان پیش گرفتند و آنهمه زنان و بچگان ناتوان و بى‌دست‌وپا را از کوهها و کتلها و گریوه‌هاى توانفرساى بختیارى گذرانده از راه مالمیر به سردشت در پیرامونهای شوشتر رسانیدند. خواست ایشان از این تدبیر سیاهدلانه آن بود که لشگریان کریمخان و بزرگان زند چون به اسپهان مى‌رسند و چگونگى را مى‌دانند ناگزیر مانده از دنبال زنان و فرزندان خود راه خوزستان گرفته بآنان مى‌پیوندند و بدینسان کار آنان بدلخواه ساخته مى‌شود. لیکن این اندیشه‌ی بیخردانه هرگز سودى نداد و کریمخان چون به اسپهان رسید نظرعلیخان زند را با سپاهى از دنبال زکیخان فرستاد و در جنگى که در سردشتْ میانه‌ی او با زکیخان روی داد زکیخان شکست خورده به پیرامونهای هویزه گریخت و نظرعلیخان آن اردوى زن و بچه را به اسپهان بازگردانید.
این حادثه گویا در آغازهاى سال ١١٧۶ (1141) بود. از آنسوى زکیخان چون به پیرامونهای هویزه رسید مولا مطّلب سپاه آراسته به پیشواز او شتافت و در جنگى که روی داد مولا مطّلب با دست علیمحمدخان کشته گردید. (1)
پس از آن زکیخان با همراهان و سپاه خود از عربستان بیرون آمده به نزد شیخِ آل‌کثیر رفت و این عشیره بنام دشمنى‌ای که با کریمخان مى‌نمودند او را پذیرفته از آمدن او شادیها کردند و تا دیرزمانى بمیزبانى پرداختند. ولى چنانکه گفته‌ایم در این سالها در خوزستان تنگى و نایابى سختى در کار و بگفته‌ی تاریخ زندیه «کار بر هر دو از میهمان و میزبان تنگ گردیده» بود. زکیخان ناگزیر شده از آنجا بیرون آمد و به لرستان فیلى (پشتکوه) رفت و در آنجا با نظرعلیخان زند جنگى کرده سپاهیانش برخى کشته گردیده و برخى پراکنده شدند و او ناچار گردیده از در زبونى درآمده زینهار خواست. نظرعلیخان باو زینهار داده همراه خود به اسپهان برد. زکیخان در آنجا در اصطبل بستی نشست تا هنگامى که کریمخان بَرو بخشیده از گناه او چشم پوشید. (2)
پابرگیها :
1ـ درباره‌ی این جنگ و داستان آگاهى درستى در دست نیست. در تاریخ زندیه باشاره بس کرده چنین مى‌گوید : «زکیخان بعد از مراجعت نظرعلیخان و سایر سرکردگان سپاه نصرت توأمان و تلاقى که او را با مولا مطلّب والى عربستان روی داد و گرفتارى و حبس و قید و بالاخره بقتل رسانیدن او به عشیره‌ی آل‌کثیر که در نواحى دزفول خوزستان سکنى دارند رفته . . .» معنى این عبارت آنست که زکیخان مولا مطلب را دستگیر کرده و پس از زمانى که در بند نگه داشته کشته است. با آنکه در آتشکده‌ی آذر که او نیز باین داستان اشاره کرده چنین مى‌نویسد : «. . . پاى قرار محمدزکیخان با جماعت بختیارى از جاى دررفته به صوب شوشتر فرار و مولا مطلب‌خان که از والى‌زادگان معتبر آن دیار و از زمان نادرشاه تا آن وقت در آن حوالى باستقلال والى در معرکه‌ی جنگ بدست علیمحمدخان ولد محمدخان زند که خواهرزاده‌ی آن خدیو بى‌همال و باتفاق زکیخان مى‌بوده بقتل رسید» به هر حال کشته شدن مولا مطلب در سال ١١٧۶ بوده و شاید او در آن هنگام تازه از جنگ و محاصره‌ی کعبیان بازگشته بوده و چندان سپاه بر سر خود نداشته. زیرا چنانکه از تاریخ زندیه پیداست زکیخان چندان سپاهى با خود نداشته که چنین فیروزى یابد. مگر آنکه دلیرى زندیان و ناتوانى اعراب آن نتیجه را داده باشد.
2ـ تاریخ زندیه تألیف نامى نسخه‌ی خطى و آتشکده‌ی آذر.
🌸
🔸 3 ـ 5 : آمدن زکیخان به خوزستان و کشته شدن مولا مطّلب
در سال ١١٧۵ (1140) هنگامى که کریمخان در آذربایجان بود زکیخان پسرعموى او در اسپهان با بزرگان بختیارى و علیمحمدخان خواهرزاده‌ی کریمخان که حکمران بروجرد بود همدست شده بیرق سرکشى برافراشتند و بدینسان شورش برپا کردند. کریمخان این خبر شنیده از آذربایجان بآهنگ سرکوب ایشان بیرون آمد. زکیخان و همدستانش در خود تاب ایستادگى ندیده از نادانى و سیاهدلى چنین تدبیر اندیشیدند که زنان و فرزندان کریمخان و دیگر بزرگان زند و لشگریان ، بلکه چنانکه در تاریخ زندیه نوشته «زنان و فرزندان اهل بلد و بلوکات اصفهان» را نیز گرد آوردند ، و همراه خود ساخته راه خوزستان پیش گرفتند و آنهمه زنان و بچگان ناتوان و بى‌دست‌وپا را از کوهها و کتلها و گریوه‌هاى توانفرساى بختیارى گذرانده از راه مالمیر به سردشت در پیرامونهای شوشتر رسانیدند. خواست ایشان از این تدبیر سیاهدلانه آن بود که لشگریان کریمخان و بزرگان زند چون به اسپهان مى‌رسند و چگونگى را مى‌دانند ناگزیر مانده از دنبال زنان و فرزندان خود راه خوزستان گرفته بآنان مى‌پیوندند و بدینسان کار آنان بدلخواه ساخته مى‌شود. لیکن این اندیشه‌ی بیخردانه هرگز سودى نداد و کریمخان چون به اسپهان رسید نظرعلیخان زند را با سپاهى از دنبال زکیخان فرستاد و در جنگى که در سردشتْ میانه‌ی او با زکیخان روی داد زکیخان شکست خورده به پیرامونهای هویزه گریخت و نظرعلیخان آن اردوى زن و بچه را به اسپهان بازگردانید.
این حادثه گویا در آغازهاى سال ١١٧۶ (1141) بود. از آنسوى زکیخان چون به پیرامونهای هویزه رسید مولا مطّلب سپاه آراسته به پیشواز او شتافت و در جنگى که روی داد مولا مطّلب با دست علیمحمدخان کشته گردید. (1)
پس از آن زکیخان با همراهان و سپاه خود از عربستان بیرون آمده به نزد شیخِ آل‌کثیر رفت و این عشیره بنام دشمنى‌ای که با کریمخان مى‌نمودند او را پذیرفته از آمدن او شادیها کردند و تا دیرزمانى بمیزبانى پرداختند. ولى چنانکه گفته‌ایم در این سالها در خوزستان تنگى و نایابى سختى در کار و بگفته‌ی تاریخ زندیه «کار بر هر دو از میهمان و میزبان تنگ گردیده» بود. زکیخان ناگزیر شده از آنجا بیرون آمد و به لرستان فیلى (پشتکوه) رفت و در آنجا با نظرعلیخان زند جنگى کرده سپاهیانش برخى کشته گردیده و برخى پراکنده شدند و او ناچار گردیده از در زبونى درآمده زینهار خواست. نظرعلیخان باو زینهار داده همراه خود به اسپهان برد. زکیخان در آنجا در اصطبل بستی نشست تا هنگامى که کریمخان بَرو بخشیده از گناه او چشم پوشید. (2)
پابرگیها :
1ـ درباره‌ی این جنگ و داستان آگاهى درستى در دست نیست. در تاریخ زندیه باشاره بس کرده چنین مى‌گوید : «زکیخان بعد از مراجعت نظرعلیخان و سایر سرکردگان سپاه نصرت توأمان و تلاقى که او را با مولا مطلّب والى عربستان روی داد و گرفتارى و حبس و قید و بالاخره بقتل رسانیدن او به عشیره‌ی آل‌کثیر که در نواحى دزفول خوزستان سکنى دارند رفته . . .» معنى این عبارت آنست که زکیخان مولا مطلب را دستگیر کرده و پس از زمانى که در بند نگه داشته کشته است. با آنکه در آتشکده‌ی آذر که او نیز باین داستان اشاره کرده چنین مى‌نویسد : «. . . پاى قرار محمدزکیخان با جماعت بختیارى از جاى دررفته به صوب شوشتر فرار و مولا مطلب‌خان که از والى‌زادگان معتبر آن دیار و از زمان نادرشاه تا آن وقت در آن حوالى باستقلال والى در معرکه‌ی جنگ بدست علیمحمدخان ولد محمدخان زند که خواهرزاده‌ی آن خدیو بى‌همال و باتفاق زکیخان مى‌بوده بقتل رسید» به هر حال کشته شدن مولا مطلب در سال ١١٧۶ بوده و شاید او در آن هنگام تازه از جنگ و محاصره‌ی کعبیان بازگشته بوده و چندان سپاه بر سر خود نداشته. زیرا چنانکه از تاریخ زندیه پیداست زکیخان چندان سپاهى با خود نداشته که چنین فیروزى یابد. مگر آنکه دلیرى زندیان و ناتوانى اعراب آن نتیجه را داده باشد.
2ـ تاریخ زندیه تألیف نامى نسخه‌ی خطى و آتشکده‌ی آذر.
🌸
🔶 «دردها و درمانها»
🖌 احمد کسروی
🔹 بخش دوم
🔸 پاکخویی 1
🔸 پاکخویی 2
🔸 پاکخویی 3
🔸 پاکخویی 4
🔸 پاکخویی 5
🔸 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند
🔸 رویه‌کاریها
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود
🌸
🖌 احمد کسروی
🔹 بخش دوم
🔸 پاکخویی 1
🔸 پاکخویی 2
🔸 پاکخویی 3
🔸 پاکخویی 4
🔸 پاکخویی 5
🔸 کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند
🔸 رویه‌کاریها
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود
🌸
🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)
🔸 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
کتاب «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی) : 16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم
16ـ ما به یاری خدا با همه‌ی گمراهیها نبردیده‌ایم اینها را که فهرست‌وار می‌شمارم در شماره‌های چهارساله‌ی پیمان از یکایک آنها گفتگو کرده و بخواست خدا و به یاری او پاسخی را که می‌بایست داد داده‌ایم و اینجا که می‌شماریم می‌خواهیم که حقیقتگو و همراهان او که می‌گویند…
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی
🔸 تکه‌ی چهارده از شانزده
یکی از داستانهای شگفت در تاریخِ کیشها آن آزمایشهاییست که از سید باب کرده‌اند. مثلاً در اسپهان ازو پرسشهایی کرده‌اند که یکی این بوده : امام جواد چون پدرش در توس مرد یک پایش را از مدینه برداشت و در توس گزاشت ، این کار چگونه رخ داده؟!.. پس آن شهرها و سرزمینها درمیان توس و مدینه در کجا مانده؟!.. این پرسش بیخردانه‌ای بوده که از یک تن که دعوای برانگیختگی می‌داشته کرده‌اند. تو گویی یک برانگیخته برای چیستان‌گشاییست. شگفتتر آنست که سید باب نیز همسر[=هم‌شأن] آنان بوده و بجای آنکه بگوید این دروغست و نتوانستی بود ، یا بگوید یک برانگیخته برای پاسخ دادن باین پرسشها نیست ، بجای اینها پاسخ داده : نمی‌دانم ، و درماندگی خود را نشان داده.
ما پارسال در شماره‌ی دهم پیمان نامهای را که ناصرالدین‌میرزای ولیعهد بپدر خود محمدشاه درباره‌ی باب و آزمایش او در تبریز نوشته و چگونگی آن آزمایش را بازنموده آورده‌ایم. آن یک سند تاریخی بسیار ارجداریست که ما از کتابهای خود بهائیان بدست آوردیم و در آنجا دیده می‌شود که سید باب دعوای نیارَستنی می‌نموده و چنین می‌گفته که می‌توانم «برای عصای خود آیه نازل کنم» و یک رشته جمله‌های غلطی بهم می‌بافته ـ کسی که براهنمایی جهان برخاسته بوده هنر خود را «آیه‌پردازی» نشان می‌داده ، و با اینحال هرچه می‌پرسیده‌اند از پاسخ درمی‌مانده ، و از یکسو ملایان چون معنی برانگیختگی و کاری را که یک برانگیخته باید انجام دهد نمی‌شناخته‌اند ، تو گفتیی یک طلبه‌ای را بآزمایش می‌کشیده‌اند که پرسشهایی از معنی فلان جمله یا از «اعراب» فلان کلمه می‌کرده‌اند.
مثلاً در آن نشست پرسیده‌اند : «در حدیث وارد است مأمون از جناب رضا علیه‌السلام سئوال نمود که دلیل بر خلافت جد شما چیست؟ حضرت فرمود آیه‌ی أَنفُسَنَا. مأمون گفت : لولا نسائنا. حضرت فرمود : لولا ابنائنا. این سئوال و جواب را تطبیق بکن و مقصود را بیان نما» ، و سید باب پاسخ نتوانسته است.
کنون شما بیندیشید که اگر سید باب یک مرد هوشیاری بودی و معنی این جمله‌ها را که در کتابها نیز هست بازمی‌نمودی ، آیا بایستی ملایان او را یک برانگیخته شناسند و پیروی نمایند؟!.
آیا کسی با دانستن معنی یک چنین جمله‌ای برانگیخته تواند بود؟!.. آن لاف برانگیختگی زننده که بجای آنکه با گمراهیهای زمان خود به نبرد پردازد و بمردم راه راست را بنماید بآیه‌پردازی و مناجات‌بافی می‌کوشیده است و این آزمایش‌کنندگان که بجای آنکه بسخنانش گوش دهند و راست و کج آن را بسنجند و تواناییش را براهنمایی بیازمایند بچنین پرسشهای پرتی برمی‌خاسته‌اند. این نیز داستان بابیگریست.
چون سید باب که خود را گاهی «باب» و گاهی «قائم» می‌خوانده و در آن میان یک راه و کیش نوینی می‌گزارده در سخنانش از یک «مَن یُظهِرُهُ الله» (کسی که خدایش پدید آورَد) نام می‌برده پس از کشته شدن او میرزا حسینعلی نوری تهرانی خود را همان «مَن یُظهِرُهُ الله» خوانده و این یک کیش ، یا بگفته‌ی پیروانش یک دین نوینی برپا گردانیده ، و این نیز همچون سید باب یگانه هنرش آیه‌پردازی می‌بوده است.
ببینید چگونه گمراهیها از یکدیگر سرچشمه گرفته : از شیعیگری ، شیخیگری و کریمخانیگری پدید آمده ، و از شیخیگری بابیگری پیدا شده ، و از بابیگری بهائیگری بیرون آمده. از اینسو اگر برویم بهاءالله می‌گوید : من آن «مَن یُظهِرُهُ اللهَم» که سید باب گفته. سید باب می‌گوید : من آن قائمم که شیعیان شناخته‌اند ، و ما چون می‌جوییم می‌بینیم شیعیان یک دلیل هم باین پندار خود نمی‌دارند ، و می‌بینیم چنین چیزی از هر باره با آیین خدا ناسازگار است.
🌸
🔸 تکه‌ی چهارده از شانزده
یکی از داستانهای شگفت در تاریخِ کیشها آن آزمایشهاییست که از سید باب کرده‌اند. مثلاً در اسپهان ازو پرسشهایی کرده‌اند که یکی این بوده : امام جواد چون پدرش در توس مرد یک پایش را از مدینه برداشت و در توس گزاشت ، این کار چگونه رخ داده؟!.. پس آن شهرها و سرزمینها درمیان توس و مدینه در کجا مانده؟!.. این پرسش بیخردانه‌ای بوده که از یک تن که دعوای برانگیختگی می‌داشته کرده‌اند. تو گویی یک برانگیخته برای چیستان‌گشاییست. شگفتتر آنست که سید باب نیز همسر[=هم‌شأن] آنان بوده و بجای آنکه بگوید این دروغست و نتوانستی بود ، یا بگوید یک برانگیخته برای پاسخ دادن باین پرسشها نیست ، بجای اینها پاسخ داده : نمی‌دانم ، و درماندگی خود را نشان داده.
ما پارسال در شماره‌ی دهم پیمان نامهای را که ناصرالدین‌میرزای ولیعهد بپدر خود محمدشاه درباره‌ی باب و آزمایش او در تبریز نوشته و چگونگی آن آزمایش را بازنموده آورده‌ایم. آن یک سند تاریخی بسیار ارجداریست که ما از کتابهای خود بهائیان بدست آوردیم و در آنجا دیده می‌شود که سید باب دعوای نیارَستنی می‌نموده و چنین می‌گفته که می‌توانم «برای عصای خود آیه نازل کنم» و یک رشته جمله‌های غلطی بهم می‌بافته ـ کسی که براهنمایی جهان برخاسته بوده هنر خود را «آیه‌پردازی» نشان می‌داده ، و با اینحال هرچه می‌پرسیده‌اند از پاسخ درمی‌مانده ، و از یکسو ملایان چون معنی برانگیختگی و کاری را که یک برانگیخته باید انجام دهد نمی‌شناخته‌اند ، تو گفتیی یک طلبه‌ای را بآزمایش می‌کشیده‌اند که پرسشهایی از معنی فلان جمله یا از «اعراب» فلان کلمه می‌کرده‌اند.
مثلاً در آن نشست پرسیده‌اند : «در حدیث وارد است مأمون از جناب رضا علیه‌السلام سئوال نمود که دلیل بر خلافت جد شما چیست؟ حضرت فرمود آیه‌ی أَنفُسَنَا. مأمون گفت : لولا نسائنا. حضرت فرمود : لولا ابنائنا. این سئوال و جواب را تطبیق بکن و مقصود را بیان نما» ، و سید باب پاسخ نتوانسته است.
کنون شما بیندیشید که اگر سید باب یک مرد هوشیاری بودی و معنی این جمله‌ها را که در کتابها نیز هست بازمی‌نمودی ، آیا بایستی ملایان او را یک برانگیخته شناسند و پیروی نمایند؟!.
آیا کسی با دانستن معنی یک چنین جمله‌ای برانگیخته تواند بود؟!.. آن لاف برانگیختگی زننده که بجای آنکه با گمراهیهای زمان خود به نبرد پردازد و بمردم راه راست را بنماید بآیه‌پردازی و مناجات‌بافی می‌کوشیده است و این آزمایش‌کنندگان که بجای آنکه بسخنانش گوش دهند و راست و کج آن را بسنجند و تواناییش را براهنمایی بیازمایند بچنین پرسشهای پرتی برمی‌خاسته‌اند. این نیز داستان بابیگریست.
چون سید باب که خود را گاهی «باب» و گاهی «قائم» می‌خوانده و در آن میان یک راه و کیش نوینی می‌گزارده در سخنانش از یک «مَن یُظهِرُهُ الله» (کسی که خدایش پدید آورَد) نام می‌برده پس از کشته شدن او میرزا حسینعلی نوری تهرانی خود را همان «مَن یُظهِرُهُ الله» خوانده و این یک کیش ، یا بگفته‌ی پیروانش یک دین نوینی برپا گردانیده ، و این نیز همچون سید باب یگانه هنرش آیه‌پردازی می‌بوده است.
ببینید چگونه گمراهیها از یکدیگر سرچشمه گرفته : از شیعیگری ، شیخیگری و کریمخانیگری پدید آمده ، و از شیخیگری بابیگری پیدا شده ، و از بابیگری بهائیگری بیرون آمده. از اینسو اگر برویم بهاءالله می‌گوید : من آن «مَن یُظهِرُهُ اللهَم» که سید باب گفته. سید باب می‌گوید : من آن قائمم که شیعیان شناخته‌اند ، و ما چون می‌جوییم می‌بینیم شیعیان یک دلیل هم باین پندار خود نمی‌دارند ، و می‌بینیم چنین چیزی از هر باره با آیین خدا ناسازگار است.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش سوم : انجام کار مشعشعیان (احمد کسروی)
🔸 3 ـ 6 : جانشینان مولا مطّلب و انجام سخن آن خاندان
مولا مطّلب آخرین والى باشکوه و نامدار از مشعشعیان بود. پس از وى شکوه آن خاندان بسى کاسته و روى بفرود آمدن و نابود شدن گزارد. چه هنوز در زمان مولا مطلب بود که کعبیان در جنوب و جنوب غربى خوزستان استوار شده بسیار نیرومند گردیدند. از آنسوى در شرق خوزستان آل‌کثیر که دشمن دیرین مشعشعیان بودند استوار و نیرومند بودند. از این سپس مشعشعیان تنها در خاک هویزه که بنوشته‌ی حاجى نجم‌الملک پانزده فرسنگ در پانزده فرسنگ درازا و پهنا دارد فرمانروا بودند و بنام گماشتگى از دولت ایران حکم مى‌راندند و چون از یک خاندان کهنى و به سیادت شناخته بودند از این جهت مشایخ کعب همیشه از دست‌درازی و آزار بایشان خوددارى مى‌نمودند.
بنوشته‌ی سید نورالدین جزایرى (1) پس از مولا مطّلب نوبت والیگرى به پسرعموى او مولا جودالله رسید و او مردى سنگین و باهیبتى بود و با مردم رفتار نیکو کرده به کریمخان فرمانبردارى مى‌نمود. ولى مالیات باو نپرداخته تنها هر سال بهنگام نوروز پیشکشى براى او مى‌فرستاد. کریمخان هم باین پیشکش بس کرده باو سخت نمى‌گرفت.
پس از مرگ مولا جوداللّه پسر بزرگتر او مولا اسماعیل با فرمان کریمخان والیگرى یافت و او برادر خود مولا على را به نَوا[=گروگان] نزد کریمخان فرستاد و سالانه مالیات مى‌پرداخت.
پس از مرگ کریمخان که پس از کشاکشهایى نوبت پادشاهى به علیمرادخان زند رسید و او اسپهان را پایتخت ساخت و چون تا آن زمان مولا اسماعیل فالج گردیده و از کار افتاده بود و مولا محسن از عموزادگان او به اسپهان نزد علیمرادخان رفته ازو فرمان والیگرى گرفت و او مرد دانش‌دوستى بوده ولى چون از اسپهان به هویزه آمد اندکى نگذشت که علیمرادخان در اسپهان درگذشت و از این خبر بار دیگر در خوزستان شورش آغاز شده اعراب به تاخت‌وتاز برخاستند و مولا محسن از پیرى و کارندانى از سرکوب آنان درماند.
در این زمان در هویزه داستان گرفتارى جوى هاشم آغاز شده بود. شرح این داستان آنکه رود کرخه که یکى از رودهاى بزرگ خوزستان است پس از گذشتن از کنار ویرانه‌هاى شوش بخاک هویزه رسیده و پس از سیراب کردن باغها و کشتزارهاى آنجا از درون شهر هویزه گذشته بسوى شط¬العرب مى‌رفت که خود مایه‌ی آبادى هویزه و آن پیرامونها این رود بود.
در آن زمانها هاشم نام مردى در بالاتر از شهر هویزه جوى بزرگى کنده و شاخه‌اى از رود براى بردن بکشتزارهاى خود جدا ساخته بود. ولى از نرمى‌ای که خاک خوزستان دارد رفته‌رفته آن جوى بزرگتر گردید تا آنجا که انبوه آب بآن سوى بازگشته در کشتزارها و آبادیهاى پیرامون هویزه خشکى و کم‌آبى پدید آمد و بدینسان آبادیها روى بویرانى گزاشت.
در دوره‌ی والیگرى مولا محسن ، گذشته از تاخت‌وتاز اعراب گرفتارى دیگر همین داستان بى‌آبى بود. مولا محسن خواست بندى در دهنه‌ی جوى هاشم پدید آورده بدینسان آب رفته را به جوى بازآرد. ولى از ناتوانى از این کار نیز درماند و تنگى و نایابى در هویزه و آبادیهاى پیرامون آن پیدا شده سختى کار را هرچه بیشتر گردانید. مشایخ عرب از مولا محسن نومید گردیده و چون این هنگام میانه‌ی زندیان و قاجاریان کشاکش برخاسته و پادشاهى براى ایران شناخته نبود که ازو والى دیگرى درخواست نمایند ناگزیر شده نزد مولا محمد پسر دیگر جوداللّه که مرد گوشه‌نشینى بود رفته ازو خواستار شدند که والیگرى را پذیرفته بارى بچاره‌ی درد بى‌آبى بکوشد. مولا محمد خواهش آنان را پذیرفته والیگرى را بگردن گرفت (2) و بهمدستى مردم به بستن بند دهنه¬ی جوى هاشم پرداخت. اگرچه چند بار ساخته‌ی ایشان را سیل برانداخت ولى سرانجام بند استوارى پدید آورده و آب را به جوى دیرین بازگردانیدند و بدینسان بار دیگر هویزه و پیرامونهاى آن آبادى یافت.
پس از مرگ مولا محمد (3) چون این زمان شورش ایران فرونشسته و قاجاریان بروى کار آمده و نوبت پادشاهى به فتحعلیشاه رسیده بود با فرمان او مولا مطلب پسر مولا محمد حکمران هویزه گردید. پس از دیرى هم او برداشته شده عبدالعلیخان پسر مولا اسماعیل حکمرانى یافت.
شاید در زمان حکمرانى همین مولا عبدالعلى یا در زمان جانشین او بود که در حدود سال ١٢۵٠ (1213) شبى ناگهان سیل کرخه زور آورده و بند جوى هاشم را که از زمان مولا محمد چهل سال بیشتر برپا بود برانداخت و همه‌ی آب رود بیکبار به جوى هاشم بازگشت. در سایه‌ی این پیشامد در هویزه چندان بى‌آبى شد که مردم از بیم تشنه ماندن در بستر رود چاهها مى‌کندند که بازمانده‌ی آب را براى خوردن در آن چاهها ذخیره نمایند.
👇
🔸 3 ـ 6 : جانشینان مولا مطّلب و انجام سخن آن خاندان
مولا مطّلب آخرین والى باشکوه و نامدار از مشعشعیان بود. پس از وى شکوه آن خاندان بسى کاسته و روى بفرود آمدن و نابود شدن گزارد. چه هنوز در زمان مولا مطلب بود که کعبیان در جنوب و جنوب غربى خوزستان استوار شده بسیار نیرومند گردیدند. از آنسوى در شرق خوزستان آل‌کثیر که دشمن دیرین مشعشعیان بودند استوار و نیرومند بودند. از این سپس مشعشعیان تنها در خاک هویزه که بنوشته‌ی حاجى نجم‌الملک پانزده فرسنگ در پانزده فرسنگ درازا و پهنا دارد فرمانروا بودند و بنام گماشتگى از دولت ایران حکم مى‌راندند و چون از یک خاندان کهنى و به سیادت شناخته بودند از این جهت مشایخ کعب همیشه از دست‌درازی و آزار بایشان خوددارى مى‌نمودند.
بنوشته‌ی سید نورالدین جزایرى (1) پس از مولا مطّلب نوبت والیگرى به پسرعموى او مولا جودالله رسید و او مردى سنگین و باهیبتى بود و با مردم رفتار نیکو کرده به کریمخان فرمانبردارى مى‌نمود. ولى مالیات باو نپرداخته تنها هر سال بهنگام نوروز پیشکشى براى او مى‌فرستاد. کریمخان هم باین پیشکش بس کرده باو سخت نمى‌گرفت.
پس از مرگ مولا جوداللّه پسر بزرگتر او مولا اسماعیل با فرمان کریمخان والیگرى یافت و او برادر خود مولا على را به نَوا[=گروگان] نزد کریمخان فرستاد و سالانه مالیات مى‌پرداخت.
پس از مرگ کریمخان که پس از کشاکشهایى نوبت پادشاهى به علیمرادخان زند رسید و او اسپهان را پایتخت ساخت و چون تا آن زمان مولا اسماعیل فالج گردیده و از کار افتاده بود و مولا محسن از عموزادگان او به اسپهان نزد علیمرادخان رفته ازو فرمان والیگرى گرفت و او مرد دانش‌دوستى بوده ولى چون از اسپهان به هویزه آمد اندکى نگذشت که علیمرادخان در اسپهان درگذشت و از این خبر بار دیگر در خوزستان شورش آغاز شده اعراب به تاخت‌وتاز برخاستند و مولا محسن از پیرى و کارندانى از سرکوب آنان درماند.
در این زمان در هویزه داستان گرفتارى جوى هاشم آغاز شده بود. شرح این داستان آنکه رود کرخه که یکى از رودهاى بزرگ خوزستان است پس از گذشتن از کنار ویرانه‌هاى شوش بخاک هویزه رسیده و پس از سیراب کردن باغها و کشتزارهاى آنجا از درون شهر هویزه گذشته بسوى شط¬العرب مى‌رفت که خود مایه‌ی آبادى هویزه و آن پیرامونها این رود بود.
در آن زمانها هاشم نام مردى در بالاتر از شهر هویزه جوى بزرگى کنده و شاخه‌اى از رود براى بردن بکشتزارهاى خود جدا ساخته بود. ولى از نرمى‌ای که خاک خوزستان دارد رفته‌رفته آن جوى بزرگتر گردید تا آنجا که انبوه آب بآن سوى بازگشته در کشتزارها و آبادیهاى پیرامون هویزه خشکى و کم‌آبى پدید آمد و بدینسان آبادیها روى بویرانى گزاشت.
در دوره‌ی والیگرى مولا محسن ، گذشته از تاخت‌وتاز اعراب گرفتارى دیگر همین داستان بى‌آبى بود. مولا محسن خواست بندى در دهنه‌ی جوى هاشم پدید آورده بدینسان آب رفته را به جوى بازآرد. ولى از ناتوانى از این کار نیز درماند و تنگى و نایابى در هویزه و آبادیهاى پیرامون آن پیدا شده سختى کار را هرچه بیشتر گردانید. مشایخ عرب از مولا محسن نومید گردیده و چون این هنگام میانه‌ی زندیان و قاجاریان کشاکش برخاسته و پادشاهى براى ایران شناخته نبود که ازو والى دیگرى درخواست نمایند ناگزیر شده نزد مولا محمد پسر دیگر جوداللّه که مرد گوشه‌نشینى بود رفته ازو خواستار شدند که والیگرى را پذیرفته بارى بچاره‌ی درد بى‌آبى بکوشد. مولا محمد خواهش آنان را پذیرفته والیگرى را بگردن گرفت (2) و بهمدستى مردم به بستن بند دهنه¬ی جوى هاشم پرداخت. اگرچه چند بار ساخته‌ی ایشان را سیل برانداخت ولى سرانجام بند استوارى پدید آورده و آب را به جوى دیرین بازگردانیدند و بدینسان بار دیگر هویزه و پیرامونهاى آن آبادى یافت.
پس از مرگ مولا محمد (3) چون این زمان شورش ایران فرونشسته و قاجاریان بروى کار آمده و نوبت پادشاهى به فتحعلیشاه رسیده بود با فرمان او مولا مطلب پسر مولا محمد حکمران هویزه گردید. پس از دیرى هم او برداشته شده عبدالعلیخان پسر مولا اسماعیل حکمرانى یافت.
شاید در زمان حکمرانى همین مولا عبدالعلى یا در زمان جانشین او بود که در حدود سال ١٢۵٠ (1213) شبى ناگهان سیل کرخه زور آورده و بند جوى هاشم را که از زمان مولا محمد چهل سال بیشتر برپا بود برانداخت و همه‌ی آب رود بیکبار به جوى هاشم بازگشت. در سایه‌ی این پیشامد در هویزه چندان بى‌آبى شد که مردم از بیم تشنه ماندن در بستر رود چاهها مى‌کندند که بازمانده‌ی آب را براى خوردن در آن چاهها ذخیره نمایند.
👇
از آن زمان بار دیگر در هویزه و آن پیرامونها ویرانى روی داد. هر سالى حکمران هویزه تلاشى بکار برده بندى مى‌بست و اندک‌آبى بکشتزارها مى‌رساند ولى پس از اندکى بار دیگر بند مى‌افتاد. از جمله خانلرمیرزا در زمان حکمرانى خود در خوزستان چون از بستن بند از دهنه‌ی جوى هاشم سودی نمى‌دید خواست جوى دیگرى از جوى هاشم جدا کرده و آن را بجوى دیرین رود برساند و بدینسان آب را به هویزه بیاورد و هفت‌هزار تومان پول آن زمان خرج این کار کرد که در آغاز کار نتیجه‌ی خوبى بدست آمد. ولى پس از اندکى بار دیگر آب به جوى هاشم بازگشت و همه‌ی خرجها و زحمتها هدر رفت.
بگفتگوى خود از مشعشعیان بازگردیم. در سال ١2۵٧ (1220) که معتمدالدوله منوچهرخان به گوشمال و سرکوب محمدتقیخان بختیارى و شیخ ثامر کعبى لشگر به خوزستان کشید (که ما داستان آنها را در جای دیگری نوشته‌ایم) مولا فرج‌اللّه مشعشعى که حکومت هویزه داشت دولتخواهى نموده نزد منوچهرخان آمد و او چون محمدتقیخان را گرفتار کرده و شیخ ثامر را از خوزستان بیرون رانده بود حکمرانى سراسر خوزستان را به مولا فرج‌الله سپرد. سپس در سال ١٢۶٣ (1226) مولا فرج‌اللّه‌خان به تهران آمده از حاجى میرزا آقاسى نوازش فراوان یافت و چنانکه در ناسخ‌التواریخ نوشته بار دیگر بنام حکمران سراسر خوزستان بآنجا فرستاده شد. ولى گویا این بار او را چندان توانایى نبود و جز به هویزه و آن پیرامونها فرمان نمى‌راند.
پس از مولا فرج‌اللّه‌خان پسر او مولا عبداللّه و مولا مطّلب و مولا نصراللّه پسر عبداللّه و مولا محمد پسر نصراللّه و مولا مطّلب برادر او ، یکى پس از دیگرى بنام برگماشتگى از حکمران خوزستان که در شوشتر نشیمن داشت در هویزه فرمانروا بوده‌اند و چنانکه رسم خوزستان است مالیات آن پیرامونها نیز بدست ایشان بوده که از مردم گرد آورده بحکمران خوزستان مى‌پرداختند.
در آخرهاى زمان ناصرالدین‌شاه عشیره‌ی بنى‌طُرُف در نزدیکهاى هویزه نشیمن دارند و مردم دلیر و جنگجو مى‌باشند سر از فرمانبردارى مشعشعیان پیچیدند و گاهى با دولت نیز نافرمانى مى‌نمودند. از آن هنگام این عشیره از خاندان مشعشعى جدا گردید که شیخ جداگانه براى خود داشته و مالیات را یکسره بدولت مى‌پرداختند.
در زمان چیرگى شیخ خزعل‌خان خاندان مشعشع نیز مانند دیگر عشایر عرب زیردست او بودند و او دخترى از آن خاندان براى خود برگرفت و در سایه‌ی این خویشاوندى مولا عبدالعلى را که آن زمان پیشواى خاندان مشعشع بود برداشته برادر آن زن را بجاى او برگماشت. ولى چون در سال ١٣٠٣ خورشیدی زمان خودسرى شیخ خزعل‌خان هم سپرى گردید و دولت در خوزستان نیرو یافته کارها را بدست خود گرفت (که ما داستان آن را در کتاب جداگانه نوشته‌ایم) حاکم نظامى بار دیگر پیشوایى خاندان مشعشعى را به مولا عبدالعلیخان سپرد.
پابرگیها :
1ـ مترجم کتاب سید على.
2ـ در یادداشتی تاریخ والیگری مولا محمد را «یوم‌الثانی و العشرین من جمادل اول سنة 122» نوشته که همانا خواستش 1202 بوده.
3ـ در همان جنگ می‌نویسد : «خروج مولا محمد و حکم مولا عبدالعلی یوم الحادی عشر من جمادی اول سنة 12». از این جمله‌های غلط و نارسا پیداست که زمانی مولا محمد کناره جسته و مولا عبدالعلی نامی رشته‌ی والیگری داشته ولی داستان دانسته نیست.
🌸
بگفتگوى خود از مشعشعیان بازگردیم. در سال ١2۵٧ (1220) که معتمدالدوله منوچهرخان به گوشمال و سرکوب محمدتقیخان بختیارى و شیخ ثامر کعبى لشگر به خوزستان کشید (که ما داستان آنها را در جای دیگری نوشته‌ایم) مولا فرج‌اللّه مشعشعى که حکومت هویزه داشت دولتخواهى نموده نزد منوچهرخان آمد و او چون محمدتقیخان را گرفتار کرده و شیخ ثامر را از خوزستان بیرون رانده بود حکمرانى سراسر خوزستان را به مولا فرج‌الله سپرد. سپس در سال ١٢۶٣ (1226) مولا فرج‌اللّه‌خان به تهران آمده از حاجى میرزا آقاسى نوازش فراوان یافت و چنانکه در ناسخ‌التواریخ نوشته بار دیگر بنام حکمران سراسر خوزستان بآنجا فرستاده شد. ولى گویا این بار او را چندان توانایى نبود و جز به هویزه و آن پیرامونها فرمان نمى‌راند.
پس از مولا فرج‌اللّه‌خان پسر او مولا عبداللّه و مولا مطّلب و مولا نصراللّه پسر عبداللّه و مولا محمد پسر نصراللّه و مولا مطّلب برادر او ، یکى پس از دیگرى بنام برگماشتگى از حکمران خوزستان که در شوشتر نشیمن داشت در هویزه فرمانروا بوده‌اند و چنانکه رسم خوزستان است مالیات آن پیرامونها نیز بدست ایشان بوده که از مردم گرد آورده بحکمران خوزستان مى‌پرداختند.
در آخرهاى زمان ناصرالدین‌شاه عشیره‌ی بنى‌طُرُف در نزدیکهاى هویزه نشیمن دارند و مردم دلیر و جنگجو مى‌باشند سر از فرمانبردارى مشعشعیان پیچیدند و گاهى با دولت نیز نافرمانى مى‌نمودند. از آن هنگام این عشیره از خاندان مشعشعى جدا گردید که شیخ جداگانه براى خود داشته و مالیات را یکسره بدولت مى‌پرداختند.
در زمان چیرگى شیخ خزعل‌خان خاندان مشعشع نیز مانند دیگر عشایر عرب زیردست او بودند و او دخترى از آن خاندان براى خود برگرفت و در سایه‌ی این خویشاوندى مولا عبدالعلى را که آن زمان پیشواى خاندان مشعشع بود برداشته برادر آن زن را بجاى او برگماشت. ولى چون در سال ١٣٠٣ خورشیدی زمان خودسرى شیخ خزعل‌خان هم سپرى گردید و دولت در خوزستان نیرو یافته کارها را بدست خود گرفت (که ما داستان آن را در کتاب جداگانه نوشته‌ایم) حاکم نظامى بار دیگر پیشوایى خاندان مشعشعى را به مولا عبدالعلیخان سپرد.
پابرگیها :
1ـ مترجم کتاب سید على.
2ـ در یادداشتی تاریخ والیگری مولا محمد را «یوم‌الثانی و العشرین من جمادل اول سنة 122» نوشته که همانا خواستش 1202 بوده.
3ـ در همان جنگ می‌نویسد : «خروج مولا محمد و حکم مولا عبدالعلی یوم الحادی عشر من جمادی اول سنة 12». از این جمله‌های غلط و نارسا پیداست که زمانی مولا محمد کناره جسته و مولا عبدالعلی نامی رشته‌ی والیگری داشته ولی داستان دانسته نیست.
🌸
🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)
🔸 17ـ جز ما کی بچاره‌ی این پراکندگیها برخاسته؟
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 17ـ جز ما کی بچاره‌ی این پراکندگیها برخاسته؟
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
کتاب «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی) : 17ـ جز ما کی بچاره‌ی این پراکندگیها برخاسته؟
17ـ جز ما کی بچاره‌ی این پراکندگیها برخاسته؟ شما بهتر است نگاهی نیز بکارهای دیگران اندازید. امروز هزاران کسان دعوای راهنمایی و پیشوایی می‌دارند ، ولی آیا چه می‌کنند؟!. در جای دیگری گفته‌ام از سالهاست که در شهرهای شرق دسته‌هایی با نامهای گوناگون بنگهداری دین…
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی
🔸 تکه‌ی پانزده از شانزده
ایرادهایی که بهمه‌ی این کیشها توان گرفت
از آنسوی بهمه‌ی این کیشها چند ایراد بزرگی هست :
نخست : هیچ یکی از اینها با معنی درست دین سازگار نیست. چنانکه گفته‌ایم دین برای شناختن معنی جهان و زندگانی و پیش گرفتن یک راه بخردانه برای زیستن است. کنون ببینید آن معنی کجا و این کیشها کجاست؟!.. گفتگو از اینکه در هزار سال پیش خلیفه که بایستی بود چه سودی بزندگانی تواند داشت؟!.. دلبستگی بچند تن مردگانی که قرنهاست درگذشته‌اند و کنون جز نام نشانی از آنان در جهان نیست و آنان را دست‌اندرکارهای خدا شمردن ، بلکه رشته‌ی آفرش را بدست آنان سپردن چه سازشی با خرد می‌دارد؟!.. چه دلیلی برای چنین پندارهایی توان آورد؟!.. امروز در چنین هنگام سخت بزمان خود نپرداختن ، و همه سخن از هزار سال پیش راندن ، و بامید یک ناپیدای پنداری نشستن و بهیچ کوششی برنخاستن چگونه با خرد و مردانگی راست می‌آید؟!.. ببینید بیخردی بدتر از این چه باشد که یک کیش به پیروانش دستور دهد که بدولت مالیات نپردازید و سرباز ندهید و آن را «جائر» شناخته دشمنی کنید؟!.. زورگویی و خیره‌رویی بالاتر از این چه باشد که پیشروان یک دینی خود را به یک جای دوری کشند و در سود و زیان مردم کمترین همدردی و همراهی ننمایند و خود را بهیچ کاری پاسخده[=مسئول] نشناسند و با این حال بگویند : «حکومت حق ماست و شما باید زکات و خمس بما بپردازید ، و جز از ما بکسی فرمانبرداری ننمایید»؟!.. آیا اینها معنی زندگانی را شناختنست؟!..
دوم : در همه‌ی این کیشها خدای آفریدگار را بس خُرد گرفته‌اند. آن شیعیانند که امامان را همباز خدا می‌شمارند و اگر راستی را بخواهید همیشه اینان را از خدا بالاتر می‌گیرید و آن ارجی را که باینان می‌گزارند بخدا نمی‌گزارند. روسیاهان نام پاک‌ْآفریدگار را با خواری برند و نامهای امامانشان را جز با درود یاد نکنند. شیخیان و کریمخانیان آشکاره اینان را آفریدگار جهان و گرداننده‌ی آن می‌شمارند و خدا را دست‌بسته می‌پندارند.
در شیعیگری هر گونه بیفرهنگی با خدا دریغ نداشته‌اند. بی‌آنکه کمترین پروایی بداوری خرد نمایند و یا دربند آیین خدا باشند هر کجا هرچه بسودشان بوده بخدا بسته‌اند. «هر کسی بحسین بگرید همه‌ی گناهانش آمرزیده شود» چرا؟!.. برای چه؟!.. گریستن به یک کشته چه سودی دارد که خدا این ارج باو گزارد؟!.. «هر کسی بزیارت کربلا رود بهشت بَرو بایا[=واجب] گردد» ، چرا؟!.. برای چه؟!.. چه نتیجه از آن زیارت خواهد بود که چنین مزدی بآن داده شود؟!.. ای نادانان مگر خدا فلان پادشاه خودکامه‌ی هوسمند است که کارهایش جز از روی هوس نباشد؟!..
خیره‌رویی نگرید : در گفتگو از کشاکشِ خلافت برای آنکه سخن خود را پیش برند می‌گویند : جانشین پیغمبر یا سررشته‌دار کارهای مردمان باید برگزیده‌ی خدا باشد که لغزشی ازو رخ ندهد و جهان هم از روی دادگری و راستی پیش رود و کمترین ستمی درمیان نباشد. با این عنوان سخن خود را پیش می‌برند ، و چون بآنجا می‌رسد که یازده امام یکی پس از دیگری آمده و رفته‌اند و دوازدهم را نیز می‌گویند ناپیداست و پرسیده می‌شود که از یک امام ناپیدا چه کاری سر خواهد زد و آیا بی‌معنی نیست که مردم بی‌سررشته‌دار بمانند و جهان آشفته و بی‌سر و سامان باشد بیکبار بی‌پروایی می‌نمایند و این را از خدا ناسزا نمی‌شناسند.
بهاءالله گستاخی را تا بآنجا رسانیده که خود را «خدا» می‌ستاید و زشتی این را نمی‌داند.
🌸
🔸 تکه‌ی پانزده از شانزده
ایرادهایی که بهمه‌ی این کیشها توان گرفت
از آنسوی بهمه‌ی این کیشها چند ایراد بزرگی هست :
نخست : هیچ یکی از اینها با معنی درست دین سازگار نیست. چنانکه گفته‌ایم دین برای شناختن معنی جهان و زندگانی و پیش گرفتن یک راه بخردانه برای زیستن است. کنون ببینید آن معنی کجا و این کیشها کجاست؟!.. گفتگو از اینکه در هزار سال پیش خلیفه که بایستی بود چه سودی بزندگانی تواند داشت؟!.. دلبستگی بچند تن مردگانی که قرنهاست درگذشته‌اند و کنون جز نام نشانی از آنان در جهان نیست و آنان را دست‌اندرکارهای خدا شمردن ، بلکه رشته‌ی آفرش را بدست آنان سپردن چه سازشی با خرد می‌دارد؟!.. چه دلیلی برای چنین پندارهایی توان آورد؟!.. امروز در چنین هنگام سخت بزمان خود نپرداختن ، و همه سخن از هزار سال پیش راندن ، و بامید یک ناپیدای پنداری نشستن و بهیچ کوششی برنخاستن چگونه با خرد و مردانگی راست می‌آید؟!.. ببینید بیخردی بدتر از این چه باشد که یک کیش به پیروانش دستور دهد که بدولت مالیات نپردازید و سرباز ندهید و آن را «جائر» شناخته دشمنی کنید؟!.. زورگویی و خیره‌رویی بالاتر از این چه باشد که پیشروان یک دینی خود را به یک جای دوری کشند و در سود و زیان مردم کمترین همدردی و همراهی ننمایند و خود را بهیچ کاری پاسخده[=مسئول] نشناسند و با این حال بگویند : «حکومت حق ماست و شما باید زکات و خمس بما بپردازید ، و جز از ما بکسی فرمانبرداری ننمایید»؟!.. آیا اینها معنی زندگانی را شناختنست؟!..
دوم : در همه‌ی این کیشها خدای آفریدگار را بس خُرد گرفته‌اند. آن شیعیانند که امامان را همباز خدا می‌شمارند و اگر راستی را بخواهید همیشه اینان را از خدا بالاتر می‌گیرید و آن ارجی را که باینان می‌گزارند بخدا نمی‌گزارند. روسیاهان نام پاک‌ْآفریدگار را با خواری برند و نامهای امامانشان را جز با درود یاد نکنند. شیخیان و کریمخانیان آشکاره اینان را آفریدگار جهان و گرداننده‌ی آن می‌شمارند و خدا را دست‌بسته می‌پندارند.
در شیعیگری هر گونه بیفرهنگی با خدا دریغ نداشته‌اند. بی‌آنکه کمترین پروایی بداوری خرد نمایند و یا دربند آیین خدا باشند هر کجا هرچه بسودشان بوده بخدا بسته‌اند. «هر کسی بحسین بگرید همه‌ی گناهانش آمرزیده شود» چرا؟!.. برای چه؟!.. گریستن به یک کشته چه سودی دارد که خدا این ارج باو گزارد؟!.. «هر کسی بزیارت کربلا رود بهشت بَرو بایا[=واجب] گردد» ، چرا؟!.. برای چه؟!.. چه نتیجه از آن زیارت خواهد بود که چنین مزدی بآن داده شود؟!.. ای نادانان مگر خدا فلان پادشاه خودکامه‌ی هوسمند است که کارهایش جز از روی هوس نباشد؟!..
خیره‌رویی نگرید : در گفتگو از کشاکشِ خلافت برای آنکه سخن خود را پیش برند می‌گویند : جانشین پیغمبر یا سررشته‌دار کارهای مردمان باید برگزیده‌ی خدا باشد که لغزشی ازو رخ ندهد و جهان هم از روی دادگری و راستی پیش رود و کمترین ستمی درمیان نباشد. با این عنوان سخن خود را پیش می‌برند ، و چون بآنجا می‌رسد که یازده امام یکی پس از دیگری آمده و رفته‌اند و دوازدهم را نیز می‌گویند ناپیداست و پرسیده می‌شود که از یک امام ناپیدا چه کاری سر خواهد زد و آیا بی‌معنی نیست که مردم بی‌سررشته‌دار بمانند و جهان آشفته و بی‌سر و سامان باشد بیکبار بی‌پروایی می‌نمایند و این را از خدا ناسزا نمی‌شناسند.
بهاءالله گستاخی را تا بآنجا رسانیده که خود را «خدا» می‌ستاید و زشتی این را نمی‌داند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ (احمد کسروی)
🔸 دنباله (تکه‌ی یک از دو)
چنانکه نوید داده‌ایم اینک در دنباله‌ی کتاب برخی از نوشته‌هاى سید محمد مشعشع را از کتاب او «کلام المهدى» در اینجا مى‌آوریم :
ـ1ـ
در این نوشته عقیده‌ی باطنیگرى خود را درباره‌ی امام على‌بن‌ابیطالب بازنموده سپس بدعواهاى خود مى‌پردازد :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم الاعتقاد ان علیا الذى کان بجنب النبى هو‌السر الدائر فى‌السماء و الارض و محمد (ص) کان هو‌الحجاب بنوع الرسالة و الاحد عشر اماماً کانوا هم الملائکة منهم الیه و منه الیهم و سلمان من اهل‌‌البیت و البیت هى‌الطریقة و المعرفة و کل من وصل الى عرفانه کان سلمان فى کل عصر و زمان و هذا السید الذى ظهر هو بمنزلة کل نبى و کل ولى بالنوع الظاهر و ضعف البشریة لا بالقوة القاهرة لان الحقیقة لاتنتقل بل ینتقل‌الحجاب و یتصف البدن کجبرئیل مع تشکله بعدة ابدان مع بقاء الحقیقة على حالها و اللّه هو الغنى الحمید.
ـ2ـ
این نوشته‌ی اوست که در صفحه‌ی 10 و ١1 و صفحه‌ی ٢۶ و ٢٧ یاد آن کرده شده. در اینجا جمله‌های «حتى جائت شعشة الجعدى ...» و «الى ان جائت شعشة الدوب» که هر کدام اشاره بداستانى خواهد بود بما روشن نیست. درست خواست او را از کلمه¬ی شعشة (که شاید درست آن شعشعه بوده) بدست نیاورده‌ایم :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم ایها الناس رحمکم اللّه تعالى و عفى عنکم من یکون امتحن الله اعظم من هذا السید الذى ترونه فانه تم خمسة عشر سنة یلعنونه الناس و یسبونه و یأمرون بقتله و قتل اولاده و هو ینهزم من بلد الى بلد حتى جائت شعشة الجعدى رضى‌اللّه عنه و ما بقیت الارض تسعه حتى هرب الى الجبال و صارت کل هل الجنال یریدون قتله من تلک الشعشه فما نجى الا بعد الیاس ثم عاد الى بلاد العراق و صارت تطلبه المغل و جمیع من کان له صدیقا صار عدوا و لا بقى له مکنا یکتن به وضاقت به الارض الى ان جائت شعشة الدوب ذاق منها مراما لایعد و لا یحصى من مقاسات الاعداء و الخوف منهم حتى تمکن ولده و اسقاه من العلقم مالا یوصف بحد و جرى ماقد جرى ثم قتل ولده و مضى الى رحمةالله و رضوانه تقبله‌اللّه تعالی و قابله بالعفوانه هوالغفور الرحیم و دارت علیه اهل الارض کلهم والسعکر فوق ذلک و بلغت القلوب الحناجر کاظمین و اعانه‌اللّه و هوالمعین و تخلف عنده ضعفاء العسکر بقایا کربلا و الدوب و هم حملة‌الامانة الى یوم‌القیمة فأى شیئی بقى علیه حتى یعمل امتحنه‌اللّه بسقم جسده غایةالامتحان افهذا المأمول من‌القادر الذى بذلنا فى معرفته المهج ان یخلیه طریحاً تحت حوافر خیول‌الظالمین یعز على‌اللّه و على‌الرسول فمن ابتلى اعظم من هذه البلوة ام من رزى ابلغ من هذه الرزیة ادعوا بفرجه فرج‌اللّه عنکم و عنه انه سمیع‌الدعاء و هو القریب المجیب و هو اقرب‌الیه من حبل الورید و السلام على من اتبع‌الهدى.
ـ3ـ
این همان زیارتنامه است که نامش را برده‌ایم. گویا این را ساخته بوده که پیروانش روزانه یا در پاره‌ای روزها بخوانند و از عبارتهاى آن پیداست که این مرد نادان چه دعواهایى داشته است و چه جایگاهى براى خود نشان مى‌داده. برخى جمله‌هاى این زیارتنامه اشاره بدعواهایى است که شرح آنها را ما در این کتاب داده‌ایم :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم السلام علیک یامن سره مقام‌الرحمن السلام علیک یامن هو اللسان المعبر بالحقیقة و العرفان السلام علیک یامن اظهر فضلهم و نهى امرالشریعة و القرآن السلام علیک یامن بدلیله تساوى‌الائمة بحیوةالابدان السلام علیک یامن سهت دون حجاجه کل مجادل من الانس و الجان السلام علیک یامن لولاه لزال‌التکلیف لظهور المعهود بملکوتیة الاعلام یامن بصفاته البشریة حصول‌الاختیار للخاص و العام السلام‌علیک یا امام‌المهدى و الطریقة الوسطى للانام السلام‌علیک یا مزیح‌الدجا و کاشف‌الغطاء بالالهام السلام‌علیک یا آخذ الثار من‌الفجرة والکفار السلام‌علیک یامن الیه عودالامر و علیه قیام‌الساعة والاحتشار السلام‌علیک و على اجدادک‌الطاهرین و آلک الصالحین انت الذى یرجع الیک‌الغالى و یلحق بک‌التالى لعن‌الله من غشک و عصاک لعن اللّه من جحد حقک الجلى لعن‌اللّه من انکر امرک‌الکلى لعنا و بیلا دائماً و اصباً سرمدأ لاانقطاع لاوله و لاانتهاء لامده.
🌸
🔸 دنباله (تکه‌ی یک از دو)
چنانکه نوید داده‌ایم اینک در دنباله‌ی کتاب برخی از نوشته‌هاى سید محمد مشعشع را از کتاب او «کلام المهدى» در اینجا مى‌آوریم :
ـ1ـ
در این نوشته عقیده‌ی باطنیگرى خود را درباره‌ی امام على‌بن‌ابیطالب بازنموده سپس بدعواهاى خود مى‌پردازد :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم الاعتقاد ان علیا الذى کان بجنب النبى هو‌السر الدائر فى‌السماء و الارض و محمد (ص) کان هو‌الحجاب بنوع الرسالة و الاحد عشر اماماً کانوا هم الملائکة منهم الیه و منه الیهم و سلمان من اهل‌‌البیت و البیت هى‌الطریقة و المعرفة و کل من وصل الى عرفانه کان سلمان فى کل عصر و زمان و هذا السید الذى ظهر هو بمنزلة کل نبى و کل ولى بالنوع الظاهر و ضعف البشریة لا بالقوة القاهرة لان الحقیقة لاتنتقل بل ینتقل‌الحجاب و یتصف البدن کجبرئیل مع تشکله بعدة ابدان مع بقاء الحقیقة على حالها و اللّه هو الغنى الحمید.
ـ2ـ
این نوشته‌ی اوست که در صفحه‌ی 10 و ١1 و صفحه‌ی ٢۶ و ٢٧ یاد آن کرده شده. در اینجا جمله‌های «حتى جائت شعشة الجعدى ...» و «الى ان جائت شعشة الدوب» که هر کدام اشاره بداستانى خواهد بود بما روشن نیست. درست خواست او را از کلمه¬ی شعشة (که شاید درست آن شعشعه بوده) بدست نیاورده‌ایم :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم ایها الناس رحمکم اللّه تعالى و عفى عنکم من یکون امتحن الله اعظم من هذا السید الذى ترونه فانه تم خمسة عشر سنة یلعنونه الناس و یسبونه و یأمرون بقتله و قتل اولاده و هو ینهزم من بلد الى بلد حتى جائت شعشة الجعدى رضى‌اللّه عنه و ما بقیت الارض تسعه حتى هرب الى الجبال و صارت کل هل الجنال یریدون قتله من تلک الشعشه فما نجى الا بعد الیاس ثم عاد الى بلاد العراق و صارت تطلبه المغل و جمیع من کان له صدیقا صار عدوا و لا بقى له مکنا یکتن به وضاقت به الارض الى ان جائت شعشة الدوب ذاق منها مراما لایعد و لا یحصى من مقاسات الاعداء و الخوف منهم حتى تمکن ولده و اسقاه من العلقم مالا یوصف بحد و جرى ماقد جرى ثم قتل ولده و مضى الى رحمةالله و رضوانه تقبله‌اللّه تعالی و قابله بالعفوانه هوالغفور الرحیم و دارت علیه اهل الارض کلهم والسعکر فوق ذلک و بلغت القلوب الحناجر کاظمین و اعانه‌اللّه و هوالمعین و تخلف عنده ضعفاء العسکر بقایا کربلا و الدوب و هم حملة‌الامانة الى یوم‌القیمة فأى شیئی بقى علیه حتى یعمل امتحنه‌اللّه بسقم جسده غایةالامتحان افهذا المأمول من‌القادر الذى بذلنا فى معرفته المهج ان یخلیه طریحاً تحت حوافر خیول‌الظالمین یعز على‌اللّه و على‌الرسول فمن ابتلى اعظم من هذه البلوة ام من رزى ابلغ من هذه الرزیة ادعوا بفرجه فرج‌اللّه عنکم و عنه انه سمیع‌الدعاء و هو القریب المجیب و هو اقرب‌الیه من حبل الورید و السلام على من اتبع‌الهدى.
ـ3ـ
این همان زیارتنامه است که نامش را برده‌ایم. گویا این را ساخته بوده که پیروانش روزانه یا در پاره‌ای روزها بخوانند و از عبارتهاى آن پیداست که این مرد نادان چه دعواهایى داشته است و چه جایگاهى براى خود نشان مى‌داده. برخى جمله‌هاى این زیارتنامه اشاره بدعواهایى است که شرح آنها را ما در این کتاب داده‌ایم :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم السلام علیک یامن سره مقام‌الرحمن السلام علیک یامن هو اللسان المعبر بالحقیقة و العرفان السلام علیک یامن اظهر فضلهم و نهى امرالشریعة و القرآن السلام علیک یامن بدلیله تساوى‌الائمة بحیوةالابدان السلام علیک یامن سهت دون حجاجه کل مجادل من الانس و الجان السلام علیک یامن لولاه لزال‌التکلیف لظهور المعهود بملکوتیة الاعلام یامن بصفاته البشریة حصول‌الاختیار للخاص و العام السلام‌علیک یا امام‌المهدى و الطریقة الوسطى للانام السلام‌علیک یا مزیح‌الدجا و کاشف‌الغطاء بالالهام السلام‌علیک یا آخذ الثار من‌الفجرة والکفار السلام‌علیک یامن الیه عودالامر و علیه قیام‌الساعة والاحتشار السلام‌علیک و على اجدادک‌الطاهرین و آلک الصالحین انت الذى یرجع الیک‌الغالى و یلحق بک‌التالى لعن‌الله من غشک و عصاک لعن اللّه من جحد حقک الجلى لعن‌اللّه من انکر امرک‌الکلى لعنا و بیلا دائماً و اصباً سرمدأ لاانقطاع لاوله و لاانتهاء لامده.
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)
🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
کتاب «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی) : 18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی
18ـ ریشه‌ی یک رشته گمراهیهای کیشی این گرفتاریها که امروز شرق دچار است آن قاعده را روشن می‌گرداند که گفته‌اند : «دروغ هر چند پیش رود در جایی خواهد درماند». این بسیار رخ دهد که کسی دغلکاریهایی کند و دروغهایی پردازد و زمانی از آنها سود جوید ولی سرانجام پاپیچش…
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی
🔸 تکه‌ی شانزده از شانزده
سوم : سید باب نشان راستگویی را نیارَستنی شناخته ، ولی نیارَستنی که خود او می‌داشته آن آیه‌بافیهای غلط و بی‌معنی بوده. اما بهاءالله از نیارَستنی بیزاری نموده ولی نگفته که راست و دروغ را با چه نشانی بشناسند و همه‌ی زور خود را بجمله‌پردازی زده است. کسانی که تا این اندازه از راستیها بدور بوده‌اند براهنمایی مردمان برخاسته‌اند.
چهارم : به باب و بهاء این ایراد هست که یک برانگیخته چون برخاست باید با گمراهیهای زمان خود به نبرد کوشد و آنها را براندازد ولی این دو تن هر یکی بیش از این نکرده که گمراهیهای زمان خود را بهم آمیخته و از رویهم‌رفته‌ی آنها یک کیش نوینی ـ یا بهتر گویم : یک گمراهی نوینی ـ پدید آورده. کیشهای اینها جز رویهم‌ریخته‌ی شیعیگری و صوفیگری و باطنیگری و فلسفه‌ی یونان و بافندگیهای شیخ اَحسایی و شاگرد او سید رشتی نیست. اینان بجای آنکه با بت‌پرستیها بجنگند خود به «ماننده‌سازی» پرداخته‌اند. مثلاً بجای کربلا و مشهد و نجف جاهایی را در بغداد و شیراز و عَکا برای زیارت درست کرده‌اند.
درمیان مسلمانان حدیثهایی هست که هر که فلان دعا یا بهمان سوره را بخواند بهشت بَرو بایا گردد ، یا مزد صد شهید باو دهند. اینها که همه ساخته و دروغست بهاءالله ماننده‌سازی کرده و لوحی بنام لوح احمد پرداخته و در آن چنین گفته : «هر که این را بخواند او را مزد صد شهید خواهد بود».
این نمونه‌ایست که تا چه اندازه درمانده بوده. نمونه‌ایست که راهنمایی بمردمان و نبرد با گمراهیها چیزی نیست که دروغ بردارد و کسی که بچنان کاری بدروغ برخاست بدینسان رسوا گردیده دروغگوییش شناخته خواهد گردید.
پاداش یا مزد هر کاری باید باندازه‌ی نتیجه و سود آن کار باشد. شما اگر یک کارخانه دارید باید به هر یکی از کارکنان آن باندازه‌ی نتیجه‌ای که از کوشش و کارش بدست می‌آید بپردازید. اگر کسی یک قالیچه‌ی کوچکی بافته که دوصد ریال ارزش می‌دارد و شما باو هزار ریال مزد پردازید نشان نافهمی شما خواهد بود.
اینکه در اسلام بشهید (کسی که در راه خدا یا در راه مردانگی کشته شده) ارج گزارده و برایش جایگاه بلندی نشان داده شده از آنست که چنین کشته‌ای هم کارش بسیار دشوار و خود از جان گذشتنست و هم نتیجه‌ی آن کار بزرگ تواند بود. کسی که در راه مردانگی کشته می‌شود ، چه‌بسا کار او مایه‌ی رستگاری هزاران کسان گردد و یا صدها خاندان از آسیب دشمن آسوده باشند. کسی که از جان می‌گذرد و در یک راه خدایی می‌کوشد و کشته می‌شود چون کارش هم دشوار و هم سودمند است از اینرو پاداش بزرگی خواهد یافت.
کنون یک راهنمایی که بخواندن یک لوح یا بریختن چند دانه اشک از چشم ، مزد صد شهید می‌دهد نخست همین نشان دروغگویی و نافهمی اوست. خواندن یک لوح یا ریختن اشک چه سود یا چه نتیجه‌ی بزرگی دارد که شاینده‌ی[لایق] پاداش باشد؟!.. از آنسوی نتیجه‌ی یک چنین سخنی آنست که دیگر هیچ کسی برای کوشیدن در راه خدا و کشته شدن آماده نگردد و تن بچنان کاری ندهد. زیرا چه شده که برود و کشته گردد و تازه مزد یک شهید بگیرد ، و چرا در کنجی آسوده ننشیند و لوح احمد نخواند یا اشک نریزد که مزد صد شهید دریابد؟!.. همین سخنان براستی دین را از میان بردنست. دین برای آنست که مردم بکارهای بزرگ و سودمند واداشته شوند ، برای آنست که از کارهای گناه‌آور پرهیز جویند. ولی این گفته‌ها نتیجه‌اش آن خواهد بود که مردم بهیچ کار سختی رو نیاورند و از هیچ گناهی رو نگردانند ، و برای چاره‌ی کار اشک ریزند و یا لوح خوانند.
🌸
🔸 تکه‌ی شانزده از شانزده
سوم : سید باب نشان راستگویی را نیارَستنی شناخته ، ولی نیارَستنی که خود او می‌داشته آن آیه‌بافیهای غلط و بی‌معنی بوده. اما بهاءالله از نیارَستنی بیزاری نموده ولی نگفته که راست و دروغ را با چه نشانی بشناسند و همه‌ی زور خود را بجمله‌پردازی زده است. کسانی که تا این اندازه از راستیها بدور بوده‌اند براهنمایی مردمان برخاسته‌اند.
چهارم : به باب و بهاء این ایراد هست که یک برانگیخته چون برخاست باید با گمراهیهای زمان خود به نبرد کوشد و آنها را براندازد ولی این دو تن هر یکی بیش از این نکرده که گمراهیهای زمان خود را بهم آمیخته و از رویهم‌رفته‌ی آنها یک کیش نوینی ـ یا بهتر گویم : یک گمراهی نوینی ـ پدید آورده. کیشهای اینها جز رویهم‌ریخته‌ی شیعیگری و صوفیگری و باطنیگری و فلسفه‌ی یونان و بافندگیهای شیخ اَحسایی و شاگرد او سید رشتی نیست. اینان بجای آنکه با بت‌پرستیها بجنگند خود به «ماننده‌سازی» پرداخته‌اند. مثلاً بجای کربلا و مشهد و نجف جاهایی را در بغداد و شیراز و عَکا برای زیارت درست کرده‌اند.
درمیان مسلمانان حدیثهایی هست که هر که فلان دعا یا بهمان سوره را بخواند بهشت بَرو بایا گردد ، یا مزد صد شهید باو دهند. اینها که همه ساخته و دروغست بهاءالله ماننده‌سازی کرده و لوحی بنام لوح احمد پرداخته و در آن چنین گفته : «هر که این را بخواند او را مزد صد شهید خواهد بود».
این نمونه‌ایست که تا چه اندازه درمانده بوده. نمونه‌ایست که راهنمایی بمردمان و نبرد با گمراهیها چیزی نیست که دروغ بردارد و کسی که بچنان کاری بدروغ برخاست بدینسان رسوا گردیده دروغگوییش شناخته خواهد گردید.
پاداش یا مزد هر کاری باید باندازه‌ی نتیجه و سود آن کار باشد. شما اگر یک کارخانه دارید باید به هر یکی از کارکنان آن باندازه‌ی نتیجه‌ای که از کوشش و کارش بدست می‌آید بپردازید. اگر کسی یک قالیچه‌ی کوچکی بافته که دوصد ریال ارزش می‌دارد و شما باو هزار ریال مزد پردازید نشان نافهمی شما خواهد بود.
اینکه در اسلام بشهید (کسی که در راه خدا یا در راه مردانگی کشته شده) ارج گزارده و برایش جایگاه بلندی نشان داده شده از آنست که چنین کشته‌ای هم کارش بسیار دشوار و خود از جان گذشتنست و هم نتیجه‌ی آن کار بزرگ تواند بود. کسی که در راه مردانگی کشته می‌شود ، چه‌بسا کار او مایه‌ی رستگاری هزاران کسان گردد و یا صدها خاندان از آسیب دشمن آسوده باشند. کسی که از جان می‌گذرد و در یک راه خدایی می‌کوشد و کشته می‌شود چون کارش هم دشوار و هم سودمند است از اینرو پاداش بزرگی خواهد یافت.
کنون یک راهنمایی که بخواندن یک لوح یا بریختن چند دانه اشک از چشم ، مزد صد شهید می‌دهد نخست همین نشان دروغگویی و نافهمی اوست. خواندن یک لوح یا ریختن اشک چه سود یا چه نتیجه‌ی بزرگی دارد که شاینده‌ی[لایق] پاداش باشد؟!.. از آنسوی نتیجه‌ی یک چنین سخنی آنست که دیگر هیچ کسی برای کوشیدن در راه خدا و کشته شدن آماده نگردد و تن بچنان کاری ندهد. زیرا چه شده که برود و کشته گردد و تازه مزد یک شهید بگیرد ، و چرا در کنجی آسوده ننشیند و لوح احمد نخواند یا اشک نریزد که مزد صد شهید دریابد؟!.. همین سخنان براستی دین را از میان بردنست. دین برای آنست که مردم بکارهای بزرگ و سودمند واداشته شوند ، برای آنست که از کارهای گناه‌آور پرهیز جویند. ولی این گفته‌ها نتیجه‌اش آن خواهد بود که مردم بهیچ کار سختی رو نیاورند و از هیچ گناهی رو نگردانند ، و برای چاره‌ی کار اشک ریزند و یا لوح خوانند.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ (احمد کسروی)
🔸 دنباله (تکه‌ی دو از دو)
ـ4ـ
چنانکه نوشته‌ایم سید محمد گاهى نیز مشق قرآن‌سازى مى‌کرده و سوره‌هایى مانند سوره‌هاى قرآن مى‌ساخته. از جمله سوره‌اى در برابر سوره‌ی «الرحمن» ساخته که اینک بخشى از آغاز آن را در اینجا مى‌آوریم :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم صدق‌اللّه العظیم‌المنان الحلیم الغفور الدیان مبدل‌السیئات عفواً و مغفرة و احسانا لا اله الا هو الرؤف‌الحنان و الارض وضعها للانام فیها فاکهة و النخل ذات‌الاکمام و الحب ذوالعصف و الریحان فبأى آلاء ربکما تکذبان الرحمن الرحیم واسع المغفرة عن المذنب‌الجان رب المشرقین رب‌المغربین فبأى آلاء ربکما تکذبان الخالق البارى المصور للانسان له الاسماءالحسنى فجل عن‌الخلل و النقصان مرج‌البحرین یلتقیان بینهما برزخ لایبغیان فبأى آلاء ربکما تکذبان اللطیف المنعم على عباده بالغفران الذى جعل انبیائه و اولیائه بحرى‌العرفان یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان فبأى آلاء ربکما تکذبان.
ـ5ـ
یکى دیگر از سوره‌هاى او را مى‌آوریم که در اینجا مردم را به یارى خود مى‌خواند و نیز از خدا یارى مى‌خواهد :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم فهذا اوان اخذالثار بامراللّه القوى‌الجبار فالواجب على سایر اهل‌الابصار السعى و الدخول فى سلک‌الانصار و من لم یحکم بما انزل‌اللّه فاولئک هم الفاسقون اجیبوا داعى‌اللّه و آمنو به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب الیم اللهم صل على سایر الانبیاء المرسلین و الشهداء و المقربین و اعن‌اللهم ولیک القائم بامرک الصادع بما امرته القائم بوظائف ما حملته لاخذ ثارک و ثارخاصتک من خلقک وصفوتک من عبادک حتى تملکه مشارق الارض و مغاربها برها و بحرها سهلها و جبلها حتى تبلغه نهایةالمقصود و ترفعه الى مقامک‌الرضى‌المحمود اللهم انصر ناصریه و اخذل خاذلیه و دمدم على من غشه و ناواه انک تسمع و ترى برحمتک یا ارحم‌الراحمین.
ـ6ـ
در نوشته‌ی پایین سید محمد بخش بیشتر بدآموزیهای خود را با دلیلهایش یاد می‌کند و این نمونه‌ای از درهم‌بافیهای اوست :
بسم‌اللّه الرحمن‌الرحیم معاشرالمؤمنین رحمکم‌الله و عفی عنکم انه هو البر‌الرحیم ان‌هذا اوان الظهور والقیام‌للقائم من آل‌محمد علیهم‌السلام علی‌الوجه المخفی‌لامتحان العباد و اخلاص‌العارفین و لولا ذلک لحشر فی هذاالجمع الالهی من لایستحق الکرامة و لولا ظهور هذاالسید بالنیابة عن الغائب لتطرق الخطاء علی‌الله تعالی‌الله عن ذلک من وجهین الاول ان عمره قد ناف عن ستمأۀ سنة و الشیعة الانصار بزعم المذهب هم‌العلماء و الفضلاء و قد مضوا و لم‌یبق الا المنافقین الثانی عندهم ان غیبته لیست من‌الله و لا من نفسه بل من کثرۀ الاعداء و قلةالناصر بدلیل ان المهدی ثانی عشر الائمة و قد ولد سنة خمس و خمسین و مأتین من الهجرۀ و هو محمدبن‌حسن العسکری ثانی عشر الذی امه نرجس بنت قیصر ملک الروم اخذت بسبی العباس و هی بکر و امرضها‌الله حینما سبیت و جاء بها السابی الی بغداد فاشترتها عمة‌الحسن اخت‌الهادی و وهبتها للحسن‌بن‌علی و حملت من الحسن فجائت بالمهدی محمد بن الحسن العسکری و هو المقصود و الخلیفة عن الاباء و الاجداد و الیه الانتظار لماورد فی الروایات بالنقل المتتابع لکن ظهوره متوقف علی موت الاباء و الاجداد کموت الحیوان و البهائم و الجهال و لیس حکمهم فی الموت کهولاء فلیتیقن کل سامع و بذالک جاء القرآن و الحدیث قال‌الله تعالی ولاتحسبن الذی قتلوا فی سبیل‌الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون بمعنی انهم کالملائکة بعدالموت و انما ازدادوا بموتهم هذا المجازی اقتدارا و علوالدرجات و کرامة کما وردمن وجودهم قبل الابدان کما قال‌الله تعالی فتلقی آدم من ربه کلمات و قد اجمع اهل التفسیر من علماء المذهب ان الکلمات التی تلقیها آدم هی محمد و علی و فاطمة و الحسن و الحسین علیهم السلام و قد بحثنا هذا البحث فی کثیر من النسخ و اماالحدیث فهوما وردمن کون المؤمن حیا فی‌الدارین و ما ظهر هذا السید القائم بحسب النیابة من القائم الالبقاء الاباء و الاجداد و انهم لم یلحقهم الفناء و التعطیل لصدق القرآن و الحدیث و ید الوکیل یدالموکل فهو هو بالوصول الیه و من شک فیلحضر و لیجادل ماامکنه و قدترکبت الجحة علی من سمع هذاالدعوی و هو عاقل و قدتبین بالدلیل الواضح ان‌علیا وصی محمد هو الله المحتجب بذالک‌البدن المعروف کما احتجب جبرئیل ببدن المسکین و امثاله و قد شهد القرآن بذلک و اجمع المفسرون علیها و من لم یعتقد ان علیا هوالله و ان محمدا رسوله و فاطمة امته واحد عشر اماما ملائکته و الانبیاء رسله و الکتب المنزلة کلامه و الوجود خلقه فقد کفر و لعن و یقتل فی هذه الغلبه الاتیة انشاءالله.
🌸
🔸 دنباله (تکه‌ی دو از دو)
ـ4ـ
چنانکه نوشته‌ایم سید محمد گاهى نیز مشق قرآن‌سازى مى‌کرده و سوره‌هایى مانند سوره‌هاى قرآن مى‌ساخته. از جمله سوره‌اى در برابر سوره‌ی «الرحمن» ساخته که اینک بخشى از آغاز آن را در اینجا مى‌آوریم :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم صدق‌اللّه العظیم‌المنان الحلیم الغفور الدیان مبدل‌السیئات عفواً و مغفرة و احسانا لا اله الا هو الرؤف‌الحنان و الارض وضعها للانام فیها فاکهة و النخل ذات‌الاکمام و الحب ذوالعصف و الریحان فبأى آلاء ربکما تکذبان الرحمن الرحیم واسع المغفرة عن المذنب‌الجان رب المشرقین رب‌المغربین فبأى آلاء ربکما تکذبان الخالق البارى المصور للانسان له الاسماءالحسنى فجل عن‌الخلل و النقصان مرج‌البحرین یلتقیان بینهما برزخ لایبغیان فبأى آلاء ربکما تکذبان اللطیف المنعم على عباده بالغفران الذى جعل انبیائه و اولیائه بحرى‌العرفان یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان فبأى آلاء ربکما تکذبان.
ـ5ـ
یکى دیگر از سوره‌هاى او را مى‌آوریم که در اینجا مردم را به یارى خود مى‌خواند و نیز از خدا یارى مى‌خواهد :
بسم‌اللّه الرحمن الرحیم فهذا اوان اخذالثار بامراللّه القوى‌الجبار فالواجب على سایر اهل‌الابصار السعى و الدخول فى سلک‌الانصار و من لم یحکم بما انزل‌اللّه فاولئک هم الفاسقون اجیبوا داعى‌اللّه و آمنو به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب الیم اللهم صل على سایر الانبیاء المرسلین و الشهداء و المقربین و اعن‌اللهم ولیک القائم بامرک الصادع بما امرته القائم بوظائف ما حملته لاخذ ثارک و ثارخاصتک من خلقک وصفوتک من عبادک حتى تملکه مشارق الارض و مغاربها برها و بحرها سهلها و جبلها حتى تبلغه نهایةالمقصود و ترفعه الى مقامک‌الرضى‌المحمود اللهم انصر ناصریه و اخذل خاذلیه و دمدم على من غشه و ناواه انک تسمع و ترى برحمتک یا ارحم‌الراحمین.
ـ6ـ
در نوشته‌ی پایین سید محمد بخش بیشتر بدآموزیهای خود را با دلیلهایش یاد می‌کند و این نمونه‌ای از درهم‌بافیهای اوست :
بسم‌اللّه الرحمن‌الرحیم معاشرالمؤمنین رحمکم‌الله و عفی عنکم انه هو البر‌الرحیم ان‌هذا اوان الظهور والقیام‌للقائم من آل‌محمد علیهم‌السلام علی‌الوجه المخفی‌لامتحان العباد و اخلاص‌العارفین و لولا ذلک لحشر فی هذاالجمع الالهی من لایستحق الکرامة و لولا ظهور هذاالسید بالنیابة عن الغائب لتطرق الخطاء علی‌الله تعالی‌الله عن ذلک من وجهین الاول ان عمره قد ناف عن ستمأۀ سنة و الشیعة الانصار بزعم المذهب هم‌العلماء و الفضلاء و قد مضوا و لم‌یبق الا المنافقین الثانی عندهم ان غیبته لیست من‌الله و لا من نفسه بل من کثرۀ الاعداء و قلةالناصر بدلیل ان المهدی ثانی عشر الائمة و قد ولد سنة خمس و خمسین و مأتین من الهجرۀ و هو محمدبن‌حسن العسکری ثانی عشر الذی امه نرجس بنت قیصر ملک الروم اخذت بسبی العباس و هی بکر و امرضها‌الله حینما سبیت و جاء بها السابی الی بغداد فاشترتها عمة‌الحسن اخت‌الهادی و وهبتها للحسن‌بن‌علی و حملت من الحسن فجائت بالمهدی محمد بن الحسن العسکری و هو المقصود و الخلیفة عن الاباء و الاجداد و الیه الانتظار لماورد فی الروایات بالنقل المتتابع لکن ظهوره متوقف علی موت الاباء و الاجداد کموت الحیوان و البهائم و الجهال و لیس حکمهم فی الموت کهولاء فلیتیقن کل سامع و بذالک جاء القرآن و الحدیث قال‌الله تعالی ولاتحسبن الذی قتلوا فی سبیل‌الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون بمعنی انهم کالملائکة بعدالموت و انما ازدادوا بموتهم هذا المجازی اقتدارا و علوالدرجات و کرامة کما وردمن وجودهم قبل الابدان کما قال‌الله تعالی فتلقی آدم من ربه کلمات و قد اجمع اهل التفسیر من علماء المذهب ان الکلمات التی تلقیها آدم هی محمد و علی و فاطمة و الحسن و الحسین علیهم السلام و قد بحثنا هذا البحث فی کثیر من النسخ و اماالحدیث فهوما وردمن کون المؤمن حیا فی‌الدارین و ما ظهر هذا السید القائم بحسب النیابة من القائم الالبقاء الاباء و الاجداد و انهم لم یلحقهم الفناء و التعطیل لصدق القرآن و الحدیث و ید الوکیل یدالموکل فهو هو بالوصول الیه و من شک فیلحضر و لیجادل ماامکنه و قدترکبت الجحة علی من سمع هذاالدعوی و هو عاقل و قدتبین بالدلیل الواضح ان‌علیا وصی محمد هو الله المحتجب بذالک‌البدن المعروف کما احتجب جبرئیل ببدن المسکین و امثاله و قد شهد القرآن بذلک و اجمع المفسرون علیها و من لم یعتقد ان علیا هوالله و ان محمدا رسوله و فاطمة امته واحد عشر اماما ملائکته و الانبیاء رسله و الکتب المنزلة کلامه و الوجود خلقه فقد کفر و لعن و یقتل فی هذه الغلبه الاتیة انشاءالله.
🌸
🔶 «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی)
🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
کتاب «در پاسخ حقیقتگو» (احمد کسروی) : 19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند
19ـ کیشهای امروزی سنگ راه زندگانیند پس از هزار و سیصد سال کنون نتیجه آن گردیده که شما درمیان یازده کیش جداگانه و ملیونها خبرهای ساختگی و صدها پندارهای خردناپذیر بگیر افتاده‌اید و بدینسان درمانده‌اید. نتیجه آن گردیده که شما از گوهر دین که پرستش خدای یگانه…
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری) ، احمد کسروی
🔸 یادداشت ویراینده ـ تکه‌ی یک از چهار
نویسنده‌ی کتاب ، احمد کسروی ، گذشته از کتابهای تاریخی ارجداری که از خود بیادگار گزاشته بجهت نبرد با کیشهای پراکنده‌ی ایران بویژه آلودگیها و بدآموزیهایی همچون صوفیگری ، بهائیگری ، شیعیگری و کتابهایی که درباره‌ی آنها نوشته نیز شناخته می‌باشد.
کسروی می‌نویسد اگر علت بدبختی ایرانیان سه چیز باشد یکی را باید شیعیگری دانست. او که خود از یک خاندان ملایی برخاسته و درس ملایی خوانده و کوتاه‌زمانی نیز به ملایی پرداخته بود ، از ژرفای کیش شیعی نیک آگاه بود و چون پا در جنبش مشروطه داشت رفتار ملایان و دشمنی کینه‌توزانه‌ی آنان را با آزادیخواهان می‌دید.
«در آغاز کار ، اینان[ملایان] چون معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنین می‌پنداشتند که مردم که شوریده‌اند رشته‌ی کارها را از دست دربار گرفته و بدست آنان خواهند سپرد ، از اینرو با آن همراهی می‌نمودند. ولی بیش از هفت یا هشت ماه نگذشت که راستی را دریافته دانستند که مشروطه نه بسود آنان ، بلکه بزیان ایشان می‌باشد و اینبود بدشمنی پرداختند ، دسته‌بندیها کردند ، با دربار همدست شده کوششها بکار بردند ، درمیانه جنگها رفت ، خونها ریخته شد. چون در انجامِ کار ، مشروطه‌خواهان چیره درآمدند و تهران را گشاده محمدعلی‌میرزا را برانداختند ، این بار ملایان دست بدامن دولت بیدادگر روس زده نکولا را پشتیبان خود گرفتند و ده سال که سپاه روس در شهرهای ایران می‌بود از هیچ‌گونه پستی و نامردی بازنایستادند.
پس از همه‌ی اینها چون نکولا نیز برافتاد این بار بخاموشی و کناره‌گیری گراییدند ، و کم‌کم با مشروطه بآشتی و دوستی پرداخته از مشروطه بسودجویی برخاستند. فرزندان خود را بدبستانها فرستادند ، در اداره‌ها کار برای بستگان خود گرفتند ، از هر راهی توانستند از سودجویی بازنایستادند. یک دسته «متجدد» گردیده مشروطه را با شیعیگری سازش دادند : «امامان همیشه با ظلام و مستبدین در جنگ بوده‌اند. مگر امام‌حسین در راه عدالت کشته نشده؟!...». از اینگونه سخنان فراوان بمیان آوردند و بازار خود را گرم گردانیدند. بسیاری از آنان خودشان را بادارات انداخته یا دفتر اسناد رسمی گرفته از دولت کار پذیرفتند.
لیکن در همان حال دشمنی خود را با مشروطه فراموش نکردند. آن دعوایی را که درباره‌ی فرمانروایی می‌داشتند (1) رها نکردند. باز دولت را «جائر» خوانده مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام ستودند ، باز نوید بهشت دادند ، باز حور و غلمان فروختند. از هر راه که توانستند مردم را بدلسردی از مشروطه واداشتند. هر گامی که در راه پیشرفت برداشته شد از هایهوی بازنایستادند. از بیشرمی و خیره‌رویی ، یکسو از اداره‌های قانونی بهره جستند و یکسو از حاجیان و مشهدیان زکات و مال امام و «رد مظالم» گرفتند. بگفته‌ی عامیان : «هم از توبره خوردند هم از آخور».» (2)
در گرماگرم جنبش مشروطه ، آن زمان که روسیان به تبریز درآمدند و آن شهر روزهای بیمناکی را می‌گذرانید ، از ملایان رفتار شگفت و افسوس‌آوری را می‌بیند :
«در سال1330[ق ،1290 خورشیدی] که در تبریز با سپاه روس جنگ رفت و روسیان چیره درآمده شادروان ثقة‌الاسلام را با هشت تن دیگر ، بگناه دلبستگی بکشور و توده‌ی خودشان ، دستگیر کردند و روز عاشورا در سربازخانه بدار کشیدند ، در همان هنگام که آن هشت تن را بالای دار می‌فرستادند پیروان جعفربن‌محمد[امام ششم شیعیان] در بازارها زنجیر می‌زدند و فریاد می‌کشیدند : «داد از ظلم یزید». »
بیگمان او علتی برای این رفتار ننگ‌آور ملایان جز پستی اندیشه‌هاشان نیافته و ریشه‌ی این بیغیرتی و بی‌پروایی را در بنیاد کیش شیعی می‌دیده. با دیدن این پستیها بیکبار دست از ملایی کشید یا بگفته‌ی خودش : «زنجیر ملایی از گردنش برداشته شد».
در سالهای پسین تجربیات بیشتری بدست می‌آوَرَد.
«در سال ١٣٣۶[ق] (3) که جنگ جهانگیر درمیان می‌بود و گرانی نیز پیش آمد و می‌توان گفت بیش از «سه‌یک» مردم را نابود گردانید ، در آن سال من در تبریز می‌بودم و آشکاره می‌دیدم که بیشتر توانگران دست بینوایان نمی‌گرفتند ، خویشان و همسایگانشان که از گرسنگی می‌مردند پروا نمی‌داشتند ، مردگان که از بی‌کفنی بروی زمین می‌ماندند بروی خود نمی‌آوردند. بسیاری از آنان گندم یا خواروبار که می‌داشتند نهان کرده به بهای بسیار گرانی فروخته پول می‌اندوختند. در آن میان تنها کاری که رواج می‌داشت بزمهای روضه‌خوانی برپا کردن می‌بود. سپس نیز که بهار رسید و راه عراق که از سالها بسته می‌بود باز گردید آنان با یک شادمانی بتکان آمدند و بآهنگ زیارت به بسیج پرداختند و کاروانهای انبوه پدید آورده راه افتادند».
آیا این باید بود رفتار مردمی که در یک کشور باهم می‌زیند؟!. آیا چنین توده‌ای شایای پیشرفت است؟!. آیا چنین توده‌ای شایای زندگانیست؟!. او می‌گوید :
👇
🔸 یادداشت ویراینده ـ تکه‌ی یک از چهار
نویسنده‌ی کتاب ، احمد کسروی ، گذشته از کتابهای تاریخی ارجداری که از خود بیادگار گزاشته بجهت نبرد با کیشهای پراکنده‌ی ایران بویژه آلودگیها و بدآموزیهایی همچون صوفیگری ، بهائیگری ، شیعیگری و کتابهایی که درباره‌ی آنها نوشته نیز شناخته می‌باشد.
کسروی می‌نویسد اگر علت بدبختی ایرانیان سه چیز باشد یکی را باید شیعیگری دانست. او که خود از یک خاندان ملایی برخاسته و درس ملایی خوانده و کوتاه‌زمانی نیز به ملایی پرداخته بود ، از ژرفای کیش شیعی نیک آگاه بود و چون پا در جنبش مشروطه داشت رفتار ملایان و دشمنی کینه‌توزانه‌ی آنان را با آزادیخواهان می‌دید.
«در آغاز کار ، اینان[ملایان] چون معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنین می‌پنداشتند که مردم که شوریده‌اند رشته‌ی کارها را از دست دربار گرفته و بدست آنان خواهند سپرد ، از اینرو با آن همراهی می‌نمودند. ولی بیش از هفت یا هشت ماه نگذشت که راستی را دریافته دانستند که مشروطه نه بسود آنان ، بلکه بزیان ایشان می‌باشد و اینبود بدشمنی پرداختند ، دسته‌بندیها کردند ، با دربار همدست شده کوششها بکار بردند ، درمیانه جنگها رفت ، خونها ریخته شد. چون در انجامِ کار ، مشروطه‌خواهان چیره درآمدند و تهران را گشاده محمدعلی‌میرزا را برانداختند ، این بار ملایان دست بدامن دولت بیدادگر روس زده نکولا را پشتیبان خود گرفتند و ده سال که سپاه روس در شهرهای ایران می‌بود از هیچ‌گونه پستی و نامردی بازنایستادند.
پس از همه‌ی اینها چون نکولا نیز برافتاد این بار بخاموشی و کناره‌گیری گراییدند ، و کم‌کم با مشروطه بآشتی و دوستی پرداخته از مشروطه بسودجویی برخاستند. فرزندان خود را بدبستانها فرستادند ، در اداره‌ها کار برای بستگان خود گرفتند ، از هر راهی توانستند از سودجویی بازنایستادند. یک دسته «متجدد» گردیده مشروطه را با شیعیگری سازش دادند : «امامان همیشه با ظلام و مستبدین در جنگ بوده‌اند. مگر امام‌حسین در راه عدالت کشته نشده؟!...». از اینگونه سخنان فراوان بمیان آوردند و بازار خود را گرم گردانیدند. بسیاری از آنان خودشان را بادارات انداخته یا دفتر اسناد رسمی گرفته از دولت کار پذیرفتند.
لیکن در همان حال دشمنی خود را با مشروطه فراموش نکردند. آن دعوایی را که درباره‌ی فرمانروایی می‌داشتند (1) رها نکردند. باز دولت را «جائر» خوانده مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام ستودند ، باز نوید بهشت دادند ، باز حور و غلمان فروختند. از هر راه که توانستند مردم را بدلسردی از مشروطه واداشتند. هر گامی که در راه پیشرفت برداشته شد از هایهوی بازنایستادند. از بیشرمی و خیره‌رویی ، یکسو از اداره‌های قانونی بهره جستند و یکسو از حاجیان و مشهدیان زکات و مال امام و «رد مظالم» گرفتند. بگفته‌ی عامیان : «هم از توبره خوردند هم از آخور».» (2)
در گرماگرم جنبش مشروطه ، آن زمان که روسیان به تبریز درآمدند و آن شهر روزهای بیمناکی را می‌گذرانید ، از ملایان رفتار شگفت و افسوس‌آوری را می‌بیند :
«در سال1330[ق ،1290 خورشیدی] که در تبریز با سپاه روس جنگ رفت و روسیان چیره درآمده شادروان ثقة‌الاسلام را با هشت تن دیگر ، بگناه دلبستگی بکشور و توده‌ی خودشان ، دستگیر کردند و روز عاشورا در سربازخانه بدار کشیدند ، در همان هنگام که آن هشت تن را بالای دار می‌فرستادند پیروان جعفربن‌محمد[امام ششم شیعیان] در بازارها زنجیر می‌زدند و فریاد می‌کشیدند : «داد از ظلم یزید». »
بیگمان او علتی برای این رفتار ننگ‌آور ملایان جز پستی اندیشه‌هاشان نیافته و ریشه‌ی این بیغیرتی و بی‌پروایی را در بنیاد کیش شیعی می‌دیده. با دیدن این پستیها بیکبار دست از ملایی کشید یا بگفته‌ی خودش : «زنجیر ملایی از گردنش برداشته شد».
در سالهای پسین تجربیات بیشتری بدست می‌آوَرَد.
«در سال ١٣٣۶[ق] (3) که جنگ جهانگیر درمیان می‌بود و گرانی نیز پیش آمد و می‌توان گفت بیش از «سه‌یک» مردم را نابود گردانید ، در آن سال من در تبریز می‌بودم و آشکاره می‌دیدم که بیشتر توانگران دست بینوایان نمی‌گرفتند ، خویشان و همسایگانشان که از گرسنگی می‌مردند پروا نمی‌داشتند ، مردگان که از بی‌کفنی بروی زمین می‌ماندند بروی خود نمی‌آوردند. بسیاری از آنان گندم یا خواروبار که می‌داشتند نهان کرده به بهای بسیار گرانی فروخته پول می‌اندوختند. در آن میان تنها کاری که رواج می‌داشت بزمهای روضه‌خوانی برپا کردن می‌بود. سپس نیز که بهار رسید و راه عراق که از سالها بسته می‌بود باز گردید آنان با یک شادمانی بتکان آمدند و بآهنگ زیارت به بسیج پرداختند و کاروانهای انبوه پدید آورده راه افتادند».
آیا این باید بود رفتار مردمی که در یک کشور باهم می‌زیند؟!. آیا چنین توده‌ای شایای پیشرفت است؟!. آیا چنین توده‌ای شایای زندگانیست؟!. او می‌گوید :
👇
«از گفتن بی‌نیاز است که چنین مردمی ، با این بی‌پروایی به آمیغهای[حقایق] زندگانی و بیگانگی بزمان خود ، سرنوشتی جز درماندگی و بدبختی نتوانند داشت ، و این سزای نادانی و گمراهی ایشانست که همیشه توسری‌خورِ بیگانگان باشند».
پابرگیها :
1ـ این همانست که همیشه نیمه‌آشکار / نیمه‌پنهان سخنش می‌رفته ولی سپس با نام «ولایت فقیه» بآشکار آوردند و در حکومت ملایان باین نام شناخته گردید.
2ـ تکه‌هایی که جایش یاد نشده از همین کتاب است.
3ـ 1296 خورشیدی (1917 م.) ، سال چهارم جنگ جهانی یکم که در آن هنگام او 27 سال داشته.
🌸
پابرگیها :
1ـ این همانست که همیشه نیمه‌آشکار / نیمه‌پنهان سخنش می‌رفته ولی سپس با نام «ولایت فقیه» بآشکار آوردند و در حکومت ملایان باین نام شناخته گردید.
2ـ تکه‌هایی که جایش یاد نشده از همین کتاب است.
3ـ 1296 خورشیدی (1917 م.) ، سال چهارم جنگ جهانی یکم که در آن هنگام او 27 سال داشته.
🌸